Luan van tư tưởng hồ chí minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc,

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho Đảng và nhân dân ta một di sản tư tưởng, lý luận vô cùng to lớn và sâu sắc. Tư tưởng của Người đã trở thành nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng Việt Nam, là tài sản vô giá của Đảng và nhân dân ta. Tư tưởng đó đã dìu dắt chúng ta trên những chặng đường xây dựng và phát triển đất nước, là ngọn cờ dẫn dắt đến mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam, trở thành sức mạnh tổng hợp và đoàn kết dân tộc trong sự nghiệp cách mạng của chúng ta hôm nay và mai sau. Trong toàn bộ hệ thống tư tưởng của Người, có tư tưởng về văn hóa. Tư tưởng văn hóa của Người là một trong nhiều lĩnh vực phong phú và sâu sắc nhất, có giá trị bền vững. Đây là lĩnh vực mà Hồ Chí Minh đã có đóng góp quý giá cho nhân loại, Người đã được thế giới suy tôn là Nhà văn hóa lớn, tiêu biểu cho nền văn hóa tương lai. Không phải ngẫu nhiên mà UNESCO đã ghi nhận Chủ tịch Hồ Chí Minh hai danh hiệu cao quý: Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất của Việt Nam. Bởi, Hồ Chí Minh mang cốt cách dân tộc mình tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Cùng với trí tuệ và tinh thần cách mạng, Hồ Chí Minh đã đấu tranh không mệt mỏi, hy sinh cả cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam và sự tiến bộ, văn minh nhân loại. Là danh nhân văn hóa kiệt xuất, Hồ Chí Minh tượng trưng cao đẹp cho cốt cách văn hóa dân tộc, thống nhất với các yếu tố văn hóa nhân loại. Trên cơ sở nhận thức đầy đủ đúng đắn về cốt cách văn hóa dân tộc Việt Nam, Hồ Chí Minh đã kết tinh những giá trị ấy với tinh hoa văn hóa nhân loại trên những phương diện khác nhau. Đó là văn hóa tình nghĩa, tinh thần nhân văn Việt Nam, sự khoan dung hòa hợp, lối sống và cách ứng xử. Hồ Chí Minh đã có một sự kết hợp hài hòa, nhuần nhị đã có cách giải quyết một cách biện chứng. Nhà văn hóa tương lai Hồ Chí Minh luôn là lá cờ vẫy gọi, là ngọn đèn pha soi sáng con đường đi lên của dân tộc. Các giá trị tư tưởng đó không chỉ có giá trị trong quá khứ mà luôn là tài sản của hiện tại và tương lai. Nó lan tỏa và chỉ hướng đi lên cho sự phát triển của dân tộc. Trong toàn bộ giá trị tư tưởng văn hóa của Hồ Chí Minh, có nội dung tư tưởng về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Ngày nay, nền kinh tế thị trường đã kéo theo sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, đem lại cho xã hội nhiều biến đổi to lớn. Công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ và đương nhiên kéo theo sự thay đổi đời sống vật chất và tinh thần. Điều đó có nghĩa là văn hóa có vai trò to lớn. Văn hóa lành mạnh và không lành mạnh cũng ồ ạt thâm nhập vào. Một số phần tử vì chạy theo lợi nhuận mà không hiểu tác hại của văn hóa không lành mạnh đã đưa vào Việt Nam, thâm nhập vào giới trẻ. Nó làm cho một số bộ phận thanh thiếu niên tụt dốc về văn hóa, đồng thời nó làm suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ đảng viên, cán bộ, cả cán bộ có chức có quyền. Đó là sự phai nhạt về lý tưởng, không thật sự tin tưởng vào thắng lợi cuối cùng của con đường cách mạng mà Bác Hồ, Đảng và dân tộc ta đã lựa chọn con đường cách mạng xã hội chủ nghĩa. Đó là căn bệnh chủ nghĩa cá nhân khá phổ biến dẫn tới cơ hội, thực dụng, quan liêu, lãng phí, tham ô, chạy chức, chạy quyền, chạy tội, chạy bằng cấp... Thông thường, mỗi bước phát triển đòi hỏi sự thăng hoa của văn hóa nhưng thực tiễn những năm qua chúng ta chưa trả lời được vấn đề này. Hiện nay, Đảng ta xác định xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, xây dựng kinh tế là trung tâm, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là quan trọng. Trong nhiệm vụ xây dựng Đảng, cùng với việc xây dựng chính trị, tư tưởng, tổ chức, phải tập trung xây dựng Đảng về văn hóa, xây dựng văn hóa trong Đảng, văn hóa cầm quyền. Xây dựng kinh tế trước hết xây dựng con người có văn hóa, có đạo đức có trí tuệ, điều mà từ trước tới nay chúng ta ít quan tâm. Coi xây dựng kinh tế là trung tâm là đúng, nhưng phải hướng tới văn hóa và mục tiêu cuối cùng là vì mục tiêu văn hóa, nước giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Như vậy, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội. Chúng ta tiếp tục đẩy mạnh toàn diện sự nghiệp đổi mới, trong đó phải đặc biệt chú ý xây dựng văn hóa, tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng và văn hóa làm cho thế giới quan Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội. Kế thừa và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, xây dựng một xã hội dân chủ, văn minh vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người với trình độ tri thức, đạo đức và thể lực, thẩm mỹ ngày càng cao. Với tất cả lý do nêu trên, chúng tôi chọn đề tài Tư tưởng Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và sự vận dụng vào xây dựng nền văn hóa ở nước ta hiện nay làm luận văn tốt nghiệp của mình

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho Đảng và nhân dân ta một di sản tưtưởng, lý luận vô cùng to lớn và sâu sắc Tư tưởng của Người đã trở thànhnền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng ViệtNam, là tài sản vô giá của Đảng và nhân dân ta Tư tưởng đó đã dìu dắt chúng

ta trên những chặng đường xây dựng và phát triển đất nước, là ngọn cờ dẫn dắtđến mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam, trở thành sức mạnh tổng hợp vàđoàn kết dân tộc trong sự nghiệp cách mạng của chúng ta hôm nay và mai sau

Trong toàn bộ hệ thống tư tưởng của Người, có tư tưởng về văn hóa

Tư tưởng văn hóa của Người là một trong nhiều lĩnh vực phong phú và sâusắc nhất, có giá trị bền vững Đây là lĩnh vực mà Hồ Chí Minh đã có đónggóp quý giá cho nhân loại, Người đã được thế giới suy tôn là "Nhà văn hóalớn", "tiêu biểu cho nền văn hóa tương lai" Không phải ngẫu nhiên màUNESCO đã ghi nhận Chủ tịch Hồ Chí Minh hai danh hiệu cao quý: "Anhhùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất của Việt Nam" Bởi, HồChí Minh mang cốt cách dân tộc mình tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.Cùng với trí tuệ và tinh thần cách mạng, Hồ Chí Minh đã đấu tranh khôngmệt mỏi, hy sinh cả cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam và

sự tiến bộ, văn minh nhân loại Là danh nhân văn hóa kiệt xuất, Hồ Chí Minhtượng trưng cao đẹp cho cốt cách văn hóa dân tộc, thống nhất với các yếu tốvăn hóa nhân loại Trên cơ sở nhận thức đầy đủ đúng đắn về cốt cách văn hóadân tộc Việt Nam, Hồ Chí Minh đã kết tinh những giá trị ấy với tinh hoa vănhóa nhân loại trên những phương diện khác nhau Đó là văn hóa tình nghĩa,tinh thần nhân văn Việt Nam, sự khoan dung hòa hợp, lối sống và cách ứng

xử Hồ Chí Minh đã có một sự kết hợp hài hòa, nhuần nhị đã có cách giảiquyết một cách biện chứng

Nhà văn hóa tương lai Hồ Chí Minh luôn là lá cờ vẫy gọi, là ngọn đènpha soi sáng con đường đi lên của dân tộc Các giá trị tư tưởng đó không chỉ

có giá trị trong quá khứ mà luôn là tài sản của hiện tại và tương lai Nó lan tỏa

và chỉ hướng đi lên cho sự phát triển của dân tộc Trong toàn bộ giá trị tưtưởng văn hóa của Hồ Chí Minh, có nội dung tư tưởng về giữ gìn bản sắc vănhóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

Ngày nay, nền kinh tế thị trường đã kéo theo sự phát triển như vũ bãocủa khoa học - công nghệ, đem lại cho xã hội nhiều biến đổi to lớn Côngnghệ thông tin phát triển mạnh mẽ và đương nhiên kéo theo sự thay đổi đờisống vật chất và tinh thần Điều đó có nghĩa là văn hóa có vai trò to lớn Vănhóa lành mạnh và không lành mạnh cũng ồ ạt thâm nhập vào Một số phần tử

vì chạy theo lợi nhuận mà không hiểu tác hại của văn hóa không lành mạnh

đã đưa vào Việt Nam, thâm nhập vào giới trẻ Nó làm cho một số bộ phậnthanh thiếu niên tụt dốc về văn hóa, đồng thời nó làm suy thoái về đạo đức,lối sống của một bộ phận không nhỏ đảng viên, cán bộ, cả cán bộ có chức cóquyền Đó là sự phai nhạt về lý tưởng, không thật sự tin tưởng vào thắng lợicuối cùng của con đường cách mạng mà Bác Hồ, Đảng và dân tộc ta đã lựachọn - con đường cách mạng xã hội chủ nghĩa Đó là căn bệnh chủ nghĩa cánhân khá phổ biến dẫn tới cơ hội, thực dụng, quan liêu, lãng phí, tham ô, chạychức, chạy quyền, chạy tội, chạy bằng cấp

Thông thường, mỗi bước phát triển đòi hỏi sự thăng hoa của văn hóanhưng thực tiễn những năm qua chúng ta chưa trả lời được vấn đề này

Hiện nay, Đảng ta xác định xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, xâydựng kinh tế là trung tâm, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dântộc là quan trọng Trong nhiệm vụ xây dựng Đảng, cùng với việc xây dựngchính trị, tư tưởng, tổ chức, phải tập trung xây dựng Đảng về văn hóa, xâydựng văn hóa trong Đảng, văn hóa cầm quyền Xây dựng kinh tế trước hếtxây dựng con người có văn hóa, có đạo đức có trí tuệ, điều mà từ trước tới

nay chúng ta ít quan tâm Coi xây dựng kinh tế là trung tâm là đúng, nhưngphải hướng tới văn hóa và mục tiêu cuối cùng là vì mục tiêu văn ihóa, nướcgiàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Như vậy, văn hóa là nền tảngtinh thần của xã hội Chúng ta tiếp tục đẩy mạnh toàn diện sự nghiệp đổi mới,trong đó phải đặc biệt chú ý xây dựng văn hóa, tiến hành cách mạng xã hội chủnghĩa trên lĩnh vực tư tưởng và văn hóa làm cho thế giới quan Mác - Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội Kếthừa và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoavăn hóa nhân loại, xây dựng một xã hội dân chủ, văn minh vì lợi ích chânchính và phẩm giá con người với trình độ tri thức, đạo đức và thể lực, thẩm

mỹ ngày càng cao

Với tất cả lý do nêu trên, chúng tôi chọn đề tài "Tư tưởng Hồ Chí

Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và sự vận dụng vào xây dựng nền văn hóa ở nước ta hiện nay" làm luận

văn tốt nghiệp của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng (1991), nhiều đềtài khoa học xã hội cấp Nhà nước về tư tưởng Hồ Chí Minh đã được triểnkhai nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống Đặc biệt sau nghị quyết01/NQ-TW về công tác lý luận trong giai đoạn hiện nay, nhiều đề tài cấp Nhànước (KX) đã được triển khai và thực hiện có hiệu quả Đến Đại hội đại biểutoàn quốc lần thứ VIII của Đảng (1996), đã thực hiện 10 chương trình nghiêncứu khoa học với sự chỉ đạo của Hội đồng lý luận Trung ương

Cùng với thời gian và tiến trình đổi mới đất nước, cho đến nay, đã cónhiều cách tiếp cận tư tưởng Hồ Chí Minh Công trình nghiên cứu bài viết củatác giả trong nước và ngoài nước về Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày càng nhiều,phong phú, đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ có liên quan đến nhiều mặt của đời

sống văn hóa xã hội ở nước ta và cả trên thế giới Tiêu biểu là một số sảnphẩm sau:

Các công trình đã in thành sách:

- Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương: "Tư tưởng Hồ Chí Minh về

văn hóa" Hà Nội, 2003

Đây là công trình gồm các bài viết của nhiều tác giả về tư tưởng vănhóa Hồ Chí Minh, trong đó có một số bài viết đề cập tới quan điểm của Người

về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại như:

+ GS,TS Đỗ Huy trong "Tư tưởng Hồ Chí Minh về tính dân tộc của

nền văn hóa - nghệ thuật mới ở Việt Nam", đã trình bày một cách khái quát

những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về tính dân tộc của vănhóa nghệ thuật, khẳng định đây là "bộ phận hợp thành hữu cơ của hệ thống tưtưởng Hồ Chí Minh, đặt cơ sở cho quá trình nhân dân ta xây dựng nền vănhóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc" Trong bài viết này, tác giả đã bước đầu

đề cập đến những vấn đề cơ bản như vấn đề kế thừa, phát huy các giá trị vănhóa nghệ thuật truyền thống, sự thống nhất trong đa dạng của văn hóa nghệthuật dân tộc, biện chứng giữa tính dân tộc và tính quốc tế

+ Trong bài "Giữ gìn và phát triển văn hóa dân tộc trong tư tưởng Hồ

Chí Minh", PSG,TS Nguyễn Khánh Bật chủ yếu đi sâu vào vấn đề bản sắc văn

hóa dân tộc trong tư tưởng Hồ Chí Minh - cái tạo nên đặc trưng và khí phách

và tâm hồn mỗi dân tộc

+ TS Nguyễn Đức Lữ trong bài "Chủ tịch Hồ Chí Minh với việc tiếp

thu tinh hoa văn hóa nhân loại và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc", chủ yếu

nói về mối quan hệ biện chứng giữa yếu tố dân tộc và nhân loại

- Tác phẩm "Hồ Chí Minh - văn hóa và đổi mới", của hai tác giả Đinh

Xuân Lâm và Bùi Đình Phong, Nxb Lao động, Hà Nội, 1998

Trong "Hồ Chí Minh về xây dựng một nền văn hóa Việt Nam có tính

dân tộc, khoa học, đại chúng", PGS,TS Bùi Đình Phong đã đề cập tính dân

tộc trong mối quan hệ giữa tính dân tộc với tính khoa học và tính đại chúng

-Ba tính chất cơ bản của nền văn hóa mới Việt Nam sau 1945, mà trong đó vănhóa nghệ thuật là một lĩnh vực đặc thù; và đi đến khẳng định: Hồ Chí Minhluôn nhấn mạnh về "cái vốn", "cốt cách" và "đặc tính" của nền văn nghệ dân tộc

- GS,TS Đỗ Huy: "Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng và phát triển

văn hóa mới ở Việt Nam", Nxb khoa học xã hội, Hà Nội, 2000.

Tác giả đã đề cập, để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tiếp thu tinhhoa văn hóa nhân loại cần nghiên cứu các tư tưởng văn hóa của Chủ tịch HồChí Minh, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn

- Thành Duy: "Cơ sở khoa học và nền tảng văn hóa của tư tưởng Hồ

Chí Minh", Nxb khoa học xã hội, Hà Nội, 1998

Tác giả đã tìm hiểu hai mặt: Nền tảng văn hóa và cơ sở khoa học của

tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh trong mối quan hệ hữu cơ để tìm ra hạt nhâncốt lõi trong văn hóa tư tưởng Hồ Chí Minh Tác giả đã nghiên cứu một vàikhía cạnh trong tư tưởng Hồ Chí Minh, trên góc độ văn hóa và khoa học đểngười đọc thấy rõ hơn tầm vóc Hồ Chí Minh không chỉ với tư cách là anhhùng giải phóng dân tộc mà còn là nói đến với tư cách là nhà văn hóa lớn củathế giới, với nhiều sáng tạo văn hóa có giá trị thời đại

- Đỗ Huy: "Tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh", Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội, 1997

Tác giả đã đặt vấn đề phát triển văn hóa Việt Nam theo tư tưởng HồChí Minh, trình bày các vấn đề: Phương pháp nghiên cứu Hồ Chí Minh vềchiến lược xây dựng nền văn hóa mới, tư tưởng văn hóa chính trị, văn hóa đạođức, văn hóa pháp luật, văn hóa nghệ thuật Hồ Chí Minh và những đề xuấtcủa tác giả về việc tiếp tục phát triển các tư tưởng Hồ Chí Minh để xây dựngnền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

- Song Thành: "Hồ Chí Minh, nhà văn hóa kiệt xuất", Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 1999

Tác giả đã khẳng định: Hồ Chí Minh là nhà văn hóa lớn, tạo cho vănhóa Việt Nam một cái nhìn mới, một quan niệm sống mới, một ý thức chínhtrị đạo đức Trên cơ sở đó, Hồ Chí Minh đã làm thức dậy truyền thống vănhóa dân tộc, định hướng cho việc phát triển một nền văn hóa mới

- Bùi Đình Phong: "Đỉnh cao tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa",

Nxb Lao động, Hà Nội, 2001

Tác giả đã nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa với nội dungcốt lõi Đó là độc lập dân tộc gắn liền chủ nghĩa xã hội, trên nền tảng chủnghĩa Mác - Lênin, gắn liền dân tộc với quốc tế

- Phạm Ngọc Anh - Bùi Đình Phong: "Hồ Chí Minh - Văn hóa và phát

triển", Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội, 2009.

Các tác giả đã khẳng định ở Hồ Chí Minh, văn hóa là quá trình kếthừa, chắt lọc và tiếp biến những giá trị của văn hóa dân tộc và thời đại Vănhóa ở Hồ Chí Minh là văn hóa của con người, do con người, vì con người, lấycon người làm hạt nhân xâu chuỗi giá trị phát triển Những giá trị tư tưởngcủa Hồ Chí Minh về văn hóa được thời gian thẩm định không chỉ là tài sảnriêng của dân tộc Việt Nam mà đã trở thành tài sản chung của toàn nhân loại

- Lê Xuân Vũ: "Chủ tịch Hồ Chí Minh với nền văn hóa Việt Nam",

Nxb Văn học, Hà Nội, 2004

Tác giả đã làm sáng tỏ Hồ Chí Minh là một nhà văn hóa lớn có nhiềucống hiến đặc biệt cho văn hóa Việt Nam ở trong lĩnh vực văn học, báo chíqua chính tác phẩm của Người để chúng ta thấy, mục đích văn chương, báochí của chủ tịch Hồ Chí Minh là phục vụ sự nghiệp cách mạng của nhân dân,

và đã trở thành nguyên tắc rường cột cho nền văn hóa Việt Nam Chủ tịch

Hồ Chí Minh cùng Đảng Cộng sản Việt Nam sáng lập và xây dựng nền văn

hóa Việt Nam xã hội chủ nghĩa ngày càng phát triển trong sự nghiệp đổi mớingày nay

- Lê Xuân Vũ: "Trong ánh sáng tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh",

Nxb Văn học, Hà Nội, 2003

Tác giả đã tập hợp những bài viết của những tác giả phản ánh thựctiễn văn hóa Việt Nam, những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, đườnglối của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa trong điều kiện cụ thể, gópphần tích cực vào xây dựng văn hóa mới

- Ngoài ra, còn phải kể đến một số công trình nghiên cứu bàn về bảnsắc văn hóa Việt Nam trong quá trình phát triển và hội nhập trên nhiều lĩnh vực

cụ thể, như: "Tìm về bản sắc dân tộc của văn hóa", do Hồ Sĩ Vịnh chủ biên;

"Văn hóa Việt Nam một chặng đường", do Hồ Sĩ Vịnh và Huỳnh Khái Vinh chủ biên; Thành Duy trong "Tư tưởng Hồ Chí Minh với bản sắc văn hóa dân

tộc"; hoặc viết về Hồ Chí Minh như là một biểu tượng của việc giữ gìn và phát

huy bản sắc của dân tộc, như "Suy nghĩ về bản sắc văn hóa dân tộc" của Huy Cận.

Các luận văn:

+ "Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và vận dụng vào xây dựng nền

văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong sự nghiệp đổi mới"

của Vũ Đình Hướng, Luận văn cử nhân, 2003

+ "Vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh về tính dân tộc của văn hóa

nghệ thuật vào xây dựng nền văn hóa nghệ thuật đậm đà bản sắc dân tộc ở nước ta hiện nay", của Nguyễn Thị Thu Hiền, Luận văn thạc sĩ, 2008.

+ "Tư tưởng Hồ Chí Minh về tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới vào

xây dựng nền văn hóa dân tộc và vận dụng tư tưởng đó trong phát triển nền văn hóa ở nước ta hiện nay", của Trịnh Thanh Mai, Luận văn thạc sĩ, 2009.

Các luận văn trên đã trình bày quan điểm Hồ Chí Minh về tính dântộc của văn hóa nghệ thuật, một số giải pháp để vận dụng quan điểm về tính

dân tộc của Hồ Chí Minh về xây dựng một nền văn hóa nghệ thuật đậm đàbản sắc văn hóa dân tộc.Tư tưởng Hồ Chí Minh về tiếp thu tinh hoa văn hóathế giới

Các bài đăng trên tạp chí

+ "Những yếu tố cơ bản tạo nên nền tảng văn hóa Hồ Chí Minh", của

Thái Hữu Thuấn, Tạp chí Khoa học xã hội, số 12, 2005

+ "Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và vấn đề bảo tồn bản sắc văn

hóa dân tộc", của Nguyễn Ngọc Quyến, Tạp chí Triết học, số 11, 2004.

+ "Hồ Chí Minh kế thừa và phát triển giá trị văn hóa dân tộc và nhân

loại", của Hồ Văn Chiểu, Tạp chí Cộng sản, số 34, 2003.

+ "Hồ Chí Minh ý thức sâu sắc về lịch sử văn hóa dân tộc để thực

hiện sứ mệnh lịch sử của Đảng Cộng sản", của Cù Huy Chử, Tạp chí Khoa

học xã hội, số 01+ 02, 2006

+ "Sự thật: Người là Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc và

nhà văn hóa kiệt xuất của Việt Nam", của TS Văn Thị Thanh Mai, Tạp chí

Tuyên giáo, số 10-2009

Như vậy, có thể thấy các công trình, bài viết nêu trên đều đã đề cậpđến quan điểm của Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tiếpthu tinh hoa văn hóa nhân loại ở những góc độ khác nhau, song vẫn chủ yếu

là đi vào vấn đề bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại,chưa tác giả nào tập trung nghiên cứu làm rõ nội dung quan điểm của Hồ Chí

Minh về "Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân

loại" để vận dụng vào xây dựng nền văn hóa ở nước ta hiện nay như là một

công trình nghiên cứu có tính hệ thống và chuyên biệt Trên cơ sở kế thừa kếtquả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu đi trước, luận văn sẽ đi sâu, góp phầnlàm rõ hơn nữa quan điểm của Người về vấn đề này

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích

Luận văn có mục đích trình bày một cách tổng quát những quan điểmcủa Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa vănhóa nhân loại và sự vận dụng vào xây dựng nền văn hóa ở nước ta hiện nay

3.2 Nhiệm vụ

Luận văn làm rõ:

- Nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về giữ gìn bắc sắc vănhóa, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

- Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

- Sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc,tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại vào xây dựng nền văn hóa ở nước ta hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Với mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đã trình bày ở trên, luận vănxác định đối tượng nghiên cứu là tư tưởng Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắcvăn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, quá trình vận dụng tưtưởng Hồ Chí Minh của Đảng ta trong xây dựng, phát triển văn hóa nước ta

4.1 Phạm vi nghiên cứu

Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa là một vấn đề rất rộng Luận vănkhông trình bày toàn bộ các vấn đề tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa mà chủyếu khai thác một trong những quan điểm của Người về văn hóa đó là tưtưởng Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa vănhóa nhân loại, quá trình vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh của Đảng ta trongxây dựng, phát triển văn hóa nước ta trong quá trình đổi mới

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Cơ sở lý luận

Thực hiện đề tài này, luận văn chủ yếu dựa trên cơ sở lý luận là chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối quan điểm của Đảng vàNhà nước ta về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóanhân loại, đồng thời có tham khảo một số công trình nghiên cứu, đề tài khoahọc, sách báo, tạp chí… liên quan đến nội dung được đề cập trong luận văn

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận: Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩaMác - Lênin và tư tưởng của Hồ Chí Minh Bên cạnh đó luận văn sẽ được thựchiện trên cơ sở kết hợp giữa các phương pháp nghiên cứu khoa học: Phân tích

và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch, phương pháp lôgíc và lịch sử, điều tra sosánh Ngoài ra, luận văn còn áp dụng cả phương pháp khảo sát thực tiễn đểthực thi đề tài này

6 Những đóng góp về khoa học của luận văn

Trước hết, luận văn sẽ là một bản tổng hợp một cách đầy đủ, chânthực, khách quan những tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa Trên cơ sở đó,luận văn sẽ làm công việc khảo sát việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vềgiữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại trong

sự nghiệp xây dựng văn hóa Việt Nam hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu

và giảng dạy các bộ môn: Văn hóa, lịch sử, đạo đức, tư tưởng Hồ Chí Minh

ở các nhà trường, làm tài liệu cho các đề tài nghiên cứu sau này

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dungcủa luận văn gồm 2 chương, 6 tiết

Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC

VÀ TIẾP THU TINH HOA VĂN HÓA NHÂN LOẠI

1.1 KHÁI NIỆM VĂN HÓA, BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC, QUAN NIỆM

VỀ GIAO LƯU VÀ TIẾP THU VĂN HÓA GIỮA CÁC DÂN TỘC

1.1.1 Khái niệm văn hóa

1.1.1.1 Quan niệm của các học giả về văn hóa

Văn hóa là khái niệm có nội hàm hết sức phóng phú Mọi sự vật, hiệntượng, mọi quá trình trong thế giới vật chất lẫn tinh thần có mối quan hệ vớicon người, tác động và ảnh hưởng trở lại con người đều có khía cạnh văn hóacủa nó Người ta có thể hiểu văn hóa như một hoạt động sáng tạo của conngười, nhưng cũng có thể hiểu văn hóa như lối sống, thái độ ứng xử, lại có thểhiểu văn hóa như trình độ học vấn…

Bằng những cách tiếp cận khác nhau, gắn với nhiều khía cạnh của cuộcsống, hiện nay, đã có hàng trăm định nghĩa về văn hóa, phản ánh văn hóa

"hữu thể" (tangible) và văn hóa "vô hình" (intangible)

Văn hóa hữu thể như đình, đền, chùa, miếu, lăng mộ, nhà sàn…

Văn hóa vô hình bao gồm các biểu hiện tượng trưng và "không sờthấy được", được lưu truyền và biến đổi theo thời gian Nó gồm âm nhạc,múa, truyền thông, truyền miệng, ngôn ngữ, huyền thoại, phong tục tập quán,

lễ hội

Tác giả E.B Tylor trong cuốn Văn hóa nguyên thủy (Primitere Culture,

London, 1871) đưa ra quan niệm văn hóa là một phức hợp nhiều mặt, do conngười tạo nên và mang tính xã hội

Tổng thư ký UNESCO, Mayor định nghĩa: "Văn hóa là tổng thể sốngđộng các hoạt động sáng tạo (của cá nhân và các cộng đồng) trong quá khứ vàhiện tại Qua các thế kỷ, các hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thốngcác giá trị, các truyền thống và thị hiếu, những yếu tố xác định đặc tính riêngcủa mỗi dân tộc" [28, tr 95].

Tổ chức Giáo dục, Khoa học, Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO)

đưa ra cách hiểu văn hóa theo nghĩa rộng: Văn hóa là một phức thể - tổng thể

các đặc trưng - diện mạo về tinh thần, vật chất, tri thức và tình cảm khắc họanên bản sắc của cộng đồng gia đình, xóm, làng, vùng, miền, quốc gia, xã hội…Văn hóa không chỉ bao gồm nghệ thuật, văn chương, cả lối sống, những quyền

cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những truyền thống tín ngưỡng

UNESCO cũng đưa ra cách hiểu văn hóa theo nghĩa hẹp: Đó là tổng

thể những hệ thống biểu trưng chi phối cách ứng xử và sự giao tiếp trong mộtcộng đồng, khiến cộng đồng ấy có đặc thù riêng (đẹp hay xấu, đạo đức hay vôluân, phải hay trái, đúng hay sai…) theo cộng đồng ấy

Người phương Đông có quan niệm: "Văn" nghĩa là "vẻ đẹp" (giá trị);văn hóa nghĩa là "trở thành có giá trị", "chứa các giá trị, thước đo, mức độnhân bản của xã hội và con người"

Người phương Tây có quan niệm: Từ tiếng La-tinh, Cultura (vun trồngvật chất và tinh thần), dẫn tới Culture (văn hóa) Như vậy, văn hóa được hiểu

là trình độ vun trồng của con người, của xã hội, khẳng định tính người, làmcho con người và xã hội ngày càng phát triển hơn, bỏ lại những gì đằng sau làtrạng thái nguyên sơ

Ở Việt Nam, khái niệm văn hóa chỉ mới xuất hiện thời hiện đại, gắn

với tư tưởng của GS Đào Duy Anh và tác phẩm "Việt Nam văn hóa sử cương"

của ông Trong tác phẩm đó, theo trường phái văn hóa học Pháp, GS ĐàoDuy Anh chỉ quan niệm văn hóa như là tổng hợp các mặt sinh hoạt của conngười trong đời sống xã hội

Như vậy, chúng ta hiểu văn hóa là một phạm trù chỉ toàn bộ đời sốngcon người trong mối quan hệ giữa con người với con người và giữa con ngườivới giới tự nhiên Quan hệ đó đã kết tinh các giá trị (vật chất và tinh thần),năng lực hoạt động của con người (trong phương thức sống, năng lực chiếmlĩnh thế giới và khả năng hóa thân vào sản phẩm do mình tạo ra) và trình độphát triển của chính bản thân con người (hoàn thiện phẩm chất, nhân cách,trình độ ) Văn hóa giúp con người tự hoàn thiện, khắc họa bản sắc, tính cáchriêng của một cộng đồng, có tầm quan trọng to lớn và ý nghĩa cách mạng sâu

xa đối với vận mệnh con người

Như vậy, khi tìm hiểu về lĩnh vực này từ trước đến nay đã có nhiềucách hiểu khác nhau về văn hóa Chung quy lại, có ba cách hiểu chính sau đây:

- Văn hóa được hiểu theo nghĩa rộng nhất - đó là toàn bộ những giá trịvật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra để đáp ứng nhu cầu tồn tại vàphát triển của mình trong tiến trình đi lên của lịch sử Văn hóa là đặc trưngcủa toàn bộ cuộc sống loài người Xây dựng văn hóa là xây dựng tất cả cácmặt của đời sống xã hội và quan tâm đến trình độ phát triển của con người

- Văn hóa được hiểu theo nghĩa hẹp hơn - đó là những giá trị tinh thần,

là đời sống tinh thần của xã hội, như đạo đức, tín ngưỡng, tôn giáo, thẩm mỹ,tâm linh nghệ thuật Như vậy, văn hóa chỉ là một mặt, chứ không phải làtoàn bộ đời sống xã hội loài người

- Văn hóa được hiểu theo nghĩa hẹp nhất, thường dùng hằng ngày - đó

là trình độ học vấn của con người

1.1.1.2 Quan niệm Hồ Chí Minh về văn hóa

Nghiên cứu tư tưởng văn hóa ở Hồ Chí Minh, chúng ta thấy, Người đã

có quan niệm văn hóa theo nhiều nghĩa khác nhau Tùy từng thời kỳ, Người

sử dụng khái niệm văn hóa với những nội hàm rộng hẹp khác nhau Nhưngkhi bắt tay xây dựng nền văn hóa mới, Người đã coi văn hóa là đời sống tinh

thần, là thuộc về kiến trúc thượng tầng, để có sự phân biệt tương đối với cácmặt khác nhau của đời sống xã hội

Trong "Mục đọc sách" ở phần cuối tập "Nhật ký trong tù" (năm

1942-1943), Hồ Chí Minh đã nêu ra một định nghĩa về văn hóa đầy đủ nhất: "Vì lẽsinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phátminh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học,nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và cácphương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là vănhóa Văn hóa là sự tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt cùng với những biểuhiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đờisống và đòi hỏi của sự sinh tồn" [40, tr 431]

Người còn ghi thêm:

Năm điểm lớn xây dựng nền văn hóa dân tộc

1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường

2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quầnchúng

3 Xây dựng xã hội: Mọi sự nghiệp có liên quan đến phúclợi của nhân dân trong xã hội

4 Xây dựng chính trị: dân quyền

5 Xây dựng kinh tế [40, tr 431]

Như vậy, văn hóa được hiểu theo nghĩa rộng nhất Đó là toàn bộ nhữnggiá trị vật chất và những giá trị tinh thần mà loài người sáng tạo ra nhằm đápứng lẽ sinh tồn, đồng thời cũng là mục đích sống của loài người Và muốnxây dựng văn hóa dân tộc thì phải xây dựng tất cả các mặt kinh tế, chính trị,

xã hội, đạo đức, tâm lý con người

Từ sau Cách mạng tháng Tám 1945, văn hóa được Hồ Chí Minh xácđịnh là đời sống tinh thần xã hội, thuộc về kiến trúc thượng tầng của xã hội

Văn hóa được đặt ngang hàng với chính trị, kinh tế, xã hội, tạo thành bốn vấn

đề chủ yếu của đời sống xã hội Trong công cuộc kiến thiết nước nhà, có bốnvấn đề cần chú ý đến, cũng phải coi là quan trọng ngang nhau: Chính trị, kinh

tế, xã hội, văn hóa Nhưng văn hóa là một kiến trúc thượng tầng

Theo Hồ Chí Minh, bốn vấn đề có quan hệ mật thiết với nhau, cùngtác động lẫn nhau:

- Chính trị, xã hội có được giải phóng thì văn hóa mới được giải phóng.Chính trị giải phóng mở đường cho văn hóa phát triển

Khi đất nước và dân tộc còn bị nô lệ thì văn hóa cùng chung số phận

nô lệ, tuyệt đại bộ phận nhân dân bị đọa đầy trong vòng tối tăm dốt nát Vìvậy, có những nhà yêu nước chủ trương trước hết phải khai dân trí phải nângcao trình độ văn hóa của nhân dân, sau đó mới tính chuyện giành độc lập tự

do cho đất nước và dân tộc Đường lối cải lương đó đã hoàn toàn bị thất bại

Khi chuẩn bị cuộc cách mạng vô sản ở nước Nga, vấn đề cũng đượcđặt ra tương tự như vậy Có người cho rằng cần nâng cao trình độ văn hóa củanhân dân Nga? Quan điểm của Lênin đã thực tiễn Cách mạng tháng MườiNga chứng minh là đúng đắn

Lãnh đạo nhân dân đi theo con đường cách mạng vô sản, Hồ Chí Minh

đã vạch ra một đường lối mới: Phải tiến hành cách mạng chính trị trước mà cụthể ở Việt Nam là tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc để giành chínhquyền, để giải phóng chính trị, giải phóng xã hội, từ đó giải phóng văn hóa

mở đường cho văn hóa phát triển

- Xây dựng kinh tế để tạo điều kiện cho xây dựng và phát triển văn hóa.Cùng với việc xác định bốn vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóađều phải coi trọng ngang nhau, Hồ Chí Minh vẫn chỉ rõ kinh tế thuộc về cơ sở

hạ tầng, là nền tảng của việc xây dựng văn hóa, xây dựng kiến trúc thượng

tầng Từ đó, Người nêu ra luận điểm phải xây dựng kinh tế, xây dựng cơ sở

hạ tầng để có điều kiện xây dựng và phát triển văn hóa

Văn hóa là một kiến trúc thượng tầng, nhưng cơ sở hạ tầng của xã hội cókiến thiết rồi, văn hóa mới kiến thiết được và có đủ điều kiện phát triển được

"Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải phát triển kinh tế và văn hóa

Vì sao không nói phát triển văn hóa và kinh tế? Tục ngữ có câu: Có thực mớivực được đạo, vì thế kinh tế phải đi trước… Phát triển kinh tế và văn hóa đểnâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân ta" [47, tr 59]

- Văn hóa không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị.Văn hóa phải thực hiện nhiệm vụ chính trị, thúc đẩy xây dựng và phát triểnkinh tế

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Hồ Chí Minh đã khẳng định:

"Văn hóa, nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài,

mà phải ở trong kinh tế chính trị" [43, tr 368-369]

Trong tư tưởng văn hóa, Hồ Chí Minh đặc biệt chú ý đến bản chất củamột hiện tượng văn hóa đó chính là khả năng sáng tạo của nhân dân lao động.Khi khẳng định quần chúng nhân dân là chủ thể sáng tạo văn hóa, là ngọnnguồn của mọi giá trị văn hóa, Người nhắc nhở cần tạo cho văn hóa một độnglực, một diện mạo hoàn toàn mới, góp phần vào việc xây dựng và phát triểnmột nền văn hóa mới ở Việt Nam

Như vậy, một điều đặt ra so với định nghĩa về văn hóa của UNESCO thìquan niệm của Hồ Chí Minh được nêu ra từ rất sớm nhưng lại phù hợp với tìnhhình hiện nay khi mà UNESCO đã thống nhất quan niệm cơ bản về văn hóa

Từ phương Đông sang phương Tây, từ truyền thống đến hiện đại, từdân tộc đến nhân loại, Người đã có một quá trình tích lũy tri thức, thâu thái vàliên kết nhiều sắc thái văn hóa, hòa quyện cách mạng với văn hóa Vì vậy,

chúng ta có thể nhận thức quan niệm nêu trên của Hồ Chí Minh về văn hóa làmột sự tổng kết cả hai phương diện khoa học và thực tiễn chuẩn bị cho sựnghiệp xây dựng một nền văn hóa mới ở Việt Nam.

Tóm lại, "văn hóa" là một khái niệm có nội hàm phong phú và ngoạidiên rất rộng, cho nên tồn tại rất nhiều quan niệm khác nhau Cho dù hiểutheo nghĩa rộng hay nghĩa hẹp thì văn hóa vẫn được coi là tất cả những giá trị

mà nhân loại đã đạt được trong quá trình tồn tại và phát triển của mình.Vănhóa chính là sự nối tiếp từ quá khứ đến hiện tại và tương lai Văn hóa đã trởthành một trong những thành tố quan trọng đối với sự tồn vong và phát triểncủa mỗi một dân tộc

1.1.2 Khái niệm bản sắc văn hóa

Nhân lõi của một nền văn hóa tập trung và lắng đọng ở bản sắc vănhóa Các nhà triết học và văn hóa học đều nhận thấy, bản sắc văn hóa là đặctrưng riêng về sắc thái thể hiện cả bên ngoài lẫn nội dung bên trong, khẳngđịnh nó là của dân tộc này chứ không phải là dân tộc khác Bản sắc văn hóa,

vì thế, là bộ gien di truyền của văn hóa dân tộc Nói một cách khái quát, bảnsắc văn hóa là sức mạnh chủ thể của nền văn hóa Bản sắc văn hóa thể hiện ởmỗi cá nhân, mỗi cộng đồng, xã hội

Trên bình diện xã hội, động lực văn hóa đối với sự phát triển xã hộithể hiện ở vai trò của bản sắc văn hóa đối với sự cố kết cộng đồng, tạo nênsức mạnh tổng hợp, nội sinh của mỗi dân tộc Trong quá trình tồn tại và pháttriển, mỗi cộng đồng dân tộc đều tạo dựng nên cho mình những giá trị tinhthần nhất định Những giá trị đó là sự phản ánh về mặt tinh thần quá trình tồntại và phát triển của mỗi dân tộc Đến lượt mình, những giá trị đó lại trở thànhđịnh hướng giá trị, thành động lực của quá trình dựng nước và giữ nước củadân tộc, các quốc gia

Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam, như Đảng ta đã khẳng định tại Hộinghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII:

Bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộngđồng các dân tộc Việt Nam được vun đắp qua lịch sử hàng ngànnăm đấu tranh dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồngnàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức gắn kết cánhân với gia đình - làng - xã - Tổ quốc, lòng nhân ái, khoan dung,trọng tình nghĩa, đạo lý, đức tính cần cù sáng tạo trong lao động, sựtinh tế trong ứng xử tính giản dị trong lối sống Bản sắc văn hóadân tộc còn đậm nét cả trong các hình thức biểu hiện mang tính dântộc độc đáo [16, tr 56]

Bản sắc đó chi phối toàn bộ đời sống của cộng đồng dân tộc Việt Nam,trải qua mấy nghìn năm lịch sử, nó được biểu hiện rõ rệt nhất trước nhữngthách thức của lịch sử đối với vận mệnh dân tộc Bản sắc văn hóa Việt Nam

đã tạo nên sự tồn tại của dân tộc Việt Nam và giúp cho cộng đồng dân tộctránh được âm mưu đồng hóa của mọi kẻ thù xâm lược trong lịch sử Chính

hệ giá trị cốt lõi này bản sắc văn hóa dân tộc - là "bộ lọc" và hệ quy chiếu đểông cha chúng ta lựa chọn, tiếp thu nhiều giá trị mới qua nhiều cuộc giao lưu,tiếp xúc văn hóa với các nước trong khu vực và thế giới qua các thời kỳ khácnhau của lịch sử Điều kỳ lạ là trải qua tất cả các cuộc giao lưu, giao tiếp ấy

dù là áp đặt hay tự nguyện, văn hóa Việt Nam không những vẫn giữ nguyênđược bản sắc của mình mà còn phong phú thêm nhờ biết thâu nhận nhiều yếu

tố mới từ bên ngoài, đáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước qua cácgiai đoạn lịch sử, đồng thời phù hợp với giá trị cội nguồn của văn hóa dân tộc

1.1.3 Quan niệm về giao lưu và tiếp thu văn hóa giữa các dân tộc

Giao lưu văn hóa (Acculturation) là sự tiếp xúc và trao đổi qua lại trongmột quá trình lâu dài, trực tiếp giữa hai nền văn hóa của hai cộng đồng ngườikhác nhau Giao lưu văn hóa là sự vận động thường xuyên của xã hội, gắn bóvới tiến hóa xã hội nhưng cũng gắn bó với sự phát triển của văn hóa, là sự vậnđộng thường xuyên của văn hóa Nó không chỉ là động lực phát triển của vănhóa mà còn là động lực của sự tiến hóa xã hội.

Ngay từ thời tiền sử, sự tiếp xúc và giao lưu văn hóa đã diễn ra Song,điều đó không phải bản thân hoạt động văn hóa mang lại mà nó diễn ra nhờhoạt động trao đổi kinh tế và nhiều hoạt động trao đổi "phi kinh tế", như traođổi tặng phẩm hay vật phẩm tôn giáo; hoặc nhờ những sự tiếp xúc khác nhaunhư quan hệ hôn nhân, ngoại giao… Ngoài ra, các cuộc thiên di thường xảy ratrong thời nguyên thủy và cổ trung đại làm cho các tập đoàn người có văn hóakhác nhau đã vô tình đến với nhau, sống cạnh nhau, xen kẽ nhau cũng dẫnđến sự tiếp xúc và giao lưu văn hóa

Trong giao lưu văn hóa, một điều tất yếu xảy ra là, bất kể văn hóa củacộng đồng người này có thể lan truyền đến cộng đồng kia Các yếu tố văn hóađược tiếp biến có khi là cá biệt, rời rạc; nhưng cũng có khi lại kết thành hệthống chặt chẽ; có khi lại gắn kết với những yếu tố văn hóa truyền thống; cókhi lại đổi mới mạnh mẽ các yếu tố văn hóa cũ Người ta gọi những yếu tốvăn hóa đó là ngoại sinh Vì vậy, có thể nói, giao lưu văn hóa vừa là kết quảcủa trao đổi, vừa là chính bản thân sự trao đổi Có hiểu như vậy mới thấy hếttầm quan trọng của giao lưu văn hóa trong lịch sử nhân loại Nó là một độnglực cho sự phát triển của lịch sử

1.2 NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC VÀ TIẾP THU TINH HOA VĂN HÓA NHÂN LOẠI

1.2.1 Văn hóa dân tộc cội rễ của tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh

Như một dòng chảy liên tục từ đời này sang đời khác, như những mạchlưu thông lan tỏa và thấm sâu trong từng thớ đất của ông cha để lại, văn hóadân tộc luôn là cội rễ của tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh sinh ra trong một gia đình có truyền thống nhà nho tạimột vùng đất xứ Nghệ đầy ắp truyền thống văn hóa Ngay từ lúc nhỏ, Hồ ChíMinh đã được nuôi dưỡng trong một gia đình - quê hương xứ Nghệ; Ngườiđược tắm mình trong bao làn điệu dân ca, điệu vè, hát ví, hát giặm Khi cònthiếu niên, Nguyễn Sinh Cung đã say sưa với những hoạt động văn hóa - vănnghệ giàu tình cảm quê hương Cậu bé Cung thường cùng với anh trai và bạn

bè có mặt trong những điệu hát ví, hát phường vải và các buổi hội hè Hơnnữa, từ nhỏ, Nguyễn Sinh Cung đã được tắm mát, bao bọc trong sự đầm ấm,hạnh phúc của gia đình tình cảm nồng nàn, thủy chung của tình làng nghĩaxóm vẫn vốn là những nét đẹp của truyền thống văn hóa Việt Nam…

Những truyền thống văn hóa do Hồ Chí Minh kết tinh bắt nguồn từ sựđùm bọc yêu thương của một gia đình nhà nho thanh bạch, ngay từ đầu đãđược hưởng sự giáo dục đúng đắn, chỉ dẫn tận tình của cha mẹ, thầy học vànhững người thân trong họ trong làng Bởi vậy, ở cậu bé, những truyền thốngvăn hóa của dân tộc, trước hết lòng yêu nước, cũng được sớm ươm mầm, nảy

Từ nhỏ, Hồ Chí Minh đã được nghe cha mình đàm thoại với bạn bè vềthời cuộc, được đứng hầu trà trong các cuộc luận bàn giữa cha cậu với nhữngngười bạn chí thân cùng chí hướng với Người, như: Đào Tấn, Phan Bội Châu,

Vương Thúc Quý, Lê Văn Huân Hồ Chí Minh đã tham gia công tác bí mậtlàm liên lạc cho những nhà nho yêu nước, được đọc và nghe đọc những bàiyêu nước thể hiện tinh thần và văn hóa của dân tộc

Bằng sự nhảy cảm bản thân, cộng với sự truyền dạy của thầy, của cha,Nguyễn Tất Thành đã sớm hiểu biết tường tận về lịch sử hàng ngàn năm dựngnước và giữ nước của dân tộc Người tự hào vì mình là con lạc cháu Hồng, làcon cháu của Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, LêLợi các vị anh hùng cứu nước Người cũng kính trọng và cảm phục sâu sắctâm hồn tài năng, đức độ của các nhà văn hóa Nguyễn Trãi, Nguyễn Du Nguyễn Tất Thành yêu những câu ca dao quê hương

Vào buổi nước mất nhà tan từ đầu thế kỷ XX, ở kinh đô Huế, NguyễnTất Thành đã nghe cha kể lại về cuộc nổi dậy của Vua Hàm Nghi, về cả giađình tướng Tôn Thất Thuyết đã bỏ mình vì nước, phò vua giữa rừng sâu Tất

cả những hành động đó đều có một điểm xuất phát từ "nhân cách dân tộc" vàđều cùng vì "nhân cách dân tộc Việt Nam"

Tất cả đã bồi bổ vào trái tim, tâm hồn và nhãn quan chính trị của ngườithanh niên Nguyễn Tất Thành Và cũng chính là bắt đầu từ đó, vì niềm tự hàoquá khứ của Tổ quốc, vì truyền thống tốt đẹp của một nền văn hóa dân tộc vớibao di sản của tổ tiên, Nguyễn Tất Thành đã quyết tâm ra đi tìm đường cứudân, cứu nước

Hành trang của Người trên bước đường bôn ba là một nền văn hóa tốtđẹp của quê hương - gia đình - dân tộc Người đã dùng chính vũ khí văn hóadân tộc cao đẹp đó để chống lại thứ văn hóa xấu xa của chủ nghĩa thực dânxâm lược, với mục tiêu không chỉ để bảo vệ nền văn hóa của dân tộc ViệtNam mà còn vì sự trường tồn và phát triển của nền văn hóa nhân loại

1.2.2 Tinh hoa văn hóa nhân loại - nguồn bổ sung, hoàn chỉnh tư

tưởng văn hóa Hồ Chí Minh

Nếu như nền văn hóa dân tộc là cái khởi nguyên, cái cội rễ, thì tinhhoa văn hóa nhân loại sẽ bổ sung hoàn chỉnh cho tầm cao tư tưởng và nhâncách Hồ Chí Minh

Quá trình hoạt động cách mạng và trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh

về văn hóa đã thể hiện một luận điểm rất quan trọng, đó là: Nền văn hóa củamột dân tộc phải là kết quả của sự kết hợp văn hóa dân tộc với tinh hoa vănhóa nhân loại Và chính bằng trí tuệ tài năng, đầu óc phê phán tinh tường, sứclao động và bằng cả lý tưởng của mình, Người là biểu tượng của sự tiếp thu

và hòa nhập tinh hoa văn hóa nhân loại

Hồ Chí Minh được sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước Ngay

từ thời niên thiếu, Người đã được đào tạo theo lối nho học truyền thống Ngườiđọc thuộc nhiều bài trong "Tứ thư", "Ngũ kinh" - những bộ sách kinh điển củaNho giáo Người đã từng nói (1923): Tôi sinh ra trong một gia đình nhà nhoViệt Nam Những thanh niên trong gia đình ấy thường nghiên cứu lý luậncủa Khổng Tử, đó không phải là tôn giáo mà là một thứ khoa học về kinhnghiệm đạo đức và sự trang nhã Về căn bản, chủ nghĩa Khổng Tử là sự bìnhyên trong xã hội không bao giờ thay đổi

Trong sự phát triển của Người về văn hóa, đặc biệt là khi tiếp thu chủnghĩa Mác - Lênin, thì đối với học thuyết Nho giáo Hồ Chí Minh có thái độrất rõ ràng, phù hợp với đạo lý dân tộc và tinh thần mác - xít Người đã từngnói: Tuy Khổng Tử là phong kiến và tuy học thuyết của Khổng Tử có nhiềuđiều không tích cực, song chúng ta phải học những điều hay trong đó Tronglĩnh vực xây dựng con người mới, Hồ Chí Minh giáo dục cán bộ, đảng viên taphải chịu khổ trước và hưởng vui sau nhân dân, không bị cám dỗ trước của

cải vật chất, không vì nghèo mà thay đổi lòng dạ, không vì kẻ thù có sứcmạnh mà nhu nhược khuất phục Tư tưởng đó chính là Hồ Chí Minh đã tiếpthu cái cao đẹp của Nho giáo.

Sau khoảng 30 năm hoạt động ở nước ngoài, chủ yếu là ở trung tâmvăn minh châu Âu, và ngọn nguồn tinh hoa của các cuộc cách mạng tư sản,Nguyễn Ái Quốc đã có đủ thời gian và điều kiện để tiếp nhận những gì thuộcvăn hóa phương Tây mà cần thiết cho sự nghiệp giải phóng của dân tộc mình

Đó là vốn tri thức sách vở mà Người có được khi tiếp nhận với tinh hoa vănhóa phương Tây từ cổ tới kim qua những tác phẩm bất hủ của những thiên tàinhư Sếchxpia, Huy gô, Tônxtôi, Pruđông… Hồ Chí Minh đã sớm tìm thấytrong chủ nghĩa nhân văn một khát vọng tự do, một tinh thần chiến đấu khôngkhoan nhượng vì cuộc sống tốt đẹp của con người

Đối với văn hóa phương Tây, một mặt Người đã tìm thấy những giátrị quý báu nhất của cuộc cách mạng tư sản đấu tranh vì quyền tự do, quyềnbình đẳng và bác ái Qua lăng kính của một con người trên con đường đấutranh giải phóng dân tộc, Nguyễn Ái Quốc đã tiếp thu tư tưởng tự do, bìnhđẳng, dân chủ một cách triệt để Tuy nhiên, Người cũng phê phán "những tưtưởng cộng hòa dân chủ không đến nơi" của cách mạng tư sản Người cũng đãthể hiện điều đó bằng tầm nhìn sâu sắc của mình

Trong bộ phận cấu thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa mới, chủnghĩa Mác - Lênin giữ vai trò quan trọng nhất Khác với các học thuyết khác,chủ nghĩa Mác- Lênin không chỉ dừng lại ở mưu cầu hạnh phúc cho mọingười mà con trang bị cho con người phương pháp biện chứng duy vật với tưcách là công cụ nhận thức khoa học để hành động cách mạng Tư tưởng HồChí Minh là trí tuệ của loài người, là sản phẩm văn hóa của nhân loại đượcchắt lọc qua nhiều thế hệ

Nguyễn Ái Quốc tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin là tiếp thu một hệ tưtưởng hoàn toàn tiến bộ so với các hệ tư tưởng trước đó mà Người đã biết tới.Tính mới mẻ và sự khác nhau căn bản đó chính là ở chỗ tư tưởng Mác - Lênin

là nguồn sáng hướng dân tộc Việt Nam tới độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

1.3 NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC VÀ TIẾP THU TINH HOA VĂN HÓA NHÂN LOẠI

1.3.1 Hồ Chí Minh với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

1.3.1.1 Giữ gìn bản sắc văn hóa - Nhu cầu sinh tồn và phát triển dân tộc

Văn hóa trước hết là văn hóa của dân tộc Theo cách tiếp cận đó, vănhóa Việt Nam trước hết là thành quả mấy nghìn năm dựng nước và giữ nướckiên cường, sáng tạo đầy gian khổ, hy sinh nhưng rất đỗi hào hùng của cộngđồng các dân tộc sống trên lãnh thổ Việt Nam

Dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộc có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Cóthể nói đặc trưng tiêu biểu, khí phách và tâm hồn dân tộc được thể hiện rõ nhấtqua bản sắc văn hóa dân tộc Từ bản sắc văn hóa dân tộc, người ta còn đi sâunghiên cứu để tìm ra điều cốt lõi nhất trong bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc

Để hiểu rõ được bản sắc văn hóa Việt Nam, Hồ Chí Minh chỉ rõ:

Dân ta phải biết sử ta,Cho tường gốc tích nước nhà Việt NamDân ta phải biết sử ta Sử ta dạy cho ta những chuyện vẻ vangcủa tổ tiên ta Dân tộc ta là con Rồng cháu tiên, có nhiều người tài giỏiđánh Bắc diệt Nam, yên dân trị nước đến để muôn đời [43, tr 171]

Chính truyền thống lịch sử đó đã tạo nên "vốn quý" văn hóa Việt Nam,cốt cách của tâm hồn dân tộc Hiểu biết lịch sử, vì thế trở thành nhu cầu tồntại của cả cộng đồng và mỗi cá nhân.

Theo Hồ Chí Minh, từ việc nghiên cứu lịch sử nước nhà, mỗi người sẽthấy dân tộc Việt Nam có những cái vốn rất quý báu của mình Như vậy, quátrình dựng nước và giữ nước hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam đã tạo ranhững giá trị bền vững, những tinh hoa mang tính đặc thù Làm nên bản sắcvăn hóa dân tộc

Với Hồ Chí Minh, việc bảo vệ, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là cầnthiết nhưng quan trọng hơn là vận dụng và phát triển những bản sắc ấy vàocuộc sống Đó là cách tốt nhất để bảo vệ và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là vấn đề sống còn của mỗi quốc gia,

là vấn đề tồn tại hay không tồn tại của mỗi dân tộc Bản sắc văn hóa dân tộcViệt Nam có ý nghĩa thiêng liêng cao quý, nó là tài sản vô giá, là linh hồn củanúi sông, đã được hun đúc, tạo dựng qua bao biến thiên của lịch sử và thăngtrầm của vận nước mà trong đó nhân dân ta phải trả bằng cả, mồ hôi và nướcmắt Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam là biểu hiện sự trường tồn của giốngnòi, là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai của dân tộc Văn hóa dântộc mãi mãi là một tiêu chí cơ bản để phân biệt dân tộc này với dân tộc khác

Phát triển kinh tế là nhu cầu bức xúc đối với nước ta hiện nay, nhưngnếu làm cho bản sắc văn hóa dân tộc bị tàn úa đi thì trở thành phản phát triển.Trong Hội nghị Trung ương lần thứ tư (khóa VII), Tổng Bí thư Đỗ Mười đãnói: Cùng với việc xây dựng và phát triển kinh tế hàng hóa, phải xây dựng vàphát triển văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, theo định hướng xã hộichủ nghĩa với những đặc trưng cơ bản là dân tộc, hiện đại, nhân văn

1.3.1.2 Nội dung giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

Hồ Chí Minh nhận thức được sâu sắc rằng văn hóa là động lực của sựnghiệp cách mạng Văn hóa vừa là vũ khí để chống lại kẻ thù xâm lược, vừa

là động lực thúc đẩy sự tiếp xúc và hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, để dântộc Việt Nam có thể hòa nhập với thế giới bên ngoài và để phát triển Nhưngtrước khi có hội nhập và phát triển, chúng ta phải có cái vốn văn hóa củamình Vốn đó là bản sắc văn hóa

Trong bản sắc văn hóa dân tộc, trước hết phải thấy được tinh thần yêunước hạt nhân của tinh thần sáng tạo của dân tộc Đây là tài sản có giá trị nhấttrong hành trang cứu nước của Hồ Chí Minh Nó là cơ sở xuất phát, là độnglực, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Người HồChí Minh cho rằng: "Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước, đó là truyềnthống quý báu của dân tộc ta Từ xưa tới nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thìtinh thần ấy lại sôi nổi Nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ to lớn;

nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và

lũ cướp nước" [43, tr 174]

Hồ Chí Minh coi lòng yêu nước không chỉ là cơ sở để xem xét, đánhgiá hành vi của mỗi người, không chỉ là truyền thống tốt đẹp nổi trội, mà đãthực sự trở thành "một thứ của quý", thành sức mạnh có vai trò to lớn trongdựng nước và giữ nước, trong kháng chiến và kiến quốc

Hành trang của Hồ Chí Minh lúc ra đi tìm đường cứu nước năm 1911chính là từ chủ nghĩa yêu nước Nó là cơ sở xuất phát, là động lực, là sợi chỉ

đỏ xuyên suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Người Chủ nghĩa yêu nướcViệt Nam đã có quá trình lịch sử hàng ngàn năm với nội dung phong phú vàsâu sắc như: Yêu nước gắn liền với yêu quê hương, yêu con người Việt Nam,yêu truyền thống văn hóa quý giá Thời kỳ phong kiến, yêu nước có nội dungtrung quân ái quốc, lợi ích giai cấp thống trị phù hợp với lợi ích của nhân dânlao động trong sự nghiệp chống xâm lược, bảo vệ Tổ quốc

Hồ Chí Minh đã làm phong phú nội dung của chủ nghĩa yêu nước.Yêu nước đối với Người là gắn liền với yêu nhân dân Người nói lòng thươngyêu nhân dân và nhân loại của Người không bao giờ thay đổi… Người có mộtham muốn tột bậc là làm sao nước ta được độc lập, nhân dân có cơm ăn, áomặc và được học hành Người nêu ra chuẩn mực "trung với nước, hiếu vớidân" và phát triển những nội dung mới của chủ nghĩa yêu nước Đó là yêunước dựa trên quan điểm của giai cấp công nhân, yêu nước mở rộng ra thànhtình yêu vô cùng rộng lớn đối với nhân dân lao động, những người cùng khổđối với giai cấp công nhân các nước trên toàn thế giới Trên cơ sở tư tưởngcủa giai cấp công nhân, Người nêu ra nội dung mới: Yêu Tổ quốc, yêu nhândân gắn liền với yêu chủ nghĩa xã hội, vì chỉ có dưới chủ nghĩa xã hội nhândân mình mới ngày một no ấm thêm, Tổ quốc ngày một giàu mạnh thêm

Hồ Chí Minh nêu cao tinh thần tự tôn, tự lập và tự cường dân tộc đểkhích lệ đồng bào chiến sĩ cả nước "mang sức ta mà giải phóng cho ta", "thà

hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm

nô lệ" Tinh thần đó cũng phải được thể hiện trong công cuộc xây dựng đấtnước "đàng hoàng hơn, to đẹp hơn" Sau khi đánh đuổi giặc ngoại xâm, Ngườikêu gọi toàn dân tham gia phong trào thi đua yêu nước với khẩu hiệu: "Thiđua là yêu nước, yêu nước là phải thi đua"

Hồ Chí Minh coi tinh thần yêu nước của nhân dân như là một thứ quý,không gì có thể so sánh được Bất cứ người dân nào từ già đến trẻ đều cótrong mình tình yêu thương quý trọng đối với đất nước "Giặc đến nhà đàn bàcũng phải đánh" Bác khẳng định: Bổn phận của Đảng là phải ra sức giảithích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo làm cho tinh thần yêu nước của tất cảmọi người để được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến

Người từng nói:

Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chútnào Bây giờ phải gánh chức chủ tịch là vì đồng bào ủy thác thì tôiphải gánh sức làm, cũng như mọi người lính vậy vâng mệnh lệnhcủa quốc dân tra trước mặt trận Bao giờ đồng bào cho tôi lui, thì tôirất vui lòng lui Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làmsao cho đất nước ta hoàn toàn được độc lập, dân ta được hoàn toàn

tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành.Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh nướcbiếc để câu cá, trồng hoa, sớm chiều làm bạn với các cụ già hái củi,

em trẻ chăn trâu không dính líu gì với vòng danh lợi [41, tr 161].Chính vì lòng yêu nước, thương dân nên Người chỉ muốn lo cho dân,mong cho cuộc sống của nhân dân được ấm no, hạnh phúc, được đầy đủ, nhândân được học hành để ngày mai sánh vai cùng các cường quốc năm châu

Thực tiễn cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp càng củng cố thêmnhận định của Hồ Chí Minh: Đồng bào ta ngày nay, từ cụ già tóc bạc đến các cháunhi đồng trẻ thơ, từ kiều bào ở nước ngoài đến các đồng bào ở vùng tạm chiến, từmiền ngược đến miền xuôi, từ những chiến sĩ ngoài mặt trận đến những người ởhậu phương "đều giống nhau nơi lòng nồng nàn yêu nước" Căn cứ vàonhững chỉ dẫn của Hồ Chí Minh, từ thực tiễn những năm chống Mỹ, cứu nước,cũng như trong công cuộc đổi mới hiện nay, nhiều nhà nghiên cứu cho rằngđiều cốt lõi nhất của bản sắc văn hóa Việt Nam là lòng yêu nước nồng nàn

Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam đến Hồ Chí Minh đã cóbước phát triển về chất, đã mang hơi thở của thời đại mới Hồ Chí Minh đãtừng nói: Mọi hoạt động, mọi bài viết của Người đều hướng vào một mụctiêu, vào một chủ đề chống đế quốc, chống phong kiến, tuyên truyền độc lậpdân tộc và chủ nghĩa xã hội Có thể nói, từ những năm 20 của thế kỷ này, lòng

yêu nước của mỗi người Việt Nam chân chính không thể tách rời độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội.

Dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin và trên lập trường của giaicấp vô sản, yêu nước của Hồ Chí Minh luôn thể hiện quan điểm về sự thốngnhất giữa lợi ích của nhân dân với lợi ích của Tổ quốc được coi là chuẩn mựcđạo lý đứng đầu bậc thang trong giá trị đạo đức dân tộc Yêu nước bao hàm cả

sự thống nhất độc lập của tổ quốc với tự do và hạnh phúc của nhân dân "Yêu

Tổ quốc, yêu như thế nào? Yêu phải làm sao cho Tổ quốc ta giàu mạnh Muốncho Tổ quốc ta giàu mạnh thì phải ra sức lao động, ra sức tăng gia sản xuấtthực hành tiết kiệm" [46, tr 173]

Đối với nhân dân, được làm dân của một nước độc lập đã là hạnh phúclớn, nhưng không dừng lại ở đấy, Hồ Chí Minh đòi hỏi cần phải đưa lại ấm

no, hạnh phúc cho nhân dân Người viết: Dân có độc lập dân tộc mà vẫn đóirét thì độc lập cũng chẳng làm gì Chỉ có đem lại lợi ích thiết thực cho nhândân, đem lại ấm no, hạnh phúc cho nhân dân, thì nhân dân mới biết rõ giá trịcủa tự do, của độc lập mà tự thắp sáng ngọn lửa yêu nước của mình

Kế thừa tinh hoa truyền thống và giá trị của thời đại, chủ nghĩa yêunước ở Hồ Chí Minh tràn đầy niềm yêu thương, lòng kính trọng vô hạn đốivới nhân dân bị áp bức, tinh thần bình đẳng và tinh thần đoàn kết, tương thân,tương ái, tương trợ giữa các dân tộc anh em Nó không dừng lại trong phạm vidân tộc mà mở rộng đối với nhân dân lao động trên thế giới Ở đây, chủ nghĩayêu nước chân chính đã thống nhất với chủ nghĩa quốc tế trong sáng đã trởthành một trong những nội dung của chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh Người

đã từng nói rằng: "Tinh thần yêu nước chân chính khác hẳn với tinh thần "vịquốc"… Nó là một bộ phận của tinh thần quốc tế" [43, tr 172]

Chủ nghĩa yêu nước truyền thống dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác Lênin đã có sự phát triển nhảy vọt về chất, trở thành chủ nghĩa yêu nước HồChí Minh "Từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa cộng sản, con đường Hồ Chí

Minh đã trải qua là con đường Người đưa dân tộc đi theo" Chủ nghĩa Mác Lênin là vũ khí tư tưởng sắc bén của giai cấp vô sản, đã trở thành vũ khí tưtưởng sắc bén của dân tộc Việt Nam và đã soi sáng vấn đề giải phóng dân tộc.

-Ở Việt Nam, chủ nghĩa Mác - Lênin đã gặp được sức mạnh vật chất của mìnhkhông chỉ ở giai cấp công nhân mà còn ở toàn thể dân tộc Chủ nghĩa yêunước truyền thống Việt Nam tiếp nhận được ánh sáng của chủ nghĩa Mác -Lênin, trên cơ sở đó tiếp tục phát triển và hiện diện rực rỡ trong sự nghiệpgiải phóng, bảo vệ và xây dựng đất nước trong thời đại hiện nay

Tinh thần yêu nước ở Hồ Chí Minh là biểu hiện của tinh thần nhân ái,trí tuệ sáng tạo và khí phách anh hùng của cả dân tộc Việt Nam gắn với chủnghĩa quốc tế trong sáng Trí tuệ sáng tạo là ở chỗ kế thừa, tiếp thu có chọnlọc những tinh hoa của dân tộc và giá trị của thời đại, mà đỉnh cao là chủnghĩa Mác - Lênin và vận dụng sáng tạo vào điều kiện cụ thể của đất nước.Khí phách anh hùng đã thể hiện ý chí, bất khuất, quyết tâm sắt đá, tinh thầnchủ động trong đấu tranh, trong mọi thách thức hiểm nghèo quyết tâm đánhthắng mọi kẻ thù xâm phạm chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thổ của chúng ta

và luôn ủng hộ cuộc đấu tranh vì độc lập của các dân tộc khác

Ở Hồ Chí Minh, chủ nghĩa yêu nước phát triển đến mức cô đọng thànhchân lý của thời đại "không có gì quý hơn độc lập, tự do"

Điểm hội tụ, hạt ngọc lung linh tỏa sáng của tinh thần yêunước Việt Nam được Hồ Chí Minh nêu lên như là một chân lý, mộtđộng lực, là ngọn cờ quy tụ cả dân tộc đứng lên chiến đấu và chiếnthắng kẻ thù Hồ Chí Minh từng nói rằng, chiến thắng đế quốc, đó

là chiến thắng của văn minh chống bạo tàn Văn minh ở đây đồngnghĩa với văn hóa mà hạt nhân là chủ nghĩa yêu nước [33, tr, 141].Trong bản sắc văn hóa Việt Nam, cùng với lòng yêu nước là lòngnhân ái, nhân nghĩa Lòng nhân ái là một truyền thống nổi bật, cốt lõi của dân

tộc Việt Nam trong lao động và trong chiến đấu để dựng nước và giữ nước.Dân tộc Việt Nam đã trải qua một chặng đường dài hàng ngàn năm lịch sửtrong môi trường thiên nhiên khắc nhiệt và vùng nhiệt đới ẩm ướt, với mưanguồn, nước lũ, bão tố phong ba, nắng hạn, dịch bệnh… thiên tai thườngxuyên đe dọa cuộc sống của nhân dân ta, một cư dân nông nghiệp lúa nước

mà công cuộc dựng nước gắn liền với công cuộc khai hoang mở đất Cuộcđấu tranh trong lao động gian khổ và lâu dài đòi hỏi nhân dân ta không nhữngphải có nghị lực phi thường mà phải yêu thương, đùm bọc, liên kết với nhau,chung lưng đấu cật, đồng cam cộng khổ

Nước ta lại ở một vị trí có ý nghĩa chiến lược của vùng Đông Nam Á, lại

có tài nguyên rất phong phú nên từ rất sớm đã trở thành mục tiêu xâm lượccủa đế chế phương Bắc, rồi đến thực dân đế quốc phương Tây Và như vậy,công cuộc lao động gian khổ để dựng nước, chống ngoại xâm để bảo vệ đấtnước là công việc thường xuyên, cũng từ đó truyền thống nhân ái của nhândân Việt Nam lại trỗi dậy hơn bao gìờ hết

Truyền thống nhân ái của dân tộc có cơ sở lịch sử và xã hội của nó, đãnảy sinh và được bồi đắp trong hoàn cảnh đất nước chẳng những thườngxuyên bị thiên tai tàn phá, mà còn bị phương Bắc đô hộ hết sức tàn khốc hàngngàn năm, sau đó lại bị xâm lược nhiều lần Lòng nhân ái vốn có của ViệtNam trước đây còn có những hạn chế về lợi ích giai cấp và lịch sử Trên cơ sởtiếp thu và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh Việt Nam,trước hết là tiếp nhận hạt nhân cơ bản của chủ nghĩa nhân văn mác-xít, HồChí Minh đã đem đến cho dân tộc ta chủ nghĩa nhân văn mới mang đặc trưngriêng của thời đại cách mạng giải phóng dân tộc, gắn với các dân tộc thuộc địa

Lòng nhân ái mênh mông như biển cả của Hồ Chí Minh bắt nguồn từlòng nhân ái vốn có của dân tộc và dựa trên một tình cảm giai cấp sâu sắc,một lý tưởng cách mạng sáng ngời

Không đi theo lối mòn của các bậc tiền bối, Hồ Chí Minh đã lựa chọnphương thức đi vào quần chúng "bên dưới" bằng con đường lao động làm thuê

và "vô sản hóa" Bằng phương pháp ấy, Người không bị mơ hồ sa bẫy vào

"chủ nghĩa cơ hội", mà có điều kiện khảo sát tìm tòi, tổng kết thực tiễn, suy nghĩđộc lập, phát triển nhận thức đồng thời tiếp thu được chủ nghĩa Mác - Lênin làm

cơ sở để hiểu rõ, hiểu sâu hơn bản chất của chủ nghĩa thực dân đế quốc

Trên cơ sở lập trường giai cấp vững vàng, một cơ sở hiểu biết sâu rộng lýluận khoa học của phong trào giải phóng giai cấp công nhân - bước tất yếu để giảiphóng cả loài người - nên lòng nhân ái của Hồ Chí Minh là lòng nhân ái hiện thực

Nó khắc phục cả những thiếu sót căn bản về cả mục tiêu lẫn phương pháp củanhững tầm lòng nhân ái xưa kia Thương người, thương mình nhưng từ thế hệ nàyqua thế khác, nhân dân lao động nào biết "thương sao cho trọn"? Lòng thươngngười của những giai cấp bóc lột đứng trên nhìn xuống, do vậy, không làm vơiđược nỗi khổ cực của những tầng lớp người bị áp bức bóc lột "Nỗi đau nhân tình"của Nguyễn Du đọng lại trong tiếng kêu than "Thương thay cũng một kiếp người"

Lòng nhân ái của Hồ Chí Minh chẳng những đặt đúng vào những ngườicùng khổ nhất là công nhân, nông dân, những người dân thuộc địa bị áp bức tàn

tệ và bị bóc lột đến tận xương tủy, mà còn xuất phát đầy đủ từ sự phân tích khoahọc những quan hệ hiện thực để chỉ ra một cách chính xác những nguyên nhân

xã hội của sự đau khổ của con người, con đường cách mạng đúng đắn nhấtnhằm giải thoát vĩnh viễn con người khỏi đau khổ và mọi sự ràng buộc khác

Chỉ có hòa vào quần chúng lao khổ bị nô dịch, bị áp bức để thức tỉnhnhân tâm con người và khơi nguồn sức mạnh, tìm ra vũ khí tinh thần và vậtchất cho sự nghiệp giải phóng họ Do đó, ở đâu và lúc nào, Hồ Chí Minh cũngluôn ý thức về sự tổ chức, tập hợp những người bị nô lệ, những dân tộc bị nôdịch đoàn kết đấu tranh đòi cuộc sống, được làm người của họ

Tình yêu thương của Hồ Chí Minh giành cho con người và cuộc đờinày làm nên sự diệu kỳ và sức hấp dẫn không thể phai mờ mà Người đem đến

và đọng lại sâu thẳm, bền bỉ trong mỗi chúng ta Vì tình yêu thương con người

mà chiến đấu quyên mình cho giải phóng dân tộc, cho giai cấp và cho cả loàingười Người đã có cống hiến rất to lớn vào sự nghiệp giải phóng loài người.Người được coi là lãnh tụ và chiến sĩ vĩ đại hiến dâng cả đời mình cho công

lý và nhân phẩm, là ánh sáng soi đường cho các dân tộc bị áp bức đi đến độclập, tự do và hạnh phúc Trả lời phỏng vấn của một nhà báo, Chủ tịch Hồ ChíMinh nói:

Những bài học chính của đời sống cách mạng của tôi làtuyệt đối và hoàn toàn cống hiến đời mình cho sự nghiệp giải phóng

và thống nhất Tổ quốc, sự nghiệp giải phóng của giai cấp công nhân

và dân tộc bị áp bức, cho thắng lợi của chủ nghĩa xã hội, cho sự hợptác anh em và hòa bình lâu dài giữa các dân tộc [32, tr 260]

Lòng nhân ái của Hồ Chí Minh là đỉnh cao của đạo lý làm người củaViệt Nam, là đỉnh cao của đạo lý làm người nói chung Khó mà tách bạch rađược ở đây cái gì là tinh hoa của dân tộc, cái gì là tinh hoa của giai cấp, cái gìchỉ là tinh hoa của thời đại Tất cả hòa quyện vào nhau, bổ sung cho nhau,nâng nhau lên, hun đúc lại làm một, trở thành tinh hoa của cả loài người hiệnđại Thiên tài của Người là ở chỗ đem lại sự kết hợp nhuần nhuyễn đó

Hồ Chí Minh luôn luôn coi con người và cuộc sống con người là giátrị cuối cùng và cao nhất Lòng nhân ái của Hồ Chí Minh đồng nghĩa với việcchăm lo đến những quyền lợi cơ bản của con người từ cơm ăn, áo mặc, việclàm đến việc học hành và sự phát triển của con người toàn diện Người tintưởng tuyệt đối ở con người, đồng thời người cũng đòi hỏi rất cao ở con người.Người thấy ở con người có cả mặt tích cực và tiêu cực, nhưng Người cũngthấy ở họ khả năng hoàn thiện và phát triển bản thân để có thể tự giải phóngmình, làm chủ xã hội và bản thân

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, "thương người" nhiều lúc gắn liền vớinghĩa là nét tiêu biểu của bản sắc văn hóa dân tộc Giáo dục truyền thống dân

tộc cho thanh niên, nhân dân và cán bộ đảng viên , Người thường nhấn mạnh:Nhân dân ta từ lâu đã sống với nhau có tình, có nghĩa và tình nghĩa ấy đã đượcĐảng nâng lên "cao đẹp hơn thành tình nghĩa đồng bào đồng chí, tình nghĩa nămchâu bốn biển một nhà" Chính vì vậy, khi tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩaMác - Lênin đỉnh cao văn hóa và trí tuệ loài người Người nhấn mạnh: Hiểu chủnghĩa Mác - Lênin là sống với nhau có tình có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách

mà sống không có tình, có nghĩa thì sao hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin được

Nếu tư tưởng đại nhân của Hồ Chí Minh là phấn đấu vì sự nghiệp giảiphóng và vì tự do, hạnh phúc của con người, tin vào lý và phẩm chất của conngười, tạo mọi điều kiện cho con người phát triển tự do và toàn diện thì đạinghĩa ở Hồ Chí Minh là cứu nước, là độc lập, tự do là chân lý vĩnh hằng, vì

đó là đỉnh cao của "vì nghĩa truyền thống" kết hợp với "đại nghĩa cách mạng"

để đi tới đại nghĩa cứu nước, cứu dân và cùng với nghĩa lớn đó, Hồ Chí Minhtrong tư tưởng và hành động luôn đặt cái chung lên trên cái riêng, lấy cáichung làm tiêu chuẩn, không kể đến cấp to hay cấp nhỏ, lợi hay hại cho mình.Lớn bé không phải là thước đo mà nhân nghĩa mới là tiêu chí

Trong bản sắc văn hóa dân tộc, chúng tôi còn muốn đề cập đến tinhthần cộng đồng đậm đà, lối sống nhân ái, những thuần phong mỹ tục là nhữngvấn đề đậm nét trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Dân tộc Việt Nam là nước bị nhiều thiên tai địch họa Sống trong điềukiện thiên nhiên vừa thuận lợi lại vừa khắc nghiệt nên rất từ sớm nhân dân ta

đã phải liên kết với nhau trong công cuộc đấu tranh với thiên nhiên để tiếnhành sản xuất nông nghiệp Bên cạnh đó, nước ta còn luôn luôn bị đe dọa bởigiặc ngoại xâm Và như vậy, do nhu cầu của cuộc sống, tình yêu thương máuthịt trong gia đình được mở rộng ra xóm, làng và cả nước:

Nhiễu điều phủ lấy giá gươngNgười trong một nước phải thương nhau cùng

Người trong một nước đó là tục quan hệ gia đình - làng nước, là tìnhcảm cộng đồng thương yêu đùm bọc lẫn nhau Hệ thống cơ cấu này là trụ cộtlàm nên sức sống của dân tộc, là một sợi dây chuyền, trong đó kết tinh nhữnggiá trị tư tưởng và tình cảm, đạo đức phẩm chất, trí tuệ và tài năng không gìphá vỡ nổi.

Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, Người luôn luôn gắn bó vớidân tộc, cùng với nhân dân chia sẻ tất cả ngọt bùi, đắng cay, những nỗi giankhổ và vinh quang Người đã sáng lập, rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam vàcùng toàn Đảng lãnh đạo, động viên nhân dân đứng lên làm chủ vận mệnh củamình, phát huy cao độ sức mạnh dân tộc và làm nên mọi thắng lợi

Hồ Chí Minh đã nhiều lần đề cập đến tính cộng đồng dù những cáchdiễn đạt đó có khác nhau, nhưng đều thể hiện sâu sắc đầy đủ, trọn vẹn tìnhcảm cộng đồng của dân tộc Ngay bản thân Người cũng vậy, luôn luôn gắn bóvới dân tộc, đất nước con người Việt Nam Người viết: "Do nhiều ngườinhóm lại mà thành làng, do nhiều làng nhóm lại mà thành nước… Người làgốc của nước" [42, tr 328] Ngay từ năm 1947, trong khói lửa của cuộc khángchiến chống thực dân Pháp xâm lược, Hồ Chí Minh đã nói đến "đời sống mới"của một người, một nhà, khắp nước, trong trường học, đơn vị bộ đội, các côngxưởng, cơ quan… Hạt nhân của đời sống mới là cần, kiệm, liêm chính, Hồ ChíMinh đã nói đến "thuần phong mỹ tục", cấm hẳn say sưa, cờ bạc, hút xách, bợmbài, trộm cắp Người nhắc đến tục ngữ " Lá lành đùm lá rách", "đói cho sạch,rách cho thơm"; "Nếu một mình no ấm mà nỡ để đồng bào xung quanh đói rét,đến khi giặc cướp lung tung, thì dù giàu cũng không hưởng được" [42, tr 324].Người nói về "cách cư xử" đối với đồng bào thì nên thành thực, thân ái, sẵnsàng giúp đỡ Nhiều lần, Người nhấn mạnh đến việc cần xây dựng và pháttriển "thuần phong mỹ tục", tức là phát triển một trong những giá trị văn hóatinh thần truyền thống biểu hiện mặt nổi của bản sắc văn hóa dân tộc Tuy

nhiên, trân trọng, giữ gìn thuần phong mỹ tục bao giờ cũng đi liền với việcphê phán, bài trừ "đồi phong", "bại tục" Hồ Chí Minh đã từng đến với ĐềnHùng, Côn Sơn, đi thăm quê hương Nguyễn Trãi… Người đã nói đến việc

"Khôi phục vốn ăn" với một tinh thần trân trọng giá trị của người xưa để lạinhư: Tình tương thân, tương ái; tận trung với nước; tận hiếu với dân NhưngNgười cũng yêu cầu xóa bỏ cái xấu (tính lười biếng, tham lam…) sửa đổi cácphiền phức (đơm cúng, cưới hỏi quá xa xỉ…) lần nói chuyện với cán bộ vănhóa, Người khẳng định:

Nói là khôi phục vốn cũ, thì nên khôi phục cái gì tốt, còn cái

gì không tốt thì phải loại dần ra Xem ra thì năm nay tương đối khá,còn như năm ngoái khôi phục vốn cũ, thì khôi cả đồng bóng, rướcxách thần thánh Vì khôi phục như thế nên nông thôn, nhiều nơiquên cả sản xuất, cứ trống mỏ bì bỏn, ca hát lu bù Có những xã gópnhững mấy triệu đồng đi mua áo, mua mũ, mua hia Như thế nói làkhôi phục vốn cũ có đúng hay không? Cái gì tốt thì ta nên khôiphục và phát triển, còn cái gì xấu thì ta phải bỏ đi [46, tr 196-197]

Trong Di chúc, Người còn nhắc đến "cuộc chiến đấu chống lại những

gì đã cũ kỹ, hư hỏng, để tạo ra những cái mới mẻ, tốt tươi"

Tóm lại, trên đây là những khía cạnh thuộc bản sắc văn hóa dân tộc đã

in đậm trong tư tưởng và hành động cách mạng của Hồ Chí Minh bao gồmnhững quan điểm chung của Người về bản sắc văn hóa dân tộc Đó là phầngiá trị tinh thần tiêu biểu nhất hàm chứa một cách sâu đậm trong tư tưởng HồChí Minh là những điều "trước tiên" phải kể đến nghiên cứu tư tưởng văn hóacủa Người Để khai thác tiếp cái vốn của văn hóa, văn nghệ vô cùng quý báucủa dân tộc có trong tư tưởng Hồ Chí Minh mà như một số các nhà nghiêncứu đã nói: Suy cho cùng là khám phá con người Việt Nam có văn hóa và lột

tả cốt cách văn hóa Việt Nam giàu tình thương, giàu nghĩa khí, giàu lòng yêucái chân, thiện, mỹ và để xem cốt cách dân tộc Việt Nam

1.3.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

1.3.2.1 Tiếp biến văn hóa là một quy luật của văn hóa

Tiếp biến văn hóa - một hình thức biến nhiều lợi ích tiềm năng màgiao lưu văn hóa đem lại những lợi ích thực tế, là một hiện tượng tiếp nhận cóchọn lọc một số yếu tố văn hóa ngoại lai và biến chúng cho phù hợp với điềukiện sử dụng bản địa, và sau một thời gian sử dụng và biến đổi tiếp thì chúngtrở thành những yếu tố văn hóa bản địa ngoại sinh

Giao lưu văn hóa bao hàm trong đó sự chung sống của ít nhiều hai nềnvăn hóa Giao lưu văn hóa là hình thức quan hệ trao đổi văn hóa cùng có lợi,giúp đáp ứng được một số yêu cầu không thể tự thỏa mãn của mỗi bên, giúptăng sự hiểu biết lẫn nhau giữa các nền văn hóa, để từ đó làm nảy sinh nhiềunhu cầu mới thúc đẩy mỗi nền văn hóa phát triển Do đó, giao lưu văn hóa làdạng cộng sinh giữa các nền văn hóa Giao lưu văn hóa tạo nên sự dung hợp,tổng hợp và tích hợp của các nền văn hóa cộng đồng Ở đó có sự kết hợp giữacác yếu tố "nội sinh" với yếu tố "ngoại sinh" để tạo nên sự phát triển văn hóaphong phú hơn, đa dạng hơn, tiến bộ hơn, giàu có hơn

Trong quá trình giao lưu văn hóa, một điều tất yếu xảy ra là, bất kểvăn hóa của cộng đồng người này có thể lan truyền đến cộng đồng người kia.Các yếu tố văn hóa được tiếp biến có khi là cá biệt, rời rạc; nhưng cũng có khitrở thành hệ thống chặt chẽ; có khi lại gắn kết với những yếu tố văn hóatruyền thống; có khi lại đổi mới mạnh mẽ với các yếu tố văn hóa cũ Người tagọi những yếu tố văn hóa đó là yếu tố ngoại sinh Vì vậy, có thể nói, giao lưuvăn hóa vừa là kết quả của trao đổi, vừa là chính bản thân của sự trao đổi Cónhư vậy mới thấy hết tầm quan trọng của giao lưu văn hóa trong lịch sử nhânloại Nó là một động lực thúc đẩy sự phát triển của lịch sử

Như mọi sự vật và hiện tượng khác, giao lưu văn hóa cũng có tính haimặt: Tích cực và tiêu cực, tốt và chưa tốt, văn hóa và phản văn hóa Nhưngnếu vì thế mà chối từ, ngăn cấm một cách cực đoan, thái quá việc giao lưuvăn hóa là điều hết sức sai lầm Chỉ có việc giao lưu văn hóa một cách chủđộng, tích cực và có lựa chọn mới là phương cách thông minh và đúng đắnnhất Một quốc gia muốn phát triển văn hóa cần tiếp biến văn hóa nhân loại,

vì thế trước xu thế toàn cầu hóa và yêu cầu phát triển mới của đất nước, Đảng

ta khẳng định: Đa dạng hóa, đa phương hóa các mối quan hệ về văn hóa (Nhànước, các tổ chức phi chính phủ, cá nhân) nhằm tiếp thu được nhiều tinh hoa,kinh nghiệm của nước ngoài, ngăn ngừa những tác động tiêu cực và phát huybản sắc văn hóa dân tộc; bảo tồn và cải tạo các di sản văn hóa vật thể và phivật thể làm nền tảng giao lưu văn hóa giữa các cộng đồng, các vùng trong cảnước và giao lưu văn hóa với bên ngoài

Như vậy, tiếp biến văn hóa là một quy luật trong sự vận động và pháttriển văn hóa của các dân tộc Giao lưu văn hóa tạo nên sự dung hợp, tổnghợp và tích hợp văn hóa của các cộng đồng, ở đó có sự kết hợp giữa các yếu

tố "nội sinh" và yếu tố "ngoại sinh" để tạo nên sự phát triển văn hóa phongphú hơn, đa dạng hơn và tiến bộ hơn Tiếp biến văn hóa là yêu cầu tất yếu củacác nền văn hóa

1.3.2.2 Mục đích của việc tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

Văn hóa đồng nghĩa với phát triển thì giao lưu văn hóa cũng nhằm đápứng nhu cầu phát triển tự bản thân của văn hóa Giao lưu tìm hiểu quá trìnhsinh thành và phát triển các nền văn hóa, văn minh của nhân loại, bồi bổ chonhận thức về văn hóa dân tộc trong ý nghĩa sinh tồn của quốc gia Giao lưuvăn hóa được mở rộng như hiện nay là cơ hội để chúng ta mở rộng tầm nhìn

và hấp thụ những gì phù hợp với đất nước đang trên đà đổi mới, trong bốicảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Nhưng giao lưu không chỉ tiếp nhận màcòn đóng góp những nét đặc sắc của ta vào cái đa sắc, đa thanh, đa diện, làm

phong phú lẫn nhau giữa các nền văn hóa trên thế giới Đặc điểm dân tộc tạonên mỗi bản sắc của nền văn hóa, chính là chiếc cầu giao lưu, là tự ý thức bảo

vệ tinh hoa văn hóa nhân loại Qua giao lưu người ta tìm thấy những quy luậtphổ biến mang ý nghĩa chung, thông qua cái quy luật đặc thù của mỗi nền vănhóa dân tộc hay khu vực

Giao lưu văn hóa có trọng tâm, trọng điểm, trước hết là với các nềnvăn hóa để lại dấu ấn sâu sắc góp phần tạo thành thế mạnh trong nền văn hóatruyền thống và hiện đại của ta, giao lưu với các nước trong khu vực, với cácnước có nền văn hóa tiêu biểu và các quốc gia có điểm trội về văn hóa, dù làphương Tây hay là phương Đông Giao lưu theo nhiều góc độ đa dạng, cảhình thức và nội dung cần đổi Việt Nam vốn có truyền thống nhảy cảm, tiếpthu nhanh, thích ứng và dung hòa nhuần nhị, bản địa hóa và bản sắc hóa mọiyếu tố từ bên ngoài vào Đó là bản sắc văn hóa dân tộc, tạo nên đặc điểm củasức mạnh văn hóa tinh thần Một chính khách có tầm cỡ của Mỹ đã nói: "NếuViệt Nam chỉ anh hùng không thôi thì chúng tôi sẽ đè bẹp, nhưng Việt Namvừa anh hùng, vừa rất thông minh, sáng tạo nên chúng tôi thua" Nhưng khôngriêng gì cuộc kháng chiến chống xâm lược Mỹ, nhờ có sức mạnh văn hóa tinhthần tạo nên sức mạnh văn hóa vật chất, Việt Nam đã bao nhiêu lần chiến thắng

kẻ thù hung hãn, mọi đế quốc hùng mạnh, chẳng những không bị đồng hóa màđồng hóa mọi yếu tố có thể tiếp thu do kẻ thù làm phương tiện chinh phục

Theo Hồ Chí Minh, việc tiếp thu có chọn lọc nền văn hóa nhân loại đểxây dựng nền văn hóa cách mạng Việt Nam vừa là một truyền thống lịch sửvừa là một nhu cầu tất yếu khách quan Ngay từ 1946, tại diễn đàn hội nghịvăn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Hồ Chí Minh đã nói với các nhà báo: "Có cái

gì tốt của Đông phương hay Tây phương ta phải học lấy để tạo nên một nềnvăn hóa Việt Nam" [37, tr 350] Cũng theo Hồ Chí Minh, một nền văn hóacàng giàu tính quốc tế thì bản sắc dân tộc cũng phát triển phong phú ChínhNgười đã từ một người yêu nước đi đến chủ nghĩa quốc tế vô sản và từ chủ

nghĩa quốc tế vô sản trở về cội nguồn dân tộc càng mạnh mẽ hơn Nếu khônghọc hỏi cái hay, cái đẹp của văn hóa nhân loại thì sẽ nghèo nàn đi về vốn kiếnthức Hơn nữa, do hạn chế bởi nhiều nguyên nhân lịch sử khách quan mà xuấtphát điểm để xây dựng nền văn hóa cách mạng của chúng ta ở mức thấp, cónhiều khó khăn thì đất nước trải qua nhiều năm bị đô hộ, nô dịch, chiến tranhdẫn đến sự thiếu hụt về giao lưu văn hóa Do đó, tiếp thu tinh hoa văn hóanhân loại vào xây dựng nền văn hóa dân tộc là một tất yếu Chính ở thời điểm

đó, Hồ Chí Minh là biểu tượng cho sự hòa nhập, giao lưu sáng tạo làm giàu

có hơn lên các giá trị văn hóa Việt Nam Một phóng viên Mỹ đã nhận xét vềNgười như sau: "Cụ Hồ không phải là người chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi mà Cụ

là người yêu mến văn hóa Pháp trong khi chống thực dân Pháp, một conngười biết coi trọng những truyền thống cách mạng Mỹ trong khi Mỹ pháhoại đất nước của Cụ" [55, tr 115]

Giao lưu văn hóa thế giới là vì lợi ích phát triển dân tộc, đồng thờiđóng góp giá trị văn hóa dân tộc vào sự phát triển văn hóa của khu vực vàtoàn cầu Giao lưu trên cơ sở tự hào dân tộc và bảo vệ bản sắc văn hóa dântộc Nhưng bản sắc không bất biến mà vận động, kế thừa và phát triển theo đàphát triển của xã hội và đất nước Không vì sợ mất bản sắc dân tộc mà coi nhẹvấn đề giao lưu quốc tế Nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệphóa, hiện đại hóa và bước đầu đứng trong hàng ngũ của các quốc gia đangphát triển, thì việc mở rộng giao lưu với thế giới là một tất yếu khách quan

Như vậy, xét về diện rộng, về mục đích chúng ta đã ý sâu sắc về giaolưu tìm hiểu quá trình hình thành của nền văn hóa, văn minh nhân loại, nguồnbồi bổ cho nhận thức văn hóa dân tộc trong ý nghĩa sinh tồn quốc gia Giaolưu tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại là cơ hội chúng ta mở rộng tầm nhìn

và hấp thụ những gì hợp với đất nước đang trên đà đổi mới ngày càng làmphong phú thêm nền văn hóa dân tộc Trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiệnđại hóa thì việc tiếp thu không chỉ là tiếp nhận mà còn đóng góp nét đặc sắc