luận văn tiến sĩ hoàn thiện tổ chức hệ thống quỹ tín dụng nhân nhân

luận văn tiến sĩ hoàn thiện tổ chức hệ thống quỹ tín dụng nhân nhân

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên

c u c a riêng tôi Các d li u nêu trong lu n án

là trung th c và có ngu#n g$c rõ ràng

Tác gi lu n án

Doãn H u Tu

M C L C

Trang

TRANG PH BÌA

L I CAM đOAN i

M C L C ii

DANH M C CÁC CH VI T T!T iii

DANH M C CÁC B"NG, SƠ đ&, BI'U đ& iv

M) đ*U 1

Chương 1: T+NG QUAN V- T+ CH.C VÀ HO0T đ1NG C2A H3 TH4NG QU5 TÍN D NG NHÂN DÂN 11

1.1' Khái quát v* Qu, tắn d.ng nhân dân 11

1.2' Khái quát v* h th$ng Qu, tắn d.ng nhân dân 23

1.3' Các nhân t1 2nh hư4ng t5i t1 ch c và ho6t ự7ng c a h th$ng Qu, tắn d.ng nhân dân 4 m7t qu$c gia 46

1.4' Kinh nghi m m7t s$ nư5c v* t1 ch c và ho6t ự7ng c a h th$ng Qu, tắn d.ng nhân dân 48

Chương 2: TH8C TR0NG V- T+ CH.C VÀ HO0T đ1NG C2A H3 TH4NG QU5 TÍN D NG NHÂN DÂN VI3T NAM 63

2.1' Quá trình hình thành và phát tri=n 63

2.2' Th c tr6ng t1 ch c và ho6t ự7ng c a h th$ng Qu, tắn d.ng nhân dân Vi t Nam 75

2.3' đánh giá th c tr6ng t1 ch c và ho6t ự7ng c a h th$ng Qu, tắn d.ng nhân dân Vi t Nam 109

Chương 3: GI"I PHÁP HOÀN THI3N T+ CH.C VÀ HO0T đ1NG C2A H3 TH4NG QU5 TÍN D NG NHÂN DÂN VI3T NAM 140

3.1' Cơ h7i và thách th c ự$i v5i h th$ng Qu, tắn d.ng nhân dân Vi t Nam 140

3.2' đFnh hư5ng phát tri=n h th$ng Qu, tắn d.ng nhân dân Vi t Nam 143

3.3' M.c tiêu và yêu cHu c a vi c hoàn thi n t1 ch c và ho6t ự7ng c a h th$ng Qu, tắn d.ng nhân dân vi t nam 147

3.4' Gi2i pháp hoàn thi n t1 ch c và ho6t ự7ng c a h th$ng Qu, tắn d.ng nhân dân Vi t Nam 150

3.5' M7t s$ kiKn nghF 194

K T LU:N 199

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH đà CÔNG B4 C2A TÁC GI" 202

TÀI LI3U THAM KH"O 203

DANH M C CÁC CH VI T T!T

QTDNDKV Qu, Tín d.ng Nhân dân khu v c

QTDNDTW Qu, Tín d.ng Nhân dân Trung ương

ROA: LSi nhu n sau thuK/T1ng tài s2n (Return on Assets) ROE LSi nhu n sau thuK/V$n ch s4 h u (Return on Equity)

DANH M C CÁC B"NG, SƠ ð&, BI'U ð&

DANH M C B"NG, SƠ ð&

B ng 1.1' S khác nhau cơ b2n gi a QTDND so v5i NHTM c1 phHn 19

Sơ ñ 1 1' Mô hình liên kKt c a m7t h th$ng QTDND tiêu bi=u 29

Sơ ñ 1 2 ' Cơ cfu t1 ch c c a m7t QTDND CS tiêu bi=u 34

Sơ ñ 1 3 ' Cơ cfu b7 máy c a Cơ quan ñi*u ph$i h th$ng 44

Sơ ñ 1 4 ' Mô hình h th$ng QTD Desjardins (Gi2n lưSc) 50

Sơ ñ 2 1 Mô hình h th$ng QTDND giai ño6n thí ñi=m 69

Sơ ñ 2 2 Mô hình h th$ng QTDND khi kKt thúc c ng c$, chfn chjnh 71

Sơ ñ 2 3 ' Mô hình h th$ng QTDND hi n nay 76

Sơ ñ 2 4 Cơ cfu t1 ch c c a m7t QTDND CS hSp nhft ch c năng qu2n trF v5i ñi*u hành 85

Sơ ñ 2 5 ' Cơ cfu t1 ch c c a m7t QTDND CS tách b6ch ch c năng qu2n trF v5i ñi*u hành 86

Sơ ñ 2 6 ' Cơ cfu t1 ch c c a QTDND TW 95

Sơ ñ 2 7 ' Cơ cfu t1 ch c c a Hi p h7i QTDND Vi t Nam 107

Sơ ñ 3 1 ' ð* xuft mô hình h th$ng QTDND Vi t Nam 153

Sơ ñ 3.2 ð* xuft cơ cfu t1 ch c c a QTDND CS 171

DANH M C BI'U ð&

Bi u ñ 2.1 ' Dikn biKn v$n huy ñ7ng bình quân/QTDND CS 87

Bi u ñ 2.2 Dikn biKn tình hình dư nS cho vay bình quân/QTDND CS 88

Bi u ñ 2.3 Dikn biKn s$ ti*n bình quân/món vay t6i các QTDND CS 89

Bi u ñ 2.4 Dikn biKn tl l nS quá h6n c a các QTDND CS 89

Bi u ñ 2.5 Dikn biKn tăng trư4ng v$n huy ñ7ng ti*n gmi c a QTDND TW 97

Bi u ñ 2.6 Dikn biKn tình hình doanh s$ cho vay c a QTDND TW 99

Bi u ñ 2 7 Tình hình ñi*u hòa v$n kh2 d.ng thông qua QTDND TW 100

Bi u ñ 2 8 ' Dikn biKn s$ lưSng thành viên bình quân/QTDND CS 111

Bi u ñ 2.9 ' Dikn biKn t1ng ngu#n v$n bình quân/QTDND CS 116

Bi u ñ 2.10 ' Dikn biKn tình hình v$n ñi*u l bình quân/QTDND CS 117

Bi u ñ 2.11 Tình hình tăng trư4ng t1ng ngu#n v$n c a QTDND TW 118

Bi u ñ 2.12 ' Dikn biKn tình hình v$n t có bình quân/QTDND CS 123

Bi u ñ 2.13 Dikn biKn tình hình các chj tiêu lSi nhu n c a các QTDND CS 125

Bi u ñ 2.14 ' Dikn biKn tình hình các chj tiêu lSi nhu n c a QTDND TW 129

M) ð*U

1> TÍNH C?P THI T C2A ð- TÀI LU:N ÁN

Ngày 27/7/1993, Th tư5ng Chính ph ban hành QuyKt ñFnh s$ 390/Qð'TTg v* vi c tri=n khai thí ñi=m thành l p QTDND Sau hơn 16 năm ho6t ñ7ng, h th$ng Qu, Tín d.ng nhân dân (sau ñây viKt tnt là QTDND) ñã góp phHn gi2i quyKt nhu cHu b c thiKt v* v$n cho s2n xuft kinh doanh, dFch v

và ñPi s$ng c a ngưPi dân; góp phHn tích c c vào chuy=n dFch cơ cfu kinh tK,

th c hi n m.c tiêu xoá ñói, gi2m nghèo và h6n chK n6n cho vay nqng lãi Xây

d ng và phát tri=n h th$ng QTDND ñưSc xem là m7t trong nh ng gi2i pháp hàng ñHu trong phát tri=n kinh tK nông nghi p' nông thôn Vi t Nam

Mqc dHu ñã ñ6t ñưSc nh ng kKt qu2 rft kh2 quan nhưng h th$ng QTDND cũng ñang gqp ph2i nh ng khó khăn, thách th c trên con ñưPng phát tri=n b*n v ng; ñqc bi t là trong ñi*u ki n các QTDND v5i quy mô bé nht nhưng l6i ph2i c6nh tranh ngày càng gay gnt v5i các lo6i hình TCTD khác H th$ng QTDND chj có th= vưSt qua ñưSc nh ng khó khăn, thách

th c khi khnc ph.c ñưSc nh ng mqt yKu kém và phát huy ñưSc các ñqc tính

ưu vi t c a lo6i hình TCTD hSp tác, nhft là v* kh2 năng liên kKt v* t1 ch c

và ho6t ñ7ng gi a các ñơn vF cfu thành h th$ng QTDND Tuy nhiên, ñây l6i chính là m7t trong nh ng ñi=m yKu nhft hi n nay do t1 ch c và ho6t ñ7ng

c a h th$ng QTDND chưa ñưSc hoàn thi n

Nhum góp phHn gi2i quyKt vfn ñ* b c xúc ñó, ñ* tài “Hoàn thi n t

ch c và ho t ñ ng c a h th!ng QTDND Vi t Nam” ñã ñưSc l a chxn ñ= nghiên c u

Là ngưPi ñưSc tr c tiKp tham gia vào quá trình xây d ng h th$ng QTDND ty nh ng ngày ñHu tiên ñKn nay, tác gi2 ñã có ñi*u ki n tiKp c n v5i

cơ s4 lý lu n cũng như kinh nghi m v* hoàn thi n t1 ch c và ho6t ñ7ng c a

h th$ng QTDND 4 m7t s$ nư5c trên thK gi5i, ñqc bi t là h th$ng QTD Desjardins 4 Québec, Canaña và h th$ng NH HTX ð c Thông qua vi c th c

hi n ñ* tài nghiên c u này, tác gi2 mong mu$n ñ* xuft nh ng gi2i pháp thiKt

th c, phù hSp v5i ñi*u ki n th c tikn và có tính kh2 thi cao nhum góp phHn hoàn thi n t1 ch c và ho6t ñ7ng c a h th$ng QTDND Vi t Nam trong thPi gian t5i

2> TÌNH HÌNH NGHIÊN C.U ð- TÀI

2.1> ) các nưFc trên thJ giFi

Sau gHn 200 năm k= ty khi ý tư4ng ñHu tiên v* QTDND ra ñPi, trên thK gi5i ñã có rft nhi*u công trình nghiên c u v* lo6i hình TCTD này Lý

lu n v* QTDND ñưSc hình thành và phát tri=n như là m7t môn khoa hxc, ñã ñưSc ñưa vào gi2ng d6y chính th c t6i nhi*u trưPng ñ6i hxc 4 nhi*u nư5c trên thK gi5i, nhft là 4 các nư5c có h th$ng QTDND phát tri=n như Canada, ð c, Pháp, Ireland,…

Trên thK gi5i, Robert Owen' nhà kinh tK hxc ngưPi Anh, ñưSc xem là m7t trong nh ng “cha ñ~” c a ý tư4ng HTX v5i nh ng n7i dung ñưSc trình bày trong cu$n “A New View of Society, Essays on the Formation of Character” (T6m dFch là: “M7t cái nhìn m5i v* xã h7i, lu n v* s hình thành ñqc tính”) Nh ng ý tư4ng v* HTX và c7ng ñ#ng t phát tri=n b*n v ng c a ông ñưSc chào ñón n#ng nhi t 4 Anh, Ai'rơ' len và M, Mqc dù vi c ng d.ng các lý thuyKt c a Robert Owen vào th c tikn t6i các các nư5c này ñã không thành công như mong ñSi nhưng nó ñã tr4 thành n*n t2ng phát tri=n các t1 ch c HTX t6i các nư5c phát tri=n sau này

Theo Heffernan & Gorman, thành công c a lo6i hình QTDND d a trên n*n t2ng c a 4 yKu t$: tính t ch , s bình ñ$ng, tính tương h& và s t nguy*n Vào nh ng năm 1980, QTDND ñưSc xem là phương ti n ñ= ph.c hưng kinh tK ñFa phương, phát tri=n c7ng ñ#ng và là phương ti n ñ= ngưPi nghèo t tương trS l•n nhau

Cho ñKn nay, có hai phương pháp tiKp c n ch yKu thưPng ñưSc v n d.ng trong nghiên c u v* QTDND dư5i góc ñ7 kinh tK Phương th c tiKp c n

th nhft t+p trung vào nghiên c0u c1u trúc pháp lý c a QTDND v;i tư cách

là nh<ng HTX thu?c s@ h<u c a nh<ng ngưAi sB dDng dEch vD và khai thác cách th0c cung c1p, phân bH dEch vD tài chính c a nó Phương pháp tiKp c n

th hai t+p trung nghiên c0u mKi quan h* gi<a công tác qu n lý QTDND v;i các thành viên c a nó

V5i phương pháp tiKp c n th nhft, trư5c ñây ñã có m7t s$ nhà lý lu n tiêu bi=u nghiên c u v* cfu trúc truy*n th$ng c a QTDND như Taylor (1971), Flannary (1974), Cargill & Meyer (1981), Smith (1984) Các công trình nghiên c u c a hx ñã nhfn m6nh ñKn s xung ñ7t quy*n lSi n2y sinh

gi a các thành viên trong vi c xác ñFnh chính sách ho6t ñ7ng c a QTDND: trong khi nh ng thành viên gmi ti*n ñòi hti m c lãi suft tiKt ki m cao nhft có th= thì các thành viên vay v$n l6i mu$n ñưSc hư4ng m c lãi suft tín d.ng càng thfp càng t$t Rõ ràng là hai m.c tiêu này xung ñ7t v5i nhau và có nguy

cơ tác ñ7ng ñKn kh2 năng b*n v ng c a QTDND Vfn ñ* ñqt ra là QTDND

v n d.ng chính sách nào ñ= dung hoà m$i xung ñ7t ñó?

V* sau, m7t s$ nhà nghiên c u như Besley, Coate & Loury (1993) ñã phân tích m$i quan h gi a tín d.ng và tiKt ki m trong các QTDND 4 các nư5c ñang phát tri=n; Banerjee & Guinnane (1994), Emmons & Mueller (1998) ñã t p trung làm rõ ñ7ng cơ c a các thành viên trong Ngân hàng HTX

4 ð c ; còn Davids (1998) l6i chú trxng nghiên c u v* kh2 năng b*n v ng

c a các QTDND Mqc dù các khuôn m•u k, thu t nghi p v ñã thay ñ1i trong

nh ng năm gHn ñây, song các n7i dung cơ b2n ñưSc nghiên c u sau này v•n xoay quanh vfn ñ* qu2n trF và cơ cfu riêng bi t c a tyng QTDND

Dư5i phương pháp tiKp c n th hai, QTDND ñưSc xem là có cfu trúc qu2n lý tương ñ$i yKu hơn so v5i các TCTD thương m6i do nh ng nhưSc

ñi=m c a hình th c qu2n lý dân ch , c th= là không m7t cá nhân hay m7t nhóm ngưPi nào có th= can thi p m6nh mƒ vào vi c thiKt l p kl lu t ñ$i v5i công tác qu2n lý khi các chính sách hoqc vi c thi hành c a QTDND không ñi theo ñúng ñFnh hư5ng (Rasmusen, 1988) ði*u ñó ñưSc lý gi2i b4i nguyên tnc qu2n lý “m„i thành viên, m7t phiKu bHu”, khi mà s$ lưSng thành viên c a m7t QTDND thưPng rft l5n Vfn ñ* ñqt ra là làm thK nào ñ= QTDND có th= t#n t6i b*n v ng khi mà chúng ph2i ñ$i mqt v5i nh ng r i ro ti*m …n trong công tác qu2n lý?

Cũng như hHu hKt các vfn ñ* khoa hxc xã h7i khác, lý lu n v* t1 ch c

và ho6t ñ7ng h th$ng QTDND cũng không ngyng phát tri=n Ví d., v* cơ cfu t1 ch c, hHu hKt các h th$ng QTDND ñ*u tr2i qua m7t quá trình chuy=n ñ1i ty mô hình 3 cfp sang mô hình 2 cfp Vi c tái cơ cfu h th$ng này ñ*u xuft phát ty yêu cHu c a th c tikn và d a trên nh ng cơ s4 lý lu n v* QTDND

2.2> ) Vi t Nam

Ngay ty năm 1927, trong cu$n ðưPng Kách m nh, Ch tFch H# Chí Minh (lúc ñó lfy tên là Nguykn Ái Qu$c) ñã ñ* c p ñKn ý tư4ng xây d ng HTX 4 nư5c ta ðKn năm 1947, trong b c thư gmi gi5i ñi*n ch nông gia Vi t Nam, NgưPi viKt: “HSp tác xã là gì? Nói tóm l6i, HSp tác xã là hSp v$n, hSp

s c v5i nhau V$n nhi*u, s c m6nh, thì khó nhxc ít mà lSi ích nhi*u” [11] NgưPi cũng ñã chj rõ s cHn thiKt c a c a HTX: “Nông dân ta giàu thì nư5c ta giàu Nông dân mu$n giàu, nông nghi p mu$n thFnh, thì cHn ph2i có HSp tác xã” [11] Như v y, có th= nói Ch tFch H# Chí Minh là ngưPi ñHu tiên ñ* c p ñKn vfn ñ* HTX 4 nư5c ta

Tuy nhiên, lý lu n v* lĩnh v c QTDND còn khá m5i m~ và ít ñưSc ph1 biKn 4 Vi t Nam Lý thuyKt v* QTDND hHu như chưa ñưSc ñ* c p trong chương trình gi2ng d6y 4 các trưPng ñ6i hxc Mqc dù v y, trong thPi gian qua

cũng ựã có m7t s$ công trình khoa hxc nghiên c u công b$ dư5i d6ng ự* tài cfp B7, ngành, lu n án tiKn s, và lu n văn th6c s, Nh ng công trình này ựã nghiên c u v* h th$ng QTDND dư5i nh ng góc ự7 và ph6m vi khác nhau M7t s$ gi2i pháp cũng như ự* xuft c a các công trình này ựã ựưSc v n d.ng thành công trong th c tK Có th= k= ra m7t s$ công trình nghiên c u tiêu bi=u

có liên quan ựKn ự* tài lu n án như:

' Trong lu n án tiKn sĩ kinh tK, v5i ự* tài ỘNh ng gi2i pháp ự2m b2o an toàn cho ho6t ự7ng c a h th$ng QTDND Vi t NamỢ (b2o v năm 2003), tác gi2 TrHn Quang Khánh ựã t p trung nghiên c u vfn ự* b2o ự2m an toàn cho ho6t ự7ng c a h th$ng QTDND, phân tắch th c tr6ng b2o ự2m an toàn cho ho6t ự7ng c a h th$ng QTDND Vi t Nam, trong ựó ch yKu là ự$i v5i các QTDND CS trong giai ựo6n ty năm 1995'2002; ty ựó ự* xuft các gi2i pháp gi2i quyKt nh ng vfn ự* t#n t6i nhum nâng cao kh2 năng b2o ự2m an toàn cho ho6t ự7ng c a h th$ng QTDND trong nh ng năm tiKp theo;

' Lu n án tiKn sĩ kinh tK c a tác gi2 Nguykn đình Lưu v5i ự* tài ỘHoàn thi n và phát tri=n h th$ng QTDND Vi t NamỢ (b2o v năm 2008) t p trung

h th$ng hóa nh ng vfn ự* lý lu n cơ b2n v* hoàn thi n và phát tri=n h th$ng QTDND, phân tắch làm rõ th c tr6ng c a quá trình hoàn thi n và phát tri=n h th$ng QTDND Vi t Nam; trên cơ s4 ựó ự* xuft các gi2i pháp, kiKn nghF nhum hoàn thi n và phát tri=n h th$ng QTDND Vi t Nam trong thPi gian t5i;

' Lu n văn cao hxc c a tác gi2 Bùi Chắnh Hưng v5i ự* tài ỘGi2i pháp xây d ng QTDND 4 Vi t NamỢ (b2o v năm 2003) ựã t p trung h th$ng hóa

nh ng vfn ự* lý lu n cơ b2n v* QTDND, phân tắch, ựánh giá th c tr6ng c a các QTDND trong giai ựo6n c ng c$, chfn chjnh và ự* xuft các gi2i pháp nhum tiKp t.c xây d ng và phát tri=n QTDND Vi t Nam;

' Ngoài ra, trong thPi gian qua cũng ựã có nhi*u bài ựăng trên các t6p chắ chuyên ngành ự* c p ựKn các khắa c6nh khác nhau c a h th$ng QTDND

như: Ộđi*u hòa v$n trong h th$ng QTDNDỢ (Ph6m Quang Vinh, TNp chắ Ngân hàng' Tháng 4/2001); ỘM7t s$ vfn ự* v* mô hình t1 ch c c a QTDNDỢ (TrHn Quang Khánh, TNp chắ Ngân hàng s$ 10/2003; ỘCHn có m7t lu t riêng cho QTDNDỢ, (Bùi Ngxc Thanh, TNp chắ Ngân hàng, s$ chuyên ự*' 2003);

ỘT1 ch c và ho6t ự7ng c a h th$ng QTDND v5i Lu t Các t1 ch c tắn d.ngỢ (Văn T6o, TNp chắ Ngân hàng, s$ chuyên ự*'2003); ỘLu t Các t1 ch c tắn d.ng ự$i v5i ho6t ự7ng c a h th$ng QTDNDỢ (Ph6m H u Phương, TNp chắ Ngân hàng, s$ chuyên ự*'2003); ỘH th$ng QTDND qua hơn 2 năm c ng c$, chfn chjnh theo Chj thF 57 c a B7 Chắnh trFỢ (Nguykn đình Lưu, TNp chắ Ngân hàng, s$ 1 + 2/2003); ỘBàn v* cfu trúc và ch c năng, nhi m v c a Liên minh QTDND Vi t NamỢ (Lê Phi Phu, T6p chắ ThF trưPng Tài chắnh Ti*n t , s$ 7/1998); ỘLý thuyKt và th c tikn v n hành h th$ng QTDND 4

Vi t NamỢ (Nguykn Nghĩa, T6p chắ ThF trưPng Tài chắnh Ti*n t , s$ 8/1998Ợ;

ỘCHn s5m hoàn chjnh mô hình QTDND cơ s4Ợ (H2i Thành, TNp chắ ThE trưAng Tài chắnh Ti n t*, s$ 7/1999);Ầ

Tuy nhiên, theo tác gi2 thì các công trình này ch yKu m5i dyng l6i 4

vi c ựánh giá t1ng kKt th c tikn ch chưa ựi sâu vào nghiên c u m7t cách có

h th$ng các cơ s4 lý lu n v* QTDND Mqt khác, mẤi công trình nghiên c u nói trên m5i chj t p trung làm rõ m7t hoqc m7t s$ khắa c6nh nào ựó c a h th$ng QTDND Hơn n a, hHu hKt các công trình nghiên c u ựã ựưSc th c

hi n ựã lâu (ngo6i try lu n án c a tác gi2 Nguykn đình Lưu ựưSc b2o v thành công năm 2008), ựKn nay b$i c2nh kinh tK' xã h7i và tình hình c a h th$ng QTDND Vi t Nam ựã thay ự1i rft nhi*u, nhft là k= ty khi nư5c ta gia

nh p T1 ch c Thương m6i ThK gi5i (WTO) và trong b$i c2nh cu7c kh ng ho2ng tài chắnh nư5c M, có nguy cơ ngày càng lan r7ng, tác ự7ng không ắt ựKn khu v c tài chắnh' ngân hàng c a Vi t Nam

V5i tinh thHn tiKp thu, kK thya cĩ chxn lxc các kKt qu2 nghiên c u c a các cơng trình nghiên c u trư5c đây, trong lu n án này, tác gi2 đqc bi t quan tâm đKn vi c nghiên c u, đ* xuft các nhĩm gi2i pháp đ#ng b7 nhum hồn thi n t1 ch c và ho6t đ7ng c a h th$ng QTDND phù hSp v5i yêu cHu c a tình hình m5i ðqc bi t, tác gi2 đã đưa ra nh ng gi2i pháp cĩ tính đ7t phá như: đFnh hư5ng hồn thi n t1 ch c h th$ng QTDND dư5i d6ng m7t t p đồn TCTD hSp tác và nâng cao hi u qu2 ho6t đ7ng c a h th$ng QTDND thơng qua các cơ chK liên kKt trong n7i b7 ðây là nh ng vfn đ* lHn đHu tiên đưSc nghiên c u t6i Vi t Nam nên khơng bF trùng lqp v5i các cơng trình khoa hxc đã cơng b$

Hơn n a, thơng qua vi c nghiên c u nh ng tài li u nguyên b2n bung tiKng Anh, tiKng Pháp, tác gi2 đã cĩ nh ng phát hi n m5i mà nh ng cơng trình khoa hxc đã cơng b$ 4 Vi t Nam chưa thfy đ* c p, ví d như: m$i quan

h th c s gi a QTDND TW v5i các QTDND CS và v5i Cơ quan đi*u ph$i;

nh ng đqc trưng cơ b2n c a h th$ng QTDND; vfn đ* b2o hi=m nhân thx ti*n vay đ$i v5i thành viên c a các QTDND CS; vF trí, vai trị c a b7 máy giám sát n7i b7 trong các QTDND;…

3> M C ðÍCH NGHIÊN C.U C2A LU:N ÁN

' Nghiên c u, trình bày m7t cách khoa hxc các cơ s4 lý lu n v* t1 ch c

và ho6t đ7ng c a h th$ng QTDND; đ#ng thPi phân tích, đúc rút nh ng bài hxc kinh nghi m ty th c tikn xây d ng, phát tri=n h th$ng QTD Desjardins, Québec' Canađa và h th$ng NH HTX ð c;

' Phân tích, đánh giá th c tr6ng v* t1 ch c và ho6t đ7ng c a h th$ng QTDND 4 Vi t Nam trong thPi gian qua đ= thfy rõ nh ng yKu kém và các nguyên nhân; qua đĩ nêu b t tHm quan trxng c a vi c hồn thi n t1 ch c và ho6t đ7ng c a h th$ng QTDND;

' Sm d.ng các cơ s4 lý lu n ñ= phân tích, ñ$i chiKu và v n d.ng sáng t6o kinh nghi m nư5c ngoài vào hoàn thi n t1 ch c và ho6t ñ7ng c a h th$ng QTDND phù hSp v5i ñi*u ki n th c tikn 4 Vi t Nam Ty ñó, ñ* xuft các nhóm gi2i pháp thiKt th c, có tính kh2 thi và tính ng d.ng cao nhum hoàn thi n t1 ch c và ho6t ñ7ng c a h th$ng QTDND trong thPi gian t5i

4> ð4I TƯPNG VÀ PH0M VI NGHIÊN C.U

ð!i tư(ng nghiên c u: T1 ch c và ho6t ñ7ng c a h th$ng QTDND

Ph m vi nghiên c u: T1 ch c và ho6t ñ7ng c a h th$ng QTDND Vi t Nam k= ty khi thành l p ñKn nay, ñqc bi t là giai ño6n 2000' 2008

5> PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C.U

D a trên n*n t2ng phương pháp lu n c a ch nghĩa duy v t lFch sm và

ch nghĩa duy v t bi n ch ng, các phương pháp ñưSc sm d.ng trong quá trình th c hi n lu n án g#m: phương pháp h th$ng hóa, so sánh, phân tích; phương pháp quy n6p' dikn gi2i; phương pháp tham vfn chuyên gia; phương pháp kh2o sát th c tikn và phương pháp quan sát Bên c6nh ñó, lu n án cũng ñ$i chiKu, so sánh v5i kKt qu2 nghiên c u c a các công trình có khoa hxc liên quan ñ= làm sâu snc hơn các cơ s4 khoa hxc và tính th c tikn c a ñ* tài

6> NH NG ðÓNG GÓP MTI C2A LU:N ÁN

' V lý lu+n: Lu n án ñã làm rõ nh ng vfn ñ* lý lu n v* t1 ch c và ho6t ñ7ng c a h th$ng QTDND, trong ñó, t p trung làm rõ nguyên tnc t1 ch c và ho6t ñ7ng, b2n chft và tính ñqc thù c a h th$ng QTDND ðqc bi t, tác gi2 ñã phân tích, ñúc kKt ñưSc kinh nghi m qu$c tK v* hoàn thi n t1 ch c và ho6t ñ7ng c a h th$ng QTDND Bên c6nh ñó, tác gi2 ñã ñánh giá m7t cách t1ng th= nh ng n7i dung ñưSc trình bày trong lu n án d a trên n*n t2ng tư duy logíc, phù hSp v5i m.c tiêu, ñ$i tưSng và ph6m vi nghiên c u ñã xác ñFnh, là

cơ s4 lý thuyKt hoàn chjnh ñ= tiKp c n nh ng vfn ñ* tiKp theo

V mQt th c tiRn: Trên cơ s4 khái quát v* t1 ch c và ho6t đ7ng c a

h th$ng QTDND Vi t Nam, tác gi2 mu$n nhfn m6nh ti*m năng phát tri=n cũng như vai trị c a h th$ng QTDND trong cơng cu7c xĩa đĩi, gi2m nghèo và phát tri=n nơng nghi p' nơng thơn 4 nư5c ta Bên c6nh đĩ, d a trên h th$ng tư li u phong phú, tác gi2 đã mơ t2, phân tích, đánh giá th c tr6ng t1 ch c và ho6t đ7ng c a h th$ng QTDND Vi t Nam trong giai đo6n 1993' 2008, đqc bi t là ty 2000' 2008 Qua đĩ, tác gi2 kh‹ng đFnh mqc dù t1 ch c và ho6t đ7ng c a h th$ng QTDND đã đưSc c2i thi n nhưng so v5i yêu cHu đqt ra thì cịn rft h6n chK M7t s$ nguyên nhân' c2 khách quan l•n

ch quan' đưSc tác gi2 phân tích và ch ng minh ðqc bi t, nguyên nhân sâu xa ty quan ni m v* t1 ch c và ho6t đ7ng c a QTDND là m7t phát hi n

cĩ ý nghĩa quan trxng

V5i đFnh hư5ng, m.c tiêu phát tri=n h th$ng QTDNDVi t Nam trong thPi gian t5i, tác gi2 kh‹ng đFnh vi c hồn thi n t1 ch c và ho6t đ7ng c a h th$ng QTDND Vi t Nam tr4 nên cfp bách hơn bao giP hKt ð= gĩp phHn gi2i quyKt vfn đ* này, tác gi2 đã đ* xuft các nhĩm gi2i pháp trên cơ s4 lý lu n và

th c tikn nên cĩ tính ng d.ng cao ðqc bi t, m7t s$ gi2i pháp cĩ tính đ7t phá cao như xây d ng h th$ng QTDND Vi t Nam dư5i hình th c m7t t p đồn TCTD hSp tác và đa d6ng hĩa ho6t đ7ng c a h th$ng QTDND ð= th c thi các gi2i pháp đưSc đ* xuft, tác gi2 cũng đã đưa ra nh ng kiKn nghF đ$i v5i ð2ng, Nhà nư5c, các B7, Ngành (đqc bi t là NHNN) và cfp y, chính quy*n các cfp; trong đĩ nhfn m6nh v* vi c nâng cao quy*n t ch , t chFu trách nhi m cho h th$ng QTDND

V5i nh ng đĩng gĩp nĩi trên, tác gi2 mong mu$n rung kKt qu2 nghiên

c u c a lu n án cĩ th= làm tài li u tham kh2o h u ích cho cán b7 qu2n lý, đi*u hành trong h th$ng QTDND cũng như các nhà ho6ch đFnh chính sách và các cơ quan qu2n lý nhà nư5c v* h th$ng QTDND Vi t Nam

7> K T C?U C2A LU:N ÁN

Ngoài phHn m4 ñHu, kKt lu n và danh m.c tài li u tham kh2o, n7i dung

lu n án ñưSc trình bày trong 3 chương:

Chương 1 THng quan v tH ch0c và hoNt ñ?ng c a h* thKng QuS Tín

dDng Nhân dân

Chương 2 Th c trNng tH ch0c và hoNt ñ?ng c a h* thKng QuS Tín

dDng Nhân dân Vi*t Nam

Chương 3 Gi i pháp hoàn thi*n tH ch0c và hoNt ñ?ng c a h* thKng

QuS Tín dDng Nhân dân Vi*t Nam

Chương 1 T+NG QUAN V- T+ CH.C VÀ HO0T ð1NG

C2A H3 TH4NG QU5 TÍN D NG NHÂN DÂN

1.1> KHÁI QUÁT V- QU5 TÍN D NG NHÂN DÂN

1.1.1> Khái ni m QuV Tín dYng Nhân dân

QTDND là tên gxi c a lo6i hình HTX tín d.ng ki=u m5i 4 Vi t Nam ñưSc thành l p theo QuyKt ñFnh s$ 390/Qð'TTg ngày 27/7/1993 c a Th tư5ng Chính ph v* vi c tri=n khai thí ñi=m thành l p QTDND Mô hình QTDND ñưSc thiKt kK trên cơ s4 hxc t p kinh nghi m c a h th$ng Qu, Nhân dân Desjardins, Québec (Canaña)

Trong th c tK, các nư5c trên thK gi5i sm d.ng rft nhi*u tên gxi khác nhau ñ= nói v* lo6i hình TCTD này, ví d : QuS nhân dân Desjardins (Québec' Canaña) ; Ngân hàng HTX (CHLB ð c); Liên minh tín dDng (MS); QuS Ti\t ki*m và cho vay nông thôn (Côte d’Ivoire) ; QuS Ti\t ki*m và tín dDng nhân dân (Burkina Faso); Ngân hàng Nhân dân (Rwanda); QuS ti\t ki*m và tín dDng làng (Mali); QTD tương h& nông nghi*p (Bénin),… Mqc dù tên gxi có th= khác nhau tuỳ theo tyng nư5c nhưng lo6i hình TCTD này có

nh ng nét ñqc trưng chung rft n1i b t

Trong khuôn kh1 lu n án này, ñ= thu n ti n cho vi c trình bày và phù hSp v5i tình hình Vi t Nam, sau ñây tác gi2 xin sm d.ng th$ng nhft c.m ty

“QTDND” hoqc “QTD” ñ= nói v* lo6i hình QTDND 4 Vi t Nam cũng như v* các TCTD hSp tác khác tùy theo ng c2nh

Trên thK gi5i, có rft nhi*u ñFnh nghĩa khác nhau v* QTDND; ví d.: ' Theo Hi p h7i Liên minh tín d.ng qu$c gia Hoa Kỳ (National Credit Union Administration):

Qu, Tín d.ng là m7t ñFnh chK tài chính phi lSi nhu n, ñưSc làm ch và ki=m soát b4i các thành viên' ñ#ng thPi là nh ng ngưPi sm d.ng các dFch v

c a Qu, Tín d.ng Qu, Tín d.ng ph.c v cho các nhóm ngưPi có cùng nh ng ñqc tính chung, như có cùng nơi làm vi c, cùng nơi cư trú, cùng hxc m7t trưPng hoqc cùng ñi lk 4 m7t nhà thP Qu, Tín d.ng cũng là nơi an toàn, thu n ti n ñ= các thành viên gmi ti*n tiKt ki m, vay v$n và th c hi n các dFch

v tài chính khác v5i giá c2 hSp lý [45]

' Theo H7i ñ#ng Liên minh Tín d.ng ThK gi5i (“World Council of Credit Union”, viKt tnt là WOCCU):

Qu, Tín d.ng là m7t lo6i hình trung gian tài chính mang tính tư nhân

và hSp tác Vi c gia nh p vào Qu, Tín d.ng ñưSc r7ng m4 và t nguy n Qu, Tín d.ng thu7c quy*n s4 h u c a các thành viên' nh ng ngưPi qu2n lý Qu, Tín d.ng m7t cách dân ch Qu, Tín d.ng ho6t ñ7ng nhum m.c ñích ñáp ng nhu cHu v* tài chính c a mxi thành viên thông qua vi c khuyKn khích tiKt

ki m, cho vay thành viên và thông qua các th= th c ho6t ñ7ng khác do chính các thành viên quyKt ñFnh ð= ñ2m b2o tho2 mãn nhu cHu c a các thành viên m7t cách t$t nhft và lâu dài nhft, Qu, Tín d.ng quan tâm ñKn s 1n ñFnh v* tài chính Chính vì lý do này mà Qu, Tín d.ng ph2i ñ6t ñưSc m.c ñích qu2n

lý có hi u qu2 m7t cách thưPng xuyên[53]

ð= làm sáng tt ñFnh nghĩa này, tác gi2 xin ñi sâu vào phân tích m7t s$ n7i dung cơ b2n như sau :

Th0 nh1t, “QTD là m?t loNi hình trung gian tài chính”: QTD ñóng vai trò trung gian gi a nh ng ngưPi có ngu#n v$n t6m thPi nhàn r„i (do không có nhu cHu hoqc có nhu cHu nhưng chưa biKt ñHu tư vào d án s2n xuft, kinh doanh nào) v5i nh ng ngưPi cHn v$n ñ= ñHu tư hoqc ph.c v nhu cHu tiêu dùng Vai trò này ñưSc th c hi n thông qua vi c QTD huy ñ7ng ti*n tiKt

ki m c a khách hàng (có th= là thành viên hoqc không ph2i là thành viên c a QTD) ñ= cfp tín d.ng cho thành viên;

Th0 hai, tính ch1t “tư nhân”: Th= hi n 4 ch„ QTD do các thành viên

là th= nhân và pháp nhân t nguy n thành l p ch không ph2i do Nhà nư5c thành l p;

Th0 ba, “gia nh+p r?ng m@ và t nguy*n”: Mxi cá nhân, t1 ch c h7i

ñ ñi*u ki n theo quy ñFnh c a pháp lu t, tán thành ñi*u l và các qui ñFnh liên quan ñ*u có th= gia nh p QTD mà không ph2i chFu bft kỳ s phân bi t hay s ép bu7c nào;

Th0 tư, cho vay : QTD là kKt qu2 c a s n„ l c chung, nKu ñ= ti*n tiKt

ki m ñóng băng, không sinh lPi thì chnc chnn sƒ làm n2n lòng nh ng ngưPi gmi ti*n Vì v y, QTD ph2i bù ñnp cho hx dư5i hình th c tr2 lãi và ti*n thư4ng Do ñó, vi c t6o thu n lSi tiKp c n tín d.ng ñưSc ñqt lên hàng ñHu Mqt khác, "Qu, Tín d.ng ñưSc ñánh giá là m7t công c ch$ng cho vay nqng lãi rft hi u qu2" [55]

• Vi t Nam, theo quy ñFnh t6i NghF ñFnh s$ 48/2001/Nð'CP ngày 13/8/2001 v* t1 ch c và ho6t ñ7ng c a QTDND, khái ni m v* QTDND ñưSc dikn ñ6t như sau:

Qu, Tín d.ng nhân dân là lo6i hình TCTD hSp tác ho6t ñ7ng theo nguyên tnc t nguy n, t ch , t chFu trách nhi m v* kKt qu2 ho6t ñ7ng, th c

hi n m.c tiêu ch yKu là tương trS gi a các thành viên nhum phát huy s c m6nh t p th= và c a tyng thành viên giúp nhau th c hi n có hi u qu2 các ho6t ñ7ng s2n xuft, kinh doanh dFch v và c2i thi n ñPi s$ng [5]

Trên cơ s4 nghiên c u các khái ni m nói trên, tác gi2 xin ñưa ra m7t khái ni m mang tính t1ng quát cao v* QTDND như sau:

QTDND là m7t lo6i hình t1 ch c tín d.ng ñưSc thành l p, qu2n lý và ki=m soát b4i các thành viên g#m nh ng ngưPi có cùng nh ng ñqc ñi=m v* nơi cư trú, ngh* nghi p hoqc các ñqc ñi=m chung khác QTDND tuân th m.c ñích, tôn chj và các nguyên tnc v* t1 ch c, ho6t ñ7ng c a lo6i hình HTX

1.1.2> MYc tiêu, nguyên t\c và ñ`c trưng cơ bcn cda QTDND

1.1.2.1, M.c tiêu ho t ñ ng

Thông thưPng, mxi doanh nghi p (try doanh nghi p công ích) thưPng lfy lSi nhu n làm m.c tiêu ho6t ñ7ng Tuy nhiên, mqc dù cũng là m7t lo6i hình doanh nghi p nhưng QTDND l6i ho6t ñ7ng không vì m.c tiêu lSi nhu n ði*u ñó ñưSc lý gi2i b4i căn nguyên c a s hình thành QTDND, ñó là: QTDND ra ñPi vì m.c tiêu tương trS gi a các thành viên và góp phHn phát tri=n c7ng ñ#ng Mqc dù v y, QTDND v•n ph2i ñ2m b2o ho6t ñ7ng có lãi ñ= tr2 c1 t c cho thành viên và quan trxng hơn n a là ñ= b2o t#n, phát tri=n ngu#n v$n ho6t ñ7ng

Trong khi các lo6i hình TCTD khác, nhft là các NHTM c1 phHn ho6t ñ7ng ch yKu nhum m.c tiêu tìm kiKm lSi nhu n cao nhft có th= cho các c1 ñông thì các QTDND l6i ho6t ñ7ng ch yKu nhum h„ trS các thành viên nâng cao hi u qu2 ho6t ñ7ng s2n xuft, kinh doanh và c2i thi n ñi*u ki n s$ng ði*u

ñó cũng có nghĩa là các QTDND tìm cách nâng cao lSi nhu n không nhum m.c ñích chia c1 t c cao hơn cho các thành viên, mà nhum m.c ñích ph.c v thành viên t$t hơn, cung cfp cho thành viên nh ng dFch v ti n ích hơn và v5i giá c2 hSp lý hơn Tft nhiên, các QTDND cũng cHn chú trxng ñKn hi u qu2 ho6t ñ7ng kinh doanh ñ= nâng cao kh2 năng thu hút v$n góp và s tham gia

c a thành viên ngày càng nhi*u hơn Có như v y thì QTDND m5i có th= m4 r7ng ñưSc quy mô ho6t ñ7ng và nâng cao kh2 năng c6nh tranh v5i các TCTD khác ho6t ñ7ng trên cùng ñFa bàn

S4 dĩ có th= nói m.c tiêu tương trS thành viên và phát tri=n c7ng ñ#ng

là hKt s c quan trxng ñ$i v5i s s$ng còn c a QTDND là vì nKu xa rPi m.c tiêu ñó, QTDND sƒ theo ñu1i m.c tiêu tìm kiKm lSi nhu n ñơn thuHn, d•n ñKn m7t trong nh ng tình tr6ng sau:

M?t là, ñ= ñ6t ñưSc m.c tiêu lSi nhu n cao nhft, QTDND sƒ m6o hi=m hơn trong các kho2n ñHu tư, bt qua các nguyên tnc qu2n lý dân ch , bình ñ‹ng và các quy ñFnh b2o ñ2m an toàn trong ho6t ñ7ng d•n ñKn nh ng

r i ro có th= khiKn QTDND ñ1 v•, phá s2n

Hai là, khi ch6y theo lSi nhu n, QTDND bu7c ph2i dHn dHn xa rPi ñ$i tưSng ph.c v truy*n th$ng là các thành viên QTDND b4i vì ñây là nh ng ñ$i tưSng khách hàng nht l~, chi phí cho vay l5n, hi u qu2 thfp;

Ba là, khi xa rPi m.c tiêu tương trS thành viên và phát tri=n c7ng ñ#ng, QTDND sƒ không còn phát huy ñưSc nh ng ưu thK c a lo6i hình TCTD hSp tác nên khó có th= c6nh tranh ñưSc v5i các lo6i hình TCTD khác ñ= có th= t#n t6i

Vì v y, có th= nói m.c tiêu “tương trS thành viên và phát tri=n c7ng ñ#ng” chính là kim chj nam, là m.c ñích t thân và là ñ7ng l c thúc ñ…y s phát tri=n c a các QTDND • bft kỳ nư5c nào, thành viên (ch s4 h u ñ#ng thPi là khách hàng) luôn ñưSc xác ñFnh vya là n*n t2ng, vya là tâm ñi=m c a QTDND Ngay ty giai ño6n hình thành ban ñHu, các nhà sáng l p QTDND ñã ñ* cao lu n ñi=m v* QTDND: “Không vì lSi nhu n, không làm ty thi n mà là ph.c v." v5i hàm ý sâu xa rung QTDND không mang l6i “con cá” mà là “cái cHn câu” cho các thành viên

1.1.2.2, Nguyên t0c t ch c và ho t ñ ng

Tùy theo tình hình th c tK, m„i m7t nư5c có cách dikn ñ6t khác nhau v* nguyên tnc t1 ch c và ho6t ñ7ng c a QTDND Tuy nhiên, n7i hàm c a các nguyên tnc này nói chung là khá th$ng nhft, c th= như sau:

♦ M?t là, t nguy*n gia nh+p và ra QTDND: Mxi công dân, các h7 gia ñình, t1 ch c và các ñ$i tưSng khác có ñ ñi*u ki n theo quy ñFnh ñ*u có th= tr4 thành thành viên c a QTDND Gia nh p QTDND nghĩa là ph2i có m7t s$ quy*n và nghĩa v nhft ñFnh ñ$i v5i QTDND Thành viên có quy*n ra

QTDND theo quy ñFnh t6i ñi*u l QTDND ðây là m7t nguyên tnc rft quan trxng th= hi n tính ưu vi t c a QTDND

♦ Hai là, qu n lý dân ch và bình ñ$ng: Mxi thành viên ñ*u ñưSc tham gia vào vi c qu2n lý QTDND ði*u ñó ñưSc th= hi n qua các quy*n cơ b2n c a thành viên: ñưSc d ðHTV, d các h7i nghF thành viên ñ= bàn b6c và bi=u quyKt các vfn ñ* quan trxng c a QTDND; ñưSc ng cm, bHu cm vào b7 máy qu2n trF, ki=m soát và ñi*u hành c a QTDND; ñưSc cung cfp các thông tin cHn thiKt liên quan ñKn ho6t ñ7ng c a QTDND; các thành viên có quy*n ngang nhau trong bi=u quyKt, không phân bi t s$ v$n góp vào QTDND ðây là ñi=m khác bi t cơ b2n c a QTDND so v5i các lo6i hình TCTD c1 phHn khác

♦ Ba là, t chEu trách nhi*m và cùng có l`i: QTDND t chFu trách nhi m v* kKt qu2 ho6t ñ7ng c a mình; t quyKt ñFnh v* phân ph$i thu nh p, ñ2m b2o QTDND và thành viên cùng có lSi

♦ BKn là, chia lãi ñ m b o k\t h`p l`i ích c a thành viên và s phát tri n c a QTDND: Theo nguyên tnc truy*n th$ng, lSi nhu n hay kho2n dư thya trong QTDND không ñưSc chia theo v$n góp, vì như v y có th= làm xói mòn tinh thHn hSp tác, ñ* cao tư tư4ng lSi nhu n, nhưng nKu không chia thì không th= thu hút ñưSc ñông ñ2o thành viên tham gia QTDND Tuy nhiên, nKu chia toàn b7 lSi nhu n theo v$n góp thì rft dk quay tr4 v* mô hình doanh nghi p thương m6i, theo ñó lSi nhu n cơ b2n chia theo v$n góp và như v y thì QTDND không còn có lSi thK trong vi c khuyKn khích tinh thHn hSp tác tương trS c7ng ñ#ng Vì v y, qua quá trình phát tri=n lâu dài c a QTDND, nguyên tnc này m5i ñưSc v n d.ng nhum ñ2m b2o s hài hòa gi a lSi ích c a thành viên v5i s phát tri=n c a QTDND

Nói chung, lSi nhu n c a QTDND có th= ñưSc sm d.ng vào nhi*u m.c ñích khác nhau như: tr2 lãi v$n góp; tr2 thư4ng theo m c ñ7 sm d.ng s2n

ph…m, dFch v.; trích l p qu, phát tri=n, qu, d phòng r i ro, Ngoài ra, QTDND còn có th= sm d.ng lSi nhu n còn l6i ñ= ñáp ng nhu cHu giáo d.c,

t p hufn, cung cfp thông tin cho thành viên; ñáp ng nhu cHu sinh ho6t văn hóa ' xã h7i chung c a c7ng ñ#ng; ñóng góp vào các ho6t ñ7ng ty thi n và tham gia vào các lo6i qu, phát tri=n c7ng ñ#ng dân cư ñFa phương

♦ Năm là, h`p tác và phát tri n c?ng ñ ng: Thành viên QTDND ph2i phát huy tinh thHn t p th=, nâng cao ý th c hSp tác trong n7i b7 tyng QTDND

và trong c7ng ñ#ng xã h7i; phát tri=n m$i quan h hSp tác gi a các QTDND v5i nhau 4 trong nư5c và nư5c ngoài theo quy ñFnh c a pháp lu t

Ngoài ra, nhi*u nhà nghiên c u xem vi c “QTDND cung c1p dEch vD cho thành viên ñi ñôi v;i vi*c thành viên ph i sB dDng s n phcm, dEch vD c a QTDND” như là m7t nguyên tnc ho6t ñ7ng c a QTDND vì ñây là vfn ñ* rft quan trxng góp phHn ñ2m b2o cho QTDND phát tri=n b*n v ng

1.1.2.3, ð1c trưng cơ b n

Nh ng nét ñqc trưng khác bi t ch yKu c a QTDND so v5i các NHTM bi=u hi n qua các n7i dung c th= sau:

♦ Th0 nh1t, v hình th0c s@ h<u: S khác bi t l5n nhft c a QTDND so v5i NHTM là 4 hình th c s4 h u; QTDND thu7c hình th c s4 h u t p th= d•n ñKn s khác bi t v* cách th c qu2n lý và hình th c ra quyKt ñFnh Mxi thành viên vya là khách hàng, vya là ch s4 h u c a QTDND Nói cách khác, QTDND là lo6i hình t1 ch c “c a thành viên, do thành viên và vì thành viên” ði*u này th= hi n 4 ch„ các thành viên có quy*n quyKt ñFnh các vfn ñ* v* ñFnh hư5ng, cách th c ho6t ñ7ng, nhân s , các ñ$i tưSng th hư4ng và giá c2 dFch v., vi c phân chia lSi nhu n, NgưSc l6i, các thành viên ph2i có trách nhi m ñ2m b2o cho QTDND ho6t ñ7ng t$t và ñưSc qu2n lý lành m6nh Tuy nhiên, cũng cHn lưu ý rung các thành viên giao phó m7t phHn trách nhi m c a

mình cho các cơ quan (HðQT, HðGS ) và nh ng cơ quan này l6i giao m7t phHn trách nhi m c a mình cho ngưPi đi*u hành

Trong su$t quá trình tham gia QTDND, thành viên đưSc quy*n s4 h u

tư nhân đ$i v5i phHn v$n gĩp c a mình Tuy nhiên, nh ng tài s2n hình thành ty ho6t đ7ng c a QTDND là tài s2n chung khơng chia trong mxi trưPng hSp Hay nĩi cách khác, nh ng tài s2n này thu7c s4 h u t p th= Khi QTDND bF gi2i th=, nh ng tài s2n này ph2i đưSc chuy=n giao cho c7ng đ#ng đFa phương ði*u đĩ cĩ nghĩa là khi ra khti QTDND, thành viên chj đưSc rút phHn v$n đã gĩp ch khơng đưSc hư4ng phHn tài s2n thu7c s4 h u

t p th=

M7t đi=m khác bi t n a th= hi n 4 ch„ QTDND là doanh nghi p nhưng l6i mang tính hi p h7i V5i tư cách là doanh nghi p, QTDND ph2i hư5ng t5i m.c tiêu làm ra lSi nhu n đ= đ2m b2o an tồn, tăng trư4ng và phát tri=n b*n

v ng V5i tư cách là hi p h7i, QTDND ph2i hư5ng t5i m.c tiêu phát tri=n thành viên thơng qua vi c phát huy tinh thHn đồn kKt và giáo d.c c7ng đ#ng

♦ Th0 hai, n n t ng HTX: Trư5c hKt, hình th c ho6t đ7ng c a QTDND mang tính HTX, nghĩa là nĩ liên kKt các thành viên (khách hàng' ch s4 h u); t1 ch c và ho6t đ7ng c a QTDND tuân th nguyên tnc HTX, đĩ là nguyên tnc

t nguy n, t trS giúp thơng qua hSp tác tương trS l•n nhau; nguyên tnc t qu2n lý m7t cách dân ch , bình đ‹ng; nguyên tnc t ch , t chFu trách nhi m

♦ Th0 ba,s0 m*nh và mDc đích: S m nh và m.c đích c a QTDND là t6o đi*u ki n thu n lSi cho mxi ngưPi dân mu$n gia nh p QTDND đưSc hư4ng các dFch v tài chính t6i ch„ v5i nh ng đi*u ki n t$t nhft; thơng qua QTDND đ= hSp tác, tương trS l•n nhau cĩ hi u qu2 trên nguyên tnc qu2n lý dân ch , bình đ‹ng, t ch , t chFu trách nhi m v* kKt qu2 ho6t đ7ng c a

mình, ñ2m b2o ñ bù ñnp chi phí ho6t ñ7ng và có tích lu, ñ= cùng phát tri=n

nâng cao phúc lSi kinh tK' xã h7i và

phát tri=n kinh tK ñFa phương

Nhum m.c tiêu sinh lSi cho các c1 ñông

ðưSc qu2n lý, ñi*u hành và ki=m soát

m7t cách dân ch b4i nh ng ngưPi ñ6i

di n cho toàn th= thành viên

ðưSc qu2n lý, ñi*u hành và ki=m soát m7t cách t p trung b4i m7t nhóm c1 ñông l5n

Cung cfp các s2n ph…m, dFch v t$t

nhft v5i chi phí hSp lý nhft cho các

thành viên và m7t s$ ñ$i tưSng

khách hàng m.c tiêu (ví d.: ngưPi

nghèo)

Cung cfp các s2n ph…m, dFch v mang tính c6nh tranh cho mxi ñ$i tưSng khách hàng và nhum mang l6i lSi nhu n cao nhft cho các c1 ñông

KhuyKn khích mxi thành viên tham

gia ðHTV và ng cm ñ= tr4 thành

lãnh ñ6o c a QTDND

M„i thành viên = M7t phiKu bHu

Chj khuyKn khích các c1 ñông tham d ñ6i h7i c1 ñông

M7t c1 phHn = M7t phiKu bHu LSi nhu n ròng cu$i cu$i năm ñưSc dùng

ñ= tr2 lãi trên v$n góp c a thành viên, tr2

thư4ng cho thành viên theo m c ñ7 sm

d.ng s2n ph…m, dFch v t6i QTDND và

trích l p các lo6i qu, không chia

LSi nhu n ròng cu$i năm ch yKu ñưSc dùng ñ= tr2 c1 t c cho các c1 ñông và các lo6i qu, theo quy ñFnh

1.1.2.4, Vai trò và ch c năng c a QTDND

a, Vai trò

Trên th c tK, QTDND ñ#ng thPi ñóng hai vai trò cơ b2n, ñó là:

♦ Th0 nh1t, vai trò kinh t\: QTDND th c hi n vai trò kinh tK v5i tư cách là m7t doanh nghi p Là m7t lo6i hình t1 ch c trung gian tài chính, QTDND góp phHn khơi thông ngu#n v$n t6i ch„, ñqc bi t là 4 khu v c nông thôn' nơi mà s hi n di n c a các NHTM là rft h6n chK NhP ñó, mxi ngưPi dân ñ*u có cơ h7i tiKp c n v5i các dFch v ngân hàng ñ= phát tri=n s2n xuft, kinh doanh và ñáp ng các nhu cHu tiêu dùng trong cu7c s$ng Th c tikn cho thfy QTDND ñóng vai trò hKt s c quan trxng trong phát tri=n kinh tK trên cơ s4 phát huy tính t ch , t cưPng và phát huy n7i l c c a tyng ñFa phương

♦ Th0 hai, vai trò xã h?i: Song song v5i vai trò kinh tK, QTDND còn có vai trò xã h7i hKt s c tích c c Khi th c hi n vai trò xã h7i, QTDND ñưSc nhìn nh n như là m7t lo6i hình hi p h7i, nghĩa là nó ñ6i di n cho lSi ích c a các thành viên' nh ng ngưPi tham gia QTDND v5i tư cách là ngưPi thành

l p, qu2n lý ñi*u hành hay ñơn gi2n là th hư4ng các dFch v c a QTDND Bên c6nh ñó, thông qua vi c cho vay phát tri=n s2n xuft, kinh doanh, QTDND gián tiKp góp phHn t6o công ăn vi c làm, góp phHn xóa ñói' gi2m nghèo và h6n chK n6n cho vay nqng lãi; ñ#ng thPi góp phHn tăng cưPng m$i liên kKt, giáo d.c ý th c phát tri=n c7ng ñ#ng

Nói chung, c2 hai vai trò cơ b2n c a QTDND có m$i quan h m t thiKt v5i nhau, b1 sung l•n nhau và là ñ7ng l c thúc ñ…y s phát tri=n c a QTDND

b, Ch c năng

♦ M?t là, tKi ña hóa hi*u qu sB dDng vKn trong c?ng ñ ng và thúc ñcy thE trưAng tín dDng @ nông thôn phát tri n: Thông thưPng, ngu#n v$n nhàn r„i trong dân cư không ñưSc sm d.ng m7t cách hSp lý ðqc bi t là 4 nông thôn, ngưPi dân thưPng không có thói quen gmi ti*n tiKt ki m t6i các NHTM

vì nhi*u lý do khác nhau như ng6i di chuy=n, ng6i th t.c gify tP, rào c2n tâm

lý, ng6i gmi nh ng món ti*n nht l~,… Nh ng vfn ñ* này ñưSc QTDND khnc ph.c bung các ưu thK như: gHn gũi v5i khách hàng, ñơn gi2n hóa th t.c gify

tP, hi=u rõ tâm lý và có m$i liên h chqt chƒ v5i khách hàng Ngoài ra, QTDND còn thưPng xuyên khuyKn khích ngưPi dân tiKt ki m và có kK ho6ch

sm d.ng thu nh p c a mình m7t cách hSp lý nhft Vì v y, các QTDND có kh2 năng huy ñ7ng t$i ña các kho2n ti*n t6m thPi nhàn r„i trong dân cư Khác v5i các NHTM, các QTDND ch yKu huy ñ7ng v$n trong thành viên; ngu#n v$n huy ñ7ng ty bên ngoài thưPng chiKm tl trxng rft thfp

Trong khi có nh ng ngưPi chưa biKt sm d.ng kho2n ti*n t6m thPi nhàn r„i vào m.c ñích gì thì l6i có nh ng ngưPi rft cHn v$n ñ= s2n xuft, kinh doanh hoqc ñ= ñáp ng các nhu cHu thiKt yKu c a cu7c s$ng V5i nh ng h6n chK v* tài s2n b2o ñ2m, k, năng xây d ng phương án vay v$n l•n tâm lý e ng6i th t.c gify tP, ngưPi dân nông thôn rft khó tiKp c n ñưSc các kho2n tín d.ng ty các NHTM NgưSc l6i, b2n thân các NHTM cũng không mfy mqn mà v5i ñFa bàn nông thôn do chi phí ho6t ñ7ng l5n vì các món vay thưPng nht, ñ7 r i ro cao Tuy nhiên, ñây l6i chính là ñFa bàn phù hSp nhft cho các QTDND ho6t ñ7ng và phát tri=n

♦ Hai là, làm trung gian thanh toán cho khách hàng: ð= ñáp ng các nhu cHu trong s2n xuft, kinh doanh và ñPi s$ng, ngưPi dân ph2i thanh toán các hóa ñơn mua hàng hóa, dFch v., ñi n, nư5c, ñi n tho6i,… NgưSc l6i, khi bán hàng hóa, dFch v., hx ñưSc thu ti*n v* ð= tiKt ki m thPi gian và ñ2m b2o an toàn, hx có th= m4 tài kho2n thanh toán t6i QTDND • nhi*u nư5c, h th$ng thanh toán c a các QTDND hi n ñ6i không thua kém gì các NHTM ðây th c s là m7t ch c năng mang l6i nhi*u ti n ích cho các thành viên QTDND

Tuy nhiên, đ= cĩ th= th c hi n đưSc ch c năng trung gian thanh tốn,

h th$ng QTDND cHn ph2i đáp ng đưSc các đi*u ki n căn b2n v* cơ s4 h6 tHng, trình đ7 cơng ngh và quy mơ ho6t đ7ng Khi đáp ng đưSc các đi*u

ki n đqt ra, h th$ng QTDND cĩ th= xây d ng h th$ng thanh tốn n7i b7, trong đĩ QTDND đHu m$i cfp qu$c gia th c hi n ch c năng trung tâm đi*u ph$i ho6t đ7ng thanh tốn c a tồn h th$ng

Th c tK cho thfy, chj khi nào hi n đưSc ch c năng trung gian thanh tốn thì QTDND m5i cĩ kh2 năng gi khách hàng và c6nh tranh đưSc v5i các NHTM Vì v y, cĩ th= nĩi ch c năng trung gian thanh tốn đĩng vai trị rft quan trxng đ2m b2o cho h th$ng QTDND ho6t đ7ng hi u qu2 và phát tri=n b*n v ng

♦ Ba là, ch0c năng giáo dDc, tư v1n và phát huy tinh thgn h`p tác, ý th0c tương tr` gi<a các thành viên: M„i m7t QTDND là m7t pháp nhân đ7c

l p ho6t đ7ng trong m7t đFa bàn nhft đFnh Vì v y, ho6t đ7ng c a QTDND gnn li*n v5i s phát tri=n kinh tK' xã h7i c a đFa phương Mqt khác, thành viên c a QTDND là nh ng ngưPi cĩ chung nh ng đqc trưng v* đFa lý, văn hĩa và cĩ m$i quan h m t thiKt v5i nhau Là m7t lo6i hình TCTD ho6t đ7ng khơng vì m.c tiêu lSi nhu n, QTDND hư5ng t5i s m nh phát huy kh2 năng đồn kKt, tương trS và phát tri=n c7ng đ#ng ð= làm đưSc vi c này, QTDND thưPng xuyên quan tâm đKn vi c t1 ch c các ho6t đ7ng mang tính giáo d.c nhum nâng cao nh n th c v* các vfn đ* quan trxng mang tính xã h7i như: bình đ‹ng gi5i, b2o v mơi trưPng, trách nhi m c7ng đ#ng, Bên c6nh đĩ, QTDND th c hi n vi c tư vfn, giúp các thành viên sm d.ng cĩ hi u qu2 ti*n v$n và cĩ kK ho6ch hồn tr2 nS vay m7t cách phù hSp nhft

Mqt khác, hSp tác là m7t trong nh ng nguyên tnc đqc trưng c a h th$ng QTDND Trong tyng QTDND, tinh thHn hSp tác đưSc th= hi n qua vi c các thành viên gĩp v$n l p nên QTDND đ= h„ trS nhau phát tri=n s2n xuft,

kinh doanh Các QTDND mu$n phát tri=n b*n v ng thì cHn ph2i xây d ng và duy trì ñưSc m7t tinh thHn hSp tác chqt chƒ v5i nhau trong m7t h th$ng Tinh thHn hSp tác gi a các thành viên QTDND ñưSc thiKt l p trên cơ s4 “mình vì mhi ngưAi, mhi ngưAi vì mình”

1.2> KHÁI QUÁT V- H3 TH4NG QU5 TÍN D NG NHÂN DÂN

1.2.1> Khái ni m và các mô hình h thmng h thmng QTDND

1.2.1.1, Khái ni m h th!ng QTDND

ð= có m7t ñFnh nghĩa khoa hxc v* h th$ng QTDND, trư5c hKt, cHn làm rõ khái ni m “h th$ng” Theo ð6i ty ñi=n tiKng Vi t, “h th$ng là m7t th= th$ng nhft, ñưSc t6o l p b4i các yKu t$ cùng lo6i, cùng ch c năng, có m$i liên h chqt chƒ v5i nhau” [44] Trên cơ s4 lý thuyKt h th$ng, có th= hi=u khái ni m h th$ng QTDND như sau:

H th$ng QTDND là m7t th= th$ng nhft, ñưSc t6o l p b4i các QTDND

có cùng nguyên tnc t1 ch c, m.c ñích, tôn chj và các nét ñqc trưng gi$ng nhau; trong ñó, m„i QTDND là m7t ñơn vF kinh tK t ch , có tư cách pháp nhân, ho6t ñ7ng ñ7c l p, t chFu trách nhi m v* ho6t ñ7ng c a mình, ñ#ng thPi có s liên kKt v5i nhau ñ= th$ng nhft và ph$i hSp ho6t ñ7ng nhum m.c tiêu tương trS gi a các thành viên, ñ2m b2o s an toàn và phát tri=n tyng QTDND và toàn h th$ng QTDND

Tùy theo nhu cHu th c tK, qua quá trình phát tri=n, h th$ng QTDND

có th= có thêm nh ng b7 ph n cfu thành nhum hoàn chjnh và nâng cao hi u qu2 ho6t ñ7ng c a c2 h th$ng,

1.2.1.2, Các mô hình h th!ng QTDND

Xét v* mqt t1ng th=, h th$ng QTDND 4 các nư5c trên thK gi5i ñưSc t1

ch c theo hai mô hình g#m h th$ng phân tán và h th$ng liên kKt; trong ñó:

♦ H* thKng phân tán: Là h th$ng mà trong ñó m$i liên kKt gi a các ñơn vF cfu thành khá ltng l~o; s chia s~ các ngu#n l c chung c a h th$ng

không ñưSc coi trxng; vai trò ñ6i di n, ñFnh hư5ng chiKn lưSc, ñ$i ngo6i và quan h v5i công chúng c a Cơ quan ñi*u ph$i bF xem nh“; vi c chia s~ các ngu#n l c thưPng mang tính t phát và không có m$i quan h tr c tiKp v5i Cơ quan ñHu m$i Tiêu bi=u cho mô hình h th$ng phân tán là các h th$ng TCTD hSp tác 4 M,, khu v c sm d.ng tiKng Anh 4 Canaña, Ôxtrâylia (trư5c năm 1992), m7t s$ nư5c thu7c châu M, Latinh, khu v c Tây và Trung Phi Tuy nhiên, trên th c tK hi n nay, “hHu hKt các h th$ng phân tán ñã hoqc ñang chuy=n ñ1i sang mô hình h th$ng liên kKt” [60]

♦ H* thKng liên k\t: Là h th$ng mà trong ñó các b7 ph n cfu thành' thưPng có s$ lưSng l5n' ñưSc liên kKt chqt chƒ v5i nhau; Cơ quan ñi*u ph$i ñóng vai trò quan trxng trong ñFnh hư5ng chiKn lưSc, ñ6i di n quy*n lSi và chăm sóc thành viên; vi c chia s~ các ngu#n l c và các dFch v chung c a h th$ng phát tri=n 4 cfp ñ7 ñ$i tác b c cao; các t1 ch c cơ s4 ho6t ñ7ng theo

nh ng chu…n m c th$ng nhft trong toàn h th$ng

Tiêu bi=u cho mô hình h th$ng liên kKt là các h th$ng TCTD hSp tác

4 châu Âu (tiêu bi=u là ð c, Pháp, Hà Lan, Úc,…) và Québec (m7t bang sm d.ng tiKng Pháp c a Canaña)

Ngoài ra, hi n trên thK gi5i cũng ñang t#n t6i m7t s$ h th$ng TCTD hSp tác theo mô hình lai t6p và các h th$ng ñang chuy=n ñ1i Nói chung, m„i m7t h th$ng ñ*u có nh ng ñqc tính riêng bi t trong tiKn trình phát tri=n Vì v y, vào m7t giai ño6n nào ñó trong lFch sm phát tri=n c a mình, m7t h th$ng có th= thu7c h th$ng phân tán nhưng ñKn m7t thPi ñi=m nào

ñó l6i tr4 thành h th$ng liên kKt Ví d., h th$ng HSp tác xã (HTX) tiKt

ki m và tín d.ng 4 Úc trư5c năm 1982 có các ñqc trưng rft rõ nét c a h th$ng phân tán nhưng ty năm 1992, sau m7t cu7c c2i cách tri t ñ=, h th$ng HTX này ñã tr4 này tr4 thành h th$ng có tính liên kKt cao v* ngu#n l c, dFch v và ho6t ñ7ng giám sát

V* cơ b2n, h th$ng liên kKt có các ưu ñi=m n1i b t như: tiKt ki m chi phí, làm ch ñưSc các quy trình nghi p v ph c t6p, ph2n ng nhanh nh6y hơn v5i các biKn ñ7ng c a môi trưPng, c2i thi n ñưSc kh2 năng linh ho6t trư5c thF trưPng, làm ch ñưSc các công ngh trong tương lai, tiKp c n ñưSc các ngu#n v$n và tài trS khác nhau, t n d.ng ñưSc các năng l c mũi nhxn, gi2m thi=u r i ro, chinh ph.c các thF trưPng m5i hoqc gi2m nh“ cơ cfu n7i b7

c a tyng b7 ph n cfu thành h th$ng

Các kKt qu2 nghiên c u th c tK cho thfy h th$ng liên kKt có nh ng lSi ích rft rõ ràng Th c v y, các TCTD hSp tác thu7c h th$ng liên kKt thưPng ho6t ñ7ng hi u qu2 hơn các TCTD hSp tác thu7c h th$ng phân tán Tính hi u qu2 ñưSc ghi nh n “trên phương di n chiKm lĩnh thF trưPng, kh2 năng duy trì

s 1n ñFnh, hi u qu2 tài chính và kh2 năng cung cfp dFch v r7ng rãi cũng như

m c ñ7 tiKp c n ñ$i tưSng khách hàng m.c tiêu” [60]

Trên th c tK, các h th$ng liên kKt tiêu bi=u như: h th$ng QTD Desjardins (Canaña), h th$ng Ngân hàng HTX (CHLB ð c), h th$ng ngân hàng Rabobank (Hà Lan),… ñ*u không ngyng tăng cưPng tính liên kKt; trong khi các h th$ng phân tán ñ*u có xu hư5ng tiKn t5i h th$ng liên kKt như 4 M,, Úc,… ði*u ñó cho thfy “h th$ng liên kKt là s l a chxn tft yKu và phù hSp v5i quy lu t phát tri=n c a các TCTD hSp tác” [60].Vì v y, trong khuôn kh1 lu n án này, tác gi2 chj t p trung nghiên c u mô hình h th$ng liên kKt

1.2.1.3, Các ñ1c trưng cơ b n c a h th!ng liên k<t

H th$ng liên kKt có các ñqc trưng cơ b2n sau:

, M t là, kh năng ñưa các ngu>n l?c vào sA d.ng chung: Vi c ñưa các ngu#n l c vào sm d.ng chung, và ñqc bi t là kh2 năng tiKp c n các dFch v h„ trS chung, có th= t6o nên m7t trong nh ng ñ7ng cơ thúc ñ…y kh2 năng liên kKt gi a các QTDND Các t1 ch c này cùng nhau chia s~ các thông tin và các dFch v mà chúng không th= có ñưSc bung cách khác hoqc có ñưSc nhưng v5i

chft lưSng kém hơn Trong mxi trưPng hSp, các QTDND không ñưSc coi là m7t h th$ng th c s nKu không có s t p hSp và chia s~ các ngu#n l c Trong h th$ng QTDND, kh2 năng ñưa các ngu#n l c vào sm d.ng chung t6o ñi*u ki n cho vi c gi2m thi=u chi phí, ñ#ng thPi tăng cưPng kh2 năng phát tri=n thF trưPng chung vì lSi ích c a các t1 ch c S chia s~ các ngu#n l c

gi a các QTDND thông qua Cơ quan ñi*u ph$i càng m6nh và càng mang tính chiKn lưSc thì tính liên kKt c a h th$ng càng cao

, Hai là, kh năng chuCn hoá các h th!ng: Vi c chu…n hoá h th$ng bao g#m: chu…n hoá quy trình ho6t ñ7ng nghi p v.; chu…n hoá các th= l , chính sách; chu…n hoá các s2n ph…m, dFch v và chu…n hóa hình 2nh th= chK

c a h th$ng Chu…n hoá các h th$ng ph2i d a trên cơ s4 là các QTDND ph2i có m7t hình 2nh ñ#ng nhft và ho6t ñ7ng theo các chu…n m c th$ng nhft

Vi c chu…n hoá các h th$ng là m7t trong nh ng tiêu chí có tính bnt bu7c cao nhft ñ$i v5i các QTDND CS và có tính cfu trúc cao nhft ñ$i v5i m7t h th$ng ðfy là m7t ñqc trưng c$t lõi c a h th$ng QTDND và nó ñòi hti s t p trung hoá cao ñ7 ñ$i v5i các ho6t ñ7ng

M7t mqt, chu…n hoá là chiKn lưSc rõ nét nhft ñ$i v5i thành viên c a các QTDND CS Trong h th$ng QTDND, các thành viên gnn kKt v5i QTDND

c a mình, nhưng khi tính liên kKt c a h th$ng càng cao thì thành viên càng gnn kKt v5i cơ quan h„ trS liên kKt phát tri=n nhi*u hơn là v5i QTDND

Mqt khác, m7t trong nh ng tác ñ7ng c a vi c chu…n hoá các h th$ng là

s so sánh gi a các QTDND CS v5i nhau và so sánh v5i lĩnh v c ho6t ñ7ng khác nKu các tiêu chu…n ñưSc thiKt l p m7t cách phù hSp Trong trưPng hSp các ho6t ñ7ng là tương ñ#ng, ngay c2 trong các thF trưPng khác nhau, cũng có th= so sánh v* hi u qu2 và kKt qu2 ho6t ñ7ng gi a các QTDND CS v5i nhau

, Ba là, kh năng liên k<t theo h(p ñ>ng: M7t trong nh ng khía c6nh quan trxng c a h th$ng QTDND là s cHn thiKt ph2i thiKt l p các tho2 thu n

chắnh th c ự= gnn kKt các thành viên khác nhau trong h th$ng, qua ựó tăng cưPng s c m6nh ựoàn kKt c a h th$ng Khi ựKn giai ựo6n phát tri=n nào ựó,

h th$ng QTDND sẶ có ựưSc hình 2nh c a m7t t p ựoàn tài chắnh th$ng nhft khi ự$i mqt v5i các ự$i tác bên ngoài Các yKu t$ khác nhau có th= bi=u ự6t kh2 năng liên kKt theo hSp ự#ng g#m: (i) Ki=m soát vi c m4 các ựi=m giao dFch; (ii) Cân bung quy mô c a các QTDND CS; (iii) đóng góp phắ; (iv) H th$ng ựi*u hoà v$n:(v) Cơ chK an toàn n7i b7; (vi) Cơ chK tăng cưPng năng

l c tài chắnh

, B!n là, kh năng thi<t l p các chi<n lư(c và các quy t0c n i b ựG tăng cưHng qu n lý: Vi c xây d ng các chiKn lưSc và các quy tnc n7i b7 ự= tăng cưPng qu2n lý là m7t ựqc trưng khác c a h th$ng QTDND Vi c qu2n lý

4 ựây ựưSc ựFnh nghĩa như là m7t h th$ng (các giá trF, nghĩa v., nghi th c, quy trình,Ầ) ựi*u chjnh b2n chft c a các m$i quan h gi a các tác nhân khác nhau c a t1 ch c (thành viên, nhân viên, cán b7 qu2n lý, lãnh ự6o,Ầ) và b2o

v quy*n lSi c a hx Các chiKn lưSc và các quy tnc n7i b7 ựưSc xây d ng ự= tăng cưPng qu2n lý có th= bao g#m các khắa c6nh khác nhau, trong ựó ựáng chú ý nhft là: (i) Cơ cfu ự6i di n dân ch và t p trung quy*n l c; (ii) Tuân th nguyên tnc b1 trS; (iii) S giám sát n7i b7 c a h th$ng; (iv) Các cơ chK gia

nh p và ra khti h th$ng

Như v y, các QTDND có s ràng bu7c chqt chẶ v5i nhau thông qua

vi c ựưa các ngu#n l c vào sm d.ng chung, cùng th c hi n các chuẦn m c v* t1 ch c và ho6t ự7ng; ự#ng thPi tuân th các cam kKt và các nguyên tnc qu2n

lý n7i b7 nhum t6o nên hình 2nh c a m7t th c th= th$ng nhft ch không ph2i

c a nh ng t1 ch c ự7c l p v5i nhau

1.2.2> Cơ cnu th choc cda h thmng QTDND

V* cơ b2n, cơ cfu t1 ch c tiêu bi=u c a h th$ng QTDND t6i các nư5c trên thK gi5i thưPng bao g#m 2 b7 ph n ch yKu:

1.2.2.1, B ph n nJn t ng

B7 ph n n*n t2ng c a h th$ng QTDND bao g#m:

♦ Các QTDND CS: Là ñơn vF tr c tiKp cung cfp các dFch v tiKt ki m, tín d.ng, các dFch v ngân hàng và các dFch v phi ngân hàng ñKn t n khách hàng • bft kỳ nư5c nào, các QTDND CS ñ*u là ñi=m xuft phát c a quá trình xây d ng h th$ng QTDND và ñưSc xem là “cma ngõ” ñ= các thành viên gia

nh p vào h th$ng QTDND Thông thưPng, ho6t ñ7ng c a QTDND CS ñưSc gi5i h6n trong m7t ñFa bàn nhft ñFnh theo nguyên tnc các QTDND CS không ñưSc c6nh tranh l•n nhau, hay nói cách khác, trên m7t ñFa bàn chj có m7t QTDND CS duy nhft ho6t ñ7ng ði*u này hoàn toàn khác bi t so v5i các lo6i hình TCTD khác

♦ QTDND ñLu m!i: Là t1 ch c th c hi n các ho6t ñ7ng kinh doanh

ch yKu nhum b1 trS cho các QTDND CS trên ñFa bàn (khu v c hoqc qu$c gia) hoqc ph$i hSp v5i các QTDND CS cung cfp các dFch v tài chính mà các QTDND CS không ñ năng l c th c hi n hoqc khó có th= th c hi n m7t cách có hi u qu2 QTDND ñHu m$i thưPng th c hi n nhi m v ñi*u hòa v$n kh2 d.ng, làm ñHu m$i thanh toán cho toàn h th$ng, cho vay ñ#ng tài trS v5i các QTDND CS, tìm kiKm các ngu#n v$n trong và ngoài nư5c ñ= m4 r7ng quy mô ho6t ñ7ng c a các QTDND CS V* nguyên tnc, QTDND ñHu m$i không ñưSc có nh ng hxat ñ7ng kinh doanh mang tính c6nh tranh v5i các QTDND CS

Sơ ự> 1 1, Mô hình liên k<t c a m t h th!ng QTDND tiêu biGu

1.2.2.2, B ph n hM tr( liên k<t phát triGn

B7 ph n hẤ trS liên kKt phát tri=n ra ựPi xuft phát ty nhu cHu c a các QTDND nhum t p hSp v5i nhau ự= hSp tác, tương trS và phát huy s c m6nh t1ng hSp c a toàn h th$ng Ớ bft kỳ nư5c nào, mẤi QTDND cũng ự*u là m7t pháp nhân ự7c l p, t ch nhưng ựKn m7t thPi ựi=m nào ựó, các QTDND

nh n thfy cHn ph2i liên kKt v5i nhau ự= gi2i quyKt các vfn ự* mang tắnh chiKn lưSc, giúp cho chúng phát tri=n và ph.c v thành viên t$t hơn đfy chắnh là lý

do dỚn ựKn s ra ựPi c a b7 ph n hẤ trS liên kKt phát tri=n

Nói chung, b7 ph n hẤ trS liên kKt phát tri=n có th= bao g#m nhi*u t1

ch c khác nhau tùy theo cách th c b$ trắ mô hình h th$ng QTDND sao cho phù hSp v5i ựi*u ki n th c tikn tyng nư5c Tuy nhiên, dù theo mô hình nào ựi

h thmng

Nghiên cou

Kirm toán

QuV

An toàn

đào tso

QTDND ựju mmi

QTDND

CS

Ghi chú: Quan h hẤ trS, liên kKt phát tri=n

Quan h s4 h u v$n

n a thì b7 ph n này cũng ñ*u th c hi n các ch c năng cơ b2n như nhau, ñó là: ð6i di n cho h th$ng QTDND trong quan h v5i các cơ quan nhà nư5c, các ñ$i tác trong và ngoài nư5c; b2o v quy*n và lSi ích hSp pháp c a h th$ng QTDND cũng như c a các thành viên QTDND; xây d ng và ñi*u ph$i

vi c tri=n khai th c hi n các ñFnh hư5ng phát tri=n nhum ñ2m b2o s hài hòa

c a h th$ng QTDND; ñưa ra các quy trình nghi p v., các chu…n m c ho6t ñ7ng và quy chK qu2n lý n7i b7 áp d.ng chung cho toàn h th$ng QTDND; nghiên c u, thiKt kK các s2n ph…m, dFch v nhum giúp các QTDND thành viên thta mãn nhu cHu c a khách hàng; ñi*u ph$i các cơ chK liên kKt nhum nâng cao hi u qu2 ho6t ñ7ng và ñ2m b2o an toàn cho các ñơn vF cfu thành h th$ng QTDND như: ñi*u hòa v$n kh2 d.ng, qu, an toàn h th$ng, ki=m toán, ñào t6o,…; h„ trS các ñơn vF cfu thành h th$ng QTDND trong vi c áp d.ng các tiKn b7 khoa hxc k, thu t vào công tác qu2n lý và ho6t ñ7ng nghi p v., nhft

là công ngh tin hxc, công ngh ngân hàng; qu2ng bá hình 2nh nhum nâng cao

vF thK và uy tín c a h th$ng QTDND 4 trong, ngoài nư5c

1.2.3> Th choc và host ñung cda các ñơn vv cơ bcn cnu thành h thmng QTDND

1.2.3.1, QuV Tín dYng nhân dân cơ sw

a, T ch c

♦ Thành viên và ðHTV:

Thành viên: Trong h th$ng QTDND 4 bft kỳ nư5c nào, thành viên ñ*u ñóng vai trò quan trxng nhft trong quá trình thành l p, v n hành và phát tri=n h th$ng QTDND Th c v y, thành viên vya là ch s4 h u, vya là khách hàng ñ#ng thPi là ngưPi qu2n lý, ñi*u hành và ki=m soát QTDND

Nói cung, vi c gia nh p QTDND là rft dk dàng và thu n lSi cho mxi ñ$i tưSng theo ñúng v5i tinh thHn c a nguyên tnc HTX Ngoài ra, m7t s$ nư5c quy ñFnh vi c kKt n6p thành viên ph trS nhum m.c ñích t6o ñi*u ki n

cho nhi*u ñ$i tưSng khách hàng ñưSc tiKp c n v5i dFch v c a QTDND; ñ#ng thPi nhum t n d.ng các ngu#n v$n nhàn r„i ñ= cho vay ñ$i v5i thành viên

Nói chung, tư cách thành viên bF chfm d t khi: Thành viên là cá nhân chKt, t nguy n xin ra khti QTDND hoqc bF khai try; thành viên là pháp nhân

bF gi2i th=, thanh lý hoqc phá s2n

Ngoài ra, t6i nhi*u nư5c, nh ng thành viên không th c hi n giao dFch v5i QTDND trong m7t thPi gian nhft ñFnh (thưPng là 12 tháng) ñưSc xem là

“thành viên không tích c c” và sƒ bF tư5c quy*n bHu cm, ng cm vào các ch c danh trong QTDND cho ñKn khi ñưSc công nh n là “thành viên tích c c” Quy ñFnh này nhum m.c ñích ràng bu7c các thành viên quan h chqt chƒ, tích

c c hơn v5i QTDND

, ðNi h?i thành viên: • bft kỳ mô hình QTDND nào, ðHTV luôn ñưSc xác ñFnh là cơ quan có th…m quy*n quyKt ñFnh cao nhft Tùy theo s$ lưSng thành viên, QTDND có th= t1 ch c ðHTV dư5i hình th c ñ6i h7i toàn th= (trong trưPng hSp có QTDND có ít thành viên) hoqc ñ6i h7i ñ6i bi=u (trong trưPng hSp QTDND có quá nhi*u thành viên) Vi c bHu các ñ6i bi=u ñi d ñ6i h7i ñ6i bi=u thành viên ñưSc tiKn hành m7t cách dân ch , công khai theo tyng ñFa bàn Có th= xem ñây là cách th c ñ= các thành viên y quy*n cho ngưPi ñ6i di n c a mình tham d ðHTV Quy trình, n7i dung và th…m quy*n c a ñ6i h7i toàn th= hoàn toàn gi$ng v5i ñ6i h7i ñ6i bi=u thành viên

V* cách th c, trình t tiKn hành có th= khác nhau tùy theo tyng nư5c nhưng nói chung ðHTV có các th…m quy*n cơ b2n gi$ng nhau, ñó là: QuyKt ñFnh vi c sma ñ1i, b1 sung và thông qua ði*u l và các quy chK n7i b7 c a QTDND; bHu, mikn nhi m các thành viên HðQT và HðGS; thông qua báo cáo ñFnh kỳ năm trư5c và chương trình ho6t ñ7ng năm tiKp theo; fn ñFnh m c tr2 thư4ng ñ$i v5i phHn góp v$n xác l p và phHn góp v$n thưPng xuyên; quyKt ñFnh vi c QTDND gia nh p các t1 ch c khác; b1 nhi m ki=m toán viên

n7i b7; xm lý các vfn ñ* quan trxng khác liên quan ñKn t1 ch c và ho6t ñ7ng

c a QTDND

ðHTV ñưSc t1 ch c theo ñFnh kỳ m„i năm m7t lHn do HðQT tri u t p ñ= thông qua các nghF quyKt, xm lý các vfn ñ* t#n t6i c a năm trư5c và ñFnh hư5ng ho6t ñ7ng cho năm tiKp theo c a QTDND gxi là ðHTV thưAng niên ðHTV ñưSc t1 ch c ñ= xm lý các vfn ñ* ñ7t xuft vưSt quá th…m quy*n c a HðQT gxi là ðHTV b1t thưAng ðHTV bft thưPng có th= ñưSc tri u t p vào bft c thPi ñi=m nào b4i Ch tFch HðQT, m7t s$ thành viên c a HðQT, HðGS hoqc khi có m7t s$ thành viên chính th c có yêu cHu Nh ng vfn ñ* này thưPng ñưSc quy ñFnh c th= t6i ði*u l QTDND

♦ B? máy qu n trE, ki m soát và ñi u hành: • các nư5c, b7 máy qu2n trF, ki=m soát và ñi*u hành c a QTDND ñưSc t1 ch c theo nhi*u hình th c khác nhau Ví d., 4 châu Phi, HðQT là m7t cơ quan h„n hSp th c hi n tft c2 các ch c năng v* qu2n trF, ki=m soát và chính sách tín d.ng • m7t s$ nư5c khác, HðQT l6i là cơ quan thành l p, chj ñ6o ho6t ñ7ng c a Ban tín d.ng và BKS Các mô hình t1 ch c này nói chung không phù hSp vì nhi*u lý do khác nhau, như: (i) Vai trò và trách nhi m quá r7ng; (ii)V n hành nqng n* (m7t HðQT như thK thưPng có ñKn 15 thành viên); (iii) ThiKu s ki=m soát l•n nhau gi a các b7 ph n ch c năng; (iv) Khó ñ2m b2o ñưSc bí m t thông tin trong m7t cơ quan có s$ thành viên ñông như v y; (v) ThưPng có xu hư5ng tăng s t p trung quy*n l c

Th c tK ch ng minh, ñ= ñ2m b2o cho m7t QTDND ho6t ñ7ng an toàn,

hi u qu2 và phát tri=n lành m6nh, cHn ph2i có s phân ñFnh rõ ràng quy*n h6n

gi a các cơ quan thu7c ðHTV Sau ñây là mô hình cơ cfu t1 ch c tiêu bi=u

c a m7t QTDND ñ2m b2o ñưSc tiêu chí này và ñã ñưSc áp d.ng thành công t6i Canaña và m7t s$ nư5c khác

H?i ñ ng qu n trE: HðQT có ch c năng ñ2m b2o vi c th c hi n các m.c tiêu c a QTDND và qu2n trF ho6t ñ7ng c a QTDND m7t cách t$t nhft ð= th c hi n ch c năng ñó, HðQT có các nhi m v ch yKu như: ð2m b2o rung các ho6t ñ7ng c a QTDND tuân th ñúng pháp lu t, quy chK, chu…n

m c, quy tnc ñ6o ñ c, các văn b2n quy ñFnh áp d.ng ñ$i v5i HðQT và QTDND; th c thi các quyKt ñFnh c a ðHTV; ñ2m b2o rung QTDND th c

hi n ñúng các thông l qu2n lý lành m6nh và th n trxng; cung cfp các tài li u

và thông tin xác th c liên quan ñKn QTDND cho các cơ quan Nhà nư5c có th…m quy*n; quy ñFnh chính sách lãi suft ti*n gmi, tín d.ng và ñFnh giá các s2n ph…m, dFch v do QTDND cung cfp; phê chu…n hoqc y quy*n cho ngưPi khác phê chu…n ñơn xin gia nh p QTDND c a các thành viên m5i và tiKn hành vi c ñình chj, khai try thành viên; th c hi n hoqc ki=m soát vi c th c

hi n các kho2n ñHu tư c a QTDND; quyKt ñFnh và lên kK ho6ch th c hi n các m.c tiêu kinh tK' xã h7i c a QTDND; chj ñFnh nh ng ngưPi ñưSc y quy*n nhân danh QTDND ñ= ký kKt hSp ñ#ng và các văn b2n khác c a QTDND; báo cáo v* kKt qu2 th c hi n nhi m v và trình bày báo cáo thưPng niên trư5c ðHTV; giám sát tình hình th c thi nhi m v c a BðH và các b7 ph n chuyên môn c a QTDND theo quy ñFnh c a pháp lu t, các chu…n m c và quy tnc ñ6o

ñ c ngh* nghi p; thuê hoqc sa th2i Giám ñ$c ñi*u hành; quy ñFnh quy trình tuy=n d.ng, sa th2i và các ñi*u ki n làm vi c ñ$i v5i nhân viên QTDND; tri u

t p và chu…n bF các tài li u cHn thiKt cho ðHTV, bao g#m c2 vi c sma ñ1i, b1 sung ði*u l

HðQT nhóm hxp theo ñFnh kỳ hoqc theo yêu cHu c a Ch tFch HðQT hoqc c a m7t s$ lưSng thành viên HðQT nhft ñFnh Khi cHn ra quyKt ñFnh, HðQT bi=u quyKt theo nguyên tnc ña s$; trong trưPng hSp s$ phiKu tán thành ngang v5i s$ phiKu không tán thành, ngưPi ch trì cu7c hxp

có lá phiKu quyKt ñFnh

• nhi*u nư5c, pháp lu t quy ñFnh HðQT ph2i thành l p BKS tr c thu7c HðQT g#m t$i thi=u 3 thành viên c a HðQT, ngo6i try TGð BKS có

ch c năng ch yKu như: Nghiên c u và báo cáo v5i HðQT v* kKt qu2 thanh tra, ki=m toán QTDND; theo dõi các khuyKn nghF và vi c tri=n khai th c hi n các bi n pháp nhum khnc ph.c các t#n t6i ñưSc nêu trong báo cáo thanh tra, ki=m toán; nghiên c u các báo cáo tài chính ñưSc ñi=m toán và ñưa ra các khuyKn nghF trư5c khi HðQT thông qua; th c hi n các nhi m v khác do HðQT giao phó

Sơ ñ> 1 2 , Cơ cOu t ch c c a m t QTDND CS tiêu biGu

Thành viên

Thành viên

Thành viên

Thành viên

Thành viên

GIÁM ð4C

Thành viên

ð0I H1I THÀNH VIÊN (HOyCð0I H1I ð0I BI'U THÀNH VIÊN)

BAN KI'M SOÁT

B1 nhi m, chj ñ6o

BHu

Thông tin

Ki=m soát

Ki=m soát

Giám sát

ði*u hành

H?i ñ ng giám sát: Cũng gi$ng như HðQT, HðGS do ðHTV bHu ra ñ= thay mqt các thành viên th c hi n ch c năng giám sát mxi mqt hxat ñ7ng

c a QTDND Ho6t ñ7ng c a HðGS nhum m.c ñích ñ2m b2o cho QTDND ho6t ñ7ng tuân th ñúng pháp lu t, ñi*u l c a QTDND và nghF quyKt c a ðHTV ð= th c hi n m.c ñích ñó, HðGS th c hi n các nhi m v ch yKu như: ð2m b2o s tuân th các quy tnc ñ6o ñ c ngh* nghi p; ñ2m b2o rung

nh ng ngưPi qu2n lý, ñi*u hành QTDND th c hi n ch c trách c a mình m7t cách phù hSp nhft; ñ2m b2o s tôn trxng các quy*n c a thành viên; ñ2m b2o cho QTDND th c hi n vi c khuyKn khích giáo d.c v* kinh tK, xã h7i và hSp tác; ñ2m b2o rung QTDND t6o ñi*u ki n thu n lSi cho vi c hSp tác gi a các thành viên v5i nhau, gi a các thành viên v5i QTDND và gi a QTDND v5i các t1 ch c HTX khác; ñ2m b2o s tham gia c a QTDND vào vi c phát tri=n c7ng ñ#ng m7t cách có hi u qu2 và theo ñúng các giá trF HTX; ñ2m b2o s

v n d.ng các giá trF HTX vào trong ho6t ñ7ng qu2n lý, kinh doanh c a QTDND; ñ2m b2o rung vi c kKt n6p, ñình chj hoqc khai try thành viên tuân

th ñúng quy ñFnh c a pháp lu t và các quy ñFnh c a QTDND; tri u t p ðHTV bft thưPng trong trưPng hSp cHn thiKt; gmi báo cáo nhi m kỳ c a HðGS cho HðQT và trình bày trư5c ðHTV; giám sát vi c tuân th pháp lu t, ñi*u l và các quy chK n7i b7 t6i QTDND; tiKp nh n, xm lý hoqc chuy=n cho các b7 ph n liên quan xm lý và tr2 lPi các khiKu n6i c a thành viên

Các thành viên c a HðQT và HðGS có nhi m kỳ thưPng là ty 3' 5 năm và có th= ñưSc bHu l6i Nhi*u nư5c áp d.ng hình th c bHu l6i m7t phHn

ba s$ thành viên c a HðQT và HðGS theo nguyên tnc quay vòng hàng năm M7t s$ nư5c quy ñFnh nhi m kỳ c a HðQT không ñưSc trùng v5i nhi m kỳ

c a HðGS nhum tránh tình tr6ng thta hi p hoqc t6o ê'kíp v5i nhau gây 2nh hư4ng ñKn s lành m6nh c a QTDND Thông thưPng, các thành viên c a HðQT và HðGS (try TGð) không hư4ng lương mà chj nh n thù lao công v