Nhóm chuyên đề gia đình và pháp luật trong bình đẳng giới hiện nay

Xây dựng gia đình “No ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc; Giáo dục gia đình đối với trẻ vị thành niên, phòng ngừa xâm hại trẻ em; Phòng, chống ma túy, tội phạm, tệ nạn xã hội; Cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không 3 sạch” và vai trò, trách nhiệm của Hội LHPN trong việc triển khai thực hiện cuộc vận động; Mô hình “Sống xanh”; Luật Hôn nhân gia đình; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình; Luật Bình đẳng giới; Quyền của phụ nữ trong hệ thống pháp luật Việt Nam; Chiến lược quốc gia về Bình đẳng giới 2011 2020

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

PHẦN 3: NHÓM CHUYÊN ĐỀ VỀ GIA ĐÌNH, LUẬT PHÁP 2

1 Xây dựng gia đình “No ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc” 3

2 Giáo dục gia đình đối với trẻ vị thành niên, phòng ngừa xâm hại trẻ em 9

3 Phòng, chống ma túy, tội phạm, tệ nạn xã hội 16

- Phòng, chống ma túy 16

- Phòng, chống tội phạm và tệ nạn xã hội từ gia đình 23

4 An toàn giao thông 29

5 Vệ sinh an toàn thực phẩm 32

6 Biến đổi khí hậu – Biểu hiện, tác động và giải pháp thích ứng 44

7 Cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không 3 sạch” và vai trò, trách nhiệm của Hội LHPN trong việc triển khai thực hiện cuộc vận động 60

8 Mô hình “Sống xanh” 86

9 Môi trường với sức khỏe con người 98

10 Chăm sóc sức khỏe phụ nữ, trẻ em 104

- Chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng cho phụ nữ có thai & cho con bú 104

- Chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng cho trẻ em 107

11 Luật Hôn nhân gia đình 114

12 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 120

13 Luật Bình đẳng giới 133

- Giới thiệu chung về Luật Bình đẳng giới 132

- Nội dung cơ bản của Luật Bình đẳng giới 140

14 Quyền của phụ nữ trong hệ thống pháp luật Việt Nam 152

15 Chiến lược quốc gia về Bình đẳng giới 2011 - 2020 165

PHẦN THỨ BA

NHÓM CHUYÊN ĐỀ

VỀ GIA ĐÌNH, LUẬT PHÁP

CHUYÊN ĐỀ Xây dựng gia đình “No ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc”

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIA ĐÌNH

1 Khái niệm về Gia đình

- Theo từ điển Tiếng Việt phổ thông, Gia đình là tập hợp người cùng sống

chung thành một đơn vị nhỏ nhất trong xã hội gắn bó với nhau bằng quan hệ nhônnhân và dòng máu, thường gồm có vợ chồng, cha mẹ và con cái

- Theo Luật Hôn nhân – Gia đình, “gia đình tập hợp người gắn bó với nhau

do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc do quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các nghĩa vụ và quyền giữa họ với nhau”

2 Quan niệm của Đảng, chính sách của Nhà nước và chủ trương công tác gia đình của Hội LHPN Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

2.1 Quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về Công tác gia đình

- Chỉ thị số 49-CT/TW (năm 2005) của Ban Bí thư Trung ương về xây dựng

gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã xác định mục tiêu chủ

yếu của công tác xây dựng gia đình là “ổn định, củng cố và xây dựng gia đình theo

tiêu chí ít con (mỗi cặp vợ chồng chỉ một hoặc hai con), no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc để mỗi gia đình Việt Nam thực sự là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội.”

- Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã xác định: “Sớm có chiến

lược quốc gia về xây dựng gia đình Việt Nam, góp phần giữu gìn và phát triển những gí trị truyền thống văn hóa, con người Việt Nam, nuôi dưỡng, giáo dục thế

hệ trẻ Đúc kết và xây dựng hệ giá trị chung của người Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH và hội nhập quốc tế”.

Nghị quyết số 11NQ/TW về công tác phụ nữ thời kỳ đẩy mạnh CNH

-HĐH đất nước đã đề ra nhiệm vụ: “Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ,

hạnh phúc Xây dựng người phụ nữ Việt Nam có sức khỏe, tri thức, kỹ năng nghề nghiệp, năng động, sáng tạo, có lối sống văn hóa, có lòng nhân hậu”

- Chiến lược phát triển Gia đình Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 đã nêu quan

điểm: “Gia đình là một trong những nhân tố quan trọng quyết định sự phát triển

bền vững của xã hội Xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững là mục tiêu, là động lực của chiến lược phát triển kinh tế xã hội trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”; đồng thời xác định mục tiêu:

“Xây dựng gia đình Việt Nam tiến bộ, hạnh phúc, thực sự là tổ ấm của mỗi người,

là tế bào lành mạnh của xã hội”

- Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 xác định “ kế thừa và phát huy

truyền thống đạo đức tốt đẹp của gia đình Việt Nam nhằm xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững”.

- Luật Bình đẳng giới xác định mục tiêu “Xoá bỏ phân biệt đối xử về giới, tạo

cơ hội như nhau cho nam và nữ trong phát triển kinh tế - xã hội và phát triển nguồn nhân lực, tiến tới bình đẳng giới thực chất giữa nam, nữ và thiết lập, củng cố quan

hệ hợp tác, hỗ trợ giữa nam, nữ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình”.

- Quyết định số 72/TTg ngày 04/5/2001 của Thủ tướng Chính phủ v/v lầyngày 28/6 hàng năm là “Ngày Gia đình Việt Nam” nhằm xác định trách nhiệm củacác ngành, các cấp, các đoàn thể, các tổ chức xã hội và các gia đình trong việc xâydựng gia đình “No ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc”

II THỰC TRẠNG GIA ĐÌNH HIỆN NAY

1 Những thành tựu

Sau gần 30 năm thực hiện đường lối đổi mới, đất nước đã đạt được nhữngthành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế, xã hội góp phần nâng cao đời sốngvật chất và tinh thần cho mọi gia đình:

- Kinh tế hộ gia đình thực sự đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sựtăng trưởng tổng thu nhập quốc dân hàng năm Công tác xoá đói, giảm nghèo, giảiquyết việc làm đã giúp cho hàng triệu gia đình thoát nghèo và nâng cao mức sống.Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ cho các gia đình đặc biệt khó khăn,gia đình có công với cách mạng, gia đình ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn

- Phong trào xây dựng đời sống văn hoá mới ở cơ sở phát triển, ngày càng cónhiều gia đình văn hoá, khu phố văn hoá, làng văn hoá, cụm dân cư văn hoá, gópphần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc

- Những giá trị nhân văn mới, tiêu biểu là bình đẳng giới và quyền trẻ em, vaitrò của người phụ nữ trong gia đình và xã hội ngày càng được đề cao Quyền trẻ em

đã được pháp luật thừa nhận, được xã hội và gia đình thực hiện và phát huy LuậtHôn nhân và gia đình sửa đổi năm 2000 đã tạo điều kiện để thực hiện hôn nhân bìnhđẳng và tiến bộ

- Công tác dân số, kế hoạch hoá gia đình, bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em

đã đạt được những thành tích đáng kể, góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc, xãhội ngày càng ổn định và phát triển

- Những năm gần đây, việc thành lập cơ quan quản lý nhà nước về gia đình vàviệc lấy ngày 28/6 hàng năm là Ngày gia đình Việt Nam đã khẳng định vai trò củagia đình đối với xã hội và xã hội đối với gia đình trong thời kỳ CNH- HĐH đấtnước

2 Những khó khăn, thách thức

2.1 Mô hình gia đình truyền thống đang bị thu hẹp dần

Ưu điểm: Gia đình truyền thống là đại gia đình mà các thành viên liên kết với

nhau bằng chuỗi quan hệ huyết thống, có thể cùng chung sống từ 3 thế hệ trở lên:ông bà - cha mẹ – con cái mà người ta quen gọi là "tam, tứ, ngũ đại đồng đường".Kiểu gia đình này khá phổ biến và tập trung nhiều nhất ở nông thôn Về mặt tâm lý,

người Việt Nam luôn có xu hướng quần tụ con cái xung quanh mình Bởi thế, cácđại gia đình cùng sống dưới một mái nhà hoặc vài nhà kế nhau cũng là hình thức tổchức gia đình phổ biến ở đô thị Gia đình truyền thống có các ưu điểm như có sựgắn bó cao về tình cảm theo huyết thống, bảo lưu được các truyền thống văn hóa,tập tục, nghi lễ, phát huy tốt các gia phong, gia lễ, gia đạo Các thành viên trong giađình có điều kiện giúp đỡ nhau về vật chất và tinh thần, chăm sóc người già và giáodưỡng thế hệ trẻ Đó là những giá trị rất căn bản của văn hóa gia đình mà chúng tacần kế thừa và phát huy

Hạn chế: trong khi giữ gìn các truyền thống tốt đẹp thì cũng bảo trì luôn cả

những tập tục, tập quán lạc hậu, lỗi thời Bên cạnh đó, sự khác biệt về tuổi tác, lốisống, thói quen cũng đưa đến một hệ quả khó tránh khỏi là mâu thuẫn giữa các thếhệ: giữa ông bà – các cháu, giữa mẹ chồng – nàng dâu… Bên cạnh việc duy trì đượctinh thần cộng đồng, gia đình truyền thống phần nào cũng hạn chế sự phát triển tự

do của mỗi cá nhân Trong điều kiện của xã hội hiện đại loại gia đình này có vẻthiếu cơ động và chậm thích ứng Điều này giải thích tại sao số lượng gia đìnhtruyền thống kiểu đại gia đình giảm đáng kể và không còn là khuôn mẫu của giađình ngày nay

2.2 Giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của gia đình bị mai một dần

- Nhiều giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của gia đình như hiếu nghĩa, thuỷchung, kính trên nhường dưới đang có biểu hiện xuống cấp

- Sự xung đột giữa các thế hệ về lối sống và việc chăm sóc, nuôi dưỡng ngườicao tuổi đang đặt ra những thách thức mới Nhiều gia đình do quá tập trung làmkinh tế đã xem nhẹ việc chăm sóc, giáo dục và bảo vệ các thành viên, đặc biệt là trẻ

em và người cao tuổi

- Bạo hành trong gia đình, phân biệt đối xử với phụ nữ, trẻ em gái vẫn cònxảy ra dưới nhiều hình thức; Tình trạng buôn bán phụ nữ và trẻ em, trẻ em bị xâmhại, trẻ em phải lang thang kiếm sống, trẻ em vi phạm pháp luật có chiều hướngphát triển

- Tình trạng ly hôn, ly thân, chung sống không kết hôn, quan hệ tình dục vànạo phá thai trước hôn nhân gia tăng đã để lại những hậu quả nghiêm trọng về nhiềumặt đối với gia đình và xã hội

2.3 Một số thách thức khác

- Tình hình ma túy, mại dâm, TNXH, tội phạn trong lứa tuổi thanh thiếu niên,học sinh ngày càng tăng và dịch bệnh HIV/AIDS tiếp tục diễn biến phức tạp, đangthâm nhập vào các gia đình Tỉ lệ trẻ em bị tai nạn, thương tích, suy dinh dưỡng,nhiễm HIV vẫn còn cao; Vấn đề chăm sóc người cao tuổi, dinh dưỡng cho ngườicao tuổi, người bị nhiễm HIV/AIDS đang là gánh nặng trong các gia đình

- Nhiều gia đình vẫn đang phải gánh chịu những hậu quả nặng nề của chiếntranh Hàng trăm ngàn trẻ em nạn nhân của chất độc da cam đang là nỗi đau củanhiều gia đình

- Hàng ngàn gia đình có thân nhân bị chết, bị tàn tật do bom mìn còn sót lạisau chiến tranh Những mất mát, đau thương của hàng triệu gia đình trong chiếntranh sau ba chục năm qua vẫn chưa thể bù đắp

- Vấn đề làm mẹ an toàn, tỉ lệ phụ nữ nạo phá thai, mang thai thiếu máu, ungthư; Tỷ lệ trẻ vị thành niên nạo phá thai ở mức báo động

- Những biểu hiện tiêu cực trong hôn nhân với người nước ngoài đang làmcho xã hội lo lắng

- Ngoài ra, quá trình CNH - HĐH, đô thị hoá và hội nhập quốc tế tạo nhiều cơhội và điều kiện, đồng thời cũng đặt gia đình và công tác gia đình trước nhiều khókhăn, thách thức Mặt trái của cơ chế thị trường và lối sống thực dụng tác độngmạnh tới các giá trị đạo đức truyền thống và lối sống lành mạnh Sự phân hoá giàunghèo sẽ tiếp tục tác động vào số đông các gia đình

- Nhiều gia đình nếu không được hỗ trợ, không được chuẩn bị đầy đủ sẽkhông đủ năng lực đối phó với những thay đổi nhanh chóng về kinh tế - xã hội vàkhông làm tròn các chức năng vốn có của mình Xu thế thu nhỏ gia đình trong xãhội công nghiệp nếu không được định hướng sẽ tiếp tục gây sức ép về nhà ở cũngnhư đặt việc chăm sóc trẻ em và người cao tuổi vào một thách thức mới

III VAI TRÒ, TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC THÀNH VIÊN TRONG GIA ĐÌNH TRONG VIỆC XÂY DỰNG GIA ĐÌNH HẠNH PHÚC

Theo Điều 49, chương V của Luật Hôn nhân và Gia đình:

1 Các thành viên cùng sống chung trong gia đình đều có nghĩa vụ quan tâm,giúp đỡ nhau chăm lo đời sống chung của gia đình, đóng góp công sức, tiền và tàisản khác để duy trì đời sống chung phù hợp với thu nhập, khả năng thực tế củamình

2 Các thành viên trong gia đình có quyền được hưởng sự chăm sóc, giúp đỡnhau Quyền, lợi ích hợp pháp của các thành viên trong gia đình được tôn trọng vàđược pháp luật bảo vệ

a/ Trách nhiệm với nhau giữa ông bà với con cháu

- Hiện nay, xu hướng tách ông bà già ra ở riêng, sống cô đơn đang là một nỗi

lo cho các vị cao niên, đồng thời là một gánh nặng cho xã hội, xu hướng này pháttriển mạnh ở các nước Châu Âu Ở Châu Á, nhất là các nước kinh tế còn lạc hậu,tình hình có đỡ hơn, gia đình ba thế hệ còn phổ biến Nhìn chung truyền thống ông

bà ở với các con như ở Việt Nam là một truyền thống tốt đẹp nên gìn giữ và có cảitiến dần theo trình độ phát triển kinh tế văn hóa giữ đúng đạo lý của người ViệtNam: “Trẻ cậy cha, già cậy con”

Để có được kiểu gia đình lý tưởng, trong ấm ngoài êm, trên kính dướinhường, mọi người hòa thuận, vui vẻ, các cụ luôn có ý thức trách nhiệm :

- Là tấm gương sáng cho cả gia đình noi theo, là niềm tự hào của con cháu về

sự lao động cần cù, sống hòa thuận với xóm làng, có nhiều việc làm nhân nghĩa vớiđời, trung thực thật thà, đôn hậu

- Là những người cố vấn tốt cho con cháu về các mặt đối nhân xử thế, nuôidạy con, kinh nghiệm làm ăn

- Là nhân vật trong hòa giải các mâu thuẫn trong gia đình

- Để mối quan hệ ông bà - con cháu tốt đẹp, các cụ cần sống hòa nhập với cáccon Tôn trọng lý tưởng sống của các con không chấp vặt, không bắt các con theomình

- Để xây dựng được mối quan hệ này đòi hỏi mỗi thành viên trong gia đìnhthường xuyên phấn đấu, rèn luyện làm tròn bổn phận trách nhiệm của mình cùng tựgiác ý thức đóng góp xây dựng mục đích chung của gia đình xây dựng gia đình hạnhphúc

- Con cháu đối với ông bà phải kính trọng, biết ơn Con cháu phải biết chămsóc về vật chất, an ủi về tinh thần đối với ông bà vừa là tình cảm, vừa là nghĩa vụtrách nhiệm của con cháu đối với người có công sinh thành nuôi dưỡng, dạy dỗmình Đó là đạo lý “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”

- Hiện nay mặt trái của cơ chế thị trường tác động vào lớp trẻ, nên còn không

ít những đứa con thiếu đạo đức với ông bà, ở nhiều gia đình con cái xem ông bà làvật cản, là gánh nặng, và những người cổ hủ

- Con cái có biết yêu gia đình mới biết yêu Tổ quốc, biết hiếu thảo, kính trọngvới ông bà mới biết hiếu thảo với dân Có biết tôn kính cha mẹ, thầy cô giáo thì mớitôn kính mọi người

b/ Trách nhiệm với nhau giữa cha mẹ với con cái:

- Cha mẹ nuôi dưỡng, giáo dục con trở thành người tốt vừa là nhu cầu tìnhcảm của con người, vừa là trách nhiệm, nghĩa vụ đối với xã hội

- Chăm sóc con cái là đạo lý nguyện vọng, tình cảm theo lẽ tự nhiên củangười làm cha, làm mẹ Nó là niềm vui của cha mẹ, là hạnh phúc của gia đình

- Cha mẹ cần chăm sóc cho con phát triển về thể chất, trí tuệ, tình cảm để trẻphát triển toàn diện sau này trở thành công dân có ích cho xã hội

- Trẻ em phải được nuôi dạy khi còn nhỏ, thường xuyên liên tục Cha mẹ luôn

là tấm gương sáng cho con cái noi theo và hướng giúp đỡ tạo điều kiện cho con cóthói quen, nếp sống giữ gìn kỹ cương thuần phong mỹ tục truyền thống tốt đẹp củagia đình theo chuẩn mực xã hội

- Cha mẹ cùng nhau bàn bạc thống nhất nuôi dạy con, phân công theo dõi sứckhoẻ học tập để dạy con nên người Cần biết tâm lý, tình cảm của trẻ, cha mẹ dànhthời gian cùng các con vui chơi, giải trí tham quan, tâm tình với chúng để nắm bắtdiễn biến tình cảm tâm sinh lý, nhận thức của trẻ, đặc biệt đối với trẻ ở tuổi dậy thì.Kết hợp chặt chẽ nhà trường, xã hội cùng nhau chăm sóc, giáo dục đào tạo mầm noncủa đất nước

- Để thực hiện được tình cảm bổn phận trách nhiệm làm con - Người nối dõitông đường mang niềm vui hạnh phúc cho gia đình thì con phải đóng đúng vai tròcủa mình khi ở nhà là con ngoan, đến trường là trò giỏi, ra đường là người lễ độ

- Bổn phận làm con phải hiếu thảo với ông bà, bố mẹ Kẻ bất hiếu không cótình thương yêu quý trong cha mẹ thì ra xã hội cũng không biết quý trọng thươngyêu mọi người.

- Hiếu thảo là biết vâng lời và giúp đỡ ông bà cha mẹ, không làm phiền lòngcha mẹ, chăm sóc bố mẹ ông bà lúc ốm đau cũng như lúc tuổi già, biết trân trọng vàtuân theo nếp sống, thuần phong mỹ tục, truyền thống gia đình Chăm chỉ làm ăn,chăm lo xây dựng gia đình, anh em đoàn kết thương yêu tôn trọng nhau Đôn hậuthật thà giúp đỡ người già cô đơn, tàn tật

- Để trở thành đứa con ngoan hiếu thảo mỗi người phải tự giáo dục, rèn luyện

từ khi mình còn nhỏ, không để lớn lên rồi mới học Học từ lời ăn tiếng nói, dáng điđứng, ăn mặc, lao động học tập đến chọn bạn, chọn nghề, chọn chỗ ở, chọn vợ,chồng cho bản thân mình Mọi việc làm này cần có sự kết hợp với nhà trường - giađình với xu thế của đất nước, biết sàng lọc những nét đẹp nhất phù hợp với chuẩnmực chung của xã hội

c/ Trách nhiệm với nhau giữa vợ và chồng

- Đây là mối quan hệ cơ bản nhất có tính chất quyết định, chi phối các mốiquan hệ khác trong gia đình Mối quan hệ vợ chồng biểu hiện ở quan hệ tình cảm,đạo đức; quan hệ kinh tế; quan hệ sinh sản, nuôi dưỡng

- Quan hệ tình cảm, đạo đức giữa vợ và chồng đem lại giá trị tinh thần, sựquan tâm chia sẻ những vấn đề trong cuộc sống, sự tôn trọng, tin yêu trong suốtcuộc đời

Để có được quan hệ tình cảm tốt đẹp đó, vợ chồng phải biết thích nghi vớicuộc sống gia đình, mỗi người biết tự điều chỉnh mình để có được sự hoà hợp,không khí đầm ấm Nhường nhịn, rộng lượng, biết chia sẻ là bí quyết của xây dựngquan hệ vợ chồng

- Quan hệ vợ chồng còn biểu hiện ở cuộc sống chung về kinh tế Trong giađình cả 2 vợ chồng cùng lo tăng thu nhập đảm bảo cuộc sống chung của các thànhviên Vợ chồng cần bàn bạc kế hoạch làm ăn, chi tiêu, tiết kiệm người vợ hoặcngười chồng có thu nhập cao hơn không được phép coi thường hoặc tỏ thái độ thiếutôn trọng với người có thu nhập thấp hơn

Trong gia đình tiến bộ, người chồng cần biết chia sẻ công việc gia đình với vợ

để tạo điều kiện cho vợ nghỉ ngơi, học tập, hiểu biết

CHUYÊN ĐỀ Giáo dục gia đình đối với trẻ vị thành niên,

phòng ngừa xâm hại trẻ em

I GIÁO DỤC GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI TRẺ EM VỊ THÀNH NIÊN

1 Khái niệm về Gia đình

“Gia đình là một nhóm xã hội được hình thành trên cơ sở hôn nhân và quan

hệ huyết thống, những thành viên trong gia đình có sự gắn bó và ràng buộc với nhau

về trách nhiệm, quyền lợi, nghĩa vụ có tính hợp pháp được Nhà nước thừa nhận vàbảo vệ”

2 Qui mô gia đình

- Gia đình hai thế hệ (hay gia đình hạt nhân): là gia đình bao gồm cha mẹ vàcon

- Gia đình ba thế hệ (hay gia đình truyền thống): là gia đình bao gồm ông bà,cha mẹ và con còn được gọi là tam đại đồng đường

- Gia đình bốn thế hệ trở lên: là gia đình nhiều hơn ba thế hệ Gia đình bốnthế hệ còn gọi là tứ đại đồng đường

3 Chức năng cơ bản của gia đình

Tái tạo ra một thế hệ mới bao gồm cả việc sinh đẻ và giáo dục đào tạo:

- Chức năng sinh sản – tái sinh sản ra con người về mặt sinh học và hoặc vềmặt xã hội;

- Chức năng giáo dục của gia đình

Nuôi dưỡng, chăm sóc các thành viên trong gia đình:

- Chức năng kinh tế và tổ chức đời sống gia đình;

- Chức năng thoả mãn những nhu cầu tâm sinh lý tình cảm

4 Vai trò của cha mẹ đối với con cái

- Sinh con

- Nuôi con

- Giáo dục con

- Bảo vệ sự an toàn của con

- Xây dựng gia đình thành một tổ ấm đối với con

- Khi con lớn giúp con chuẩn bị vào cuộc sống xã hội nên có những địnhhướng nghề nghiệp, ý thức lao động, lập thân, lập nghiệp, lập gia đình

5 Mối quan hệ cha mẹ, con cái

- Là chỗ dựa tin cậy của con, phải hiểu con

- Dành thời gian cho con

- Phải hiểu tâm sinh lý của con trẻ ở từng giai đoạn:

Thời kỳ tuổi nhà trẻ : ăn ngủ, giao tiếp với đồ vật

Thời kỳ tuổi mẫu giáo: chơi với bạn, trò chơi sắm vai

Tuổi nhi đồng (tiểu học): học tập, tìm tòi, khám phá

Tuổi thiếu niên (cấp 2): sự biến đổi về tâm sinh lý; thích độc lập, muốn được

đối xử như người lớn; tự khẳng điịnh mình; có những mối quan hệ bạn bè

6 Một số nguyên tắc trong giáo dục con cái:

- Làm gương: Để nhân cách trẻ được hình thành và phát triển tốt, trẻ con cần

thấy được gương sáng nơi người lớn

- Tổ chức cuộc sống trong gia đình

Tạo bầu không khí gia đình ấm áp và đầy tình thương Xây dựng nếp sốngsinh hoạt lành mạnh để trẻ có thời gian luyện tập nhân cách của mình Tổ chức lốisống trong gia đình giúp trẻ học hỏi tính kỷ luật, sự tôn trọng người khác Dạy conbằng hành vi và cách sống của cha mẹ có hiệu quả hơn bằng lời nói

- Tôn trọng nhân cách:

+ Cần lắng nghe, không áp đặt và chấp nhận những suy nghĩ, cảm xúc

+ Không làm tổn hại đến tinh thần và thể chất của trẻ

- Yêu thương + nghiêm khắc: Cha mẹ cần có một tình yêu bao la, vô điều kiện

đối với con cái Tuy nhiên, nuông chiều con quá đáng sẽ làm con cái dễ hư hỏng, hìnhthành thành tính ích kỷ và đòi hỏi Cha mẹ cần nói “không” khi cần thiết

- Hiểu con để có phương pháp giáo dục đúng: Cha mẹ cần có đủ sự hiểu

biết về tâm sinh lý con cái theo lứa tuổi và đặc điểm riêng, để đồng hành với controng cuộc sống

7 Phương pháp trong việc dạy con

- Thuyết phục: Dùng lời lẽ, thái độ và sự gương mẫu để con vâng lời làm

theo, nêu gương tốt, động viên, khen, khích lệ những việc con làm được, trò chuyệnthân mật với con, lắng nghe ý kiến của con

- Tổ chức hoạt động và đời sống (các kỹ năng sống): Tập cho con có những

thói quen ngay từ lúc còn nhỏ như: vệ sinh cá nhân, lao động phụ giúp cha mẹ, tính

tự học

- Khuyến khích sự tiến bộ của con: Khen thưởng thật khách quan, công

bằng, tránh “việc trả công” bằng tiền Xử phạt khi thật cần thiết “tránh giận cá chémthớt” không được nhốt con, đuổi con ra đường

Tóm lại, giáo dục trong gia đình là bước đầu tiên và quan trọng trong việc

hình thành và phát triển nhân cách con người Để giáo dục trong gia đình đạt hiệu

quả, đòi hỏi các bậc làm cha mẹ một sự hy sinh lớn lao, không vụ lợi, không cầnđược con cái đáp đền

II PHÒNG NGỪA XÂM HẠI TRẺ EM

1 Quyền trẻ em

Những quan điểm chính

- Trẻ em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi

- Không phân biệt đối xử

- Quyền lợi tốt nhất cho trẻ em

- Quyền sống còn và phát triển

- Tôn trọng quan điểm của trẻ em

- Được bảo vệ khỏi bị xâm hại về thể chất và tinh thần

- Hôn hít, sờ mó, vuốt ve, mơn trớn…

- Toan tính quan hệ tình dục hoặc quan hệ tình dục

- Mại dâm trẻ em

* Hành vi quấy rối:

- Nhìn trộm khi trẻ không mặc quần áo (tắm, thay quần áo)

- Dùng lời nói kích thích tình dục

- Cho trẻ xem tranh ảnh, sách báo, phim ảnh khiêu dâm

- Phô bày bộ phận sinh dục

* Xâm hại tình dục

- Dâm ô

- Giao cấu

- Cưỡng dâm

- Hiếp dâm

4 Trẻ nào có nguy cơ bị xâm hại

- Trẻ nhỏ nói chung (< 16 tuổi, VTN)

- Trẻ em bị xao nhãng

- Trẻ lang thang/trẻ em đường phố

- Trẻ lao động sớm

- Trẻ khuyết tật

5 Ai có khả năng trở thành người xâm hại tình dục trẻ em

- Người có thói quen rượu chè

- Thiếu thốn/mất cân bằng trong đời sống tình cảm/tình dục: người xa giađình, ly hôn, mới lớn…

- Người chăm sóc trẻ nhưng không có mối gắn kết/quan hệ với gia đình:bạn trai/bạn gái, thầy/cô, hàng xóm, họ hàng, bạn bè của cha mẹ…

- Đối tượng khác

6 Cách thức nào đối tượng dùng để tiếp cận và xâm hại tình dục trẻ em

- Thường chọn trẻ dễ bị tổn thương hoặc yếu thế hoặc không được quan tâm,gây cảm tình, sự tin cậy nơi trẻ, cho trẻ cảm thấy được quan tâm đặc biệt…

- Lợi dụng sự quen biết

- Lợi dụng sự ngây thơ hoặc sự tin tưởng của trẻ

- Lừa trẻ bằng các thủ đoạn đơn giản: hỏi đường, tặng quà nhân dịp gì đó, chokẹo bánh làm quen

- Lợi dụng quyền hạn của mình: cha mẹ, người thân, thầy cô, người lớn tuổihơn hoặc người mạnh hơn để dụ dỗ hoặc khống chế trẻ

- Lợi dụng tính tò mò, hiếu thắng của trẻ

- Lợi dụng lối giáo dục hay vâng lời người lớn, tính thích

giúp đỡ người khác của trẻ

- Lợi dụng tình cảm chưa phát triển hoàn chỉnh của trẻ, tính thích làm ngườilớn, thích độc lập…

- Tấn công trực tiếp khi thấy trẻ một mình

7 Các dấu hiệu nhận biết trẻ em bị xâm hại tình dục hoặc có nguy cơ xâm hại tình dục

- Dấu hiệu về thể chất

- Dấu hiệu về cảm xúc/hành vi

* Các dấu hiệu có nguy cơ/bị XH về thể chất

- Đau, có vết bẩn, chảy máu hoặc có tiết dịch ở vùng sinh dục, hậu môn hoặcmiệng

- Đau dai dẳng hoặc đau tái đi tái lại khi đi tiểu hoặc trẻ hay bị đau bụng

* Các dấu hiệu có nguy cơ/bị XHTD cảm xúc hành vi

- Có tiền/quà/đồ chơi không có lý do chính đáng

- Hành vi phục tùng/trìu mến quá mức với người khác

- Thường kể hoặc đề cập đến người bạn mới lớn tuổi

- Sợ hãi bất thường đối với người nào đó/nơi nào đó

- Ác mộng hoặc “rối loạn” giấc ngủ

- Có dấu hiệu thần kinh căng thẳng, sợ hãi

- Không chịu thay quần áo

- Khó ăn, khó ngủ hoặc/và than đau bụng không rõ nguyên

- Mối quan hệ với bạn bè đồng lứa không tốt

- Sợ về nhà hoặc mong muốn đến sống các trung tâm

- Có các hành vi giống người trưởng thành (giống cha mẹ hoặc cặp vợ chồng)

* Dấu hiệu khác

- Đồ lót ướt hoặc có vết bẩn những không liên quan đến việc đi/làm vệ sinh

ĐÔI KHI KHÔNG PHÁT HIỆN ĐƯỢC BẤT KỲ DẤU HIỆU TỔN THƯƠNG NÀO VỀ THỂ CHẤT HOẶC/VÀ TINH THẦN

8 Làm gì để ngăn chặn xâm hại tình dục trẻ em

- Hãy nói chuyện và dạy bảo trẻ

- Lắng nghe

- Thể hiện bằng sự thấu cảm, chấp nhận và tôn trọng

* Dạy cho con rằng:

- Cơ thể của trẻ do trẻ làm chủ, không ai có quyền đụng chạm đến khi khôngđược cho phép

- Có nhiều kiểu đụng chạm mang ý nghĩa khác nhau

- Tin tưởng vào cảm giác của mình

- Báo ngay cho cha mẹ hoặc người lớn tin cậy khi có cảm giác không thoảimái với ai đó/tình huống nào đó

- Phân biệt giữa bí mật và sự ngạc nhiên

* Nói gì với trẻ ?

- Con có quyền nói KHÔNG với bất kỳ người nào muốn đụng chạm đến các

bộ phận riêng tư đó (ngực, bộ phận sinh dục, mông, …)

- Nếu có bất kỳ ai đụng chạm vào các bộ phận riêng tư đó hoặc yêu cầu conđụng chạm vào các phần riêng tư của họ, ba/mẹ muốn con kể cho ba/mẹ nghe.Ba/mẹ hứa là sẽ tin con

- Nếu một người nào đó đụng chạm vào con theo cách không đúng đó, hãynhớ là điều đó không phải là lỗi của con

9 Làm gì khi biết trẻ em bị xâm hại tình dục

- Báo cáo ngay với cơ quan có trách nhiệm

- Nếu có thể: cung cấp bằng chứng

- Không nên :

+ Phê phán, đổ lỗi hoặc trừng phạt trẻ+ Dằn vặt, tự trách mình trước mặt trẻ+ Nghĩ đến hoặc nói đến hoặc tiên đoán tương lai tiêu cực của trẻ+ Có hành động quá khích với thủ phạm/gia đình thủ phạm

- Bảo vệ trẻ để giảm tối thiểu stress sau chấn thương, sự sợ hãi, mặc cảm…bằng sự thấu hiểu, chấp nhận và tôn trọng

- Không thỏa hiệp với thủ phạm và hành vi phạm tội

- Cho uống thuốc ngừa thai khẩn cấp (nếu cần)

- Đưa trẻ đi khám để chữa chấn thương hoặc loại trừ bệnh lây qua đường tìnhdục hoặc viêm nhiễm đường sinh dục

- Tiếp tục hướng dẫn trẻ tự bảo vệ để tránh những trường hợp tương tự trongtương lai

10 Luật pháp liên quan xâm hại tình dục trẻ em

- Bộ luật hình sự

- Nghị định 91/2011/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ,chăm sóc và giáo dục trẻ em

11 Tư vấn

Nếu phát hiện trẻ bị tổn thương về tâm lý nên:

- Đưa trẻ đến chuyên gia tâm lý để được tư vấn

- Có sự hợp tác của cha mẹ hoặc người chăm sóc trẻ trong quá trình tư vấn

Cơ quan tư vấn tham khảo

- Hội LH phụ nữ các cấp tại địa phương

CHUYÊN ĐỀ Phòng, chống ma túy, tội phạm, tệ nạn xã hội

A PHÒNG CHỐNG MA TÚY

Ma tuý đang là hiểm hoạ của các quốc gia, dân tộc trên toàn thế giới; là mộttrong những nguyên nhân chủ yếu làm phát sinh tội phạm, tệ nạn xã hội và lâynhiễm HIV/AIDS Những hậu quả do tệ nạn ma tuý gây ra ảnh hưởng nghiêm trọngđến phát triển kinh tế - xã hội và an ninh trật tự của đất nước

Có thể nói, nghiện ma tuý là loại tệ nạn đáng quan tâm nhất hiện nay, vì nóthu hút số thanh thiếu niên sa ngã vào con đường nghiện ngập ngày một tăng.Nghiện ma tuý làm suy kiệt trí tuệ, sức khoẻ, giống nòi

Nghiện ma tuý cũng là đồng hành với tội phạm và là một trong những conđường ngắn nhất dẫn tới lây nhiễm HIV/AIDS

I TÌNH HÌNH TỆ NẠN MA TÚY

Theo thống kê cho thấy, tình hình người nghiện, người sử dụng trái phép chất

ma túy trong năm 2013 tiếp tục có sự gia tăng Số tái nghiện tăng 21,4%, trong đó

số không có nghề nghiệp chiếm 62% và số có việc làm không ổn định chiếm 34%.Người nghiện có độ tuổi trên 35 chiếm 9%, tập trung chủ yếu vào độ tuổi từ 18 – 35(chiếm 85,8%), đáng chú ý là có 75 trường hợp dưới 18 tuổi sử dụng trái phép chất

ma túy (chiếm 5,2%), 25 trường hợp là học sinh, sinh viên sử dụng trái phép chất

ma túy, 210 trường hợp có tiến án, tiền sự (chiếm 14,4%) trong đó có 22 trường hợp

có tiền án về ma túy

Nổi lên vẫn là tình trạng sử dụng ma túy tổng hợp chiếm tỷ lệ cao và tiếp tụcgia tăng, đặc biệt là xu hướng chuyển từ sử dụng heroin, thuốc lắc sang sử dụng loại

ma túy đá Trong 546 trường hợp tập trung cai nghiện bắt buộc chỉ có 21 trường hợp

sử dụng cần sa (chiếm 3,8%), 90 trường hợp sử dụng heroin (chiếm 16,5%) nhưng

có 435 trường hợp sử dụng loại ma túy tổng hợp, trong đó số sử dụng thuốc lắc có

43 trường hợp (chiếm 7,9%) nhưng số sử dụng ma túy đá có 392 trường hợp (chiếm71,8%)

II KHÁI NIỆM VỀ CÁC CHẤT MA TÚY

1 Ma túy là gì?

Ma túy là các chất có nguồn gốc tự nhiên hay tổng hợp khi đưa vào cơ thểngười dưới bất cứ hình thức nào sẽ gây ức chế hoặc kích thích mạnh mẽ thần kinh,làm giảm đau hoặc có thể gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần dẫn đến tình trạngnghiện đối với người sử dụng

2 Phân loại

2.1 Theo nguồn gốc

- Ma túy có nguồn gốc thiên nhiên: thuốc phiện, cần sa, cocaine

- Ma túy bán tổng hợp: heroin, morphin, cadeine, LSD

- Ma túy tổng hợp: ecstasy (thuốc lắc), amphetamine, methamphetamine

2.2 Theo tác động lên hệ thần kinh

- Nhóm các chất gây ức chế thần kinh (trầm cảm)

Gồm: thuốc phiện, bạch phiến (heroin), cần sa (bồ đà), tân dược thuộc

nhóm thuốc an thần (valium, seduxen)

+ Loại ma túy này gây ra sự trì trệ hệ thống thần kinh TW và sự chuyển dịchtín hiệu của não bộ người sử dụng Nhịp tim và hô hấp cũng bị chậm lại

+ Tác động nhẹ ban đầu: cảm thấy thư giãn, bình tĩnh, thoải mái, có tác dụnggiảm đau

+ Tác động nghiệm trọng: Nói líu, không kiểm soát được việc đi đứng, óimửa, buồn nôn, chán ăn và không chú ý đến chăm sóc cơ thể, bất tỉnh vì hô hấp vànhịp tim bị chậm lại (nghiêm trọng sẽ tử vong)

- Nhóm các chất kích thích

Gồm: Cocain, ecstasy (thuốc lắc)

+ Làm cho hệ thần kinh TW và sự chuyển nhận tín hiệu của não bộ hoạt độngnhanh hơn, khiến cho nhịp tim, thân nhiệt và huyết áp tăng

+ Tác động nhẹ ban đầu: cảm giác phấn chấn, thoải mái, hăng hái hoạt động.+ Tác động nghiệm trọng: khát nước, biếng ăn và không có nhu cầu nghỉngơi, mất ngủ, giãn đồng tử, bồn chồn, bị kích động

- Nhóm các chất gây ảo giác

Gồm: Cần sa, bột ketamin (bột K, loại này có rất ít ở Việt Nam)

+ Loại ma túy này ảnh hưởng đến nhận thức người sử dụng Họ nhìn nhận sựvật một cách lệch lạc Nhận thức bị rối loạn nhất là về âm thanh, màu sắc, thời gian.Tác hại của loại ma túy này khác nhau nhiều, khó tiên lượng trước

3 Một số loại ma túy được sử dụng phổ biến tại Việt Nam

3.1 Heroin

- Tên thường gặp: Bạch phiến, hàng trắng, chất trắng được xếp vào các loại

ma túy được gọi là “á phiện” Á phiện được chiết xuất từ phần nhụy trắng của hoathuốc phiện có chứa morphine codein

- Hình dạng: Thường được chế biến thành 2 loại: Loại bột trắng hồng, xốpnhư bông gọi là “Heroin 4” (còn gọi là bạch phiến) dùng để chích vào tĩnh mạch.Loại bột màu nâu hồng gọi là “Heroin 3” dùng để hút, hít

- Heroin là chất gây nghiện nặng, sử dụng liên tục sẽ dấn đến tình trạng lệthuộc nhanh chóng, theo đó liều sử dụng ngày càng tăng để đạt được cảm giác phênhư khi mới sử dụng Điều này cũng dẫn đến nguy cơ xốc thuốc rất cao Khi dùng ở

liều cao, trạng thái dịu thần kinh do thuốc gây ra có thể quá tải dẫn đến xốc thuốcvới các biểu hiện: bất tỉnh, hôn mê và chết do tắc thở Triệu chứng đói thuốc xuấthiện khi người sử dụng không sử dụng thuốc theo cữ nữa gồm: mệt mỏi, đau xương,đau cơ, mất ngủ, tiêu chảy, nôn mửa, lạnh nổi da gà.

3.2 Estasy (thuốc lắc)

- Tên thường gặp: XTC, X, Adam, Eva, Clarity, Lover's Speed

- Thuốc lắc là một loại ma túy tổng hợp được bào chế dưới các dạng viên nénhoặc viên con nhộng với các loại hàm lượng từ 50 - 120 mg Ecstasy Cách dùngthuốc lắc thường là uống/nuốt, có tác dụng kéo dài trong vòng 3-6 tiếng và thường

sử dụng liều tiếp theo ngay khi liều trước hết công hiệu

- Thuốc lắc thường được sử dụng trong vũ trường, quán bar; tạo ảo giác trongnhiều giờ liền khiến cho người dùng có trạng thái sung mãnh, hưng phấn, tự tin,nhiệt độ cơ thể tăng tạo cảm giác nóng bỏng, thích thực thiện những hành vi có cảmxúc mạnh, đặc biệt khi đi kèm với âm thanh có cường độ lớn Khi phê thuốc, conngười bị kích động cuồng nhiệt, lắc lư quay cuồng, la hét, đập phá, cởi bỏ quần áo

và quan hệ tình dục tập thể

3.3 Ma túy đá

- Hay còn gọi là hàng đá, chấm đá có hình dạng gần giống với mì chính hoặcgiống hạt muối và óng ánh giống đá, là chất methamphetamin được bào chế dướidạng thức tinh thể, một chất gây nghiện cực mạnh

- Được sử dụng theo nhiều cách như nuốt, hút, hít, uống hoặc tiêm Có thể híttrực tiếp qua đường mũi (sau khi nghiền nhỏ) hoặc hút bằng tẩu thủy tinh

- Ma túy đá tác dụng trực tiếp đến não bộ, gây kích thích thần kinh trungương có thể tạo ảo giác kéo dài đến ngày cho người dùng Sự hưng phấn, sung mãn,

tự tin của những người sử dụng loại ma túy này khiến cho họ làm những điều họkhông dám như: chạy xe điên cuồng, tự rạch, cào, cắn chính cơ thể mình, quan hệtình dục tập thể, nhảy nhót, la hét Khi dùng ma túy đá có thể thức trắng 3-4 đêmliền, không có cảm giác thèm ăn, không ngủ, luôn trong trạng thái hoạt động với tầnsuất cao

Gây cho người sử dụng nó có khuynh hướng tăng liều dùng không ngừng, tức

là lần sau phải dùng nhiều hơn lần trước mới thấy thỏa mãn cơn nghiện

4.2 Tiến trình dẫn đến nghiện ma túy

4.3 Một số đối tượng dễ bị nghiện ma túy (có nguy cơ nghiện cao)

Người sống trong môi trường phức tạp liên quan đến ma túy, ví dụ một sốđồng bào dân tộc có tập quán lâu đời trồng cây thuốc phiện; những địa bàn, tuyếngiao thông thuận lợi cho việc buôn bán, vận chuyển, tàng trữ các chất ma túy; nơiphong trào bảo vệ trật tự an ninh yếu kém; nơi có nhiều đối tượng hình sự, cờ bạc,mại dâm

Những thanh niên không có việc làm, thất học, bi quan chán nản về tương lai,tiền đồ, những người có hoàn cảnh éo le trong đời sống riêng tư, gia đình tan vỡ, bố

Nhiều thanh niên sử dụng ma túy xuất thân từ những gia đình có kinh tế khágiả; hoặc số ít có địa vị, nhưng bất ổn về nền tảng đạo đức Xuất phát từ cách ứng

xử hoặc cực đoạn, thiếu tâm lý, hoặc chăm lo không đúng cách của các bậc cha mẹ

đã đẩy các em rời xa khỏi mái ấm gia đình tìm đến các quán bar, vũ trường nơi cónhiều cạm bẫy Trong lúc ý thức các em chuyển biến theo hướng xấu thì cha mẹ lại

không hề biết, dửng dưng, chiều chuộng nên dẫn đến tình trạng sử dụng các chấtgây nghiện với bạn bè, bị bọn buôn bán ma túy lợi dụng.

4.4 Những dấu hiệu để nhận biết người nghiện ma túy

Nhu cầu chi tiêu tăng bất thường

Nhu cầu chi tiêu bằng tiền hàng ngày càng tăng và không giải thích được lý

do chi tiêu Một số thanh niên học sinh thường hay nói dối cha mẹ xin tiền đóng họcphí, mua sách vở hoặc lấy trộm tiền, ăn cắp đồ đạc trong gia đình đem bán hoặc cầm

cố để đi hút hít

Tính tình thay đổi bất thường và theo chiều hướng xấu đi

Hay ngáp vặt, lầm lì ít nói, có biểu hiện xa lánh người thân

Ngược lại có những lúc nói năng hoạt bát, cười đùa vô cớ, đó là khu cơ thể đủchất ma túy

Hay nói dối

Lười lao động, ngại tắm giặt, sợ nước, sợ gió, sợ ánh sáng

Sức học, sức làm việc giảm nhanh, hay ngủ gật

Hay tụ tập, đàn đúm, sinh hoạt buông thả

Tự tập đàn đúm với những người có sinh hoạt buông thả, bừa bải Thứckhuya, dậy muộn, người bơ phờ, sút cân

Đi khỏe nhà theo một khoảng thời gian nhất định (do thói quen sính lý củangười sử dụng ma túy) bất chấp công việc đang làm hay sự can ngăn của ngườikhác Học sinh ngồi trong lớp hay xin ra ngoài

5 Tác hại của việc sử dụng ma túy

5.1 Về kinh tế

100% gia đình có người nghiện ma túy lâm vào cảnh sa sút kinh tế, 12% bịphá sản Bên cạnh đó Nhà nước còn phải bỏ ra hàng trăm tỷ đồng để cai cho ngườinghiện, phục hồi sức khỏe, tạo việc làm và chi phí cho lực lượng phòng, chống matúy

- Tệ nạn ma túy làm gia tăng số người nhiễm HIV/AIDS

- Ma túy còn làm gia tăng các vụ tai nạn giao thông (do người nghiện dùngthuốc không làm chủ được bản thân) đồng thời nghiện ma túy cũng làm gia tăng tệnạn mại dâm

5.3 Đối với gia đình

Tệ nạn ma túy phá vỡ hạnh phúc gia đình của nhiều gia đình Nhiều ngườinghiện hút ma túy đánh đập vợ con, giết bố mẹ, ông bà đòi tiền hút, chích ma túy;bán hết tài sản, thậm chí cả nhà để có tiền sử dụng ma túy Nhiều trẻ em phải bỏ họclang thang, thiếu sự chăm sóc của cha mẹ

5.4 Đối với bản thân người nghiện ma túy

- Người nghiện ma túy sức khỏe giảm sút nhanh chóng: cơ thể bị suy kiệt,người gầy yếu, mất ngủ thường xuyên, sợ gió, sợ nước, ngại tắm rửa

- Nhiều trường hợp dùng ma túy với liều cao làm tê liệt thần kinh và dẫn đến

tử vong

- Rất dễ bị nhiễm một số bệnh nguy hiểm đến sinh mạng như:

Nhiễm trùng máu, trụy tim mạch ,

III PHƯƠNG PHÁP CAI NGHIỆN - CÁCH PHÒNG NGỪA TỆ NẠN

MA TÚY VÀ TÁI NGHIỆN MA TÚY

1 Các hình thức cai nghiện ma túy

Cai nghiện tại gia đình: Hình thức này chỉ có tác dụng đối với người nghiện

có quyết tâm cao và hoàn toàn tự giác cai nghiện Người cai nghiện được gia đìnhchủ động chăm sóc, nuôi dưỡng theo điều kiện gia đình Tuy nhiên vẫn có sự tư vấncủa thầy thuốc, có sự quản lý giám sát giúp đỡ của chính quyền địa phương và cộngđồng

Cai nghiện ma túy tại cộng đồng: Đây là hình thức cai nghiện do chính

quyền phường, xã tổ chức quần chúng, xã hội tổ chức ở địa bàn có số người nghiện

ma túy nhiều Thời gian quant lý tập trung điều trị cắt cơn cho người nghiện từ 7-10ngày Sau đó họ được trở về với gia đình để gia đình tiếp tục quản lý, giám sát vàchăm sóc

Cai nghiện ma túy tại cơ sở cai nghiện bắt buộc: Đây là hình thức cai

nghiện giúp người nghiện có thể tách khỏi môi trường ma túy Người nghiện ma túy

ở tập trung, có điều kiện để tuân thủ theo đúng phác đồ điều trị Tại các Trung tâmcai nghiện sẽ được các thầy thuốc có kinh nghiệm, am hiểu điều trị và giúp đỡ choviệc ổn định tâm lý khi cai nghiện Các trung tâm cũng có điều kiện để áp dụng cáckinh nghiệm và kỹ thuật cai nghiện tiên tiến giúp cho quá trình cai nghiện thànhcông

2 Phòng ngừa tệ nạn ma túy

- Tăng cường tuyên truyền và giáo dục trong nhân dân các kiến thức pháp luật

về phòng chống xa túy, xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, văn minh

- Tổ chức việc giáo dục pháp luật về phòng chống ma túy cho người nghiện,

để họ hiểu rõ chính sách pháp luật của nhà nước về việc xử lý những hành vi viphạm pháp luật về ma túy và hậu quả pháp lý của những hành vi đó

- Phối hợp với gia đình, nhà trường trong việc tuyên truyền cách phòng,chống ma túy, giáo dục lối sống lành mạnh, không tham gia vào các TNXH

- Đối với thanh thiếu niên hiện nay, kể cả thành niên rất cần hơi ấm của giađình và những lời động viên, khuyến khích, chia sẻ cảm thông đối với Chính vìvậy, gia đình cần hãy luôn giành thời gian quan tâm đến các em nhiều hơn, các em

có cơ hội phát triển những suy nghĩ, bộc lộ ước mơ, đề xuất các khó khăn với ba mẹ

để rồi chính chúng ta sẽ giúp các em có thêm nhiều niềm tin hơn nữa trong cuộcsống và hướng về một tương lai tốt đẹp

3 Biện pháp phòng chống tái nghiện

- Trước hết cần làm cho người nghiện thấy được tác hại của việc nghiện matúy và hậu quả của việc tái nghiện Phải phân tích cho họ thấy được cái quý giá nhấtcủa con người là sức khỏe và danh dự Nghiện ma túy không chỉ làm hao mòn, hủyhoại sức khỏe, bị bệnh tật ốm đau mà còn làm cho con người trở nên lười lao động,sống bê tha trở thành gánh nặng, nỗi bất hạnh cho gia đình Nghiện ma túy là hành

vi VPPL

- Quản lý chặt chẽ nhất là mối quan hệ của người nghiện ma túy; không để họtiếp xúc với các đối tượng xấu và tiếp xúc với môi trường có nhiều phức tạp

- Tư vấn giúp đỡ đối tượng vượt qua sự xấu hổ, lấy lại sự tự tin

- Tạo điều kiện giải quyết việc làm để có thu nhập chính đáng

- Phối hợp giữa cơ quan y tế, công an, gia đình, bạn bè, chính quyền, đoàn thểtheo dõi, giúp đỡ và quản lý sau cai nghiện (xóa bỏ các tụ điểm cung cấp ma túy,giúp những người nghiện khác đi cai nghiện )

- Hiện tượng tái nghiện thường xuất hiện sau khi cai nghiện hoặc nó cũng cóthể xảy ra ở bất cứ thời điểm nào Vấn đề cơ bản là sự quan tâm chăm sóc thiết thựccủa gia đình, bạn bè, xã hội đối với người sau sai nghiện; sự vượt qua dằn vặt về tưtưởng, tâm lý thèm muốn về ma túy xuất hiện

B PHÒNG CHỐNG TỘI PHẠM

vi đó gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho đời sống KT – XH.

- Các loại TNXH: ma túy, mại dâm, cờ bạc, đồng bóng, mê tín dị đoan, thamnhũng…

1.2 Tội phạm

- Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong bộ luật hình

sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý,xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ tổ quốc, xâm phạm chế

dộ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng an ninh, trật tự an toàn xã hội,quyền lợi hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhânphẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạmnhững lĩnh vực khác của trật tự pháp luật

- Các loại tội phạm:

+ Tội phạm chính trị: phản bội tổ quốc, gián điệp, bạo loạn

+ Tội phạm kinh tế: buôn lậu, sản xuất và buôn bán hàng giả, trốn thuế, chovay lãi nặng…

+ Tội phạm về ma túy: Trồng, sản xuất, vận chuyển, mua bán trái phép chất

ma túy

+ Tội chứa, môi giới mại dâm…

+ Các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng: tổ chức đua xe tráiphép, cản trở giao thông đường sắt, thủy, hàng không, phá hủy các công trìnhphương tiện quan trọng về an ninh quốc gia

+ Tội gây rối trật tự công cộng

+ Tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người,giết người, cố ý gây thương tích, hiếp dâm, giao cấu với trẻ em, mua bán phụ nữ, trẻ

em Đánh tráo chiếm đoạt trẻ em…

+ Tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy…

+ Các tội phạm về chức vụ: tham nhũng, nhận hối lộ, lợi dụng chức quyền đểtrục lợi…

+ Các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính: chống người thi hành công

vụ, giả mạo con dấu, xúc phạm quốc kỳ, quốc huy…

Tội phạm và TNXH có mối quan hệ với nhau Một số TNXH dễ dẫn đến tộiphạm như: tệ mại dâm, nghiện hút, cờ bạc, tham nhũng…

Để phòng tránh tội phạm trước hết cần phòng tránh không để xảy ra cácTNXH, tích cực giúp nạn nhân thoát khỏi tệ nạn càng sớm càng tốt

2 Tác hại của tội phạm và TNXH.

Tội phạm và TNXH gây tác hại nghiêm trọng đến cá nhân, gia đình và XH

2.1 Đối với bản thân người mắc TNXH và tội phạm:

- Có tâm lý lo lắng, hoang mang, bi quan chán nản, bị coi thường dẫn đến thái

độ thù ghét tất cả  cuộc sống của họ trở nên nặng nề, thiếu tự tin, bế tắc khôngphát huy được năng lực của bản thân

- Mắc TNXH và tội phạm làm cho con người có tính ích kỷ, vụ lợi, mất tínhtrung thực và lòng tự trọng, mất nhân cách làm người

- Phần lớn không làm ra tiền mà chi tiêu nhiều Đồng tiền phi pháp làm rakhông giữ được lâu bền

- Bệnh tật do nghiện hút, mại dâm…lo lắng tính toán để lẩn tránh sự kiểmsóat của pháp luật làm cho sức khỏe giảm sút

2.2 Đối với gia đình:

- Gia đình có người mắc TNXH sẽ ảnh hưởng đến năng xuất và hiệu quả laođộng, thiệt hại về kinh tế do đối tượng chi phí vào các TNXH, phải chi phí tốn kém

để chữa bệnh do TNXH gây ra

- Hạnh phúc gia đình tan vỡ hoặc bị đe dọa tan vỡ, gây mất đoàn kết, suygiảm niềm tin giữa các thành viên trong gia đình, không khí gia đình căng thẳng,danh dự gia đình, dòng họ bị tổn thương…

2.3 Đối với xã hội:

- Nguồn nhân lực của xã hội bị suy giảm

- Thiệt hại về kinh tế, chi phí xã hội tăng về: chăm sóc sức khỏe, điều tra pháthiện tội phạm và phòng chống TNXH, xây dựng các trung tâm giam giữ tội phạm,phục hồi nhân phẩm…

- Ảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, gây mâu thuẫn xómlàng Những vụ việc nghiêm trọng gây thiệt hại tài sản công dân và nguy hại đếntính mạng con người…

- TNXH và tội phạm lan rộng trong thế hệ trẻ, tác động xấu làm đạo đức xãhội suy thoái

3 Nguyên nhân của TNXH và tội phạm.

3.1 Từ gia đình:

- Thiếu công ăn việc làm, làm ăn phi pháp, kinh tế khó khăn hoặc quá lo làmgiàu cha mẹ thiếu thời gian quan tâm, kiểm soát lẫn nhau nhất là đối với trẻ em…

- Thiếu kiến thức về phòng chống TNXH và tội phạm.

- Mối quan hệ trong gia đình lỏng lẻo, các thành viên thiếu quan tâm chămsóc lẫn nhau

- Mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình, gia đình không hạnh phúc…-Trẻ em sống trong gia đình có những hoàn cảnh đặc biệt

3.2 Từ xã hội:

- Đô thị hóa phát triển nhanh, phân hóa giàu nghèo

- Quản lý xã hội còn lỏng lẻo, sự tràn lan của các loại xã hội phẩm thiếu lànhmạnh

- Một bộ phận nhân dân nhận thức chưa đầy đủ về tác hại của TNXH, chạytheo lối sống thực dụng, đua đòi bắt chước, bị lôi kéo…

- Công tác tuyên truyền về phòng chống TNXH và tội phạm chưa sâu rộng

- Sự phối kết hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng chưa chặt chẽ

4 Công tác phòng chống TNXH và tội phạm.

Nhà nước đã ban hành các chính sách, pháp luật như:

- Bộ luật hình sự của nước Cộng hòa XHCN VN

II PHÒNG CHÔNG TỘI PHẠM VÀ TNXH TỪ GIA ĐÌNH.

1 Gia đình là nơi trực tiếp hướng dẫn, giáo dục, rèn luyện các thành viên phòng tránh hành vi phạm tội và TNXH.

- Gia đình là nơi trao đổi kiến thức pháp luật, cung cấp kiến thức nhận biếtdấu hiệu của TNXH, tác hại của TNXH và thủ đoạn của bọn tội phạm để các thànhviên trong gia đình nhất là trẻ em biết tự bảo vệ mình: mua và giới thiệu các sáchpháp luật, trong đó có các luật liên quan đến tội phạm và TNXH, tiếp nhận các tàiliệu, tờ rơi về cho cả nhà đọc;

- Các thành viên gia đình tích cực tham gia hội họp, nắm các thông tin trongkhối phố, thôn xóm về an ninh chính trị, trật tự ATXH… phổ biến và cảnh báo chomọi người không được chủ quan, nâng cao tinh thần cảnh giác để tội phạm vàTNXH không xâm nhập vào gia đình mình

- Giáo dục về những giá trị chuẩn mực, khuôn mẫu xã hội Gia đình thườngxuyên nêu các gương tốt trong lao động, học tập của họ hàng, làng xóm và xã hội

nhằm định hướng cho mọi thành viên trong gia đình hướng tới Phê phán lên ánnhững hành vi phạm tội và mắc TNXH để răn đe Ông bà, cha mẹ và người lớn phải

là tấm gương tốt cho con cháu Từ đó các thành viên trong gia đình lựa chọn và cónhững hành vi ứng xử không chỉ hợp đạo lý mà còn hợp với pháp luật

- Những thông tin, kiến thức mà gia đình truyền thụ cho các thành viên đượcthực hiện một cách tự nhiên, trao đổi thân tình, giảng giải giản đơn và thường đượcnhắc lại bằng nhiều cách khác nhau do đó giúp các thành viên tiếp thu sửa đổi lỗilầm dễ dàng

- Phương pháp giáo dục gia đình mang tính cá biệt cao, cụ thể, liên tục và lâudài Gia đình hiểu sâu sắc tâm tính của từng thành viên nên có sự cư xử khéo léo, chủđộng áp dụng những biện pháp riêng với từng cá nhân, đặc biệt là trẻ em

- Các thành viên trong gia đình chú ý giúp nhau giải quyết những khó khăn, đápứng những nhu cầu tối thiểu cũng góp phần phòng chống tội phạm và TNXH

2 Gia đình là nơi quản lý các thành viên.

- Trong gia đình, các thành viên có thời gian gần gũi nhau hơn, có điều kiện

và cơ hội trực tiếp trao đổi, hướng dẫn, giám sát các hành vi của nhau

- Gia đình cũng phát hiện kịp thời những biểu hiện khác thường và những dấuhiệu phạm tội, mắc TNXH của người thân sớm đưa ra những biện pháp giáo dụcgiúp đỡ

+ Phối kết hợp các lực lượng quản lý: Các thành viên gia đình, họ hàng thântộc, hàng xóm láng giềng, nhà trường và các tổ chức xã hội nhằm ngăn chặn sự nảysinh các TNXH

+ Tạo dựng môi trường gia đình văn hóa, gia đình “No ấm, bình đẳng, tiến

bộ, hạnh phúc”

3 Gia đình là môi trường tốt nhất cảm hóa, giúp đỡ các thành viên khi lầm lỗi.

- Gia đình là sợi dây tình cảm gắn bó giữa các thành viên thông qua mối quan

hệ huyết thống ông bà - cha mẹ - con cái, tình nghĩa vợ chồng… là nơi nuôi dưỡngtân hồn, ý chí, bản lĩnh của các thành viên, là thế mạnh để thuyết phục,cảm hóanhững người thân trong gia đình không may phạm tội, xa vào TNXH, giúp họ quaytrở lại cuộc sống bình thường

- Khi phát hiện thành viên trong gia đình có liên quan đến TNXH và tộiphạm:

+ Kiên trì thuyết phục, cảm hóa, chỉ ra những sai lầm, tác hại, đồng thời tạo môitrường thuận lợi, hướng rèn luyện phù hợp giúp người thân sửa chữa sai lầm.

+ Khi thuyết phục phải thể hiện tình cảm chân thành và trách nhiệm củanhững người ruột thịt để cảm hóa Thể hiện niềm tin vào khả năng, sự quyết tâm đểđộng viên ngưòi thân ý chí muốn thay đổi, sửa chữa sai lầm

+ Phải dùng mọi biện pháp, sự nghiêm khắc và lòng nhẫn nại, kiên trì giáodục Tránh thái độ giận dữ, đánh đập, khinh miệt, kỳ thị, xa lánh, chỉ trích, lên án…

+ Động viên an ủi, gần gũi, chăm sóc chu đáo sau khi đối tượng hoàn lương

Tư vấn giúp đối tượng vượt qua mặc cảm, xấu hổ, lấy lại tự tin, có thêm nghị lực

+ Hướng họ vào các họat động học tập, lao động, vui chơi bổ ích, lành mạnh.Phân công làm các việc trong gia đình để họ đỡ mặc cảm và thấy rằng mình vẫn còn

1 Đẩy mạnh phong trào thi đua xây dựng gia đình hạnh phúc:

- Vận động phụ nữ tích cực tham gia thực hiện xây dựng gia đình văn hóa,nếp sống văn hóa ở khu dân cư,

- Tổ chức thực hiện phong trào thi đua xây dựng mô hình gia đình no ấm,bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc Phát động hội viên, phụ nữ đăng ký thực hiện có theodõi và bình xét thi đua hàng năm

2 Tăng cường lồng ghép công tác phòng chống tội phạm và TNXH trong các hoạt động Hội.

- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục về phòng chống tội phạm vàTNXH, hướng dẫn cho PN biết tổ chức cuộc sống gia đình, giáo dục con cái, giáodục đạo đức, lối sống, truyền thống văn hóa dân tộc, giáo dục quy ước cộng đồngdân cư… để các gia đình không có người vi phạm pháp luật và TNXH

- Lồng ghép công tác phòng chống tội phạm và TNXH với công tác XĐGN,hoạt động vay vốn phát triển kinh tế, giúp người phạm tội, mắc TNXH và gia đình

họ phục hồi kinh tế, có công ăn việc làm, hoàn lương

- Đối với gia đình có người thân phạm tội và mắc TNXH hay có nguy cơ cao,cán bộ Hội thường xuyên động viên, phối hợp giúp đỡ kịp thời, tạo điều kiện để họhoàn lương, hòa nhập cộng đồng

3 Thực hiện tốt các chủ trương các nghị quyết liên tịch của Hội với các ban ngành chức năng:

- Nghị quyết liên tịch 01/2002/NQLT ngày 8/5/2002 giữa Hội LHPN ViệtNam và Bộ Công an về “Quản lý giáo dục con em trong gia đình không phạm tội vàTNXH”

- Tham gia thực hiện phong trào “Quần chúng bảo vệ an ninh tổ quốc” Phốihợp phòng ngừa, phát hiện, tố giác tội phạm, giúp đỡ ngưòi phạm tội và TNXH ởcộng đồng dân cư…

- Củng cố, xây dựng các mô hình hoạt động: Mô hình phòng chống ma túy từgia đình; Tổ phụ nữ không có hội viên, chồng con nghiện ma túy, vi phạm phápluật; tổ phụ nữ vận động chồng con và nguời thân đi cai nghiện và không tái nghiện;CLB gia đình không có người thân vi phạm pháp luật…

]

CHUYÊN ĐỀ

An toàn giao thông

I THỰC TRẠNG ATGT TRÊN ĐỊA BÀN TP ĐÀ NẴNG

Năm 2012 Tính đến 9 tháng đầu năm 2013

Xảy ra: 158 vụ giảm 31 vụ

Làm chết: 109 người giảm 19 người

Bị thương: 113 người giảm 40 người

Xảy ra: 126 vụ tăng 13 vụLàm chết: 98 người tăng 14 người

Bị thương: 78 người không tăng, giảm

CHỦ ĐỀ NĂM ATGT 2013: Nâng cao tinh thần trách nhiệm của người thực

thi công vụ và ý thức tự giác của người tham gia giao thông

II CẢNH BÁO VÀ CÁC VI PHẠM THƯỜNG GẶP

Về tình trạng xảy ra tai nạn giao thông nghiêm trọng do:

- Ý thức của người tham gia giao thông không chấp hành Luật khi tham giagiao thông

- Người dân không nắm được luật khi tham gia giao thông

+ Điển hình vụ tai nạn giao thông làm 03 mẹ con tại ngã ba Huế xảy ra vàongày 25 /8/2013 Trong đó 2 người chết tại chỗ, 1 người bị thương để lại di chứngsuốt đời

+ Tình hình học sinh vi phạm đáng chú ý và lực lượng chức năng lập biên bảnhàng trăm trường hợp và gửi thông báo về nhà trường

Ví dụ: một số vi phạm của học sinh:

- Học sinh đi xe máy và không đội mũ bảo hiểm

- Điều khiển xe gắn máy khi tham gia giao thông khi chưa đủ tuổi

- Đi xe máy điện không đội mũ bảo hiểm và chưa đủ tuổi theo qui định

- Đi xe máy điện không đội mũ bảo hiểm

- Đi xe máy điện chở ba

- Không đội mũ bảo hiểm và kéo đẩy xe khác

- Xe môtô:

+ Có dung tích xilanh từ 50 cc trở lên;

+ Người điều khiển xe môtô đủ 18 tuổi trở lên và phải có Giấy phép lái xe

- Xe gắn máy:

+ Có dung tích xilanh dưới 50 cc;

+ Người điều khiển xe gắn máy đủ 16 tuổi và không cần có Giấy phép lái xe

- Luật giao đường bộ quy định người điều khiển và người ngồi trên xe mô tô,

xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm trên các đoạn đường bắt buộc phải đội mũ bảohiểm Đã là quy định của pháp luật thì mỗi công dân phải có trách nhiệm chấp hànhnghiêm chỉnh

- Phạt tiền từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng đối với người điều khiển, ngườingồi trên xe mô tô, xe gắn máy (kể cả xe máy điện), các loại xe tương tự mô tô vàcác loại xe tương tự xe gắn máy vi phạm một trong các hành vi sau đây:

- Người điều khiển, người ngồi trên xe không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũbảo hiểm không cài quai đúng quy cách khi tham gia giao thông trên đường bộ;

- Chở người ngồi trên xe không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ bảo hiểmkhông cài quai đúng quy cách, trừ trường hợp chở người bệnh đi cấp cứu, trẻ emdưới 06 tuổi, áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật;

* Căn cứ vào Nghị định 71/2012/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 34/2010/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ (có hiệu lực từ ngày 10/11/2012) quy định:

- Phạt tiền từ 100.000 - 200.000 đồng đối với hành vi điều khiển xe chạy quátốc độ quy định từ 05 km/h đến dưới 10 km/h

- Phạt tiền từ 500.000 - 1.000.000 đồng đối với hành vi điều khiển xe chạyquá tốc độ quy định từ 10 km/h đến 20 km/h

- Phạt tiền từ 2.000.000 - 3.000.000 đồng đối với hành vi điều khiển xe chạyquá tốc độ quy định trên 20 km/h

- Xử phạt 1.000.000đ đối với hành vi: Giao xe hoặc để xe cho người không đủđiều kiện theo quy định của pháp luật điều khiển xe tham gia giao thông

IV HƯỚNG DẪN ĐỘI MŨ BẢO HIỂM CÀI QUAI ĐÚNG QUY CÁCH

1 Một số hành vi đội mũ sai:

- Cài quai phía sau

- Đội mũ ngược

- Một tay chạy xe, tay còn lại giữ để mũ khỏi bay

- Mũ chồng mũ, đội cũng như không

2 Hướng dẫn đội mũ bảo hiểm đúng quy cách

4 bước cài quai đúng cách

V Lưu ý khi tham gia giao thông

- Quan sát tín hiệu đèn giao thông và quan sát xung quanh

- Đi đúng làn đường quy định

- Đội mũ cài quai đúng quy cách khi tham gia giao thông

- ……

CHUYÊN ĐỀ

Vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP)

I MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ VSATTP

1 Thực phẩm (TP): là những thức ăn, đồ uống của con người dưới dạng tươi

sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến; bao gồm cả đồ uống, nhai ngậm và các chất đãđược sử dụng trong sản xuất, chế biến thực phẩm

2 Vệ sinh thực phẩm: là mọi điều kiện và biện pháp cần thiết để đảm bảo sự

an toàn và phù hợp của thực phẩm ở mọi khâu thuộc chu trình thực phẩm

3 An toàn thực phẩm: là sự bảo đảm thực phẩm không gây hại cho người

tiêu dùng khi nó được chuẩn bị và/hoặc ăn theo mục đích sử dụng

Định nghĩa vệ sinh an toàn thực phẩm: VSATTP là tất cả điều kiện, biện

pháp cần thiết từ khâu sản xuất, chế biến, bảo quản, phân phối, vận chuyển cũngnhư sử dụng nhằm bảo đảm cho thực phẩm sạch sẽ, an toàn, không gây hại cho sứckhỏe, tính mạng người tiêu dùng Vì vậy, vệ sinh an toàn thực phẩm là công việc đòihỏi sự tham gia của nhiều ngành, nhiều khâu có liên quan đến thực phẩm như nôngnghiệp, thú y, cơ sở chế biến thực phẩm, y tế, người tiêu dùng

II THỰC TRẠNG VỀ VSATTP HIỆN NAY

1 Những thách thức

- Sự bùng nổ dân số cùng với đô thị hóa nhanh dẫn đến thay đổi thói quen ăn

uống của nhân dân, thúc đẩy phát triển dịch vụ ăn uống trên hè phố tràn lan, khó cóthể đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm Thực phẩm chế biến ngày càng nhiều, cácbếp ăn tập thể gia tăng … là nguy cơ dẩn đến hàng loạt vụ ngộ độc

Chẳng hạn như:

H1 Gần 600 công nhân ngộ độc tập

thể xảy ra tại Công ty TNHH Một thành

viên Wondo Vina ở xã Long Bình Điền,

huyện Chợ Gạo (Tiền Giang) ngày

03/10/2013

H2 Hơn 100 công nhân thuộc công ty Liên Phát (Cty giày da) bị ngộ độc thực phẩm sau bữa ăn tối của công ty ngày 17/10/2013 được đưa đi cấp cứu tại

bệnh viện Thủ Đức

- Bên cạnh đó, sự gia tăng nhanh dân số còn làm khan hiếm tài nguyên thiênnhiên, trong đó nguồn nước sạch sử dụng cho sinh hoạt và ăn uống thiếu cũng ảnhhưởng không nhỏ đến việc bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

H3 Nguồn nước đang bị ô nhiễm bởi ý

thức kém của nhiều người H4 Nguy cơ ngộ độc bởi các quán ăn vỉa hè

Ô nhiễm môi trường: sự phát triển của các ngành công nghiệp dẩn đến môitrường ngày càng bị ô nhiễm, ảnh hưởng đến vật nuôi và cây trồng Mức độ thựcphẩm bị nhiễm bẩn tăng lên, đặc biệt là các vật nuôi trong ao hồ có chứa nước thảicông nghiệp, lượng tồn dư một số kim loại nặng ở các vật nuôi cao

H5 Môi trường nước ô nhiễm H6 Môi trường không khí ô nhiễm

Sự phát triển của khoa học công nghệ: việc ứng dụng các thành tựu khoa học

kỹ thuật mới trong chăn nuôi, trồng trọt, sản xuất, chế biến thực phẩm làm cho nguy

cơ thực phẩm bị nhiễm bẩn ngày càng tăng do lượng tồn dư thuốc bảo vệ thực vật,hóa chất bảo quản trong rau, quả; tồn dư thuốc thú y trong thịt, thực phẩm sử dụngcông nghệ gen, sử dụng nhiều hóa chất độc hại, phụ gia không cho phép, cũng nhưnhiều quy trình không đảm bảo vệ sinh gây khó khăn cho công tác quản lý, kiểmsoát

H7 Sử dụng thuốc trừ sâu cho rau H8 Măng ngâm lưu huỳnh khi ngửi sẽ

có mùi SO 2 rất đặc trưng

H9 Gia súc giết mổ tràn lan H10 Giết mổ gia cầm không được kiểm

soát

2 Tình hình VSATTP hiện nay

Các loại thực phẩm sản xuất, chế biến trong nước và nước ngoài nhập vàoViệt Nam ngày càng nhiều chủng loại Việc sử dụng các chất phụ gia trong sản xuấttrở nên phổ biến Các loại phẩm màu, đường hóa học đang bị lạm dụng trong phachế nước giải khác, sản xuất bánh kẹo, chế biến thức ăn sẵn như thịt quay, giò chả, ômai… Nhiều loại thịt bán trên thị trường không qua kiểm duyệt thú y Tình hình sảnxuất thức ăn, đồ uống giả, không đảm bảo chất lượng và không theo đúng thànhphần nguyên liệu cũng như quy trình công nghệ đã đăng ký với cơ quan quản lý.Nhãn hàng và quảng cáo không đúng sự thật vẫn xảy ra

Ngoài ra, việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật bao gồm thuốc trừ sâu, diệt

cỏ, hóa chất kích thích tăng trưởng và thuốc bảo quản không theo đúng quy địnhgây ô nhiễm nguồn nước cũng như tồn dư các hóa chất này trong thực phẩm

Việc bảo quản lương thực thực phẩm không đúng quy cách tạo điều kiện cho

vi khuẩn và nấm mốc phát triển đã dẩn đến các vụ ngộ độc thực phẩm, đây cũng lànguyên nhân chính gây các bệnh đường ruột, phổ biến là tiêu chảy

Các bệnh do thực phẩm gây nên không chỉ là các bệnh cấp tính do ngộ độcthức ăn mà còn là các bệnh mạn tính do nhiễm và tích lũy các chất độc hại từ môitrường bên ngoài vào thực phẩm, gây rối loạn chuyển hóa các chất trong cơ thể,trong đó có bệnh tim mạch và ung thư (hiện nay rất phổ biến)

H11 Thức ăn nhiều dầu, chất béo, chất

gia vị dễ gây ung thư

H12 Thức ăn mốc dễ gây ung thư

H13 Hút thuốc dễ gây ung thư H14 Uống rượu bia nhiều dễ gây ung

thư

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới đánh giá các chương trình hành độngđảm bảo chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm trên toàn cầu đã xác định được.Đồng thời cũng nhận thấy nguyên nhân gây các bệnh trên là do thực phẩm bị nhiễmkhuẩn Ở Việt Nam, theo thống kê của Bộ Y tế, trong 10 nguyên nhân gây tử vongthì nguyên nhân do vi sinh vật gây bệnh đường ruột đứng thứ 2

Tất cả những vấn đề nêu trên đã tác động tiêu cực và gây tâm lý hoang mang,

lo lắng cho người tiêu dùng Vậy câu hỏi cần đặt ra, nguyên nhân của thực trạng mất

an toàn vệ sinh thực phẩm là do đâu? Đó là do:

Lực lượng quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm quá mỏng, thiếu cập nhật, chưa

đủ khả năng kiểm nghiệm chất lượng VSATTP; không theo kịp sự phát triển của kỹthuật và công nghệ sản xuất, sự phát triển của ngành dịch vụ ăn uống, kinh doanhthực phẩm đặc biệt là thức ăn đường phố; Sự tham gia của các cấp chính quyền, cácngành chức năng có liên quan trong lĩnh vực VSATTP chưa thật sự tích cực và cótrách nhiệm, việc quản lý còn phân tán, chồng chéo; sự phối hợp của các ngànhtrong công tác thanh tra, kiểm tra chưa đồng bộ, thiếu tập trung nên hiệu quả chưacao Mặt khác kinh phí cho hoạt động thanh tra, kiểm tra có hạn nên thực hiện côngtác thiếu thường xuyên, liên tục, chỉ thanh tra, kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, chỉtập trung vào các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nguy cơ cao

- Chế tài xử phạt vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm chưa đủ sức giáo dục,răn đe người vi phạm dẫn đến thi hành pháp luật chưa nghiêm

- Trang thiết bị, phương tiện cho công tác an toàn vệ sinh thực phẩm cònthiếu làm cho tính chủ động, kịp thời chưa cao

- Cuối cùng và cũng là hệ quả của các nguyên nhân trên là do ý thức củangười dân về an toàn vệ sinh thực phẩm còn yếu, việc chấp hành các quy định đảmbảo an toàn vệ sinh thực phẩm của một bộ phận các cơ sở sản xuất, kinh doanh chưacao, mặt khác do bị tác động bởi cám dỗ lợi nhuận của nền kinh tế thị trường nên trởnên vô cảm với cộng đồng, do đó các cơ sở vi phạm và cố tình vi phạm còn nhiều

3 Tầm quan trọng của VSATTP

- Ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe:

Thực phẩm là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng cho sự phát triển của cơ thể,đảm bảo sức khỏe con người nhưng đồng thời cũng là nguồn có thể gây bệnh nếukhông đảm bảo vệ sinh

Không có thực phẩm nào được coi là có giá trị dinh dưỡng nếu nó không đảmbảo vệ sinh

Về lâu dài thực phẩm không những có tác động thường xuyên đối với sứckhỏe mỗi con người mà còn ảnh hưởng lâu dài đến nòi giống của dân tộc Sử dụngcác thực phẩm không đảm bảo vệ sinh trước mắt có thể bị ngộ độc cấp tính với cáctriệu chứng ồ ạt, dễ nhận thấy, nhưng vấn đề nguy hiểm hơn nữa là sự tích lũy dầncác chất độc hại ở một số cơ quan trong cơ thể sau một thời gian mới phát bệnhhoặc có thể gây các dị tật, dị dạng cho thế hệ mai sau Những ảnh hưởng tới sứckhỏe đó phụ thuộc vào các tác nhân gây bệnh Những trẻ suy dinh dưỡng, người già,người ốm càng nhạy cảm với các bệnh do thực phẩm không an toàn nên càng cónguy cơ suy dinh dưỡng và bệnh tật nhiều hơn

- VSATTP tác động đến kinh tế và xã hội:

Đối với nước ta cũng như nhiều nước đang phát triển, lương thực thực phẩm

là một loại sản phẩm chiến lược, ngoài ý nghĩa kinh tế còn có ý nghĩa chính trị, xãhội rất quan trọng

Vệ sinh an toàn thực phẩm nhằm tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc

tế Để cạnh tranh trên thị trường quốc tế, thực phẩm không những cần được sảnxuất, chế biến, bảo quản phòng tránh ô nhiễm các loại vi sinh vật mà còn khôngđược chứa các chất hóa học tổng hợp hay tự nhiên vượt quá mức quy định cho phépcủa tiêu chuẩn quốc tế hoặc quốc gia, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng

Những thiệt hại khi không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm gây nên nhiềuhậu quả khác nhau, từ bệnh cấp tính, mạn tính đến tử vong Thiệt hại chính do cácbệnh gây ra từ thực phẩm đối với cá nhân là chi phí khám bệnh, phục hồi sức khỏe,chi phí do phải chăm sóc người bệnh, sự mất thu nhập do phải nghỉ làm… Đối vớinhà sản xuất, đó là những chi phí do phải thu hồi, lưu giữ sản phẩm, hủy hoặc loại

bỏ sản phẩm, những thiệt hại do mất lợi nhuận do thông tin quảng cáo… và thiệt hạilớn nhất là mất lòng tin của người tiêu dùng Ngoài ra còn có các thiệt hại khác nhưphải điều tra, khảo sát, phân tích, kiểm tra độc hại, giải quyết hậu quả…

Do vậy, vấn đề đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm để phòng các bệnh gây ra

từ thực phẩm có ý nghĩa thực tế rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế và xã hội,bảo vệ môi trường sống của các nước đã và đang phát triển, cũng như nước ta Mụctiêu đầu tiên của vệ sinh an toàn thực phẩm là đảm bảo cho người ăn tránh bị ngộđộc do ăn phải thức ăn bị ô nhiễm hoặc có chất độc; thực phẩm phải đảm bảo lành

và sạch

III CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM

Có 3 loại nguyên nhân gây ô nhiễm thực phẩm là: nguyên nhân sinh học,nguyên nhân hóa học và nguyên nhân vật lý

1 Nguyên nhân sinh học

Các mối nguy gây ô nhiễm sinh học bao gồm: vi khuẩn, virus, động vậtnguyên sinh

Các con đường gây ô nhiễm sinh học vào thực phẩm:

Vi khuẩn có ở khắp mọi nơi, đặc biệt phân, nước thải, rác, bụi, thực phẩmtươi sống là ổ chứa nhiều loại vi khuẩn gây bệnh Ngay ở cơ thể người cũng cónhiều loại vi khuẩn, chúng cư trú ở da, bàn tay, ở miệng, đường hô hấp, đường tiêuhóa, bộ phận sinh dục, tiết niệu…

H16 Mối liên quan giữa nhiệt độ - vi khuẩn

Ô nhiễm do các siêu vi trùng (virus):

Virus còn nhỏ hơn vi khuẩn nhiều lần, phải dùng kính hiển vi điện tử phóngđại hàng vạn lần mới nhìn thấy chúng

Nói chung virus chịu được lạnh, không chịu được nóng và tia tử ngoại Virusgây ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền qua thực phẩm thường có trong ruộtngười

Virus có thể lây truyền từ phân qua tay người tiếp xúc hoặc từ nước bị ônhiễm phân vào thực phẩm, với một lượng rất nhỏ, virus đã gây nhiễm bệnh chongười Virus nhiễm ở người có thể lây sang thực phẩm hoặc trực tiếp lây sang ngườikhác trước khi phát bệnh

Các ký sinh trùng:

Ký sinh trùng là những vi sinh vật sống nhờ trên các sinh vật khác đang sống,lấy thức ăn từ các sinh vật đó để tồn tại và phát triển

Các loại ký sinh trùng hay gặp trong thực phẩm là giun, sán Ví dụ:

+ Sán dây: Người ăn thịt có ấu trùng sán dây trong thịt bò (gọi là sán dây bò),

trong thịt lợn (thịt lợn gạo), chưa nấu kỹ, khi vào cơ thể thì ấu trùng sẽ phát triểnthành sán trưởng thành và ký sinh ở đường ruột gây rối loạn tiêu hóa

+ Sán lá gan: Khi ăn phải cá nước ngọt như cá diếc, cá chép, cá trôi, cá rô…

có mang trùng sán lá gan nhỏ chưa được nấu kỹ, nang trùng chuyển lên ống mật, lêngan và phát triển ở gan thành sán trưởng thành gây tổn thương gan, mật

+ Sán lá phổi: Nếu ăn phải tôm, cua có mang ấu trùng sán lá phổi, chưa được

nấu chín kỹ, hoặc uống phải nước không sạch có mang ấu trùng thì chúng sẽ xuyên

qua thành ruột, chui qua cơ hoành lên phổi, phát triển thành sán trưởng thành gâyviêm phế quản, đau ngực, ho, khạc ra máu rất nguy hiểm.

+ Giun xoắn: do tập quán ăn thịt tái, nem bằng thịt sống, ăn tiết canh có ấu

trùng gây nhiễm độc, dị ứng sốt cơ, liệt cơ hô hấp có thể dẫn đến tử vong

2 Nguyên nhân hóa học:

Trong sản xuất, chế biến thực phẩm có thể xảy ra ô nhiễm hóa học Nhữngchất hoá học hay bị ô nhiễm vào thực phẩm gồm:

- Các chất ô nhiễm từ môi trường như chì trong khí thải của các phương tiệnvận tải, lò nung thép, sơn, men gốm, mối hàn hoặc ô nhiễm cadimi do xử lý chấtthải, bùn đất, rác, quặng…

- Các chất hóa học trong nông nghiệp sử dụng sai như thuốc bảo vệ thực vật,phân bón, thuốc thú y, chất tăng trọng, kích thích tăng trưởng…

- Các chất phụ gia thực phẩm (các chất tạo màu, tạo ngọt, hương liệu, chất ổnđịnh, chất chống oxy hóa, chất tẩy rửa…) sử dụng không đúng quy định như ngoàidanh mục cho phép, hoặc sử dụng không đúng quy định của nhà sản xuất

- Các hợp chất không mong muốn có trong bao bì chứa đựng, đóng gói thựcphẩm

- Các chất độc tự nhiên có sẵn trong thực phẩm như ở mầm khoai tây, sắn,măng, nấm độc, cá nóc, cóc, nhuyễn thể hai mảnh vỏ (sò, vẹm, nghêu vỏ cứng), nấmmốc sinh độc tố (độc tố vi nấm Aflatoxin trong ngô, lạc, đậu, cùi dừa bị mốc) Ngộđộc do chất độc tự nhiên thường rất cấp tính, rất nặng, tỷ lệ tử vong rất cao (như ngộđộc măng, nấm độc, cá nóc, cóc); hoặc ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe lâu dài

3 Nguyên nhân do các yếu tố vật lý:

Các mảnh thủy tinh, mảnh gỗ, sạn, đất, sỏi, xương, lông, tóc… nếu bị lẫn vàothực phẩm, có thể làm nguy hại đến sức khỏe con người như làm gãy răng, hócxương, làm tổn thương niêm mạc mồm, dạ dày, ruột…

IV CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA, ĐIỀU TRỊ NHIỄM ĐỘC THỰC PHẨM

1 Phòng ngừa nhiễm độc thực phẩm

1.1 Chọn thực phẩm tươi sạch

- Với rau quả: chọn các loại rau, quả tươi, không bị dập nát, không có mùi lạ

- Với thịt phải qua kiểm dịch thú y và đạt tiêu chuẩn thịt tươi

- Cá và thủy sản phải còn tươi, giữ nguyên màu sắc bình thường, không códấu hiệu ươn, ôi

- Các thực phẩm đã chế biến phải được đóng hộp hoặc đóng gói đảm bảo,phải có nhãn hàng hóa ghi đầy đủ nội dung như tên sản phẩm, trọng lượng, cácthành phần chính, cách bảo quản, sử dụng, nơi sản xuất, chế biến; có số đăng ký sảnxuất và còn thời hạn sử dụng Với đồ hộp không chọn hộp bị méo, phồng hay gỉ

- Không sử dụng thực phẩm khô đã bị mốc

- Không sử dụng các loại thực phẩm lạ (cá lạ, rau, quả hoặc nấm lạ) chưa biết

rõ nguồn gốc

- Không sử dụng các phẩm màu, đường hóa học không nằm trong danh mục

Bộ Y tế cho phép

1.2 Giữ vệ sinh nơi chế biến thực phẩm và ăn uống

- Khu vực chế biến thực phẩm không có nước đọng, xa các khu khói, bụi bẩn,

nhà vệ sinh hoặc khu chăn nuôi gia súc, rác thải gây ô nhiễm môi trường

- Tất cả các bề mặt sử dụng để chuẩn bị thực phẩm phải dễ cọ rửa, luôn giữgìn sạch sẽ, khô ráo

- Bếp phải đủ ánh sáng và thông gió

- Phải đủ nước sạch sử dụng để chế biến thực phẩm và vệ sinh khu vực chếbiến thường xuyên

- Ngăn ngừa sự đi lại của gián, chuột và các động vật khác trong khu vực chếbiến thực phẩm

1.3 Sử dụng đồ dùng nấu nướng và ăn uống sạch sẽ

- Không để dụng cụ bẩn qua đêm

- Bát đĩa dùng xong phải rửa ngay Không dùng khăn ẩm mốc, nhờn mỡ đểlau khô bát đĩa Nếu dụng cụ vừa rửa xong cần dùng ngay thì nên tráng lại bằngnước sôi

- Dụng cụ tiếp xúc với thức ăn chín và sống phải để riêng biệt

- Không sử dụng những dụng cụ bị sứt mẻ, hoen gỉ vì khó rửa

- Thức ăn còn thừa, thực phẩm thải bỏ phải đựng vào thùng kín có nắp đậy vàchuyển đi hằng ngày

- Chỉ sử dụng xà phòng, các chất tẩy rửa dụng cụ ăn uống được ngành Y tếcho phép để không tồn dư gây độc sang thực phẩm

- Không dùng dụng cụ bằng đồng, nhôm, thủy tinh gia công, nhựa tái sinh cómàu để nấu nướng, chứa đựng thực phẩm lỏng có tính acid hoặc các loại cồn rượu

vì chúng có thể làm tan các kim loại nặng như chì, đồng…hoặc phụ gia vào thựcphẩm

- Tuyệt đối không được dùng bao bì từng chứa đựng các hóa chất độc, thuốcbảo vệ thực vật, thuốc thú y, thuốc tẩy, chất sát trùng để đựng thực phẩm

1.4 Chuẩn bị thực phẩm sạch sẽ và nấu chín kỹ

- Rau, quả phải ngâm ngập trong nước sạch rồi rửa kỹ dưới vòi nước chảy

hoặc rửa trong chậu, thay nước 3-4 lần

- Các loại thực phẩm đông lạnh phải làm tan đá hoàn toàn và rửa sạch trướckhi nấu nướng