TỐTCÁC bài THÍ NGHIỆM THỰCHÀNH hóa học

Sự đào tạo giáo dục làquá trình thống nhất, đối tượng dạy và học bao giờ cũng là nội dung giáo dục trí tuệ chothế hệ trẻ phục tương lai trong điều kiện hiện đại, dưới sự dạy dỗ, hướng dẫ

TỐTCÁC BÀI THÍ NGHIỆM THỰCHÀNH HÓA HỌC

A ĐẶT VẤN ĐỀ:

Mục tiêu giáo dục của trường phổ thông là nhằm đào tạo lớp người lao động pháttriển mới toàn diện, có đủ năng lực làm chủ và phát triển đất nước Sự đào tạo giáo dục làquá trình thống nhất, đối tượng dạy và học bao giờ cũng

là nội dung giáo dục trí tuệ chothế hệ trẻ phục tương lai trong điều kiện hiện đại, dưới sự dạy dỗ, hướng dẫn của giáo viêncác em có thêm nhiều kiến thức

về lý thuyết, các em phải vận dụng kiến thức đó vào thựctế để chứng minh

sự đúng đắn của lý thuyết, do đó vấn đề thực hành có vai trò quan trọngtrong việc lĩnh hội kiến thức của học sinh.Hơn nữa, dạy học phải đảm bảo tính khoa học, tính Đảng cao, nghĩa là đảm bảotruyền thụ cho học sinh những kiến thức cơ bản, vững chắc, chính xác và khoa học gắnliền với thực tiển sinh động Trong quá trình này, đội ngũ giáo viên gặp không ít khó khănvì học sinh bước đầu làm quen với bộ môn hóa học, cho nên không tránh khỏi

bỡ ngỡ Vìvậy, nhằm giúp học sinh học tốt bộ môn hóa học, đội ngũ giáo viên phải có phương phápdạy học phù hợp và phải cho các em học sinh được kiểm tra, chứng minh những điều mìnhhọc bằng cách quan sát thí nghiệm và tận tay được làm những thí nghiệm đó Để làm đượcviệc này đòi hỏi giáo viên phải nắm vững phương pháp dạy học, nhất là dạy học bằng trựcquan và thí nghiệm thực hành trong bộ môn hóa học ở trường phổ

thông.Để góp phần đáp ứng tình hình trên, đồng thời cũng muốn trao đổi cùng quý thầy côgiảng dạy bộ môn hóa học về phương pháp dạy các bài có

sử dụng thí nghiệm trực quan.Sau đây, tôi xin trao đổi một vài kinh nghiệm

về việc dạy học môn hóa học bằng thínghiệm thực hành mà bản thân tôi đã tích lũy trong những năm học tập và giảng dạy dướimái trường phổ thông, đồng thời cũng góp phần nhỏ vào việc tìm phương pháp mới trongdạy học môn hóa học Vì đây là kinh nghiệm của bản thân, do đó sẽ có nhiều thiếu sót,những điều chưa đề cặp đến, mong quý thầy cô góp ý thêm

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

I Thực trạng của vấn đề:Trong thực tế hiện nay, nói đến truyền thụ kiến thức cho học sinh người ta nghĩngay đến hoạt động của giáo viên Thực tế trong dạy học, việc dùng ngôn ngữ và dùngphương tiện trực quan, thực hành liên hệ khắng khích với nhau Những nghiên cứu về tâmlý cho thấy: Lời nói được chứng minh bằng những điều tai nghe mắt thấy có thể giúp cácem tìm tòi và sáng tạo Đối với học sinh, hoạt động chủ yếu là làm thí nghiệm thực hànhtrong đời sống sản xuất, dẫn đến mối quan hệ học đi đôi với hành.Hiện nay việc sử dụng các tiết thực hành, các thí nghiệm biểu diễn còn hạn chế

Có nhiềutrường hợp nên dùng phương pháp trực quan, các thí nghiệm mà chúng ta phải dạy chay.Do vậy vốn kiến thức bị tách rời làm cho học sinh chưa tin vào khoa học, học không hứngthú dẫn đến sự nhận thức bị hạn chế.Từ đó tôi thấy rằng các em rất muốn được quan sát các thí nghiệm, được biểudiễn, được tự tay làm thí nghiệm để chứng minh kiến thức đã học nhằm khắc sâu kiến thức,cho học sinh được làm thí nghiệm vào tiết thực hành Hướng dẫn các em từng bước cáchviết phương trình, biết giai toán, hơn nữa các em đã hứng thú hơn, và có sự nhận thức sâuhơn về môn hóa học

II Một vài ý kiến đưa ra nhằm giúp dạy tốt các tiết thực hành cũng như thínghiệm biểu diễn môn hóa học lớp 9 trường trung học cơ sở.Ngày nay, dạy học luôn theo hướng tăng cường tư duy, lí luận của học sinh.Trong hóa học việc quan sát và làm thí nghiệm thực hành là phương pháp tăng cường tưduy, lí luận của học sinh, tập cho học sinh phân tích toàn diện sự vật, hiện tượng Hơn thếnữa, việc được quan sát và làm thí nghiệm còn có tác dụng khơi dậy ở các em lòng yêuthích bộ môn và sự tìm tòi để giải thích các hiện tượng được quan sát bằng kiến thức đãhọc.Trong dạy học hóa học ở trường phổ thông người ta phân loại thí nghiệm nhưsau: Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên và thí nghiệm thực hành của học sinh Ngoài racòn có một số thí nghiệm dùng trong ngoại khóa Ở đây tôi chỉ đề cập đến hai loại thínghiệm

có tính chất chung va phổ biến đó là:

1 Thí nghiệm biểu diễn:

a Vai trò của thí nghiệm biểu diễn:Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh được quan sát các hình ảnhcụ thể, các dấu hiệu của phản ứng hóa học

và các ứng dụng hóa học thương 2được sửdụng trong giờ học Con đường nhận thức này có ý nghĩa to lớn, nó phát triển ở học sinhkỹ năng quan sát, hoàn thiện tư duy ( phân tích, tổng hợp, so sánh…) hình thành nhữngnhững kiến thức được cụ thể hơn.Từ đó giúp nâng cao chính bản thân học sinh, thể hiệntính tích cực độc lập ở mức độ cao trong quá trình học tâp

b Ưu điểm của thí nghiệm biểu diễn:Đây là loại thí nghiệm do tự tay giáo viên làm do đó các thao tác rấtmẫu mực nên có tác dụng hình thành ở học sinh kỹ năng làm thí nghiệm một cách chínhxác hơn.Thí nghiệm do giáo viên biểu diễn tốt, tốn ít thời gian, ít dụng cụ Ngoài ra, cónhững thí nghiệm không nên để học sinh làm mà giáo viên cần trực tiếp làm, đó là nhữngthí nghiệm phức tạp hoặc có dùng chất độc, chất nỗ thích bộ môn và sự tìm tòi

để giải thích các hiện tượng được quan sát bằng kiến thức đãhọc.Trong dạy học hóa học ở trường phổ thông người ta phân loại thí nghiệm nhưsau: Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên và thí nghiệm thực hành của học sinh Ngoài racòn có một số thí nghiệm dùng trong ngoại khóa Ở đây tôi chỉ đề cập đến hai loại thínghiệm có tính chất chung va phổ biến đó là:

1 Thí nghiệm biểu diễn:

a Vai trò của thí nghiệm biểu diễn:Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh được quan sát các hình ảnhcụ thể, các dấu hiệu của phản ứng hóa học

và các ứng dụng hóa học thương 2được sửdụng trong giờ học Con đường nhận thức này có ý nghĩa to lớn, nó phát triển ở học sinhkỹ năng quan sát, hoàn thiện tư duy ( phân tích, tổng hợp, so sánh…) hình thành nhữngnhững kiến thức được cụ thể hơn.Từ đó giúp nâng cao chính bản thân học sinh, thể hiệntính tích cực độc lập ở mức độ cao trong quá trình học tâp

b Ưu điểm của thí nghiệm biểu diễn:Đây là loại thí nghiệm do tự tay giáo viên làm do đó các thao tác rấtmẫu mực nên có tác dụng hình thành ở học sinh kỹ năng làm thí nghiệm một cách chínhxác hơn.Thí nghiệm do giáo viên biểu diễn tốt, tốn ít thời gian, ít dụng cụ Ngoài ra, cónhững thí nghiệm không nên để học sinh làm mà giáo viên cần trực tiếp làm, đó là nhữngthí nghiệm phức tạp hoặc có dùng chất độc, chất nỗ

c Yêu cầu của thí nghiệm biểu diễn:Khi tiến hành các thí nghiệm biểu diễn, giáo viên cần chú ý những nội dung sau:

+ Phải đảm bảo an toàn: An toàn thí nghiệm, tránh những điều khôngmay có thể xãy ra đối với học sinh Vì vậy trước hết giáo viên cần kiểm tra tình trạng sứckhỏe của học sinh, kiểm tra lại dụng cụ, hóa chất trước khi làm thí nghiệm Nếu luôn giữhóa chất tinh khiết, dụng cụ sạch sẽ và tốt, làm đúng

kỹ thuật và bình tĩnh khi tiến hành thínghiệm sẽ an toàn … Chẳng hạn, trước khi đốt khí Hiđrô, Metan, Axetilen… Đều phảithử độ tinh khiết của chúng.+ Giáo viên phải am hiểu tận tường thí nghiệm, ước lượng được điềukhông may có thể xãy ra, ý thức trách nhiệm và tính cẩn thận là những điều kiện chủ yếuđể đảm bảo an toàn trong thí nghiệm

+ Phải đảm bảo thành công khi biểu diễn, tuyệt đối tránh không thànhcông,

vì như vậy học sinh sẽ không tin vào giáo viên dẫn đến không tin vào khoa học,muốn như vậy giáo viên cần phải tuân thủ đầy đủ và chính xác các chỉ dẫn về kỹ thuật lắpráp dụng cụ, có kỹ năng thành thạo, dụng cụ và hóa chất phải chuẩn bị chu đáo

+ Giáo viên phải làm thử nhiều lần trước khi biểu diễn, không nên chủquan, tất cả thao tác sai đều để lại ấn tượng xấu trong học sinh.+ Nếu chẳng may thí nghiệm không thành công, giáo viên cần bình tĩnhxem lại tất cả những khâu đã làm để tìm ra những sai sót, khắc phục lại thí nghiệm và cósự khéo léo giải thích cho học sinh

+Thí nghiệm phải rỏ ràng, học sinh phải được quan sát đầy đủ, các

thínghiệm phải đơn giản, dụng cụ gọn gàng, mỹ thuật, đồng thời phải đảm bảo tính khoahọc.Thí nghiệm phức tạp nên biểu diễn vào giờ thực hành Đối với thí nghiệm có kèm theosự thay đổi màu sắc, có khí sinh ra hoặc có chất kết tủa tạo thành thí nghiệm phải dùngphông đặt ở phía sau các dụng cụ thí nghiệm.Ngoài những yêu cầu trên, về mặt phương pháp để nâng cao chất lượng các thínghiệm biểu diễn ta cần chú ý mỗt số vấn đề sau:

* Số lượng thí nghiệm trong bài nên vừa phải, chỉ chọn những thí nghiệm đặctrưng, điển hình

* Chọn các dụng cụ thí nghiệm đơn giản đảm bảo tính khoa học, mỹ

thuật,tiết kiệm hóa chất, dễ thành công và đảm bảo an toàn

* Phải kết hợp chặt chẽ thí nghiệm với bài giảng, trước khi biểu diễn

thínghiệm giáo viên cần đặt rõ vấn đề, mục đích của thí nghiệm tâp cho học sinh quan sátcác hiện tượng xãy ra làm cơ sở xây dựng bài giảng Ngoài ragiáo viên có thể đặt câu hỏi ởcác giai đoạn khác nhau của thí nghiệmđể học sinh chú ý quan sát, nhận xét và trả lời

2 Thí nghiệm thực hành:Thí nghiệm biểu diễn tuy có nhiều ưu điểm nhưng cũng còn những mặt hạn chếnhư: Khả năng nhận thức của học sinh có hạn, hiển nhiên khi học sinh được trao tận taydụng cụ và được thực hiện lấy thí nghiệm thì việc làm quen với dụng cụ, hoá chất và quátrình sẽ đầy đủ hơn.a Mục đích của dạy học thực hành:Khẳng địng sự đúng đắn của lý thuyết và chứng minh cho lý thuyết, làđiểm tựa cho lý thuyết Đồng thời qua thí

nghiệm cũng nắm được mức độ hiểu và nắmkiến thức lý thuyết của học

sinh, tạo điều kiện phát triển nhân cách và phát huy tính sángtạo của học sinh

b Vai trò của việc dạy thực hành:

Đây là loại thí nghiệm do tự tay học sinh thực hiện trong quá trình họctập nhằm ôn tập, củng cố kiến thức đã học và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo thực hành

c Ưu điểm của thí nghiệm thực hành:+ Thông qua thí nghiệm thực hành, dạy cho học sinh cách vận dụng kiếnthức một cách độc lập để giải thích các hiện tượng quan sát và rút ra kết luận trên cơ sởquan sát

+ Thí nghiệm thực hành là phương tiện giúp học sinh củng cố lại kiếnthức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo khi thực hiện các thí nghiệm

+ Thông qua thí nghiệm thực hành góp phần vào việc phát triển tư duy,tăng cường hứng thú học tập của học sinh vớI bộ môn

d.- Những yêu cầu của thí nghiệm thực hành:Cần quan niệm thực hành là một phần của quá trình dạy học Vì vậynội dung của bài thực hành là mối quan hệ, là cơ sở để tổ chức hoạt động thực hành,phương pháp tổ chức phải được xây dựng song song với bài dạy lý thuyết, đảm bảonguyên tắc thực hành hệ thống từ dễ đến khó, gắn chặt với lý thuyết Nội dung bài thựchành phải là sự tiếp tục của bài dạy lý thuyết trước và chuẩn bị cho bài dạy sau Tuỳ theođặc điểm tình hình chương trình, tình hình trường lớp mà xây dựng nội dung chương trìnhlý thuyết và thực hành một cách hợp lý Một trong những điều kiện giúp học sinh thực hiện thành công các thínghiệm thực hành là giáo viên phải tổ chức cho học sinh nghiên cứu trước bản hướng dẫnlàm thí nghiệm thực hànhdo giáo viên soạn ra, học sinh phải biết trước

về mục đích củabuổi thực hành, học sinh cần làm gì và làm như thế nào, giải thích các hiện tượng xãy ratrong thí nghiệm, rút ra kết luận đúng.Giáo viên cần xác định nộI dung và phương pháp thực hiện giờ thực hànhsao cho phù hợpvới đặc điểm, nội dung, thời gian cho phép và cơ sở vật chất, thiết bị sạy học có liên quancủa trường Căn cứ vào nội dung của giờ thực hành, giáo viên cần làm trước thí nghiệm đểviết bản hướng dẫn cụ thể và chính xác, cố gắng chuẩn bị phòng riêng giờ thực hành.Tất cả dụng cụ thí nghiệm phải được để trên bàn học sinh thí nghiệm, không để các em đilại nhiều Những thí nghiệm với chất độc, chất nổ, axit đậm đặc,… thì không nên choh0ọc sinh làm, nếu cho làm thì phải hết sức theo dõ, nhắc nhở để đảm bảo an toàn tuyệtđối Các thí nghiệm phải đơn giản, rõ và cần thiết, tuy nhiên phải đảm bảo chính xác, mỹ thuật,cố gắng dùng lượng nhỏ hoá chất sẽ giúp học sinh tính cẩn thận, chính xác trong công việc.Ngoài ra thí nghiệm phải có tính giáo dục, thực hành kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh.Giáo viên phải theo dõi sát công việc của học sinh và trật tự chung, giúp đỡkịp thời cho các nhóm khi cần thiết nhưng không làm thay cho học sinh.Đối với học sinh mới lần đầu vào phòng thí nghiệm, giáo viên cần giới thiệu những điểmchính trong nội quy

B III NỘI QUY’

1 Học sinh phải chuẩn bị trước ở nhà: nghiên cứu bảng hướng dẫn, xem lạicác bài có thí nghiệm thực hành

2 Trên bàn thí nghiệm không được để đồ dùng riêng như: Cặp, sách,

nón…

3 Phải thực hiệnđúng quy tắc phòng độc, phòng cháy và bảo quản dụng cụ,hoá chất,…

4 Phải tiết kiệm hoá chất khi làm thí nghiệm

5 Trong khi làm thí nghiệm không nên nói chuyện ồn ào, không đi lại

mấttrật tự, không được tự độnglấy các dụng cụ hoá chất ở các bàn khác

6 khi làm thí nghiệm xong phải rửa dụng cụ và sắp xếp dụng cụ, bàn

ghếtheo quy định

IV CÁC BƯỚC TIẾN HÀNHBước 1: Giáo viên hướng dẫn chung ( mở đầu)

- Giáo viên nhắc lại phần nội dung, mục đích của toàn bộ công việc,

hướngdẫn kỹ thuật tiến hành các thí nghiệm và kế hoạch thực hiện

- Không nên chỉ hướng dẫn làm gì và làm như thế nào? Mà còn giải thích tạisao làm như vậy Cần báo trước cho học sinh một số sai lầm có thể mắc phảI làm cho thínghiệm không thành công

- Khi giáo viên hướng dẫn có thể biểu diễn một số thao tác để minh hoạ cholời giảng Tuy vậy không được chiếm thời gian

Bước 2: Học sinh tiến hành thí nghiệm:Chia học sinh thành từng nhóm Học sinh trong những nhóm phải đượclàm thí nghiệm để có` thể thu được những

kĩ năng, kĩ xảo thí nghiệm ngang nhau

Bước 3 : Viết báo cáo kết quả ( tường trình) Với tình hình giáo viên hiện nay đang ngày một nâng cao chất lượng, đòi hỏi ngườigiáo viên phải có vốn kiến thức sâu rộng và vững chắc, đồng thời phải tìm cho mìnhphương pháp dạy học phù hợp với bộ môn và tình hình học sinh nơi mình công tác

Nhìnchung khi các giáo sinh được đào tạo ở các trường sư phạm chỉ chú trong đến những kiếnthức chuyên môn, thế nhưng về mặt phương pháp thì hầu như rất ít giáo sinh quan tâm chúý Do vậy có nhiều trường hợp khi ra trường về công tác thì nhiều giáo viên đã gặp khôngít khó khăn trong việc giảng dạy Bởi vì, phương pháp dạy không phù hợp làm cho họcsinh khó tiếp nhận kiến thức hoặc phương pháp sử dụng đồ dùngkhông phù hợp làm chohọc sinh không hứng thú với bộ môn Theo tôi, học sinh muốn học giỏi môn hóa học thì phải có lòng yêu mến môn học,mà lòng yêu mến đó của học sinh được xây dựng từ giáo viên thông qua việc truyền thụkiến thức, qua thao tác của thí nghiệm biểu diễn của giáo viên làm, hoặc thông qua

nhữnglần các em được tận tay làm các thí nghiệm thực hành với sự hướng dẫn của giáo viên.Do vậy, vấn đề thí nghiệm

– Thực hành có vai trò rất quan trọng trong việc truyềnthụ kiến thức của giáo viên và việc lĩnh hội kiến thức của học sinh trong môn hóa học điềunày giải quyết mối quan hệ “ Học đi đôi với hành” của học sinh

C Ý KIẾN ĐỀ XUẤTĐể phù hợp với việc đổi mới phương pháp dạy học như hiện nay, đồng thời tạo điềukiện cho việc dạy và học đạt hiệu quả Theo tôi,

Tổ chức nhiều chuyên đề dạy thực hành