Giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non thông qua các sáng tác mới dựa trên thể loại đồng dao

Như vậy, hiện nay, chưa có tác giả nào nghiên cứu một cách hệ thống về sự kế thừa phát huy từ các chất liệu của đồng dao, trò chơi - đồng dao vào hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ tại t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

======

NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH

GIÁO DỤC ÂM NHẠC CHO TRẺ MẦM NON THÔNG QUA CÁC SÁNG TÁC MỚI

DỰA TRÊN THỂ LOẠI ĐỒNG DAO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

HÀ NỘI, 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

======

NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH

GIÁO DỤC ÂM NHẠC CHO TRẺ MẦM NON THÔNG QUA CÁC SÁNG TÁC MỚI

DỰA TRÊN THỂ LOẠI ĐỒNG DAO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

Người hướng dẫn khoa học: ThS Nguyễn Thị Quỳnh Mai

HÀ NỘI, 2018

LỜI CẢM ƠN

Đề tài “Giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non thông qua các sáng tác mới dựa trên thể loại đồng dao tại trường Mầm non Trưng Nhị” là nội dung tôi chọn để nghiên cứu và làm khóa luận tốt nghiệp

Qua đây, tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, ban giám hiệu trường Mầm non Trưng Nhị, các thầy cô giảng viên khoa Giáo dục Mầm non Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong thời gian qua

Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thạc sĩ Nguyễn Thị Quỳnh Mai - Giảng viên âm nhạc Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thị Hồng Hạnh

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận này là kết quả nghiên cứu của bản thân tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu Bên cạnh đó, tôi được sự quan tâm của các thầy cô khoa Giáo dục Mầm non, đặc biết là sự hướng dẫn tận tình của cô giáo - Th.S Nguyễn Thị Quỳnh Mai

Trong khi nghiên cứu, hoàn thành khóa luận tôi đã tham khảo một số tài liệu được ghi trong phần tài liệu tham khảo

Tôi xin cam đoan dây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Những kết quả trong khóa luận là hoàn toàn trung thực Đề tài chưa được công bố trong bất cứ một công trình khoa học nào khác

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Hồng Hạnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Những đóng góp của đề tài 5

7 Bố cục khóa luận 5

NỘI DUNG 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG 6

1.1 Một số khái niệm 6

1.1.1 Khái niệm âm nhạc 6

1.1.2 Khái niệm đồng dao 6

1.1.3 Bài hát đồng dao 9

1.2 Vai trò của âm nhạc đối với trẻ em 10

1.3 Vai trò của bài hát đồng dao trong giáo dục âm nhạc cho trẻ 11

1.4 Thực trạng tại trường mầm non Trưng Nhị 13

1.4.1 Vài nét về nhà trường 13

1.4.2 Cơ sở vật chất 14

1.4.3 Khả năng tiếp nhận âm nhạc của trẻ từ 3 - 6 tuổi tại trường Mầm non Trưng Nhị 14

1.4.4 Thực trạng dạy các bài hát đồng dao tại trường Mầm non Trưng Nhị 16

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 20

Chương 2 NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BÀI ĐỒNG DAO SỬ DỤNG VÀO GIÁO DỤC ÂM NHẠC CHO TRẺ MẪU GIÁO 21

2.1 Những tiêu chí của việc áp dụng một số bài hát đồng dao vào giáo

dục âm nhạc cho trẻ mầm non 21

2.1.1 Tính vừa sức 21

2.1.2 Tính cân đối giữa thời lượng và hàm lượng kiến thức 21

2.1.3 Tính trình tự 22

2.1.4 Tính thực tiễn 22

2.2 Yếu tố ca từ 23

2.2.1 Lời ca đồng dao dễ nhớ, dễ phát âm 23

2.2.2 Lời ca đồng dao mang tính giáo dục cao 25

2.3 Một số yếu tố về âm nhạc của đồng dao 27

2.3.1 Yếu tố về tiết tấu 27

2.3.2 Yếu tố về nhịp điệu 29

2.3.3 Thang âm trong bài hát đồng dao 31

2.3.4 Sự kết hợp giữa lời ca và giai điệu 32

2.3.5 Yếu tố trò chơi 33

2.3.6 Không gian trình diễn bài hát đồng dao 34

2.4 Một số bài hát đồng dao kết hợp trong giáo dục âm nhạc cho trẻ 35

2.4.1 Bài hát đồng dao giáo dục tình cảm đạo đức, thẩm mĩ, trí tuệ cho trẻ 36

2.4.2 Bài hát đồng giao phát triển về khả năng cảm thụ âm nhạc của trẻ 38

2.4.3 Bài hát đồng dao phù hợp với sinh hoạt vui chơi, hát múa đồng thời phát triển thể chất cho trẻ 39

2.5 Thực nghiệm sư phạm 41

2.5.1 Mục đích thực nghiệm 41

2.5.2 Đối tượng thực nghiệm 41

2.5.3 Nội dung thực nghiệm 41

2.5.4 Thời gian thực nghiệm, địa chiến thực nghiệm 42

2.5.5 Tiến hành thực nghiệm 42

2.5.6 Kết quả thực nghiệm 43

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 45

PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 47

TÀI LIỆU THAM KHẢO 49 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ xa xưa ông cha ta đã lao động và sản xuất để đảm bảo sự tồn tại trong thế giới quan loài người Do nhu cầu và phát triển, thế hệ trước không ngừng

hệ thống hóa, khái quát hóa tri thức, kinh nghiệm sản xuất, sinh hoạt cộng đồng

và rất nhiều kho tàng tri thức khác nữa Chính vì vậy ngày nay chúng ta - thế hệ sau đã học hỏi được rất nhiều từ nguồn tri thức đó Bằng chứng đó là những bài đồng dao, ca dao, tục ngữ được lưu truyền đến ngày nay

Giáo dục âm nhạc là một nội dung quan trọng trong nhà trẻ và trường mẫu giáo Bằng ngôn ngữ đặc thù của riêng mình là những âm thanh biểu cảm, âm nhạc không chỉ mang lại những cảm giác, những xúc động mạnh mẽ, niềm vui sướng trong cuộc sống tinh thần của trẻ nhỏ mà còn giúp các em biết yêu cái đẹp, mở rộng thêm tầm hiểu biết về thế giới, con người…Ngày nay di sản văn hóa dân tộc là tài sản vô cùng quý hóa của đất nước, là chất liệu gắn kết cộng đồng dân tộc Việc bảo vệ, giữ gìn và phát huy giá trị di sản văn hóa thiêng liêng của cha ông là góp phần bảo vệ “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” Đồng dao là sản phẩm lao động của nhân dân, là tiếng nói tình cảm, là sản phẩm tinh thần, nó gắn chặt với đời sống nhân dân lao động và có sức sống mãnh liệt qua ngàn đời

Chương trình giáo dục âm nhạc cho trẻ từ 3 - 6 tuổi rất phong phú với các hoạt động như: Ca hát, nghe hát, trò chơi âm nhạc và múa vận động theo nhạc Trong chương trình quy định rất nhiều bài hát cho từng độ tuổi mầm non đồng thời cũng có rất nhiều bài đồng dao được đưa vào Thời thơ ấu, ai trong mỗi chúng ta cũng đã từng chơi một trò chơi dân gian, hát những bài đồng dao, ca những bài vè… Đó chính là nguồn tri thức dân gian quý báu được gọt giũa và truyền từ đời này qua đời khác Nội dung của nó phản ánh

về cuộc sống xã hội con người và mang tính giáo dục cao Ngay từ khi còn lọt lòng mẹ, trẻ đã được tiếp xúc với âm nhạc, những câu hát à ơi của bà, của mẹ

Từ 3 tuổi trở đi, trẻ không còn trực tiếp nghe những câu hát của bà của mẹ nữa mà thay vào đó là các hoạt động mang tính chất cộng đồng, vui chơi, cùng nhau hát những khúc đồng dao Khi trẻ hát những bài đồng dao kết hợp với các trò chơi trong khi chơi sẽ rất sinh động và mang tính tập thể cao Hoạt động này giúp cho trẻ luyện tai nghe, tính nhanh nhậy kết hợp nhịp nhàng với các động tác của trò chơi, quá trình vừa hát vừa chơi trẻ sẽ đoàn kết, vui vẻ, giúp đỡ nhau Những bài hát đồng dao với tiết tấu sôi nổi, lôi cuốn, gần gũi sẽ kích thích mạnh mẽ sự phát triển toàn diện của trẻ Ngày nay, trong điều kiện

xã hội ngày càng phát triển, trẻ em càng ít được biết đến các bài hát đồng dao Chúng ta khó có thể nghe thấy tiếng râm ran mỗi trưa hè những đứa trẻ tụm năm tụm bảy “nu na nu nống” “dung dăng dung dẻ”… thay vào đó là trẻ hoạt động ở trường lớp Vì vậy việc kết hợp các bài hát đồng dao vào giáo dục âm nhạc tại trường mầm non là vô cùng hữu ích

Trường mầm non Trưng Nhị Thị xã Phúc Yên Tỉnh Vĩnh Phúc là một trong những trường có đầy đủ những thiết bị dạy học, chất lượng giảng dạy luôn đạt kết quả cao trong toàn tỉnh Các hoạt động học tập luôn được trường quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất cũng như chất lượng giảng dạy để các giờ dạy đạt kết quả tốt nhất Tuy nhiên, trong giáo dục âm nhạc tại trường còn gặp nhiều bất cập, đặc biệt là dạy hát các bài hát dân gian, đồng dao Đa số giáo viên chưa nắm vững về các bài hát dân gian, khó khăn trong việc giảng giải để học sinh hiểu cái hay, cái đẹp của âm nhạc dân gian Chính vì vậy, chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non ở Trường mầm non Trưng Nhị còn hạn chế

Là sinh viên khoa Giáo dục mầm non của trường Đại học Sư Phạm Hà

Nội 2 tôi đã chọn nghiên cứu đề tài “Giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non

thông qua các sáng tác mới dựa trên thể loại đồng dao” Với mong muốn xây

dựng những tiết học âm nhạc mang lại sự hứng thú, giáo dục trẻ một cách tự nhiên và đặc biệt hơn nữa đó là trẻ biết đến những bài đồng dao mà ngày nay đang dần bị mai một

2 Lịch sử nghiên cứu

Đồng dao có lịch sử từ rất lâu đời, nó được hình thành và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội Đã có rất nhiều những nhà nghiên cứu đã tìm hiểu về đồng dao một cách chuyên sâu và hoàn chỉnh

Trước CMT8 (1945) tác giả Nguyễn Văn Vĩnh viết tập “Trẻ con hát trẻ con chơi” nói về các trò chơi kèm lời hát Trẻ con hát trẻ con chơi đúng như tên gọi của nó có cả phần hát và phần chơi: Một phần tập hợp những trò chơi quen thuộc của trẻ em kèm những hướng dẫn cụ thể, đơn giản để các em có thể chơi được ngay; một phần là một bản tinh tuyển những bài đồng dao phổ thông thú vị vẫn được hát, vẫn được ru trên miền đất Việt

Năm 1967, tác giả Võ Văn Trực viết cuốn “Gọi nghé” trong đó đã giới thiệu một số bài đồng dao của trẻ chăn trâu “Tùng dinh” (1969) của Hoàng Trung Thông hay cuốn “Tập tầm vông” vào năm 1979 (16 trang) Tác giả Huy Hà cũng đã sưu tầm và ghi chép các trò chơi dân gian của trẻ em trong cuốn “Trò chơi dân gian trẻ em Việt Nam” do Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc phát hành năm 1972

Cùng thời gian này Hợp tuyển thơ văn Việt Nam, Văn học dân gian, xuất bản năm 1972 cũng đã dành 17 trang viết cho hai mục: Hát vui chơi trẻ em và hát ru em (trang 277 - 293) bao gồm các trò chơi của trẻ em lứa tuổi thiếu nhi

và một số bài hát ru dành cho trẻ nhỏ Tác giả Trần Gia Linh cũng đã sưu tầm

và giới thiệu “Chuyển thể” (đồng dao), Nxb Kim Đồng, năm 1973

Trong cuốn “Trò chơi xưa và nay” (Nhà xuất bản Thể dục thể thao, 1989) của Chu Quang Trứ tác giả cũng chỉ ghi chép và mô tả về các trò chơi dân gian

Tác giả Nguyễn Thu Thủy trong cuốn “Giáo dục trẻ mẫu giáo qua truyện và thơ” NXB Giáo dục 1995 đã đưa ra một số ý kiến về đồng dao và khẳng định đồng dao có tác dụng tốt trong việc giúp trẻ cảm nhận nhịp điệu, gợi cảm xúc vui chơi, hòa hợp, phù hợp với tâm hồn trẻ thơ

Đặc biệt phải kể đến cuốn Đồng dao và trò chơi trẻ em người Việt của Nhà xuất bản Văn hóa thông tin (1997) nhóm tác giả Nguyễn Thúy Loan, Đặng Diệu Trang, Nguyễn Huy Hồng và Trần Hoàng, đây là một công trình khá quy mô trong việc sưu tầm, ghi chép về đồng dao và trò chơi của trẻ em Nhóm tác giả đã phân loại và đánh giá khá đầy đủ về đồng dao và trò chơi cho trẻ em Việt cùng với việc giới thiệu một số bài viết mang tính chất tổng kết về lý luận và thực tiễn của thể loại đồng dao

Năm 2010 tác giả Hoàng Công Dụng với cuốn “Đồng dao và trò chơi dân gian cho trẻ mầm non” NXB Giáo dục, cung cấp các bài đồng dao, trò chơi phù hợp với độ tuổi mầm non, bước đầu trẻ tiếp cận với loại hình nghệ thuật dân gian này một cách gần gũi, vui vẻ

Qua các nghiên cứu về đồng dao của các nhà sáng tác nổi tiếng, đã chỉ

ra được nhiều thể loại đồng dao của trẻ em, phân tích tác dụng của đồng dao…nhưng cũng chưa có một tác giả nào nói về các sáng tác mới dựa trên lời ca đồng dao dành riêng cho trẻ tại trường mầm non Hầu hết các công trình nêu trên chỉ mang tính chất nặng về sưu tầm, rất ít phân loại và khảo cổ

Như vậy, hiện nay, chưa có tác giả nào nghiên cứu một cách hệ thống

về sự kế thừa phát huy từ các chất liệu của đồng dao, trò chơi - đồng dao vào hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ tại trường Mầm non

Đề tài “Giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non thông qua các bài hát đồng dao tại trường Mầm non Trưng Nhị” sẽ nêu ra được đặc điểm về lời ca, giai điệu, ý nghĩa của bài hát đồng dao đối với trẻ mầm non,… và đặc biệt hơn đó

là nêu ra và phân tích một số bài hát dựa trên lời ca đồng dao được kết hợp và trong chương trình giáo dục âm nhạc Mầm non

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở tìm hiểu tình hình thực tế, đề tài đưa ra một số bài hát đồng dao kết hợp với hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Nghiên cứu một số bài hát đồng dao trong độ tuổi từ 3 - 6 tuổi phù hợp với đặc điêm tâm sinh lí của trẻ

+ Đề xuất các biện pháp trong việc đưa những bài đồng dao vào giảng dạy trong bộ âm nhạc tại trường Mầm non Trưng Nhị Nghiên cứu cơ sở lí

luận liên quan đến đề tài

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Những bài hát đồng dao sử dụng trong chương trình dạy trẻ mẫu giáo

từ 3 - 6 tuổi ở trường Mầm non

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài nằm trong phạm vi những vấn đề liên quan tới dạy trẻ hát bài hát đồng dao cho trẻ 3 - 6 tuổi tại trường mầm non Trưng Nhị

- Thời gian nghiên cứu từ ngày 11 tháng 10 năm 2017

5 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng những phương pháp chủ yếu sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực trạng

Chương 2: Nghiên cứu một số bài đồng dao sử dụng vào giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non

NỘI DUNG Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG 1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Khái niệm âm nhạc

ÂN là nghệ thuật dùng âm thanh và nhịp điệu để diễn tả tâm tư và tình cảm của con người [tr7.14]

ÂN là một bộ môn nghệ thuật có sức mạnh vô cùng to lớn và phong phú trong việc thể hiện một cách tinh tế thế giới nội tâm của con người và đời sống xã hội Nó phản ánh hiện thực khách quan bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh ÂN vui hay buồn, hùng tráng hay sâu lắng, … sẽ dấy lên những cảm xúc tương ứng ở con người.[tr2.10]

ÂN là một loại hình nghệ thuật, phản ánh hiện thực khách quan bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh Cùng với các phương tiện diễn tả âm nhạc như: Giai điệu, tiết tấu, cường độ, nhịp độ, âm sắc, âm khu,… bản chất thời gian trong âm nhạc làm cho nó có thể truyền đạt sự vận động của các ý tưởng và tình cảm trong tất cả những sắc thái tinh tế nhất [tr1.10]

ÂN được định nghĩa một cách hết sức đơn giản, chính là sự sắp đặt có nghệ thuật của các âm thanh Âm nhạc là một phần không thể tách rời của tất

cả các nền văn hoá trên thế giới và trong mỗi nền văn hoá đó, nó lại được biến đổi hết sức rõ rệt về phong cách và cấu trúc, tạo nên sự đa dạng đến tuyệt vời

1.1.2 Khái niệm đồng dao

1.1.2.1 Đồng dao

Qua các công trình sưu tầm và nghiên cứu của nhiều tác giả, chúng ta thấy đồng dao là một bộ phận của văn hóa dân gian dành cho trẻ em, đã xuất hiện rất sớm Tuy nhiên cho đến nay chưa có sự thống nhất giữa các nhà nghiên cứu về cách hiểu khái niệm đồng dao

Đồng dao - một sản phẩm văn hóa tinh thần quan trọng với trẻ nhỏ, là tiếng nói lời ca tuổi thơ được ông cha sáng tạo, đúc kết và lưu truyền qua

nhiều thế hệ Đồng dao xuất hiện từ rất sớm và phát triển gắn liền với từng giai đoạn lịch sử xã hội loài người Khúc đồng dao có lời thơ vần điệu nhí nhảnh vui vẻ nhưng ẩn chứa nhiều giá trị giáo dục

Có nhiều ý kiến khác nhau khi bàn về khái niệm Đồng dao như: Trong cuốn Từ điển tiếng Việt của Phan Canh, xuất bản 1999 NXB Mũi Cà Mau

định nghĩa: “Đồng dao là câu hát của trẻ con”

Cuốn Từ điển văn học Việt Nam định nghĩa về Đồng dao:

“Đồng dao là loại dân ca sinh hoạt đặc thù hầu như chỉ dùng cho trẻ

em hát Tuy có khi người lớn cùng hát và bao giờ cũng do người lớn đặt ra rồi dạy cho trẻ em Ở dạng thông thường mỗi bài đồng dao gắn với một trò chơi, mỗi câu ứng với một hành động trong trò chơi, vừa giống phần thanh

âm đệm theo và cầm nhịp cho phần diễn xướng, vừa giống như lời chỉ dẫn cho động tác”

Theo cuốn Tìm hiểu về Đồng dao người Việt: “Đồng dao là thể loại

văn học dân gian, thuộc phương thức diễn đạt tự sự bằng văn vần, gồm phần lời của những bài hát dân gian trẻ em”

Theo định nghĩa của nhóm tác giả thuộc Viện nghiên cứu văn hóa thì:

“Đồng dao là những bài hát truyền miệng của trẻ em lứa tuổi nhi đồng và thiếu nhi Vốn là những sáng tác dân gian không rõ tác giả, về sau từ sau vần điệu của loại hình này, một số sáng tác những bài thơ cho trẻ em hát có tên tác giả cũng được các nhà nghiên cứu gọi là đồng dao”

Nhìn chung, các tác giả trên có quan điểm khác nhau về đồng dao

nhưng họ có chung nhận định: Đồng dao là những bài hát dân gian được trẻ

em hát nơi cửa miệng từ bé và được truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác Cũng có khi chúng là những câu đố giản dị mà ý nhị, lý thú hoặc nó có thể chỉ là vần điệu hát của đám trẻ, câu hò vè trong các trò chơi dân gian, bài đồng dao như có nhạc và thơ hiện diện trong trò chơi dân gian và tại các hoạt động vui chơi của trẻ

1.2.1.2 Đặc điểm chung

Với trẻ em ở lứa tuổi mầm non, đồng dao như là trò chơi Trẻ em hát cho vui mồm vui ta không cần biết đến ý nghĩa Đối với trẻ ở lứa tuổi mẫu giáo nhỡ và mẫu giáo lớn thì không chỉ đơn thuần đọc, hát những khúc đồng dao như trẻ em bé nữa mà chúng vừa hát, vừa chơi những trò chơi lý thú Đồng giao là bài hát truyền miệng của trẻ em, phù hợp với thế giới quan, tâm

lí của trẻ em và do trẻ em trực tiếp lưu truyền, diễn xướng Đồng thời cũng là bài của người lớn, do người lớn sáng tác và sử dụng Trong đồng dao, các em nhân cách hóa các sự vật vô tri vô giác làm cho chúng cựa quậy, sống động,

có linh hồn và thân thiết với con người, nhiều khi các em nhân hóa đến mức phi thường để phù hợp với thế giới tâm hồn của các em

Đồng dao việt nam là một bộ phận rất phong phú và đa dạng cả về số lượng và thể loại theo tác giả Trần Gia Linh đồng dao được chia làm năm chủ

Đồng dao có thể nói là một kho tang học thức binhd dị nhưng vô cùng

vĩ đại Theo quan điểm của mình tác giả Nguyễn Nghĩa Nhân đã chia đồng dao thành bốn bộ phận sau:

là những bài thơ có tính nhạc mà trẻ tự nghĩ ra khi chơi các trò chơi tập thể

1.1.3 Bài hát đồng dao

1.1.3.1 Khái niệm

“Bài hát đồng dao” là tên gọi về một loại hình ca nhạc của trẻ em, nó

có rất nhiều những ý kiến khác nhau khi tác giả nêu ra khái niệm về Bài hát đồng dao Trong cuốn “Đồng dao và ca dao cho trẻ em” tác giả Nguyễn Nghĩa Dân cho rằng: “Bài hát đồng dao là một thể loại kết hợp văn hóa, văn nghệ dân gian gồm trò chơi, lời ca và âm nhạc” Tác giả Trần Gia Linh lại có cách định nghĩa khác về Bài hát đồng dao: “Bài hát đồng dao là những bài hát dân gian phù hợp với trẻ em và một số bài gắn với trò chơi nhất định, các em vừa làm trò vừa hát” Tác giả Nguyễn Văn Vũ từ nghiên cứu thực tiễn đã nêu lên:

“Bài hát đồng dao là trẻ em hát gắn liền với trẻ em chơi”

Theo Wikipedia Tiếng Việt định nghĩa thì Bài hát đồng dao là thơ dân gian truyền miệng của trẻ em Việt Nam bao gồm nhiều loại: các bài hát, câu hát trẻ em, lời hát trong các trò chơi, bài hát ru em…

Tổng hợp các ý kiến vừa nêu trên về bài hát đồng dao, có thể khái quát

chung định nghĩa về Bài hát đồng dao như sau: “Bài hát đồng dao là những

lời mộc mạc, hồn nhiên có vần, được trẻ em truyền miệng cho nhau hoặc hát đồng thanh theo nhịp điệu đơn giản trong lúc vui chơi hoặc tiến hành các trò chơi dân gian của lứa tuổi thiếu nhi.”

Bài hát đồng dao là một hệ thống gồm những bài hát vui, những câu đố vui của trẻ em, khi là những lời hát ru em … Những bài hát đồng dao thường

là những câu hát ngắn của trẻ em thường gồm những câu bốn chữ, có vần có khi mỗi câu có một ý không liên tục từ ý này chuyển sang ý khác chỉ nối nhau bằng một vần, truyền cho các em một số hiểu biết về những sự vật xung quanh hoặc những nhận xét về con người hoặc đời sống xã hội có thể nói: Bài hát đồng là những bài hát rất vui tươi, nhí nhảnh và ngộ nghĩnh, dí dỏm, dễ nhớ và rất hợp với tâm lí trẻ em, đặc biệt rất dễ thuộc

1.1.3.2 Nội dung của bài hát đồng dao

Nêu lên các hiện tượng tự nhiên, miêu tả thiên nhiên tươi đẹp, sinh động dưới đôi mắt trẻ thơ, hay miêu tả những con vật, đồ vật gần gũi cuộc sống đời thường,…

Miêu tả xã hội gần gũi thân thuộc với trẻ em, là những cảnh làm việc sản xuất, hình ảnh bác nông dân, hình ảnh con trâu, cái tôm cái tép…

Có nhiều bài hát dạy các em biết về cách tưới cây, các loài vật, các ngành nghề: Kéo gỗ, may vá… nó giống như những bài học thường thức có vấn đề

“Có những khi những bài đồng dao không có đề tài tập trung, gần như chỉ có những đoạn chắp vá, gặp đâu có đó, còn ý nghĩa thì rời rạc, có nhiều nét nghộ nghĩnh đôi khi phi lý ngược đời” theo nhận xét của tác giả Vũ Ngọc Thanh trong bài “Thi pháp đồng dao”

1.2 Vai trò của âm nhạc đối với trẻ em

ÂN gắn bó với trẻ em ngay từ khi sinh ra, đó là những lời ru êm dịu tha thiết của mẹ đưa trẻ vào giấc ngủ ngon lành Có thể lứa tuổi này trẻ chưa hiểu

hết được âm nhạc là gì? Nhưng những lời ru ngọt ngào, những bài hát vui tươi ngộ nghĩnh, những điệu múa trò chơi sinh động đã mở ra cho trẻ một thế giới

âm thanh tràn đầy thú vị, một nguồn sữa nuôi dưỡng và làm giàu cảm xúc trong tâm hồn trẻ Việc giúp trẻ ngay từ thuở ấu thơ được tận hưởng một cách đúng đắn cái hay cái đẹp chứa đựng trong những âm thanh nhịp điệu, thỏa mãn nhu cầu - khát vọng vui chơi và thể hiện chính bản thân mình, từ đó tập tái tạo làm quen với cách biểu hiện cái hay cái đẹp của âm nhạc, hình thành nên cơ sở ban đầu của những cảm xúc, thị hiếu âm nhạc lành mạnh ÂN sẽ giúp trẻ hướng tới cái đẹp, cái thiện, những cảm xúc chân thực Đặc biệt những khúc đồng dao mang ý nghĩa giáo dục cao, trẻ vừa học vừa chơi mà không bị nặng kiến thức như những lời dạy dỗ khô khan Trẻ thơ là niềm vui, niềm hạnh phúc và niềm tin hi vọng của mọi người, mọi nhà Với những giai điệu trầm bổng, sự phong phú của các tiết tấu, âm nhạc đưa đến cho trẻ cảm giác hấp dẫn và thú vị, ÂN cũng là một phương tiện hiệu quả nhất để góp phần phát triển toàn diện ở trẻ

Chính vì vậy chương trình giáo dục ÂN cho trẻ mầm non vô cùng quan trọng, cần được bổ sung, cân nhắc sao cho phù hợp với trẻ ở từng độ tuổi và từng vùng miền

1.3 Vai trò của bài hát đồng dao trong giáo dục âm nhạc cho trẻ

Đồng dao là bài hát truyền miệng của trẻ con Đồng dao cũng có thể là bài hát của người lớn, do người lớn sáng tác, sử dụng, song chủ yếu phải phù hợp với thế giới quan, tâm lý của trẻ con và do trẻ con trực tiếp lưu truyền, diễn xướng

Các nhà nghiên cứu văn hóa, văn nghệ dân gian chia đồng dao thành bốn loại đó là

- Đồng dao gắn liền với công việc mà trẻ em phải đảm nhiệm hàng ngày, như việc chăn trâu, bò, việc giữ em, như những bài ca gọi bê, gọi nghé, các bài hát ru

- Đồng dao gắn liền với các trò chơi của trẻ em như trò đánh ô, trò rồng rắn, trò dung dăng dung dẻ…

- Đồng dao gắn liền với nhu cầu hiểu biết, học hỏi, mở mang trí tuệ của trẻ em

có yếu tố phi thường Ngay trong đồng dao, các em đều nhân hóa các sự vật

vô tri vô giác, làm cho chúng cựa quậy, sống động, có linh hồn và thân thiết với con người; nhiều khi các em nhân hóa đến phi thường để phù hợp với tâm hồn các em Yếu tố lộng lẫy phi thường cũng sẽ gắn bó suốt đời các em ngay

cả trong giấc ngủ, cơn chiêm bao

Nói đến tuổi thơ là nói đến vui chơi, ca hát Từ sau CMT8 trở lại đây

đã có rất nhiều bài hát viết về trẻ em mang những nội dung hết sức phong phú Nhưng không vì thế mà chúng ta quên đi những câu hát cổ truyền của trẻ

em Những câu hát mà trước Cách mạng tháng 8 đã là tất cả những gì không thể thiếu được trong cuộc sống hàng ngày của các em: Đó là hát đồng dao, một sự kết hợp của trò chơi ÂN và lời ca Các em đã hát đồng dao trong lúc vui chơi, giải trí Có thể nói so với một số loại dân ca khác như lý, hò, vè, hát giao duyên, … đồng dao chưa được quan tâm và tìm hiểu sâu sắc Bằng chứng đó là những sáng tác từ những làn điệu đồng dao là vô cùng ít

Đồng dao xét trong phương diện ÂN, Tô Ngọc Thanh đã khẳng định trong công trình nghiên cứu của mình: “Đồng dao là một thể loại âm nhạc”, thông qua cuốn sách nhỏ “Vấn đề đồng dao là một thể loại âm nhạc”

Từ lâu nhân dân ta nhận thấy giáo dục trẻ em là một việc làm hết sức

quan trọng Đồng dao là một trong những thể loại ÂN có tác dụng không nhỏ đến việc giáo dục trẻ mẫu giáo hiểu biết cuộc sống và con người xung quanh, hình thành cho các em những cảm xúc,thẩm mĩ tốt đẹp Nhưng thật đáng tiếc, ngày nay các bài hát đồng dao của người việt ở miền bắc phần lớn đã bị mai một đi,các em chỉ chơi trò chơi và đọc lời ca, chứ không phải vừa hát vừa chơi Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục âm nhạc đối với trẻ thơ trong hát đồng dao, nhạc sĩ Phạm Tuyên, một trong các nhạc sĩ rất gấn gũi và yêu mến trẻ thơ đã có công sưu tầm và lựa chọn một số bài thơ đồng dao điển hình và sau đó phổ nhạc cho nó, để giúp trẻ phát huy tốt tác dụng giáo dục của hát đồng dao bên cạnh các ca khúc mới

Trong khi phổ nhạc cho bài hát đồng dao, nhạc sĩ Phạm Tuyên luôn quan tâm đến việc bảo lưu ngôn ngữ cổ truyền của nó

Ngày nay nhu cầu hát của trẻ càng cao, vì thế những sáng tác mới chưa

đủ đáp ứng với những đòi hỏi đó Do vậy việc phổ nhạc cho những bài hát đồng dao của nhạc sĩ Phạm Tuyên là một việc làm cần thiết có tác dụng giáo dục toàn diện của âm nhạc Đồng thời góp phần cho sự phát triển chung về cả thể chất và tinh thần cho trẻ

1.4 Thực trạng tại trường mầm non Trưng Nhị

1.4.1 Vài nét về nhà trường

Trường Mầm non Trưng Nhị nằm trên địa bàn Phường Trưng Nhị - Phúc Yên - Vĩnh Phúc Đây là một vùng có kinh tế khá phát triển, người dân nơi đây chủ yếu là công nhân, ngoài ra còn buôn bán nên nhìn chung kinh tế

so với các vùng nông thôn khác có thể nói là tương đối khá giả

Trường mầm non Trưng Nhị được thành lập từ tháng 6 năm 2006, trường được xây dựng khang trang đầy đủ thiết bị cho các hoạt động của nhà trường Đến nay trường đã được công nhận đạt chuẩn quốc gia Đội ngũ giáo viên của trường bao gồm 24 giáo viên, trong đó 18 giáo viên đạt trình độ Đại

học, 4 giáo viên trình độ Cao đẳng và 3 giáo viên trình độ trung cấp Có 3 lớp

5 tuổi, 2 lớp 4 tuổi, 2 lớp 3 tuổi, 2 lớp nhà trẻ Tuy nhiên giáo viên có chuyên môn sâu về ÂN thì chưa có Nhìn chung họ là những người có tâm huyết với nghề, hết lòng vì trẻ và ham học hỏi Điều đó là những thuận lợi cho việc giảng dạy hoạt động ÂN của trường Ngoài công tác giảng dạy, giáo viên trong trường còn nhiệt tình tham gia các hoạt động văn hóa văn nghệ, giao lưu, hoạt động, phong trào của phường cùng như của thành phố Tổ chức cho trẻ các cuộc thi, hội thi, giao lưu tiếng hát cô và trẻ, thi hát dân ca cho trẻ mầm non,… Tất cả các hoạt động đều được phụ huynh nhiệt tình ủng hộ

1.4.2 Cơ sở vật chất

Trong những năm qua được sự đầu tư về cơ sở vật chất của Tỉnh Vĩnh Phúc, nhà trường có đầy đủ dụng cụ, trang thiết bị dạy học Những thiết bị dạy học âm nhạc như: Đàn organ, xắc xô, phách, trống, trang phục biểu diễn… được trang bị đầy đủ Tuy nhiên, phòng học còn hạn chế, chưa có phòng năng khiếu để thực hiện các giờ âm nhạc, giờ vẽ Với điều kiện cơ sở vật chất như hiện nay thì việc thực hiện nội dung chương trình và đảm bảo yêu cầu bộ môn giáo dục ÂN vẫn chưa đạt được kết quả Trường sẽ chuyển sang khu trường mới vào tháng 6/2018 với cơ sở vật chất đầy đủ hơn, hứa hẹn

sẽ là môi trường tuyệt vời để cho cô và trò trường Mầm non Trưng Nhị thể hiện được hết khả năng của mình

1.4.3 Khả năng tiếp nhận âm nhạc của trẻ từ 3 - 6 tuổi tại trường Mầm non Trưng Nhị

Tại trường mầm non Trưng Nhị, ÂN đã trở thành nhu cầu của trẻ, một

số trẻ đã có khả năng biểu diễn, thể hiện tình cảm theo nội dung bài hát Đặc điểm trẻ rất hay vừa hát vừa vỗ tay, trẻ thích vận động cùng cô với các bài hát

đã được học Với trẻ mẫu giáo lớn khả năng tiếp nhận âm nhạc hơn ở những

độ tuổi nhỏ hơn Theo quan sát và đánh giá thì khả năng tiếp nhận ÂN của trẻ tại trường mầm non Trưng Nhị như sau:

a) Mẫu giáo bé (3-4 tuổi)

Ở độ tuổi này trẻ vừa chuyển từ nhà trẻ lên mẫu giáo nên vẫn còn những đặc điểm của độ tuổi nhà trẻ (từ 1-36 tháng tuổi) Trẻ bắt đầu tăng dần cảm xúc âm nhạc, có thêm những biểu hiện về thái độ như: thích thú, ngạc nhiên, vui tươi,… được bộc lộ qua những cử chỉ như: vỗ tay, nhảy lên hay múa máy chân tay…Trẻ bắt đầu hứng thú với âm nhạc, có thể với một tác phẩm hay một dạng hoạt động âm nhạc nào đó Nhưng khả năng chú ý của trẻ

ở độ tuổi này cũng chưa cao Cho đến 4 tuổi, ở trẻ xuất hiện nhu cầu âm nhạc

và tích cực hoạt động âm nhạc Trẻ hứng thú với vận động theo nhạc và thích hát, trẻ biết thực hiện những động tác đơn giản theo nhạc Do vậy trẻ có thể vận động trong trò chơi âm nhạc và múa một cách độc lập Trẻ có thẻ tự hát hoặc với sự hỗ trợ chút ít của người lớn, để hát được một bài hát đơn giản

Ở độ tuổi này, trẻ có thể làm quen với nhạc cụ, những nhạc cụ đơn giản kết hợp với những câu hát ngắn, dễ…

b) Mẫu giáo nhỡ (4 - 5 tuổi)

Trẻ ở 4 -5 tuổi đã thể hiện tính độc lập cao hơn và ham hiểu biết Trẻ rất hay hỏi “vì sao?”, “thế nào?”, “cái gì?”… Trong tư duy trẻ bắt đầu nắm được mối quan hệ giữa các sự vật, hiện tượng và có thể làm được những thao tác tổng hợp, trong đó âm nhạc được thể hiện rõ nét nhất

Trẻ có thể xác định được âm thanh cao, thấp, to nhỏ, thậm chí cả hướng chuyển động của giai điệu (đi lên hay đi xuống); âm sắc (giọng hát của người hay tiếng đàn nào đó); biết phân biệt tính chất âm nhạc, vui vẻ, sôi động hay yên tĩnh, êm ả; nhịp độ nhanh hay chậm…

Trẻ hiểu được yêu cầu thể hiện bài hát, thể hiện các động tác trong điệu múa Hứng thú của mỗi trẻ là khác nhau, thể hiện sự phân hóa rõ rệt Có

những trẻ rất thích hát, nhiều trẻ khác thích múa, một số nữa rất thích các trò chơi âm nhạc, trò chơi với nhạc cụ

c) Mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi)

Trẻ ở nhóm tuổi này có khả năng phân biệt và so sánh những dấu hiệu của một số phương tiện biểu hiện âm nhạc, mối quan hệ của chúng và tính chất chung của âm nhạc Trẻ có thể phân biệt được độ cao thấp của âm thanh, giai điệu đi lên hoặc đi xuống, độ to nhỏ của âm thanh, thậm chí cả sự thay đổi cường độ âm thanh (mạnh dần hay yếu dần); âm sắc của một số nhạc cụ, giọng hát

Sự cảm thụ âm nhạc của trẻ có tính định hướng hơn, hứng thú và khả năng âm nhạc thể hiện rõ hơn Trẻ không chỉ thích một dạng hoạt động âm nhạc nào đó, mà có thái độ lựa chọn rõ rệt Một số trẻ thích những bài hát, điệu múa này, số khác lại thích những bài hát, điệu múa khác

Trẻ 5 - 6 tuổi đã thể hiện được trong vận động sự mềm dẻo, nhanh nhẹn, biết di chuyển trong đội hình, định hướng trong không gian Trẻ biết phối hợp vận động với tính chất âm nhạc, diễn cảm và đã có yếu tố sáng tạo ở mức độ nhất định

1.4.4 Thực trạng dạy các bài hát đồng dao tại trường Mầm non Trưng Nhị

1.4.4.1 Chương trình giáo dục âm nhạc

Học mà chơi, chơi mà học là đặc trưng của lứa tuổi mẫu giáo Mọi nội dung giáo dục âm nhạc đều lấy vui chơi làm hoạt động chủ đạo Trẻ học mọi lúc, mọi nơi phù hợp

Chương trình giáo dục âm nhạc ở trường mẫu giáo được kết hợp chặt chẽ với chương trình giáo dục ở trường mầm non (phụ lục 1) để giáo dục trẻ trong và ngoài giờ học, tạo môi trường âm nhạc thường xuyên nhằm phát triển khả năng cảm thụ âm nhạc, khả năng hoạt động âm nhạc và năng khiếu cho trẻ

Trong “Âm nhạc và phương pháp giáo dục” tiến sĩ Ngô Thị Nam đã nêu rõ:

Hoạt động âm nhạc với trẻ mẫu giáo có vai trò vô cùng quan trọng trong chế độ sinh hoạt chung của trẻ Chương trình giáo dục âm nhạc có những hoạt động âm nhạc sau:

- Bài học âm nhạc và tiết học âm nhạc

- Hoạt động âm nhạc trong đời sống hàng ngày của trẻ

- Âm nhạc trong các ngày lễ hội ở trường mầm non

a) Bài học âm nhạc và tiết học âm nhạc

Toàn bộ nội dung âm nhạc trong chương trình đều được phân phối, sắp xếp thành các bài học âm nhạc Các bài học âm nhạc tùy theo đặc điểm lứa tuổi từng nhóm trẻ, được cấu tạo bằng các dạng hoạt động âm nhạc Cấu trúc bài học âm nhạc đầy đủ bao gồm: ca hát, nghe nhạc, múa và vận động theo nhạc, trò chơi âm nhạc Một hoạt động âm nhạc sẽ được triển khai thông qua các loại tiết học âm nhạc trong chương trình học của trẻ Trong mỗi tiết học, giáo viên phải kết hợp hài hòa các dạng hoạt động âm nhạc để chuyền tải nội dung giáo dục âm nhạc một cách hệ thống giúp trẻ có được tư duy logic về kiến thức âm nhạc

Các hoạt động âm nhạc như ca hát, nghe nhạc, múa vận động theo nhạc, trò chơi âm nhạc trong tiết học âm nhạc ở trường mầm non có những yêu cầu

và mức độ khác nhau, có sự luân phiên ôn lại bài cũ, hát bài mới, nghe giáo

viên hát, luyện tâp hát đúng, hát có sắc thái những bài đang học Thời gian một tiết học âm nhạc của trẻ tùy theo độ tuổi có thể từ 10 đến 15 phút

Mỗi tiết học âm nhạc bao giờ cũng có nội dung trọng tâm và nội dung kết hợp Để hoàn thành một bài học âm nhạc, các tiết học được phân thành các loại tiết như sau:

- Loại tiết trọng tâm là ca hát: nội dung kết hợp là ôn luyện vận động

cũ và trò chơi âm nhạc

- Loại tiết trọng tâm là nghe nhạc: nội dung kết hợp là học hát tiếp bài

đã dạy ở tiết trước và ôn lại bài vận động đã học

- Loại tiết trọng tâm là múa và vận động theo nhạ: nội dung kết hợp là nghe lại bài đã được nghe ở tiết trước và trò chơi âm nhạc

- Loại tiết tổng hợp: nội dung trọng tâm là cho trẻ biểu diễn, nội dung kết hợp là tiếp tục dạy trẻ vận động theo nhạc và nghe bài sắp học

b) Hoạt động âm nhạc trong đời sống hàng ngày của trẻ

Một vấn đề quan trọng trong vấn đề giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo

là đưa âm nhạc vào đời sống hang ngày của trẻ Chất lượng giáo dục âm nhạc chit thật sự đạt được khi trẻ biết sử dụng vốn âm nhạc: những bài hát, điệu múa, những khái niệm về âm nhạc, cả những cảm xúc, những ấn tượng về sinh hoạt hang ngày ở trường và ở gia đình

Hoạt động âm nhạc trong sinh hoạt hàng ngày (ngoài giờ học âm nhạc) được đưa vào dưới 2 hình thức đó là:

Thứ nhất: Giáo viên hướng dẫn trẻ hoạt động âm nhạc ngoài giờ học nhằm mục đích ôn luyện, khắc sâu ấn tượng, nâng cao quá trình cảm thụ

Thứ hai: Trẻ tự hoạt động âm nhạc theo ý thích

Hoạt động này thể hiện tính sáng tạo, tích cực của trẻ, trẻ có thể hát cho nhau nghe, tự chơi trò chơi âm nhạc, hay trẻ vừa hát, vừa múa những động tác đơn giản, … mà không có sự hướng dẫn của giáo viên

c) Hoạt động âm nhạc trong các ngày lễ, ngày hội ở trường mầm non

Ngày lễ, ngày hội được coi là một điều kiện, phương tiện giáo dục hiệu quả ở trường mầm non, có tác động rất lớn đến trẻ ở nhiều phương diện

Ngày lễ, hội được tổ chức tốt với các hoạt động nghệ thuật phong phú, hấp dẫn không chỉ đem lại cho trẻ niềm vui mà còn làm phong phú them ở trẻ những xúc động mới mẻ, với không khí sôi động, náo nhiệt của các hoạt động, những bài hát, điệu múa, trò chơi…

Được tham gia vào buổi lễ, hội, khả năng cảm thụ âm nhạc của trẻ thêm sâu sắc, tầm hiểu biết thêm mở rộng Trẻ biết thêm những điều mới và củng

cố những gì đã lĩnh hội được Nhờ đó những kỹ năng hoạt động âm nhạc, năng khiếu ở trẻ phát triển

1.4.4.2 Thực trạng giảng dạy các bài hát đồng dao tại trường Mầm non Trưng Nhị

Qua quá trình đi thực tập ở trường Mầm non Trưng Nhị , chúng tôi thấy trong chương trình giáo dục mầm non hoạt động âm nhạc được xếp xen kẽ với các hoạt động như trò chơi, tổ chức ngoại khóa, hoạt động góc

Phần lớn phân phối chương trình tại trường Mầm non Trưng Nhị không

đề cập đến các bài hát đồng dao Đưa bài hát đồng dao vào trong giờ dạy học

là phụ thuộc hoàn toàn vào giáo viên tổ chức Thực trạng tại trường Mầm non Trưng nhị đưa các bài hát đồng dao vào giờ học là rất ít Các bài hát đồng dao không được trú trọng, trẻ em mẫu giáo tại trường biết đến đồng dao chỉ chiếm khoảng 30% Phần lớn trẻ được tiếp xúc với các bài hát thông qua các trò chơi dân gian Những sáng tác mới dựa trên thể loại đồng dao ít được giáo viên biết đến để sử dụng Thay vào đó trẻ thường được biết đến các bài đồng dao

từ gia đình, bạn bè, xã hội

Với xã hội ngày nay, đất nước đang phát triển và sự mai một về nền văn hóa ngày càng rõ nét Đặc biệt là với trẻ nhỏ phải tiếp xúc với nhiều nguồn thông tin hiện đại mà quên đi những nét văn hóa dân tộc Vậy nên việc đưa các sáng tác mới dựa trên thể loại đồng dao vào chương trình giáo dục mầm non tại trường mầm non Trưng Nhị là vô cùng cần thiết

Quan nghiên cứu vai trò quan trọng của âm nhạc đối với trẻ mầm non cũng như cơ sở tâm lí và sinh lí của trẻ có liên quan đến sự tiếp nhận âm nhạc; vai trò của hát đồng dao đối với trẻ mẫu giáo trong vấn đề giáo dục: Đạo đức, trí tuệ, thể chất và thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo, cho thấy việc giáo dục âm nhạc nói chung - việc kết hợp dạy các bài hát đồng dao nói riêng trong trường mầm non Trưng Nhị là rất cần thiết

Tuy nhiên quá trình nghiên cứu, tìm hiểu thực tiễn giáo dục âm nhạc trường Mầm non Trưng Nhị cho thấy: Do năng lực chuyên môn âm nhạc của giáo viên chưa đồng đều, còn bị hạn chế nên chất lượng giáo dục âm nhạc nói chung còn thấp và hát đồng dao chưa được chú ý đúng mức

Nếu giáo viên có được những hiểu biết sâu sắc về đặc điểm thể loại đồng dao, đặc điểm cấu trúc giai điệu và biết vận dụng các bài hát đồng dao vào giáo dục âm nhạc tại trường Mầm non Trưng Nhị thì sẽ đem lại chất lượng tốt hơn, quá trình học mà chơi, chơi mà học hiệu quả hơn

Do vậy tôi đã xác định rõ nhiệm vụ cơ bản là phải tìm hiểu đặc điểm của hát đồng dao trong giáo dục tại Trường Mầm non Trưng Nhị

Chương 2 NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BÀI ĐỒNG DAO SỬ DỤNG VÀO GIÁO DỤC ÂM NHẠC CHO TRẺ MẪU GIÁO

2.1 Những tiêu chí của việc áp dụng một số bài hát đồng dao vào giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non

2.1.1 Tính vừa sức

Trong quá trình xây dựng nội dung chương trình, tính vừa sức được thể hiện trong việc lựa chọn nội dung phù hợp với đối tượng học sinh Tính vừa sức đảm bảo cho trẻ có thể lĩnh hội được khối lượng kiến thức tiếp nhận khiến cho trẻ hứng thú, không bị mệt mỏi Nói như vậy không có nghĩa là đánh đồng kiến thức theo mặt bằng chung của mọi trẻ mà phải không ngừng đưa thêm những kiến thức nâng cao để mở rộng thêm khả năng của trẻ

Hầu hết học sinh tại trường Mầm non Trưng Nhị năng khiếu và cảm thụ

âm nhạc còn hạn chế Như vậy có thể nói rằng tính vừa sức trong nội dung chương trình được coi là tiêu chí đầu tiên để đảm bảo rằng người học có thể

có khả năng tiếp nhận được nội dung môn học Do vậy, khi nắm được những đặc điểm này của học sinh thì việc xây dựng nội dung chương trình sẽ bám sát với nhu cầu của trẻ hơn

2.1.2 Tính cân đối giữa thời lượng và hàm lượng kiến thức

Tiêu chí này được đưa ra nhằm đảm bảo sự tương thích giữa khối lượng kiến thức và thời gian cần có để giáo viên truyền thụ và trẻ tiếp thu Với tiêu chí này, những nội dung kiến thức khó sẽ được cung cấp một cách kĩ càng và trẻ đủ cơ hội để thẩm thấu kiến thức Như vậy có thể thấy rõ, về thực chất tiêu chí này liên hệ mật thiết với tiêu chí về tính vừa sức Hiện nay trong phân phối chương trình tại trường Mầm non hoạt động âm nhạc được phân bổ 1 tiết trên 1 tuần Nhìn vào sự phân chia này, có thể thấy rõ thời lượng cho giờ học

âm nhạc khá ít so với khối lượng kiến thức mà môn học đảm nhiệm Với thời lượng này, sự truyền thụ vào tiếp nhận trong quá trình dạy học chắc chắn sẽ

gặp nhiều khó khăn Do vậy, khi xây dựng nội dung chương trình, chúng tôi cho rằng cần chú trọng đến những nội dung cơ bản nhất, gần gũi với tâm hồn trẻ thơ

2.1.3 Tính trình tự

Quá trình tư duy của con người là quá trình từ thấp dến cao, từ dễ đến khó, từ chung đến riêng Việc tiếp nhận âm nhạc của trẻ mầm non cũng không nằm ngoài quy luật này Vì vậy, khi xây dựng chương tính trình tự và khoa học cần được đảm bảo Điều này có nghĩa là nội dung chương trình cũng phải đi từ những bài hát, trò chơi bản đến chi tiết Giữa các phần kiến thức cần có sự chuyển tiếp và liên hệ với nhau, tránh vụn vặt, rời rạc Tính trình tự này sẽ giúp cho trẻ tư duy một cách logic đồng thời lĩnh hộ tri thức một cách dễ dàng và có thể thực hiện hoạt động tự học một cách hiệu quả Nội dung chương trình môn

âm nhạc phải được thực hiện trong sự thống nhất, trình tự, đi từ những điều giản nhất, cơ bản nhất đến phức tạp nhất theo quy luật của âm thanh

2.1.4 Tính thực tiễn

Bất kì một hoạt động học tập, nghiên cứu nào mục đích cuối cùng cũng

để phục vụ cho cuộc sống Vì vậy, chương trình giáo dục âm nhạc cho trẻ cần mang tính thực tiễn trên hai phương diện Thứ nhất, có mối liên hệ chặt chẽ với các hoạt động khác như khám phá khoa học, phát triển ngôn ngữ,… Thứ hai cần gần gũi với tâm sinh lý của trẻ nhỏ Nếu làm được điều này sẽ giúp trẻ phát triển một cách toàn diện, sẽ giáo dục trẻ theo cách tự nhiên, không gò

bó Ngày nay khi xã hội phát triển, trẻ nhỏ vô hình chung tiếp nhận những sản phẩm âm nhạc không phù hợp với lứa tuổi của mình Chính vì vậy việc đưa những bài hát đồng dao vào giáo dục âm nhạc mang tính thực tiễn rất cao, trẻ

sẽ được tái hiện lại cuộc sống thuở xưa qua các ca từ mộc mạc Chắc chắn rằng khi được tiếp xúc với những bài hát này tâm hồn trẻ sẽ được nuôi dưỡng

và làm mở thêm vốn hiểu biết của trẻ nhỏ Bước đầu định hướng thị hiếu âm nhạc của trẻ sau này

2.2 Yếu tố ca từ

2.2.1 Lời ca đồng dao dễ nhớ, dễ phát âm

Nói đến đồng dao, lời ca, lời ca của chúng thường lấy thể thơ lục bát và thơ bốn chữ làm gốc Đồng dao là những bài hát được truyền miệng của trẻ

em và ít mang tính ca xướng Lời ca đồng dao ít còn sự liên kết trong bài thơ nhưng chúng phù hợp với thế giới quan, môi trường xung quanh và tâm lí trẻ Lời ca đồng dao giúp trẻ dễ hát, dễ nhớ, văn vần mộc mạc giúp trẻ dễ phát âm

và trong quá trình vừa hát lời đồng dao vừa chơi liên tục như vậy sẽ giúp cho trẻ phát âm chính xác hơn ngôn ngữ tiếng việt

Đó là ngôn ngữ gồm từ vựng cụ thể về tự nhiên và xã hội gần gũi với đời sống, sinh hoạt hằng ngày của trẻ em Điều này hoàn toàn phù hợp với tâm lý tuổi thơ Có thể đó là những người gần với trẻ như mẹ, bà ; là những bộ phận trên người như tay, chân, tai, mắt ; là các vật nuôi trong nhà như chó, mèo,

gà, lợn ; xa hơn là chim, cá với các tên chim, cá cụ thể, hoa, trái với tên hoa, tên trái cụ thể ; rồi đến thời gian cụ thể: buổi sáng, buổi tối, ngày đêm, chiều Đến không gian cụ thể: trời, trăng, sao Các hiện tượng thiên nhiên cụ thể: mưa, nắng, gió Có những từ vựng được trẻ hiểu biết trong trò chơi, trong sinh hoạt hoặc trong tham gia lao động như - các lời đồng dao “gọi nghé” Khi tư duy trí khôn phát triển, ngôn ngữ cụ thể được đặt trong quan hệ với nhau bằng liên kết đơn giản, dễ nhận biết như :

“Cái sáo mặc áo em tao

“Chú gì? Chú chuột Chốt gì? Chốt tre

âm thanh đưa đẩy cho vui không liên quan gì đến trò chơi Những lời này được trẻ chú ý nhiều về ngữ âm hơn là ngữ nghĩa Nhiều khi đó như một lệnh bắt đầu hoặc kết thúc một trò chơi: “Dung dăng dung dẻ / Dắt trẻ đi chơi ";

"Nu na nu nống / Thằng cống cái vạc…”; “Ô nô ốc nốc / Thằng cộc cái cạc Ngôn ngữ đồng dao trẻ em hát, trẻ em hát-trẻ em chơi thực sự là ngôn ngữ của trẻ, trong khi chơi trẻ em hát cùng thế giới tự nhiên, xã hội quanh mình, qua đó làm cho tiếng nói của các em phát triển phong phú đặc biệt về từ vựng Hát vui, nói xuôi Nói ngược, nói lái, dùng lời có nghĩa, dùng lời mô phỏng, dùng lời không có nghĩa xét đến cùng để các em được vui chơi, được giao tiếp với nhau và cũng để nắm bắt ngày càng tốt hơn tiếng mẹ đẻ Lời ca của đồng dao có vị trí quan trọng trong việc thực hiện trò chơi âm nhạc bởi giúp trẻ dễ nhớ, dễ phát âm, nội dung lời ca có mối liên hệ mật thiết với môi trường xung quanh, sự vật hiện tượng, nội dung trò chơi Đặc biệt, những

bài đồng dao không phải bài nào cũng có một nội dung cụ thể Rất nhiều bài đồng dao không biểu hiện một nội dung cụ thể nào, trẻ em có thể gặp đâu nói đấy, miễn xuôi tai là được, có khi “chuyện nọ xọ chuyện kia”

Như vậy, lời ca bài hát đồng dao nói chung đều có tác dụng rất lớn trong việc giúp trẻ hoàn thiện hơn trong quá trình phát âm, nói chính xác hơn, đồng thời hỗ trợ cho việc phát triển năng khiếu âm nhạc sau này

2.2.2 Lời ca đồng dao mang tính giáo dục cao

Các bài hát đồng dao ngoài việc giúp trẻ trong quá trình phát âm nội dung lười ca còn giúp trẻ phát triển tình cảm đạo đức, biết yêu quý con người, yêu thiên nhiên, đất nước, thương yêu đoàn kết với bạn bè đồng thời giúp trẻ khám phá môi trường xung quanh Khi hát lời ca lặp đi lặp lại còn giúp trẻ phát triển hơi thở, hô hấp Ngoài ra trẻ thấy được cái đẹp qua lời ca

Nhớ ơn người cày ruộng

Ăn một đĩa muống

Nhớ ơn người làm ao

Ăn một trái đào

Nhớ ơn người vun gốc

Ăn một con ốc Nhớ ơn người đi mò Sang đò nhớ ơn người trèo trống Nằm võng nhớ ơn người mắc dây Đứng mát dưới gốc cây

Nhớ ơn người trồng rừng”

Hoặc bài: “Bà còng đi chợ” giáo dục lòng thương yêu giúp đỡ người

già, giáo dục trẻ tính thật thà, không ham của rơi

Bà còng đi chợ trời mưa Cái tôm cái tép đi đưa bà còng Đưa bà đến quãng đường cong

Đưa bà về tận ngõ trong nhà bà Tiền bà trong túi rơi ra

Tép, tôm nhặt được trả bà mua rau.”

Còn bài đồng dao “Gánh gánh gồng gồng” có ý nghĩa thật sâu xa và

kín đáo Phải chăng đây là thể hiện đạo lí “mình vì mọi người”

Bài “Rồng rắn lên mây” ngữ điệu và lời ca tạo nên một tác phẩm

nghệ thuật cuốn hút trẻ chơi với ý thức đùm bọc, bảo vệ đồng loại, đoàn kết yêu thương

“Rồng rắn lên mây

Có cây lúc lắc

Có nhà hiển vinh Thầy thuốc có nhà hay không.”

Trò chơi với bài “đánh đu” của các em dân tộc Thái - Thanh Hóa giúp trẻ em nhanh nhẹn khéo léo

“Ngồi đu đưa

Lời ca đồng dao còn trang bị kiến thức cho trẻ về sự vật xung quanh, động vật, thực vật hoặc các đồ dùng trong sinh hoạt hàng ngày, chẳng hạn như:

“Chim ri là dì sáo sậu Sáo sậu là cậu sáo nâu Sáo nâu là cậu sáo đen Sáo đen là em tu hú

Tu hú là chú bồ các…”

Như vậy đồng dao đã góp phần giáo dục trẻ, giúp trẻ phát triển toàn hiện cả về Văn - Thể - Mĩ

2.3 Một số yếu tố về âm nhạc của đồng dao

2.3.1 Yếu tố về tiết tấu

Tiết tấu là một trong những phương tiện biểu hiện ngôn ngữ âm nhạc rất

đa dạng và phức tạp

Theo tác giả Nguyễn Thị Nhung, tiết tấu là một trong những phương pháp diễn tả âm nhạc Tiết tấu liên quan chặt chẽ đến ngôn ngữ, với ngữ âm trong ngôn ngữ, với hơi thở và những hoạt động sinh lí của con người… Tiết tấu có cả trong cấu trúc thơ ca, trong những chi tiết và cấu trúc chung của tác phẩm tạo hình, cũng như trong tác phẩm kiến trúc…

Chính từ những đặc điểm về cơ thể và giọng hát, khi viết bài hát cho trẻ, các nhạc sĩ tùy theo đặc điểm nội dung, tính chất của hình tượng, mức độ và