Dạy học theo tình huống môn pháp luật đại cương ở trường cao đẳng nghề việt nam hàn quốc thành phố hà nội

Vì vậy môn học Pháp luật đại cương là mộtmôn học quan trọng trong chương trình đào tạo đại học, cao đẳng, và trung cấpchuyên nghiệp được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt trong đề

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM NGỌC TRÂM

DẠY HỌC THEO TÌNH HUỐNG MÔN PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VIỆT

NAM - HÀN QUỐC THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM NGỌC TRÂM

DẠY HỌC THEO TÌNH HUỐNG MÔN PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VIỆT

NAM - HÀN QUỐC THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận Chính trị

Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ HOÀNG LAN

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo đã giảng dạy tôi trong suốt khóa học, cung cấp những kiến thức cần thiết, cơ sở lý luận khoa học để tôi có thể hoàn thành luận văn này.

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới cô TS Nguyễn Thị Hoàng Lan đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Khoa giáo dục chính trị Trường đại học Sư phạm Thái Nguyên đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại trường.

-Xin cảm ơn những bạn bè trong tập thể lớp Phương pháp dạy học và lý luận chính trị K24 cùng những người bạn trong Khoa Giáo dục chính trị đã chung vai sát cánh bên tôi vượt qua những khó khăn, thử thách, cùng nhau vững bước trên con đường học tập đầy gian nan, vất vả.

Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ và hợp tác của Ban giám hiệu Trường Cao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc thành phố Hà Nội đã giúp tôi hoàn thành luận văn Xin trân trọng cảm ơn !

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sựhướng dẫn của cô TS Nguyễn Thị Hoàng Lan Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sựgiúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫntrong luận văn này đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

TÁC GIẢ

Phạm Ngọc Trâm

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ ĐỒ THỊ vii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO TÌNH HUỐNG MÔN PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ .5

1.1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu 5

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ở trong nước có liên quan đến đề tài 5

1.1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài .5

1.2.1 Nội dung môn học Pháp luật đại cương ở các trường Cao đẳng nghề 7

1.2.2 Đặc điểm kiến thức môn học Pháp luật đại cương ở các trường Cao đẳng nghề .10

1.2.3 Đặc điểm nhận thức của sinh viên trường Cao đẳng nghề 14

1.3 Dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở trường Cao đẳng nghề 17

1.3.1 Quan niệm về phương pháp và phương pháp dạy học 17

1.3.2 Quan niệm về dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương 23

1.3.4 Hình thức và nguyên tắc dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương.30 1.3.5 Sự cần thiết của việc dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở các trường Cao đẳng nghề 36

Kết luận chương 1 .42

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO TÌNH HUỐNG MÔN PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VIỆT NAM HÀN QUỐC THÀNH PHỐ HÀ NỘI 43

2.1 Thực trạng việc dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở Trường Cao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc thành phố Hà Nội 43

2.1.1 Khái quát về Trường Cao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc thành phố Hà Nội 43

2.1.2 Kết quả đạt được của việc dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở Trường Cao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc thành phố Hà Nội 45

2.1.3 Những hạn chế của dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở

Trường Cao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc thành phố Hà Nội 472.2 Đề xuất quy trình dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở Trường

Cao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc thành phố Hà Nội 59

2.2.1 Quy trình thiết kế bài giảng 59

2.2.2 Quy trình thực hiện bài giảng 63

2.2.3 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên 66

2.3 Điều kiện và một số yêu cầu thực hiện dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở Trường Cao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc thành phố Hà Nội .70

2.3.1 Điều kiện đối với đội ngũ giáo viên 70

2.3.2 Điều kiện đối với sinh viên 71

2.3.3 Điều kiện đối với cấp quản lý 71

2.3.4 Điều kiện về cơ sở vật chất 72

Kết luận chương 2 72

Chương 3: THỰC NGHIỆM DẠY HỌC THEO TÌNH HUỐNG MÔN PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VIỆT NAM HÀN QUỐC THÀNH PHỐ HÀ NỘI 74

3.1 Kế hoạch thực nghiệm dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở Trường Cao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc thành phố Hà Nội 74

3.1.1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm 74

3.1.2 Đối tượng, phạm vi và địa bàn thực nghiệm 74

3.1.3 Nội dung thực nghiệm 74

3.1.4 Đặc điểm và thời gian tiến hành thực nghiệm 74

3.2 Các bước tiến hành và phân tích kết quả thực nghiệm 75

3.2.1 Các bước tiến hành thực nghiệm 75

3.2.2 Phân tích kết quả thực nghiệm 76

3.3 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở Trường Cao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc thành phố Hà Nội 83 3.3.1 Nhóm các biện pháp đối với đội ngũ giảng viên 83

3.3.2 Nhóm biện pháp đối với sinh viên 85

3.3.3 Nhóm biện pháp đối với cấp quản lý 87

Kết luận chương 3 89

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 : Nhận thức của sinh viên về tầm quan trọng của môn học Pháp luật đại

cương 48

Bảng 2.2: Sự phù hợp của tài liệu học tập đối với môn học Pháp luật đại cương 49

Bảng 2.3: Đánh giá của SV về thực trạng giảng dạy môn học Pháp luật đại cương 50 Bảng 2.4: Thời gian chuẩn bị bài trước mỗi buổi học 51

Bảng 2.5: Mức độ đáp ứng mục tiêu môn Pháp luật đại cương .52

Bảng 2.6: Hình thức kiểm tra kết quả của SV 53

Bảng 2.7: Sử dụng phương pháp trong quá trình dạy học 54

Bảng 2.8: Mức độ sử dụng phương tiện dạy học trong môn Pháp luật đại cương 55

Bảng 2.9: Mức độ đáp ứng của thiết bị với môn Pháp luật đại cương 56

Bảng 2.10: Mức độ giảng viên kết hợp phương pháp tình huống với phương pháp dạy học khác 57

Bảng 2.11: Cảm nhận của GV về sự hưởng ứng của SV với bài giảng sử dụng phương pháp dạy học tình huống 57

Bảng 3.1 : Kết quả thực nghiệm lần 1 76

Bảng 3.2 : Kết quả thực nghiệm lần 2 77

Bảng 3.3: Mức độ hứng thú khi học môn Pháp luật đại cương 79

Bảng 3.4: Mức độ tiếp thu tri thức của SV 80

Bảng 3.5: Thái độ khi tiếp nhận vấn đề giáo viên đưa ra 81

Bảng 3.6: Mức độ ghi nhớ, vận dụng kiến thức vào thực tế 81

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ ĐỒ THỊ

Hình 2.1: Trường Cao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc thành phố Hà Nội 44

Hình 2.2:Cơ cấu tổ chức Trường Cao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc 44

thành phố Hà Nội 44

Hình 2.3 Biểu đồ Nhận thức của sinh viên về tầm quang trọng của môn học Pháp luật đại cương 49

Hình 2.4 Biểu đồ sự phù hợp của tài liệu học tập đối với môn học Pháp luật đại cương 49

Hình 2.5 Đánh giá của SV về thực trạng giảng dạy môn học Pháp luật đại cương 50

Hình 2.6 Biểu đồ thời gian chuẩn bị bài trước mỗi buổi học 51

Hình 2.7 Biểu đồ mức độ đáp ứng mục tiêu môn Pháp luật đại cương 52

Hình 2.8 Biểu đồ hình thức kiểm tra kết quả của SV 53

Hình 2.9 Biểu đồ sử dụng phương pháp trong quá trình dạy học 54

Hình 2.10 Biểu đồ mức độ sử dụng phương tiện dạy học trong môn Pháp luật đại cương 55

Hình 2.11 Biểu đồ mức độ đáp ứng của thiết bị với môn học Pháp luật đại cương 56

Hình 2.12 Mức độ giảng viên kết hợp phương pháp tình huống với phương pháp dạy học khác 57

Hình 2.13 Biểu đồ cảm nhận của GV về sự hưởng ứng của SV với bài giảng sử dụng phương pháp dạy học tình huống 58

Hình 3.1:Biểu đồ so sánh kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm và lớp đối chứng lần 1 .77

Hình 3.2:Biểu đồ so sánh kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm và lớp đối chứng lần 2 .78

Hình 3.3 Biểu đồ mức độ hứng thú khi học môn Pháp luật đại cương 80

Hình 3.4 Biểu đồ mức độ tiếp thu tri thức của SV 80

Hình 3.5 Biểu đồ thái độ khi tiếp nhận vấn đề giáo viên đưa ra 81

Hình 3.6 Biểu đồ mức độ ghi nhớ, vận dụng kiến thức vào thực tế 82

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xuất phát từ nhu cầu xã hội đòi hỏi ngành giáo dục đào tạo ra những conngười mới với đầy đủ những phẩm chất và những năng lực phục vụ cho công cuộcxây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đào tạo ra những con người có tính tự giác cao, tíchcực, chủ động và sáng tạo trong lao động, sản xuất và chiến đấu, Đảng và Nhà nước

ta luôn xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là động lực thúc đẩycông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, do vậy cũng rất quan tâm đến việc đổi mớimột cách toàn diện giáo dục và đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước,trong đó đổi mới phương pháp dạy học được coi là một trong những nhiệm vụ chiếnlược Kết luận của Hội nghị lần thứ 6 BCHTW khóa IX về việc thực hiện Nghị

quyết Trung ương II khóa VIII Đảng ta khẳng định: "Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy - học, đảm bảo thời gian tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên, nhất là sinh viên đại học" Bởi vậy, đổi mới phương pháp dạy học theo

hướng tích cực hóa hoạt động hóa của người học là đòi hỏi cấp bách của sự nghiệpgiáo dục ở nước ta hiện nay

Trong những năm gần đây, nền giáo dục nước ta có những thay đồi đáng kể,đặc biệt trong đổi mới phương pháp dạy học, một mặt nhằm hạn chế những vấn đềcòn tồn tại mà phương pháp dạy học cũ đem lại, mặt khác phát huy được tính tíchcực của những phương pháp này Trên cơ sở đó, chúng ta đã và đang áp dụng cácphương pháp tích cực nhằm đạt hiệu quả trong dạy học Song trên thực tế, cònkhông ít giáo viên vẫn dạy theo kiểu sử dụng đơn điệu 1 - 2 phương pháp trong mộttiết dạy, trong đó phần nhiều là thuyết trình và vấn đáp một cách hình thức Do vậyviệc nghiên cứu và tìm ra một số biện pháp phối hợp các phương pháp trong dạyhọc là vô cùng quan trọng và có ý nghĩa đối với mỗi giáo viên

Xuất phát từ những biến đổi phức tạp của xã hội hiện nay, nhằm giáo dục chocác em học sinh - sinh viên những kiến thức cơ bản về Hiến pháp và pháp luật,Đảng và Nhà nước ta đã chủ trương tăng cường giáo dục pháp luật trong các nhàtrường

thông qua các chương trình môn học Vì vậy môn học Pháp luật đại cương là mộtmôn học quan trọng trong chương trình đào tạo đại học, cao đẳng, và trung cấpchuyên nghiệp được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt trong đề cương chươngtrình chung và đã được đưa vào giảng dạy tại các trường đại học, cao đẳng và trungcấp chuyên nghiệp trên cả nước, trong đó có Trường Cao đẳng nghề Việt Nam- HànQuốc thành phố Hà Nội.

Thực tiễn dạy môn Pháp luật đại cương cho thấy việc truyền thụ tri thức chosinh viên không dễ dàng vì đây là môn học cung cấp cho sinh viên những kiến thức

cơ bản nhất về hệ thống pháp luật, các ngành luật trong hệ thống pháp luật ViệtNam và luật Quốc tế Bên cạnh trang bị cho sinh viên những hiểu biết cơ bản vềpháp luật, môn học còn xây dựng ý thức sống và làm việc theo Hiến pháp và phápluật của mỗi cá nhân Trên cơ sở đó giúp cho mỗi cá nhân hình thành ý thức và xử

sự phù hợp với quy định của pháp luật Ngoài ra môn Pháp luật đại cương cũng tạođiều kiện giúp cho sinh viên dễ dàng tiếp thu các môn học khác có liên quan đếnpháp luật vì đây là những kiến thức có tính chất đại cương, nền tảng về Nhà nước

và pháp luật Việc nâng cao dạy học môn pháp luật đại cương cho sinh viên TrườngCao đẳng nghề Việt Nam- Hàn Quốc thành phố Hà Nội là một nhiệm vụ rất quantrọng vì đây chính là mục tiêu mà người dạy cần phải hướng tới Để truyền đạtđược tri thức môn Pháp luật đại cương giảng viên thường không thể trao ngay điềumình muốn dạy mà các tốt nhất là cài đặt những tri thức đó thông qua những tìnhhuống tích cực và để sinh viên tự mình chiếm lĩnh tri thức thông qua các hoạt động

tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo của sinh viên

Dạy học theo tình huống là một trong những phương tiện dạy học có thể pháthuy được tính tích cực, chủ động và sáng tạo của sinh viên trong quá trình học tập.Dạy học theo tình huống chẳng những giúp cho sinh viên có thể chủ động, tích cựctiếp thu kiến thức mà còn tạo nên môi trường thuận lợi để cho người học tham giavào quá trình giao tiếp, xử lí tình huống và vận dụng vào thực tế

Đối với khối Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố HàNội, việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đượcnhà trường hết sức quan tâm Thực tế cho thấy muốn dạy và học có hiệu quả mônPháp

luật đại cương thì không thể chỉ chú trọng đổi mới nội dung mà còn phải chú trọngđổi mới phương pháp Tuy nhiên việc vận dụng các tình huống như thế nào để đạthiệu quả đang là vấn đề gây nhiều tranh luận cho đội ngũ cán bộ giảng dạy.

Từ những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu đề tài: “Dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội” nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Pháp

luật đại cương ở Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

2.1 Mục đích nghiên cứu đề tài

Trên cơ sở tìm hiểu lí luận, thực trạng và tiến hành thực nghiệm vận dụngdạy học theo tình huống, đề tài xây dựng quy trình thực hiện dạy học theo tìnhhuống trong dạy học môn Pháp luật đại cương nhằm mục đích phát huy tính tíchcực, tự giác chủ động, sáng tạo của sinh viên, góp phần nâng cao chất lượng dạy vàhọc môn Pháp luật đại cương tại trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốcthành phố Hà

Nội

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Để đạt được mục đích đề ra, đề tài tập trung thực hiện những vấn đề cơ bản sau:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc dạy học theo tình huống môn Pháp luật

- Nghiên cứu thực trạng giảng dạy bộ môn Pháp luật đại cương ở Trường Caođẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội

- Tiến hành thực nghiệm dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ởTrường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội

- Xác lập quy trình và các giải pháp có hiệu quả nhằm dạy học theo tìnhhuống môn Pháp luật đại cương ở Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốcthành phố Hà Nội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài:

Đề tài nghiên cứu quy trình thực hiện dạy học theo tình huống môn Pháp luậtđại cương ở Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội

3.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Là toàn bộ quan điểm lí luận, thực tiễn dạy học theo tình huống ở Trường Caođẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội.

4 Giả thuyết khoa học

Việc dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở Trường Cao đẳngnghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội đã đạt được kết quả nhất định nhưđược giáo viên hưởng ứng, vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt hơn Tuy nhiên,việc vận dụng còn thiếu tính hệ thống, đồng bộ do giáo viên chưa đưa ra được một

hệ thống tình huống hoàn chỉnh Thực trạng dạy học theo tình huống môn Pháp luậtđại cương ở Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội đượckhảo sát đầy đủ, chính xác thì người nghiên cứu sẽ có cơ sở để đê xuất các giải phápnhằm nâng cao hiểu quả trong dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương tạiTrường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội

5 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu sử dụng trong quá trình triển khai, xử lí đề tài:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phương pháp phân tích - tổng hợp, trừu

tượng hóa, khái quát hóa, so sánh, lịch sử - logic,…

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra, phương pháp

phỏng vấn, phương pháp quan sát, phương pháp thống kê toán học, phương pháp sửdụng các phương pháp hỗ trợ,…

6 Đóng góp của đề tài

- Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần đổi mới phương pháp dạy họcnói chung và dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương nhằm nâng cao chấtlượng dạy và học môn Pháp luật đại cương Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - HànQuốc thành phố Hà Nội

- Đề tài góp phần hỗ trợ cho việc giáo viên dạy học và sinh viên học tập mônPháp luật đại cương ở các trường Cao đảng nghề và là tài liệu tham khảo để có thêmphương pháp dạy học môn học có hiệu quả hơn

- Xây dựng một hệ thống tình huống nhằm phát huy tính tích cực và chủđộng cho sinh viên trong quá trình dạy học môn Pháp luật đại cương

1.1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ở trong nước có liên quan đến đề tài

Ở Việt Nam, từ một số năm trở lại đây, dạy học theo tình huống cũng đãđược nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu và đưa vào áp dụng trong giảng dạy ở cáclĩnh vực như Quản trị kinh doanh với những tác giả như Nguyễn Hữu Lam (2003),

Vũ Từ Huy

(2003), Ngô Quí Nhâm, Vũ Thế Dũng (2007, Nguyễn Thị Lan (2006), NguyễnQuang Vinh (2008), ở lĩnh vực Luật với tác giả Vũ Thị Thúy (2010),… hay ở lĩnhvực Quản lý giáo dục với các tác giả Trần Văn Hà (2002), Đặng Quốc Bảo (2002),Phan Thế Sủng và Lưu Xuân Mới (2000),… Ngoài ra, còn một số những công trìnhnghiên cứu khác về việc áp dụng PPNCTH vào những môn học cụ thể như mônToán của tác giả Nguyễn Bá Kim (1998), Đỗ Thế Hưng (2003) hay môn Kỹ thuậtcông nghiệp của tác giả Nguyễn Đức Thọ (2002),… Các công trình nghiên cứu ápdụng dạy học theo tình huống trong giảng dạy môn Giáo dục học mới chỉ dừng ởmức những luận văn thạc sĩ khoa học, ví dụ như của Lê Thị Thanh Chung (1999),Nguyễn Thị Thanh (2002), Phạm Ngọc Tâm (2002), Nguyễn Văn Sia (2003), HồThị Nhật (2004),…

Chẳng hạn như trong đào tạo sư phạm, dạy học theo tình huống đã được sửdụng rộng rãi nhất là trong vòng 20 năm trở lại đây Trong khi một số học giả tậptrung nghiên cứu việc áp dụng tình huống trong công tác giảng dạy và quá trình tiếpthu những kiến thức sư phạm thì những người khác lại chú trọng vào cách sử dụngtình huống nhằm nâng cao khả năng quyết đoán và giải quyết vấn đề của sinh viên.Mặc dầu đi theo những hướng nghiên cứu khác nhau như vậy, họ đều đi đến mộtthống nhất chung là dạy học theo tình huống tỏ ra cực kỳ hiệu quả trong việc trợgiúp người học

1.1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài

Dạy học theo tình huống được sử dụng lần đầu tiên một cách bài bản tại Đạihọc kinh doanh Havard Tại đây, vào khoảng năm 1870, Christopher Columbus

Langdell đã là người khởi xướng việc sử dụng các tình huống trong giảng dạy vềquản trị kinh doanh Đến năm 1910, bên cạnh phương pháp giảng dạy truyền thống,sinh viên Đại học kinh doanh Harvard đã được thường xuyên thảo luận về các tìnhhuống trong kinh doanh Sau đó, từ khoảng năm 1909 nhà trường liên tục mời cácđại diện các doanh nghiệp đến trường để trình bày về thực tiễn quản trị kinh doanh,đưa ra các tình huống yêu cầu sinh viên phải nghiên cứu, tranh luận và đưa ra cácgiải pháp Năm 1921, quyển sách đầu tiên về tình huống ra đời (tác giả Copeland).Tác giả cuốn sách đã nhìn thấy tầm quan trọng và tác dụng to lớn của việc áp dụngdạy học theo tình huống trong giảng dạy quản trị nên đã nỗ lực phổ biến phươngpháp giảng dạy này trong toàn trường Phương pháp này sau đó dần dần đã được ápdụng phổ biến trong hầu hết các ngành nghề đào tạo như y, luật, hàng không, vàtrong các trường học ở tất cả các cấp bậc đào tạo, đặc biệt là đào tạo đại học.

Năm 1919, ở Canada, hai nhà nghiên cứu của trường đại học WesternOntario (U.W.O), W Sherwood Fox và K.P.R Neville, là những người đầu tiênkhởi xướng việc giảng dạy kinh doanh theo dạy học theo tình huống của đại họcHavard bên ngoài biên giới Hoa Kỳ Sau khi xem xét cẩn thận tất cả chương trìnhgiảng dạy kinh doanh ở các trường đại học hàng đầu Bắc Mĩ, hai ông kết luận làchương trình giảng dạy của trường đại học kinh doanh Havard đã cung cấp nhữngphương pháp giảng dạy tốt nhất Năm 1922, Ellis H Morrow, một cựu sinh viênHavard đã được mời đến để triển khai tại đây dạy học theo tình huống trong giảngdạy Ngày nay, trường kinh doanh Richard Ivey của đại học Western Ontario đã trởthành con chim đầu đàn trong việc giảng dạy quản trị kinh doanh bằng dạy học theotình huống ở Canada và là đơn vị lớn thứ hai trên thế giới sản xuất tình huống

Không chỉ trong lĩnh vực giảng dạy kinh doanh mà cả trong y học, phươngpháp tình huống cũng đã được đưa vào giảng dạy tương đối sớm Ngay từ nhữngnăm đầu của thế kỷ XX, William Osler áp dụng dạy học theo tình huống vào đào tạo

y bác sĩ và kết quả rất đáng khích lệ: Chỉ sau hai năm hoc, sinh viên của Osler đãtrở nên thuần thục với các kỹ năng trong y học Giải thích cho thành công này, Osler

đã viết: Với phương pháp tình huống, sinh viên sẽ bắt đầu với bệnh nhân, học vớibệnh nhân

và hoàn thành khoá học cũng với bệnh nhân; còn sách và bài giảng chỉ được sử dụngnhư phương tiện đưa họ đến đích mà thôi.

1.2 Lý luận về môn học Pháp luật đại cương ở các trường Cao đẳng nghề

1.2.1 Nội dung môn học Pháp luật đại cương ở các trường Cao đẳng nghề

Đảng và Nhà nước ta đã chủ trương tăng cường giáo dục pháp luật trong cáctrường học thông qua các chương trình môn học, giáo trình, tài liệu giảng dạy phápluật bảo đảm đúng tinh thần và nội dung của Hiến pháp và pháp luật hiện hành Vìvậy, môn học Pháp luật đại cương là môn học quan trọng trong chương trình đào tạođại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp trong cả nước

Điều 2 - Luật giáo dục năm 2005 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2009) khẳng định: Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện,

có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trưởng thành với lý tưởngđộc lập dân tộc và chủ nghĩa xa hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất

và năng lực của công dân, đápứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Như vậy, ngành giáo dục nói chung, các trường đại học và cao đẳng nóiriêng có trọng trách lớn lao đối với sự phứt triển toàn diện con người Việt Nam,trong đó có viéc hình thành ý thức pháp luật, văn hóa pháp lý trong nhân dân Giáodục pháp luật tốt không chỉ góp phần ồn định hoạt động cùa ngành mà còn gópphần trực tiếp nâng cao chất lượng sản phầm giáo dục Trước yêu cầu đẩy mạnhcông nghiệp hóa - hiện đai hóa đất nước, xây dựng nhà nước pháp quyền xă hội chủnghĩa và hội nhập quốc tế công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong các nhàtrường đại học và cao đẳng được tăng cường thường xuyên, liên tục ở tầm cao hơnnhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho đất nước Nguồn nhân lực này nếuchỉ được đào tạo về chuyên môn thì chưa đủ Vì vậy, đi đôi với kiến thức chuyênmôn nghề nghiệp, họ phải hiểu biết kiến thức pháp luật phổ thông như mọi côngdân khác, đồng thời cần phải có thêm kiến thức pháp luật chuyên ngành để có thểhiểu và làm đúng pháp luật trong lĩnh vực mà họ công tác

Trong Quyết định số 1928/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 20/11/2009 phê duyệt Đề án “ Nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trone nhà trường” đã xác định nhiệm vụ đổi mới giáo dục Đại học, Cao

đẳng là: “Tổ chức dạy và học cần kiến thức pháp luật cơ bản cho sinh viên của tất

cả các ngành đào tạo Cao đẳng, Đại học bảo đảm cho học sinh, sinh viên đại học,cao đẳng ra trưòmg nắm được lý luận cơ bản về pháp luật để có thể tự tìm hiểu các

ngành luật cần thiết” Trong Quyết định cũng đưa ra giải pháp để thực hiện nhiệm vụ trên là: Xây dựng, ban hành các văn bản quy định về chươmg trình môn

học Pháp luật đại cương thống nhất để đưa các kiến thức pháp luật cơ bản, đại

cương vào nội dung chương trình của tất cả các ngành đào tạo từ năm học 2009

-2010; nghiên cứu đưa nội dung pháp luật vào giảng dạy ở các ngành cụ thể

Thực hiện Quyết định trên của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng đã ban hành Quyết định số 1274/QĐ-BGDĐT ngày 5/4/2010 về việc thành

lập Ban điều hành Đề án “Nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục phápluật trong nhà trường” và Kế hoạch số 366/KH-BGDĐT ngày 28/06/2010 vê thực

hiện Đề án “Nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà

trường” [35 ; tr.3]

Ngày 20/06/2012, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa

13, kỳ họp thứ 3 đã thông qua Luật phổ biến, giáo dục pháp luật có hiệu lực thi hành

từ ngày 01/01/2013 Trong Luật phô biến, giáo dục pháp luật có mục giáo dục pháp

luật trong nhà trường, trong đó yêu cầu “Hoạt động giáo dục pháp luật được thực hiện đối với người học ở các cấp học và trình độ đào tạo” và “Nhà trường có trách nhiệm đưa nội dung kiến thức pháp luật vào chương trình giảng dạy phù hợp với mục tiêu, ngành nghề và trình độ đào tạo” [23 ; tr.5].

Trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay, việc tăng cường giáo dục phápluật được đặt ra như một tất yếu khách quan Điều này không chỉ nhằm mục đíchxây dựng một xã hội trật tự, kỷ cương, văn minh mà còn hướng đến bảo vệ và pháttriển các giá trị chân chính của nhân loại và dân tộc Các quy phạm pháp luật quyđịnh chi tiết các hành vi được phép và hành vi bị cấm đoán Đồng thời, pháp luậtcòn xác định cụ thể cách cư xử và nhừng biện pháp cưỡng chế sẽ áp dụng nếu chủthê vi phạm Pháp luật càng chặt chẽ, càng đầy đủ và được thi hành nghiêm chỉnh sẽtác động tích cực đến các chủ thể pháp luật, làm cho họ nhận thức được vị trí, vai tròcủa bản thân trong xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương

Khoa học nhà nước và pháp luật đại cương nghiên cứu vấn đề nhà nước vàpháp luật, bản chất, vai trò xã hội, những quy luật đặc thù, cơ bản nhất của sự xuấthiện, tồn tại và phát triển của chúng; đồng thời nghiên cứu những nét khái quát nhấtcủa hệ thống pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế Vì vậy, trong những nămqua, khoa học nhà nước và pháp luật đại cương được coi là một môn học chính thức,quan trọng trong chương trình đại học đại cương, đã được Bộ Giáo dục và Đào tạoquy định giảng dạy tại các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp…trong đó có cả các trường cao đẳng nghề Đây là môn học cung cấp những kiến thức

cơ bản nhất về nhà nước và pháp luật, các ngành luật cơ bản của hệ thống pháp luậtViệt Nam cho sinh viên các trường Cao đẳng nghề Với học sinh các trường trunghọc chuyên nghiệp và cao đẳng dạy nghề, môn học này còn bảo đảm tính kế tiếp,tính liên thông giữa giáo dục phổ thông giáo dục chuyên nghiệp và giáo dục đạihọc

Trong nghị quyết Đại hội X, Đảng ta khẳng định: “Triển khai mạnh mẽ công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật, huy động lực lượng của các đoàn thể, chính trị,

xã hội, các phương tiện thông tin đại chúng tham gia cuộc vận động thiết lập trật

tự, kỷ cương và các hoạt động thường xuyên, xây dựng nếp sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật trong cơ quan nhà nước và trong toàn xã hội” [9, tr.11].

Trường Cao đẳng nghề là một đơn vị cấu trúc cơ sở của hệ thống giáo dụcquốc dân, là nơi thực hiện chức năng dạy học có tổ chức Nhà nước ta rất quan tâmcoi trọng đến công tác giáo dục do đó đã đưa bộ môn Pháp luât đại cương vàochương trình giáo dục tại các trường các trường Cao đẳng nghề nhằm giáo dục lốisống, hình thành nhân cách cho người học, tạo ra nguồn nhân lực phù hợp với sựphát triển tiên tiến, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội Thực hiện chủ trương củaĐảng và Nhà nước về đưa giáo dục pháp luật, việc dạy và học pháp luật đã đượcTrường Cao đẳng nghề Việt Nam– Hàn Quốc thành phố Hà Nội đưa vào chươngtrình đào tạo chính khóa đối với hệ đào tạo trung cấp chuyên nghiệp và hệ Cao đẳngtheo khung chương trình

Tổng cục dạy nghề ban hành

Đối với hệ đào tạo trung cấp chuyên nghiệp, môn Pháp luật được đưa vàogiảng dạy chính thức ở tất cả các chương trình đào tạo với thời lượng 15 tiết (tươngđương 1 đơn vị học trình) Chương trình pháp luật được sử dụng thống nhất cho các

hình thức đào tạo chính quy Nội dung môn học Pháp luật đưa vào giảng dạy đãđược chọn lọc hợp lý, có hệ thống và đảm bảo hiệu quả thiết thực Những kiến thứccủa môn học đã giúp cho học sinh trung cấp chuyên nghiệp các ngành nghề có hệthống tri thức cơ bản về Nhà nước và pháp luật những kiến thức của các ngành luật

cơ bản trong hệ thống pháp luật nước ta Nhừng kiến thức đó gắn với đời sống sinhhoạt hàng ngày, với nghề nghiệp của các em sau khi ra trường; củng cố lòng tin vàopháp luật; biết lựa chọn hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực pháp luật cho phép

và rèn luyện thói quen tuân thủ pháp luật trong cuộc sổng, đáp ứng được mục tiêuđào tạo, hoàn thiện nhân cách công dân

Đối với hệ Cao đẳng, môn học Pháp luật được nhà trường đưa vào giảng dạycho toàn bộ các chuyên ngành đào tạo với thời lượng là 30 tiết (tương đương là 2đơn vị học trình) Nội dung giảng dạy dành cho hệ Cao đẳng là trang bị cho sinhviên những kiến thức cơ bản về Nhà nước và pháp luật, những kiến thức của cácngành luật cơ bản như luật Hành chính, luật Lao động và một số nội dung kiến thứcliên quan tới nghề nghiệp của các em sau khi ra trường như:… Nội dung môn Phápluật được giảng dạy luôn gắn liền với giáo dục đạo đức, lối sống, nhân cách cho sinhviên để trở thành người lao động vừa hồng vừa chuyên

1.2.2 Đặc điểm kiến thức môn học Pháp luật đại cương ở các trường Cao đẳng nghề

Pháp luật là hệ thống các quy tắc hành vi, quy tắc xử sự do nhà nước banhành hoặc thừa nhận được nhà nước đảm bảo thực hiện nhằm điều chỉnh các quan

hệ xã hội thể hiện ý chí của Nhà nước, phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị

Từ khi xuất hiện, pháp luật luôn gắn với giai cấp cầm quyền Trong xã hội cógiai cấp và đối kháng giai cấp, mọi hoạt động của đời sống xã hội được đưa vàotrong khuôn khổ pháp luật nhằm mang lại lợi ích cho giai cấp thống trị Tuy nhiêntrên thực tế, pháp luật của những nhà nước gắn với giai cấp tiên tiến của thời đại thìthường phù hợp với xu hướng tiến bộ vì nó bao hàm những chuẩn mực, những quyđịnh nhằm bảo vệ lợi ích chân chính và phẩm giá con người

Đối với nước ta hiện nay, việc tăng cường vai trò của pháp luật tạo môitrường thuận lợi cho sự hình thành và phát triển ý thức đạo đức đã trở thành mộttrong những yêu cầu cấp thiết Quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thịtrường đòi hỏi phải

tích cực hơn nữa trong việc đưa pháp luật vào đời sổng, hình thành và phát triển ýthức pháp luật, đồng thời xã hội hóa tri thức, nâng cao trình độ dân trí trên nguyêntắc công bằng và bình đẳng xã hội Sự điều chỉnh xã hội bằng pháp luật làm cho mọithành viên trong xã hội có thể tự do phát huy khả năng sáng tạo cùa mình trong môitrường lành mạnh - môi trường vận hành có trật tự, nề nếp, kỷ cương của một xã hộinăng động, phát triển và văn minh Đó cũng chính là nhu cầu tình cảm, trách nhiệm

và yêu cầu đối với mỗi công dân trong giai đoạn mới

Hoạt động dạy học môn Pháp luật là một hoạt động giáo dục cụ thể gắn bóhữu cơ với hoạt động giáo dục nói chung Nội dung môn pháp luật là một phần củanội dung chương trình giáo dục ở các cấp học và trình độ đào tạo của hệ thống giáodục quốc dân Trong đó, môn học pháp luật trong các trường Cao đẳng nghề là hìnhthức giáo dục đặc thù với đối tượng là sinh viên với những đặc điểm nổi bật là tính

tự giác và chủ động cao Do đó, nội dung môn pháp luật trong nhà trường có nhữngđặc điểm riêng biệt

1.2.2.1 Nội dung môn học pháp luật không tách rời nội dung đào tạo các đổi tượng

Trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: Đổi mớicăn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xãhội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục,phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là khâu then chốt Giáo dục

và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhântài, góp phần quan trọng xây dựng đất nước, xây dựng nền văn hóa và con ngườiViệt Nam Trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2020 đãđịnh hướng: Phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chấtlượng cao là một đột phá chiến lược Trong đó Chiến lược phát triển giáo dục 2011

- 2020 nhằm quán tritệ và cụ thể hoá các chủ trương, định hướng đổi mới giáo dục

và đào tạo góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

XI và Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 của đất nước Như vậy ởđây cần phân biệt rõ ba mục tiêu phát triển:

Thứ nhất, mục tiêu phát triển tổng quát nhằm nâng cao dân trí, phát triển

nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài tức là tạo nền tảng dân trí, chuẩn bị một thế hệ lao động mới có trình độ cao hơn, là đội ngũ người có tài, thực hiện công bằng xã hội.

Thứ hai, mục tiêu phát triển nhân cách là đào tạo những con người phát triển

cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, sáng tạo về đạo đức,

có khả năng lao động, có tính tích cực chính trị - xã hội

Thứ ba, mục tiêu phát triển chủ thể là phổ cập bậc trung học cơ sở, mở rộng

đại học và sau đại học, xây dựng hệ thống các trung tâm chất lượng cao

Để đạt được các mục tiêu nêu trên, nội dung cơ bản quá trình giáo dục vàphát triển toàn diện nhân cách cho học sinh, sinh viên bao gồm nội dung thuộc cáclĩnh vực: trí dục, đức dục, giáo dục lao động, thể dục và mỹ dục Những lĩnh vựcnày được xem như là bộ phận hợp thành hay những mặt giáo dục xã hội chủ nghĩa,cũng chính là nội dung cơ bản của sự phát triển toàn diện nhân cách con người nóichung và học sinh, sinh viên nói riêng

Tuy nhiên trên thực tế, ờ mỗi loại hình trường hoặc mỗi khối trường trongcùng một loại hình trường có những đặc điểm và yêu cầu đào tạo riêng, các trườngbuộc phải ưu tiên cho việc đào tạo chuyên ngành nên lượng thời gian dành cho giáodục pháp luật không nhiều Cho nên, cần xác định mục tiêu, nội dung và yêu cầumôn học pháp luật để đảm bảo giữa cái chung và cái riêng Nhưng dù ở loại hìnhtrường nào, đào tạo chuyên ngành gì thì nhu cầu hiểu biết về pháp luật của họcsinh, sinh viên vẫn luôn chứa đựng những yếu tố chung và rất cần thiết nhằm rènluyện, hình thành nhân cách, giúp các em chủ động trong xử lý tình huổng xảy ratrong cuộc sống và tham gia tích cực vào các quan hệ xã hội với tư cách là ngườihọc sinh, sinh viên

- một công dân của đât nước

Từ những điểm nói trên có thể khẳng định: nội dung môn pháp luật khôngtách rời nội dung đào tạo các đối tượng

1.2.2.2 Nội dung môn pháp luật trong trường cao đẳng nghề mang tinh hệ thống và

ồn định tương đối

Nhà trường là một dạng thiết chế tổ chức chuyên biệt và đặc thù của xã hội,được hình thành do nhu cầu tất yếu khách quan của xà hội nhằm thực hiện các chức

năng truyền thụ kinh nghiệm xã hội cho từng nhóm dân cư nhất định trong cộngđồng xã hội Là cơ quan chuyên trách việc giáo dục và học tập cho thanh thiểu niên

và mọi tầng lớp công dân nhằm xây dựng con người mới có kiến thức văn hóa, khoahọc, có kỹ năng nghề nghiệp, lao động tự chủ, sáng tạo và có kỷ luật, sống lànhmạnh đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước Nội dung giáo dục trong nhà trườngđược chọn lọc, sắp xếp có hệ thống, cân đối, phù hợp với cơ cấu hệ thống giáo dụcquốc dân

Nội dung giáo dục pháp luật trong nhà trường cũng mang đặc thù nói trên,nội dung giáo dục pháp luật trong nhà trường được xây dựng có hệ thống từ bậctrung học phổ thông đến trung học chuyên nghiệp và đại học Ở Việt Nam hiện nay,

hệ thống pháp luật còn thiếu đồng bộ, vừa chồng chéo vừa kém hiệu quả, tuổi đờicủa một số văn bản không cao, kể cả các văn bản có hiệu lực pháp lý cao nhất (Hiếnpháp, Bộ luật ) cũng ở trạng thái luôn phải sửa đổi, bồ sung Trong quá trình đổimới toàn diện đất nước và những thay đổi nhanh chóng của thế giới, khoa học pháp

lý cũng đang đổi mới, nhiều khái niệm, quan điểm đang được nhận thức lại mộtcách cơ bản Đó là sự phát triển tất yếu phù hợp với yêu cầu khách quan, mang ýnghĩa tích cực Nhưng về góc độ giáo dục, đó cũng là một nét đặc thù đòi hỏi cácnhà giáo dục phải lựa chọn các nội dung giáo dục phù hợp vừa mang tính nguyêntắc, ổn định tưong đối, vừa mang tính chất linh hoạt nhằm đảm bảo cả hai yêu cầucủa quá trình giáo dục là tính hệ thống và tính cập nhật Đồng thời với nội dung giáodục luôn phát triển, biến động đòi hỏi quá trình dạy và học phải liên tục, thườngxuyên được bổ sung Do dó, cần được hỗ trợ bằng các chương trình giáo dục phápluật mang tính cập nhật cao như giáo dục thông qua các phương tiện thông tin đạichúng; tăng cường các hoạt động ngoại khóa, hội thảo về pháp luật, thi tìm hiểu vềpháp luật, tham dự các phiên tòa xét xử đồng thời phối hợp chặt chẽ giáo dụcgiữa gia đình, nhà trường và xã

công tác

tuyên truyền, giáo dục pháp luật, nội dung giáo dục pháp luật trong chương trìnhgiáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học, cao đẳng được tích hợp lồng ghép trongchương trình cảc môn học pháp luật, pháp luật đại cương nhằm trang bị những kiênthức cơ bản về Nhà nước và pháp luật; kiến thức pháp luật liên quan đến ngành,nghề đào tạo.

Môn học pháp luật đại cương là một môn học quan trọng trong chương trìnhđào tạo đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp được Bộ Giáo dục và Đào tạophê duyệt trong đề cương chương trình chung và được đưa vào giảng dạy chính thứctại các trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp trong cả nước và trong

đó có các trường Cao đẳng nghề

Các mục tiêu, yêu cầu của môn học Pháp luật đại cương:

- Giúp cho học sinh, sinh viên có sự hiểu biết và nắm bắt một cách có hệthống những vấn đề cơ bản về nhà nước và pháp luật nói chung và các ngành luật

cụ thể của hệ thống pháp luật Việt Nam nói riêng Giúp cho học sinh, sinh viên cóđiều kiện dễ dàng tiếp cận với các môn học khác có liên quan đến pháp luật

- Xây dựng ý thức sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật của mỗi cánhân Trên cơ sở đó giúp cho mỗi cá nhân hình thành nên ý thức và thói quen xử sựphù hợp với quy định của pháp luật

- Thể hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trongviệc tăng cường giáo dục pháp luật ở mỗi cá nhân công dân, xây dựng 'Tủ sách phápluật' tại các xã, phường và thị trấn, điểm bưu điện văn hóa xã

1.2.3 Đặc điểm nhận thức của sinh viên trường Cao đẳng nghề

Thuật ngữ "Sinh viên” có nguồn gốc từ tiếng Latin là "Student" có nghĩa làngười học tập, nghiên cứu, người đi tìm kiếm, khai thác tri thức Sinh viên là nhữngngười đang theo học ở các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp - nơiđào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của xã hội

Sinh viên là lớp người đang từng bước tích lũy tri thức về mọi lĩnh vực, họ cóhoạt động chủ đạo là học tập để tiếp thu kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp để

có thể trở thành người lao động, người chuyên gia trong lĩnh vực mình được đàotạo Một đặc điểm quan trọng về tâm lý, ý thức ở lứa tuổi sinh viên là sự phát triển

tự ý

thức, nhờ có đặc điểm này mà sinh viên có sự hiểu biết, thái độ, khả năng đánh giábản thân phù hợp với xu thế của xã hội.

Hoạt động nhận thức của sinh viên luôn đi liền với tính tự giác, chủ động cao.Khi học ở cấp thấp hơn, các em được thầy cô hướng dẫn, giảng giải kỹ càng cáckiến thức phổ thông thì khi học ở môi trường đại học, cao đẳng phương pháp truyềnthụ theo kiểu đọc - chép không còn phổ biến mà chủ yếu trang bị cho các em những

kỹ năng tự học, tự trau dồi tri thức thông qua hệ thống thư viện, xưởng thực hành.Đây là đặc điểm quan trọng trong nhận thức và hoạt động của sinh viên và có ảnhhưởng to lớn tới sự phát triển về mặt chuyên môn, nhân cách nghề nghiệp sau khi ratrường Nhờ tính tự giác chủ động cao mà khả năng nhận thức của sinh viên pháttriển mạnh, thể hiện ở tốc độ phản ánh và khả năng định hướng hoạt động nhanh,xác định mục đích, yêu cầu và tìm kiếm cách thức giải quyết vấn đề nhanh chóng,hợp lý

Nhận thức của sinh viên diễn ra tò mức độ thấp đến mức độ cao, từ nhận thứccảm tính đến nhận thức lý tính nên họ có thể tập trung trí tuệ để tiến hành các hoạtđộng tư duy với sự phối hợp của các thao tác như: tổng hợp, phân tích, khái quáthóa, trìu tượng hóa để đi sâu tìm hiểu, nắm vững đối tượng, nhiệm vụ, phươngpháp, quy luật của các khoa học làm phong phú thêm sự hiểu biết của mình

Ở sinh viên cũng đã bước đầu hình thành thế giới quan (lối nhìn nhận, đánhgiá các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống, học tập và trong sinh hoạt hàng ngày) Sinhviên là những người nắm vững tri thức tương lai, ở các em sớm nảy sinh nhu cầu,khát vọng thành đạt nên học tập ở môi trường chuyên nghiệp là cơ hội tốt để sinhviên trải nghiệm bản thân Do đó, sinh viên rất thích khám phá, tìm tòi cái mới,muốn bộc lộ những thế mạnh của bản thân, học hỏi, trau dồi, trang bị vốn sống,hiểu biết cho mình Đặc biệt, những tri thức chuyên ngành, tình cảm với nghềnghiệp tương lai là một động lực giúp sinh viên học tập chăm chỉ, sáng tạo, có sựđam mê với nghề lựa chọn Tính độc lập, sáng tạo ở các quá trình nhận thức của lứatuổi sinh viên đạt mức độ cao Sinh viên đã xác định cho mình một hướng đi, bắtđầu trải nghiệm sự hiểu biết của mình đối với đời sổng xã hội Họ có khát vọngcống hiến, mong muốn được bạn bè, thầy cô và xã hội đánh giá, đặc biệt là mongmuốn tự hoàn thiện mình

Có thể khẳng định, sinh viên là lứa tuổi sung mãn nhất của đời người Sinhviên là những người giàu nghị lực, giàu ước mơ và hoài bão Tuy nhiên, do điềukiện, hoàn cảnh sổng và cách thức giáo dục khác nhau nên không phải người sinhviên nào

cũng có điều kiện phát triển toàn diện, có độ chín chắn trong suy nghĩ và hành động.Điều này phụ thuộc rất nhiều vào tính tích cực hoạt động của bản thân mỗi sinhviên Bên cạnh đó, sự quan tâm đúng mực của gia đình, phương pháp giáo dục phùhợp từ nhà trường sẽ góp phần phát huy ưu điểm, khắc phục hạn chế để mỗi ngườisinh viên chứng tỏ bản thân mình là những người chủ tương lai của đất nước

Sinh viên là lực lượng đông đảo trong xã hội, có vai trò quan trọng trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trong những năm gần đây, giáo dục pháp luậtcho sinh viên các trường đại học, cao đẳng ở nước ta được thực hiện thông qua mônhọc Pháp luật đại cương vào trong chương trình dạy học chính khoá Việc dạy họcmôn học Pháp luật đại cương cho sinh viên các trường Cao đẳng nghề là hoạt động

có định hướng, có tổ chức, có chủ đích của các chủ thể giáo dục pháp luật thông quanội dung bài học bằng các phương pháp dạy học khác nhau nhằm trang bị tri thứcpháp luật cơ bản, định hướng, phát triển nhân cách và tư cách công dân, nâng caonhận thức, góp phần điều chỉnh hành vi, hình thành thói quen tự giác xử sự đúngpháp luật về chuyên môn nghiệp vụ, ngành nghề lĩnh vực mình được đào tạo Cùngvới quá trình đổi mới giáo dục, thì hình thức, phương pháp dạy học môn Pháp luậtđại cương trong chương trình giáo dục chính khoá tại các trường Cao đẳng nghềtrong thời gian qua đã có những thay đổi theo hướng đa dạng hoá và chuyển dần từtruyền thụ một chiều sang phát huy tính tích cực của sinh viên Nhiều giảng viên đãđưa ra những tình huống cụ thể và sáng tạo những phương pháp mới nhằm tăngcường tính tích cực, sáng tạo của sinh viên trong học tập, tạo hứng thú và nâng caohiệu quả dạy học môn Pháp luật đại cương

Về cơ bản, đại bộ phận sinh viên nói chung và sinh viên trường Cao đẳngnghề nói riêng đều có ý thức học tập môn Pháp luật đại cương, chấp hành nội quy,quy chế của nhà trường, thực hiện tốt các quy tắc và lối sống cộng đồng Tuy nhiênvẫn còn có một bộ phận sinh viên có thái độ thờ ơ, không quan tâm đến kiến thứcmôn học và rèn luyện bản thân Hiện tượng sinh viên khi lên lớp lười biếng học bài,ghi chép, và

ngủ gật hoặc sử dụng điện thoại còn khá phổ biến trong các tiết học môn Pháp luậtđại cương Một số sinh viên cảm thấy học môn Pháp luật đại cương rất nhàm chánvà

có thái độ coi nhẹ vị trí môn học vì cho đây là môn học đại cương chứ không phải làmôn học chuyên ngành chỉ cần học để lấy điểm cho qua môn Vì vậy, nhiều sinhviên có hành vi xử sự không đúng với quy định của pháp luật hay có tâm lý thiếu tựtin trước các vấn đề pháp lý, không có khả năng tự bảo vệ quyền lợi của mình khi bịxâm hại

Nguyên nhân của thực trạng nói trên là do sinh viên tại các trường Cao đẳngnghề chưa hiểu rõ vai trò, vị trí của môn học Pháp luật đại cương trong chương trìnhgiáo dục Họ không biết học môn Pháp luật đại cương để làm gì? Môn học này phục

vụ được gì cho nghề nghiệp của họ sau này…?

Để khắc phục thực trạng trên cần có sự kết hợp của giảng viên và sinh viênkhi giảng dạy học môn Pháp luật đại cương Giảng viên cần có những thay đổi mới

về phương pháp dạy học để các sinh viên trường Cao đẳng nghề có thể hiểu rõ hơn

về vai trò cũng như nội dung của môn học, trong đó việc dạy học theo tình huốngtrong dạy học môn học Pháp luật đại cương sẽ tạo được hứng thú và nắm vững đượckiến thức môn học tốt hơn Về phía sinh viên trường Cao đẳng nghề cần có một tháiđộ học tập môn học Pháp luật đại cương tích cực và chủ động hơn, trong giờ họccần

có thái độ nghiêm túc để có thể chiếm lĩnh tri thức

1.3 Dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương ở trường Cao đẳng nghề

1.3.1 Quan niệm về phương pháp và phương pháp dạy học

1.3.1.1 Quan niệm về dạy học và phương pháp dạy học

- Quan niệm về dạy học:

Dạy học là quá trình hoạt động hai mặt do thầy giáo (dạy) và học sinh (học)nhằm thực hiện các mục đích dạy học Nhiệm vụ dạy học trong nhà trường khôngchỉ đảm bảo một trình độ học vấn nhất định mà còn góp phần hình thành nhân cáchcon người của xã hội cộng sản chủ nghĩa

Dạy học là một hoạt động đặc thù của xã hội nhằm truyền thụ và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội, trên cơ sở đó hình thành và phát triển nhân cách của người học Đó

là sự vận động của một hoạt động kép trong đó diễn ra hai hoạt động có chức năng

khác

nhau, dan xen và tương tác lẫn nhau trong khoảng không gian và thời gian nhất định:hoạt động dạy và hoạt động học.

+ Hoạt động học, chủ thể là người học, hướng vào đối tượng học, tiếp nhận

và chuyển hóa nó, biến thành của riêng, qua đó phát triển chính bản thân mình

+ Hoạt động dạy, chủ thể là người dạy, hướng vào đối tượng dạy, làm cho nóthành đối tượng của sự điều khiển của mình Vai trò và tính chất của họat động dạycũng như vị thế của người dạy tùy thuộc vào hoạt động dạy của đối tượng là gì

Khái niệm điều khiển sư phạm gắn liền với khái niệm dạy mà GS đưa ra nhưsau: Dạy là điều khiển tối ưu hóa quá trình người học chiếm lĩnh nội dung học,trong và bằng cách đó phát triển và hình thành nhân cách (năng lưc, phẩm chất)

Như vậy điều khiển sư phạm ở đây được hiểu như là quá trình tổ chức cáchoạt động của người dạy và của người học sao cho người học được hướng dẫn, địnhhướng tư duyđể từ đó người học chiếm lĩnh được nội dung dạy học

Trên cơ sở các quan niệm đó rút ra học có 2 chức năng kép là thu nhận thôngtin và tự điều khiển quá trình nhận thức của người học; còn dạy cũng có 2 chứcnăng kép đó là truyền đạt thông tin và điều khiển quá trình nhận thức cho ngườihọc Sự tương tác của các chức năng này sẽ làm xuất hiện khái niệm dạy học: Dạyhọc là 2 mặt cua một quá trình luôn tác động qua lại, bổ sung cho nhau, quy địnhlẫn nhau, thâm nhập vào nhau thông qua hoạt động cộng tác nhằm tạo cho ngườihọc khả năng phát triển trí tuệ, tạo cho người học khả năng phát triển trí tuệ, hoànthiện nhân cách

Cái khác nhau của các quan niệm dạy học nằm ở chỗ đã nhấn mạnh yếu tốnào trong chức năng của dạy và học Theo quan niệm truyền thống nhấn mạnh chứcnăng truyền đạt của việc dạy học và chức năng lĩnh hội của việc học mà chưa chú ýđến thích đáng chức năng điều khiển quá trình nhận thức, quá trình lĩnh hội củangười học và việc dạy và tính tích cực, chủ động tự điều khiển quá trình nhận thứccủa người học trong quá trình học của mình Ngược lại, theo quan niệm hiện đại vềdạy học người ta rất coi trọng yếu tố điều khiển sư phạm của giáo viên, ở đây vai tròcủa giáo viên đã có sự thay đổi, người giáo viên phải biết gợi mở, hướng dẫn, dạycho người học cách tìm kiếm và xử lý thông tin, từ đó vận dụng chúng Muốn đượcnhư vậy, cần coi trọng môi trường công tác giữa việc dạy và việc học và người họcphải biết

tự điều khiển quá tình nhận thức của mình thông qua việc tích cực, chủ động, tự chiếm

lĩnh lây nội dung học với sự hỗ trợ của người dạy

Dạy học theo quan điểm hiện đại được tạo ra bởi sự tương tác trực tiếp giữathầy và trò, giữa các người học với nhau, giữa người học với xã hội; là sự thốngnhất chặt chẽ giữa hoạt động dạy và hoạt động học Thầy và trò vừa là chủ thể, vừa

là đối tác trong dạy học Hơn nữa trong dạy học, ngoài sự tương tác giữa các chủ thểhoạt động, bản thân nó còn chịu nhiều sự tương tác của nhiều tác nhân cùng lúcnhư tác nhân nhận thức, tác nhân văn hóa, tác nhân tâm lí, tác nhân xã hội…

- Quan niệm về phương pháp dạy học:

Trong quá trình nhận thức và trong hoạt động thực tiễn, con người luôn tìmcách làm cho hoạt động của mình ngày càng có hiệu quả cao Điều này dẫn đến sựhình thành phương pháp trong cuộc sống Con người muốn nhận thức đúng bản chấtcủa sự vật, tiếp cận với sự vật, khám phá thuộc tính của sự vật để khái quát ra lýluận về sự vật thì cần phải có phương pháp

Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Methodos” có nghĩa là:

con đường cách thức hoạt động nhằm đạt được mục đích Phương pháp theo nghĩachung nhất là cách thức đạt tới mục tiêu, là hoạt động được sắp xếp theo một trật tựnhất định

Trong tập bài giảng Giáo dục học đại học dành cho lớp bồi dưỡng cán bộquản lý đào tạo và giảng viên các trường đại học, cao đẳng của Bộ Giáo dục và Đào

tạo đã trích dẫn định nghĩa về phương pháp trong từ điển Bách khoa: "Phương pháp

là cách thức, con đường phương tiện để đạt tới mục đích nhất định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức và trong thực tiễn" [15, tr.87].

Tuy được đề cập dưới nhiều góc độ khác nhau nhưng nhìn chung khi nói tớiphương pháp các nhà khoa học, nhà giáo dục đều cho rằng phương pháp là cáchthức, là con đường, là phương tiện để đạt được mục đích Phương pháp bắt nguồn từthực tiễn, phản ánh những quy luật khách quan của đối tượng nghiên cứu Sức mạnhcùa phương pháp trong điều kiện phản ánh đúng quy luật khách quan sẽ đem lại chokhoa học và thực tiễn một công cụ hiệu quả nhất để nghiên cứu và cải tạo thế giới

Trong quá trình giáo dục và dạy học rất cần có phương pháp Phương phápgiúp người học bằng nỗ lực cố gắng của bản thân, dưới sự hướng dẫn của giáo viênchiếm lĩnh được kiến thức bằng con đường ngắn nhất Vì thế, ở bất cứ nhà trườngnào, người giáo viên nào cũng mong muốn tìm được những phương pháp dạy họctối ưu, hiệu quả nhất đối với người học Có phương pháp tốt quá trình truyền đạt vàlĩnh hội tri thức đạt hiệu quả cao, phương pháp không phù hợp sẽ khiến sinh viênkhông hiểu bài, không hứng thú vào bài học.

Trên cơ sở phương pháp chung người ta đã xây dựng khái niệm phương phápdạy học Theo các nhà giáo dục học trên thế giới và các nhà giáo dục học Việt Nam,cho đến nay vẫn có nhiều quan điểm, ý kiến khác nhau về phương pháp dạy học

Theo Iu Babanxki phương pháp dạy học là cách thức tương tác giữa thầy vàtrò nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển quá trình dạyhọc

I Ialecne cho rằng: Phương pháp dạy học là một hệ thống những hành động

có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức, thực hành của họcsinh, bảo đảm cho các em lĩnh hội nội dung học vấn

Theo Đặng Vũ Hoạt – Hà Thị Đức: Phương pháp dạy học là tổng hợp cáchthức dạy học của giáo viên và sinhvieen nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ đề ra

Theo Nguyễn Văn Hộ: Phương pháp dạy học là tổng hợp cách thức làm việcphối hợp thống nhất của thầy và trò trong đó (trong đó thầy đóng vai trò chủ đạo, tròđóng vai trò tích cực, chủ động) nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Phương pháp dạy học là cách thức làmviệc của thầy và trò trong sự lãnh đạo phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầynhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực dạt tới mục đích dạy học” [76;23]

Theo Nguyễn Như An: Phương pháp dạy học là tổng hợp tất cả các cách thứchoạt động của giảng viên và giáo sinh nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học

Theo Đặng Thành Hưng chỉ trong tiếng Nga, Bungari, Ba Lan…mới có cụm

từ đúng nghĩa với từ phương pháp dạy học trong tiếng Việt, còn các nước dùngtiếng Anh không dùng thuật ngữ phương pháp dạy học mà trình bày phạm trù nàytrong hai hình thức: phương pháp dạy và phương pháp học

Như vậy hiện nay đang tồn tại hai trương phái quan niệm về phương phápdạy học Trường phái nhất nguyên (xem xét phương pháp dạy học là tổng hợp cáccách thức làm việc của thầy và trò trong quá trình dạy học) chủ yếu ở các nướctrong khối Xã hội chủ nghĩa và ở Việt Nam; còn trường phái nhị nguyên xem xétdạy học là phương thức trình bày nội dung của người dạy, trong đó không bao hàmquá trình học của người học) chủ yếu ở các nước tư bản chủ nghĩa phương Tây (vàmột số nước chủ nghĩa xã hội khác) Tuy hai trường phái này tồn tại độc lập và cónhững phương hướng nghiên cứu của quá trình dạy học khác nhau nhưng không hềmâu thuẫn, mà ngược lại bổ sung cho nhau Thực ra, trường phái nhị nguyên phânchia qua trình dạy học thành hai hoạt động riêng lẻ mang tính chất nghiên cứu Xétcho cùng người ta vẫn quan niệm dạy và học là hai hoạt động bổ sung cho nhau,quan hệ mật thiết với

nhau

Như vậy mỗi nhà khoa học với những cách tiếp cận khác nhau đã đưa ranhiều quan điểm, khái niệm về phương pháp dạy học Song, trong các quan điểmcủa các nhà khoa học chúng ta đều thấy có sự thống nhất rằng: Phương pháp dạyhọc là tổng hợp các cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh nhằm thực hiệntốt nhiệm vụ dạy học

Chúng ta có thể nhận thấy rằng tất cả các tác giả đều thừa nhận rằng phươngpháp dạy học có những dấu hiệu sau:

+ Phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của học sinh nhằm đạt được mục đích đề ra

+ Phản ánh sự vận động nội dung học vấn đã được nhà trường quy định.+ Phản ánh cách thức trao đổi thông tin giữa thầy và trò

+ Phản ánh cách thức điều khiển hoạt động nhận thức, kích thích và xây dựngđộng cơ và tổ chức hoạt động nhận thức và kiểm tra, đánh giá kết qua hoạt động

1.3.1.2 Các phương pháp chủ yếu trong dạy học môn Pháp luật đại cương ở các trường cao đẳng nghề

Hiện nay, khi giảng dạy các môn pháp luật ở các trường Cao đẳng nghề, hầu hết giảng viên đang sử dụng nhiều đến các phương pháp truyền thống như: thuyết trình, diễn giải, đàm thoại, phát vấn… Đây là những cách thức dạy học quen thuộc được truyền từ lâu đời và được bảo tồn, duy trì qua nhiều thế hệ Về cơ bản, phương

pháp dạy học này lấy hoạt động của người thầy là trung tâm Theo Frire - nhà xã hộihọc, nhà giáo dục học nổi tiếng người Braxin đã gọi phương pháp dạy học này là

"Hệ thống ban phát kiến thức", là quá trình chuyển tải thông tin từ đầu thầy sangđầu trò Thực hiện lối dạy này, giáo viên là người thuyết trình, diễn giảng, là "khotri thức" sống, học sinh là người nghe, nhớ, ghi chép và suy nghĩ theo Với phươngpháp dạy học truyền thống, giáo viên là chủ thể, là tâm điểm, học sinh là khách thể,

là quỹ đạo Giáo án dạy theo những phương pháp này được thiết kế kiểu đườngthẳng theo hướng từ trên xuống Do đặc điểm hàn lâm của kiến thức nên nội dungbài dạy theo phương pháp truyền thống có tính hệ thống, tính logic cao Song doquá đề cao người dạy nên nhược điểm của phương pháp truyền thống là sinh viênthụ động tiếp thu kiến thức, giờ dạy dễ đơn điệu, buồn tẻ, kiến thức thiên về lýluận, ít chú ý đến kỹ năng thực hành của người học; do đó kỹ năng hành dụng vàođời sống thực tế bị hạn chế Để có thể áp dụng các phương pháp giảng dạy vào bàigiảng một cách linh hoạt, giáo viên cần xác định rõ nội dung kiến thức từng phầncủa môn Pháp luật đại cương để có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau saocho phù hợp

- Phương pháp thuyết trình: Thuyết trình là phương pháp dạy học lâu đờinhất và hiện nay vẫn là một trong những phương pháp được sử dụng phổ biến Đây

là phương pháp được sử dụng hầu như ở tất cả các bộ môn khoa học, nhất là khoahọc xã hội Là phương pháp giáo viên dùng lời nói để trình bày, giải thích nội dungbài học một cách có hệ thống logic, theo chủ đề nhất định, nhờ đó người học sẽ tiếpthu bài giảng một cách có ý thức

- Phương pháp đàm thoại: Đây là phương pháp được "khởi thủy từ nhà hiềntriết - nhà sư phạm Hi Lạp cổ đại Xocrat (469 - 339 TCN)" [10, tr.138] Phươngpháp đảm thoại là quá trình tương tác giữa giáo viên và học sinh, được thực hiệnthông qua hệ thổng các câu hỏi và câu trả lời Kết quả là dưới sự dẫn dắt của giáoviên, học sinh thể hiện được suy nghĩ, ý tưởng của mình, khám phá và lĩnh hộiđược nội dung bài

học

- Phương pháp nêu vấn đề: Là phương pháp dạy học, trong đó giáo viên tạo

ra các tình huống mâu thuẫn, đưa học sinh vào trạng thái tìm tòi, khám phá, từ đó hướng

dẫn, khích lệ học sinh tìm ra cách giải quyết để nắm được kiến thức, phát triển trí tuệ và thái độ học tập.

- Phương pháp thảo luận nhóm: Là phương pháp dạy học trong đó nhóm lớn(lớp học) được chia thành các nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều đượclàm việc, được bàn bạc, trao đổi về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung củanhóm mình về vấn đề đó

- Phương pháp đóng vai: là phương pháp tổ chức cho người học "làm thử"

một sổ cách ứng xử nào đó ừong m ột tình huống giả định Giúp học sinh suy nghĩsâu sắc về một vân đê bằng cách tập trung vào một sự kiện cụ thể mà các em quansát

được

- Phương pháp sử dụng tình huống: Là phương pháp dạy học, trong đó việcdạy học được tổ chức theo những chủ đề phức hợp gần với các tình huống có thậtcủa

Các tiết học Pháp luật đại cương trôi qua trong sự nặng nề, nhàm chán, thiếusức sống, không thuyết phục, không sinh động Điều đó dẫn đến chất lượng, hiệuquả của việc giảng dạy môn pháp luật còn thấp, tạo ra tâm lý gò ép, ức chế ngườihọc Vì thế cần có những biện pháp, giải pháp để đổi mới phương pháp giảng dạycho phù hợp để sinh viên lĩnh hội và tiếp thu kiến thức từ các môn học Pháp luật đạicương được tốt hơn

1.3.2 Quan niệm về dạy học theo tình huống môn Pháp luật đại cương

1.3.3.1 Khái niệm

Theo quan điểm triết học, tình huống được nghiên cứu như là một tổ hợp cácmối quan hệ xã hội cụ thể, mà đến một thời điểm nhất định liên kết con người vớimôi trường, biến con người thành một chủ thể của một hoạt động có đối tượng nhằmđạt được một mục tiêu nhất định Trong từ điển Tiếng Việt, tình huống là toàn thểnhững sự việc xảy ra tại một nơi, trong một thời gian hoặc một thời điểm Một cáchtổng quát có thể sử dụng khái niệm tình huống được xem xét về mặt tâm lí học Đó

là tình huống được quan niệm trên cơ sở quan hệ giữa chủ thể và khách thể, trongkhông gian và thời gian Tình huống là hệ thống các sự kiện bên ngoài có quan hệvới chủ thể, có tác dụng thúc đẩy tính tích cực của người đó Trong quan hệ khônggian tình huống xảy ra bên ngoài nhận thức của chủ thể, trong quan hệ thời gian tình

huống xảy ra trước so với hành động của chủ thể Trong quan hệ chức năng tìnhhuống là sự độc lập của các sự kiện đối với chủ thể ở thời điểm mà người đó thựchiện hành động.

Dạy học theo tình huống xét về mặt khách quan, dạy học theo tình huống là

tổ hợp những mối quan hệ xã hội cụ thể được hình thành trong quá trình dạy học,khi mà người học đã trở thành chủ thể hoạt động của đối tượng nhận thức trong môitrường dạy học, nhằm một mục đích dạy học cụ thể Xét về mặt chủ quan, dạy họctheo tình huống chính là trạng thái bên trong được sinh ra do sự tương tác giữa chủthể với đối tượng nhận thức Bản chất của tình huống dạy học là đơn vị cấu trúc củabài lên lớp, chứa đựng mối liên hệ M-N-P (mục đích – nội dung – phương pháp)theo chiều ngang tại một thời điểm nào đó với nội dung là một đơn vị kiến thức.Một tình huống thông thường chưa phải là một tình huống dạy học Nó chỉ trở thànhtình huống dạy học khi người giáo viên đưa những nội dung cần truyền thụ vàotrong các sự kiện tình huống và cấu trúc các sự kiện sao cho phù hợp với logic sưphạm, để khi người học giải quyết nó sẽ đạt được mục tiêu dạy học

Phương pháp dạy học theo tình huống Theo Trịnh Văn Biều, dạy học tình

huống là một phương pháp dạy học được tổ chức theo những tình huống có thực củacuộc sống, trong đó người học được kiến tạo tri thức qua việc giải quyết các vấn đề

có tính xã hội của việc học tập Theo Phan Trọng Ngọ, bản chất của phương phápdạy học theo tình huống là thông qua việc giải quyết những tình huống, người học

có được khả năng thích ứng tốt nhất với môi trường xã hội đầy biến động Phươngpháp theo tình huống rất gần với phương pháp dạy học giải quyết tình huống có vấn

đề nhưng vẫn có nhiều điểm khác nhau Phương pháp dạy học theo tình huống có cơsở lý luận và phạm vi ứng dụng rộng hơn

Tình huống được đưa vào giảng dạy thường ở dưới dạng những bài tậpnghiên cứu Đặc điểm nổi bật của loại hình bài tập này là xoay quanh những sự kiện

có thật hay gần gũi với thực tế trong đó chứa đựng những vấn đề và mâu thuẫn cầnphải được giải quyết Một bài tập nghiên cứu tình huống tốt, theo như Boehrer andLinsky cần phải trình bày được những vấn đề có tính khiêu khích và tạo được sựthấu cảm với nhân vật chính Có học giả thậm chí đã minh hoạ điều này bằng mộthình ảnh sinh

động như sau: Cũng giống như mồi cho cá, một tình huống tốt cần phải có một ‘lưỡicâu’ để giúp cho những người tham giá cảm thầy thực sự thích thú với ‘con mồi.Muốn vậy thì về mặt nội dung, tình huống không những phải chứa đựng vấn đề màcòn phải tạo điều kiện dẫn dắt người học tìm hiểu sâu qua nhiều tầng, lớp của vấnđề.

Người đó nói thêm: “Một tình huống hay tựa như một củ hành với nhiều lớp vỏ”,

mỗi lần bóc một lớp vỏ này thì một lớp vỏ mới lại hiện ra, cứ thế cho đến khi ngườihọc có thể tiếp cận được lõi - tức là cốt lõi, bản chất của vấn đề

Cũng cần phải nói thêm là trong giảng dạy, tình huống không phải là nhữngtrường hợp bất kỳ trong thực tế mà là những tình huống đã được điều chỉnh, nghiêncứu kỹ lưỡng để mang tính điển hình và phục vụ tốt cho mục đích và mục tiêu giáodục, tức là giúp cho người học có thể hiểu và vận dụng tri thức cũng như rèn luyệnđược các kỹ năng và kỹ xảo Tình huống được sử dụng để khiêu khích người họcphân tích, bình luận, đánh giá, suy xét và trình bày ý tưởng của mình để qua đó,từng bước chiếm lĩnh tri thức hay vận dụng những kiến thức đã học vào nhữngtrường hợp thực tế Tình huống yêu cầu người đọc phải từng bước nhập vai người raquyết định cụ thể Hay như cách nhận định gọn gàng mà sâu sắc của Herreid (1997)thì tình huống là những câu chuyện ẩn chứa trong mình những thông điệp Chúngkhông phải là những câu chuyện chỉ để giải trí đơn thuần Tình huống là những câuchuyện để giáo dục

Thông thường, các tình huống sử dụng trong giảng dạy được trình bày trongcác loại ấn bản rất đa dạng như dạng phim, băng video, CDROM, băng cassette, đĩa,hay kết hợp các phương tiện trên Tuy nhiên, những tình huống được in ấn hiện nayvẫn phổ biến nhất do thuận tiện và chi phí thấp Việc viết tình huống tập trung trướctiên trên loại tình huống truyền thống

1.3.3.2 Mục đích của việc dạy học theo tình huống

Yếu tố cấu thành chủ yếu của phương pháp này là dựa trên các tình huốngthực tế của cả học viên và giảng viên Mục đích chính của các tình huống là đểmiêu tả, trao đổi kinh nghiệm về cách thức giải quyết vấn đề và những mâu thuẫntrong khi thực hiện công việc được giao Bằng những tình huống khác nhau cần phảigiải quyết trong khoảng thời gian định sẵn cùng nguồn lực có hạn, người học đượcđặt vào vị

trí cần phải đưa ra quyết định hoặc kêu gọi sự hỗ trợ của các thành viên cùng nhómđể tìm hướng giải quyết hợp lý Sự đa dạng của các tình huống được đưa lên khôngchỉ khuyến khích người học phát huy tính chủ động, óc sáng tạo mà còn đem đến sựthoải mái, sảng khoái về mặt tinh thần khi tham dự lớp Yếu tố này làm người học

có thể tiếp thu nội dung kiến thức bài giảng dễ dàng, sâu và nhớ lâu hơn các phươngpháp giảng dạy truyền thống

1.3.3.3 Quy trình thực hiện

Tình huống dạy học là tình huống thực tiễn được giáo viên lựa chọn và sửdụng nhằm đạt mục tiêu dạy học Tình huống dạy học có thể được lựa chọn từ tìnhhuống thực trong cuộc sống, cũng có thế được hư cấu Trong cả hai trường hợp, đểtrở thành tình huống dạy học khi đáp ứng những yêu cầu:

- Hàm chứa nội dung học tập và giúp đạt được mục tiêu học tập

- Có tính chất điển hình mà việc giải quyết chúng giúp người học lĩnh hộiđược tri thức khái quát

- Trong tình huống phải hàm chứa những vấn đề, buộc người học phải vậndụng những kiến thức, kỹ năng đã có hoặc phải cấu trúc lại để giải quyết vấn đề

* Cấu trúc của tình huống dạy học: Gồm ba phần:

- Phần mở đầu: Nếu vắn tắt bối cảnh xảy ra tình huống

- Phần nội dung tình huống

- Các vấn đề, các yêu cầu cần thực hiện được biểu đạt dưới dạng câu hỏi

Ví dụ: Bạn A có mua một chiếc xe đạp của B trị giá 800 nghìn đồng màkhông biết đây là xe B đi ăn trộm của C Sau một năm, C đã phát hiện chiếc xe đạp

mà A đang sử dụng là xe của mình nên đòi lại A yêu cầu B trả cho C 800 nghìnđồng nhưng C không đồng ý mà chỉ muốn lấy lại xe, A không đồng ý trả lại Theoquy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 quyền lợi của các bên được giải quyết nhưthế nào?

* Các bước xây dựng một tình huống dạy học:

- Bước 1: Giảng viên cần xác định tình huống thuộc lĩnh vực nào của cuộc sống

- Bước 2: Xem xét chủ đề và các mục tiêu bài học, quyết định tình huống xâydựng để thực hiện mục tiêu

- Bước 3: Xây dựng nội dung tình huống:

+ Xây dựng kịch tính mà việc giải quyết chúng sẽ giúp tìm ra kiến thức mới,cũng cố hoặc vận dụng kiến thức.

+ Viết kịch bản

+ Tình huống xây dựng dựa trên kiến thức, kỹ năng đã có của người học.+ Tình huống yêu cầu sinh viên phải sử dụng thông tin, tiến hành các thao tác

tư duy, tưởng tượng để giải quyết vấn đề

* Tổ chức giải quyết tình huống:

- Bước 1: Giáo viên giới thiệu tình huống

- Bước 2: Tổ chức phân tích tình huống (các dữ liệu đã cho, vấn đề cần giải quyết)

- Bước 3: Tổ chức giải quyết tình huống Sinh viên có thể được chia nhómhoặc làm việc cá nhân Người học đưa ra các giả thuyết khác nhau, các luận cứ củamình và được ghi chép lại

- Bước 4: Tổ chức thảo luận giữa người học:

+ Các nhóm hoặc cá nhân trình bày và bảo vệ các giả thuyết của mình

+ Sinh viên lắng nghe, đồng tình, chất vấn hoặc phê phán

+ Giáo viên xác định kiến thức cần lĩnh hội, chỉ ra vị trí của nó trong hệ thốngkiến thức, hướng dẫn ghi chép, ghi nhớ và vận dụng trong hoạt động thực tiễn

+ Người học tự kiểm tra, chỉnh lý, bổ sung và hoàn thiện giả thuyết của mình,

tự rút ra kết luận khoa học cần thiết

1.3.3.4 Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo tình huống

* Ưu điểm:

Với tư cách là một phương pháp giảng dạy tích cực lấy người học làm trungtâm, phương pháp giảng dạy tình huống có ưu điểm sau:

- Phương pháp dạy học tình huống giúp người học dễ hiểu và dễ nhớ các vấn

đề lý thuyết phức tạp Thông qua các tình huống được phân tích, thảo luận, ngườihọc có thể tự rút ra những kiến thức lý luận bổ ích và ghi nhớ nội dung kiến thứcnày một cách dễ dàng trong thời gian dài Nếu học lý thuyết, người học có thể rơivào trạng thái " học vẹt", học thuộc lý thuyết mà không hiểu nên rất mau quên thìphương pháp giảng dạy tình huống giúp người học hiểu được vấn đề một cách sâusắc gắn liền với quá trình giải quyết tình huống đó