để đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế, Việt Nam cần phát triển nguồn nhân lực có chất lượng, trình độ chuyên môn cao, có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của thời cuộc, chắt lọc học hỏi những tinh hoa của thế giới. Vì bởi những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài “Kinh nghiệm của nước Mỹ trong việc phát triển nguồn lực con người chất lượng cao và bài học kinh nghiệm đối với việc xây dựng nguồn lực con người chất lượng cao ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài tiểu luận của mình nhằm giới thiệu kinh nghiệm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực ở Mỹ từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.
Trang 1M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC
A Mở đầu: 1
B Nội dung 3
CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO VÀ TỔNG QUAN VỀ NƯỚC MỸ 3
1.1 Những vấn đề lý luận chung về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao……… 3 1.2 Nước Mỹ và những vấn đề đặt ra với việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở quốc gia này 5
CHƯƠNG II: KINH NGHIỆM CỦA NƯỚC MỸ VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHẤT LỰC CHẤT LƯỢNG CAO 7
2.1 Về phát triển giáo dục – đào tạo 7 2.2 Về thu hút nhân tài 10
CHƯƠNG III: BÀI HỌC KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG CON NGƯỜI CHẤT LƯỢNG CAO Ở VIỆT NAM 13
C Kết luận 16
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 17
Trang 2Đề 15: Kinh nghiệm của nước Mỹ trong việc phát triển nguồn lực con
người chất lượng cao và bài học kinh nghiệm đối với việc xây dựng nguồn lực con người chất lượng cao ở Việt Nam hiện nay
Bài làm
A Mở đầu:
Nguồn nhân lực là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định sự phát triển đi lên của một quốc gia, quốc gia đó có vững mạnh hay không là nhờ một phần không hề nhỏ của chất lượng con người, của trí tuệ dồi dào vô cùng tận Theo nhà kinh tế người Anh , William Petty cho rằng: lao động là cha, đất đai là mẹ của mọi của cải vật chất Nhà tương lai Mỹ Avill Toffer thì đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nhân lực chất lượng cao, theo ông: “Tiền bạc tiêu mãi cũng hết, quyền lực rồi sẽ mất; chỉ có trí tuệ của con người thì khi sử dụng không những không mất đi mà còn lớn lên” [13] Khi con người không ngừng học hỏi, thì việc tích lũy cho bản thân dày dặn những kinh nghiệm, tri thức là điều tất nhiên Trong truyền thống Việt Nam thì xác định : Hiền tài là nguyên
khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn Vì thế các bậc đế vương thánh minh không đời nào không coi việc giáo dục nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí quốc gia làm công việc cần thiết
Bước vào thế kỷ XXI, hội nhập quốc tế trở thành một xu hướng chung của thời đại lôi kéo các nước lớn nhỏ tham gia vào quá trình đó để tìm kiếm cơ hội cho sự phát triển Mỗi nước đều có cách hội nhập riêng song kinh nghiệm của một trong những nước được đánh giá là hội nhập hiệu quả, bền vững như là Mỹ,
Trang 3cho chúng ta thấy bí quyết của sự thành công ấy là họ biết đầu tư vào yếu tố con người
Việt Nam là một quốc gia có lợi thế về nguồn nhân lực dồi dào, cần cù, thông minh và có khả năng tiếp thu nhanh những thành tựu khoa học – công nghệ mới Đây là nguồn lực quan trọng để chúng ta thực hiện thành công Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 – 2020: “Phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại; chính trị - xã hội ổn định, dân chủ, kỷ cương, đồng thuận; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng lên rõ rệt; độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ được giữ vững; vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế tiếp tục được nâng lên; tạo tiền đề vững chắc để phát triển cao hơn trong giai đoạn sau” [ 2 ] Quá trình hội nhập thời gian qua, tuy Việt Nam đã đạt được những thành tựu bước đầu rất quan trọng song những thành tựu đó vẫn chủ yếu dựa vào lao động trình
độ thấp gắn với khai thác tài nguyên thiên nhiên, vay vốn và nhập dây truyền thiết bị bên ngoài Sự non kém trong công tác quản lí, trình độ chuyên môn chưa cao, kỹ năng thấp; sự trì trệ, khả năng thích ứng còn yếu,… Bởi vậy, để đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế, Việt Nam cần phát triển nguồn nhân lực có chất lượng, trình độ chuyên môn cao, có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của thời cuộc, chắt lọc học hỏi những tinh hoa của thế giới
Vì bởi những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài “Kinh nghiệm của nước Mỹ trong việc phát triển nguồn lực con người chất lượng cao và bài học kinh nghiệm đối với việc xây dựng nguồn lực con người chất lượng cao ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài tiểu luận của mình nhằm giới thiệu kinh nghiệm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực ở Mỹ từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
Trang 4B Nội dung
CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT
TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO VÀ TỔNG QUAN VỀ NƯỚC MỸ.
1.1 Những vấn đề lý luận chung về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
Nguồn lực con người là một thuật ngữ được dùng để nhấn mạnh chủ yếu
đến mặt hoạt động và vai trò của con người với tư cách là một chủ thể sáng tao thúc đẩy sự phát triển; là con người có trình độ lao động lành nghề, là tất cả những kiến thức kỹ năng và năng lực con người hiện có, cả hiện thực và tiềm năng để phát triển kinh tế - xã hội trong một cộng đồng Quan niệm này xem xét nguồn lực con người chủ yếu liên quan đến chất lượng nguồn lao động, cũng như vai trò và sức mạnh của nó đối với sự phát triển xã hội Để đánh giá trình độ phát triển của mỗi nước, Liên Hợp Quốc đưa ra chỉ số phát triển con người (HDI) Chỉ số này được đo bằng các tiêu chí: Chỉ số tuổi thọ trung bình; Chỉ số tri thức (gồm tỷ lệ người lớn có học và số năm đi học trung bình); Chỉ số thu nhập (gồm thu nhập thực tế và thu nhập đã điều chỉnh theo theo giá cả sinh hoạt từng nước) [4, tr35]
Nguồn nhân lực chất lượng cao là thuật ngữ được sử dụng để nhấn mạnh
đến chất lượng của nguồn nhân lực Đó là nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao, kỹ năng lao động giỏi, có khả năng thích ứng linh hoạt với những thay đổi mau lẹ và không ngừng của quá trình sản xuất ; đồng thời có phẩm chất tốt đủ sức đáp ứng một cách tối ưu đòi hỏi ngày càng cao của quá trình sản xuất, tạo ra năng suất, chất lượng và hiệu quả cao nhằm đạt tới sự phát triển nhanh chóng và bền vững [4, tr75]
Trang 5Đặc điểm nguồn nhân lực chất lượng cao có những đặc điểm nổi bật sau:
có trình độ văn hóa và chuyên môn cao; có tính năng động xã hội cao; có phẩm chất đạo đức tốt Tuy nhiên để cấu tạo nên hệ thống sản xuất của một quốc gia vững mạnh, thì cần có đầy đủ sự có mặt của những đội ngũ sau – những con người thật sự chất lượng: đội ngũ lãnh đạo,quản lý; đội ngũ trí thức; đội ngũ công nhân kỹ thuật lành nghề; đội ngũ chuyên gia quản trị doanh nghiệp và doanh nhân giỏi; các nghệ nhân, những người thợ lành nghề; đội ngũ nông dân giàu kinh nghiệm, có khả năng ứng dụng khoa học, kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, hiện đại vào quá trình sản xuất Như vậy, cấu trúc của nguồn nhân lực rất phong phú , đa dạng gồm nhiều bộ phận, thành phần khác nhau song tựu chung lại, đây
là lực lượng quan trọng nhất đối với mỗi quốc gia
Về vai trò nguồn nhân lực chất lượng cao là bộ phận của nguồn nhân lực, song là bộ phận đặc biệt quan trọng, với tính cách là nhóm tinh hoa, có chất lượng cao nhất: phải đồng thời được xem xét trên các mặt phẩm chất- thái độ, thể lực, tri thức và kỹ năng Trong đó tiêu chí về phẩm chất- thái độ được xem là nền tảng, phải được xem xét trước khi xét đến các mặt còn lại của nguồn nhân lực Thể lực thể hiện tình trạng sức khỏe của nguồn nhân lực, ngày nay không chỉ được hiểu là tình trạng không có bệnh tật, mà còn là sự hoàn thiện về mặt thể chất và tinh thần Yếu tố quan trọng nữa của nguồn nhân lực chất lượng cao là trình độ học vấn và chuyên môn kỹ thuật trong đó bao hàm cả tri thức và kỹ năng, nhưng nhấn mạnh đến yếu tố kỹ năng nhiều hơn cả Mặc dù khẳng định nguồn nhân lực chất lượng cao là bô phận tinh túy nhất của nguồn nhân lực song phải đặt nó trong mối quan hệ với tổng thể nguồn nhân lực của một quốc gia để thấy rõ mối quan hệ giữa cái chung và cái đặc thù, từ đó xây dựng cơ chế chính sách phù hợp
1.2 Nước Mỹ và những vấn đề đặt ra với việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở quốc gia này
Trang 6Nước Mỹ là một trong những siêu cường quốc trên thế giới về văn hoá, giáo dục, kinh tế, và khoa học Mỹ là hình ảnh tiêu biểu của 1 quốc gia nhập cư,
là điểm đến cho ước muốn một cuộc sống sống tiên tiến và chất lượng Con người trên trái đất này có thể nhìn nước Mỹ dưới nhiều con mắt khác nhau, thương yêu, ghét bỏ hay thù hận, nhưng tự trong thâm tâm, ai cũng có một giấc
mơ, một ngày kia, được đến sinh sống ở Mỹ Chắc hẳn ngày nay không ai có ảo tưởng là ở Mỹ, người ta có thể nhặt đồng đô la trên đường phố một cách dễ dàng hay có một đời sống giàu sang sung sướng, nhưng tất cả đều có một cái nhìn chung là nước Mỹ cho ta nhiều cơ hội để thăng tiến, mà không bị giới hạn bởi chủng tộc, gốc gác, tôn giáo hay giới tính của mình
Nước Mỹ chỉ mới thành lập hơn 500 năm (Cristoforo Colombo đến châu
Mỹ năm 1492) ngày nay là một cường quốc về kinh tế, quân sự, lãnh đạo cả thế giới Hơn thế nữa, Mỹ có thể nói là một vùng đất của ước mơ, của cơ hội và mọi người trên quả địa cầu này đều muốn đến sống nơi đây Phải chăng tất cả đều nằm trong câu cuối của lời tuyên thệ trung thành với nước Mỹ, “với tự do và công lý cho tất cả mọi người!” Nhà văn kiêm sử gia James Truslow Adams đã dùng danh từ "Giấc mơ Mỹ" trong cuốn sách xuất bản năm 1931 của ông có tựa
đề là Epic of America (Thiên Anh Hùng Ca Mỹ Quốc): "Giấc mơ Mỹ là giấc mơ của một vùng đất mà ở đó cuộc sống đáng tốt đẹp hơn, giàu có hơn và đầy đủ hơn cho mọi người Ở đó mỗi người có cơ hội theo khả năng hoặc thành tựu của mình Đấy là một giấc mơ khó khăn cho tầng lớp thượng lưu châu Âu diễn giải đầy đủ, và cũng thật khó khăn cho tất cả chính chúng ta những người càng ngày ngờ vực và không tin tưởng vào nó Nó không phải là một giấc mơ về các loại xe hơi hay đơn thuần là tiền lương cao, nhưng là một giấc mơ về trật tự xã hội mà trong đó mọi đàn ông và đàn bà sẽ có thể đạt được tầm vóc đầy đủ cái khả năng bẩm sinh của mình, và được những người khác công nhận họ vì những gì của chính họ, không phân biệt môi trường hoàn cảnh sinh ra hay địa vị ngẫu nhiên
Trang 7của họ." Nước Mỹ có thể gọi là Thiên Đường, nhưng là một chốn Thiên Đường cần lao và trí tuệ, là đất cơ hội của nỗ lực, chứ không phải cơ hội của băng đảng, mánh mung [9]
Tuy nhiên để xây dựng nên một nước Mỹ hùng cường như thế, không thể phủ định nhân tố con người, và một môi trường tuyệt vời mà nước Mỹ tạo ra để con người phát huy hết khả năng của mình Dân số hiện tại của Mỹ là 326.533.777 người vào ngày 25/05/2018 theo số liệu mới nhất từ Liên Hợp Quốc [7] GDP của Mỹ tính đến năm 2016 là 19.000 tỷ USDtỷ USD; đến năm
2020, Mỹ vẫn là nền kinh tế số 1 thế giới với GDP đạt mức 22.500 tỷ USD [10] Dựa trên số liệu của IMF công bố tháng 10/2017 về GDP bình quân đầu người, GDP bình quân của Mỹ là 57.467 USD - Mỹ đứng vị trí thứ 10 trong danh sách quốc gia giàu nhất thế giới 2017 [12] Để có kết quả như trên, Mỹ đã trải qua hơn 200 năm phát triển với triết lý thực dụng và phương châm “nguồn nhân lực
là trung tâm của mọi phát triển” Mỹ đã đưa ra chiến lược xây dựng nguồn nhân
lực với hai hướng chủ lực: tập trung cho đầu tư giáo dục – đào tạo và thu hút nhân tài; vừa đầu tư, bồi dưỡng, phát triển nhân tài trong nước, vừa đẩy mạnh
thu hút “ chất xám” từ bên ngoài Nhờ đó Mỹ là quốc gia có nền khoa học phát triển mạnh và có số lượng nhà khoa học đạt giải Nôben nhiều nhất thế giới
CHƯƠNG II: KINH NGHIỆM CỦA NƯỚC MỸ VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHẤT LỰC CHẤT LƯỢNG CAO.
2.1 Về phát triển giáo dục – đào tạo
Do đặc thù đa dạng và linh hoạt của mình, do có những chiến lược đúng đắn cho giáo dục và đào tạo, đội ngũ các nhà trí thức được đào tạo cơ bản cùng với sự phát triển vượt bậc đi trước của khoa học công nghệ, hệ thống giáo dục của Mỹ có những bước tiến dài và đạt được nhiều thành tựu rất cao, quy mô lớn với gần 7.000 trường sau trung học, tổng cộng hơn 17 triệu sinh viên Với lịch
sử của nước Mỹ và nhân dân Mỹ, từ nhiều nguồn gốc, nhiều nhu cầu, khát vọng
Trang 8khác nhau, thực tế giáo dục Mỹ luôn nhạy cảm với những điểm yếu và nhận thức được những điểm mạnh của mình để có thể phát triển một tương lai tốt đẹp Nhà giáo dục học nổi tiếng Gunnar Myrdal đã từng nói: “Trong suốt chiều dài lịch sử của nước Mỹ, giáo dục luôn là niềm hy vọng lớn lao để cải biến từng cá nhân và
xã hội [11]
Tuy nhiên, Mỹ được xem là quốc gia không thành công trong giáo dục phổ thông nhưng lại là một điển hình cần được nhân rộng trong giáo dục đại học
Hệ thống giáo dục đại học của Mỹ được xây dựng với hai đặc trưng cơ bản là tính đại chúng và tính khai phóng Với hơn 324 triệu dân nhưng Mỹ có tới hơn 4.200 trường đại học Theo kết quả đánh giá và xếp hạng các trường đại học hàng đầu thế giới thì Mỹ có tới 88/200 trường đại học hàng đầu thế giới, chiếm 44% Bằng cấp của Mỹ được công nhận trên toàn thế giới vì chất lượng đào tạo tốt Mỹ phát triển rộng rãi hệ thống đại học cộng đồng (nơi đào tạo đại trà, giải quyết số lượng), tỷ lệ là 1/30 Tức là cứ có một trường đại học nghiên cứu thì có
30 trường đại học cộng đồng Mức học phí cũng khác nhau phù hợp với mọi đối tượng, học phí trường đại học cộng đồng rẻ hơn nhiều so với đại học nghiên cứu Với hệ thống giáo dục đại học đa dạng (trường công lập, trường tư thục, trường cộng đồng …), nước Mỹ đã đào tạo được một nguồn nhân lực chất lượng cao đồi dào, chiếm tới 40% tổng số lực lượng lao động quốc gia
Là đất nước có nền giáo dục phát triển mạnh mẽ và mang tính thực tiễn cao, với một hệ thống các trường Đại học tốt nhất trên thế giới, với chính sách
“trải thảm đỏ” mời gọi sinh viên nước ngoài mong muốn du học ở Mỹ trong những năm gần đây, số lượng du học sinh nước ngoài ở Mỹ đã không ngừng tăng lên và luôn dẫn đầu trên toàn thế giới Nguyên nhân dẫn đến sự việc này là do: Mỹ có một nền đại học đa dạng, phong phú, mềm dẻo, có tính thích nghi cao
và gắn chặt với thực tiễn sản xuất và xã hội; Giáo dục đại học ở Mỹ chịu ảnh
Trang 9hưởng của thị trường lao động nhiều hơn là việc lập kế hoạch; Đặc điểm của giáo dục đại học Mỹ là trong chương trình đào tạo bao gồm phần giáo dục đại cương, các môn tự chọn, các môn học bắt buộc và hệ thống tín chỉ xuyên suốt trong hệ thống đào tạo; Đại học của Mỹ có 2 loại trường: University và College,
cả 2 loại trường này đều có nghĩa tiếng Việt là đại học và cấp bằng Bachelor
Bên cạnh đó, ta có thể nghiên cứu những nét nổi bật trong hệ thống giáo dục-đào tạo của Mỹ ở 5 góc độ sau đây:
Một là, hệ thống giáo dục Đại học và sau Đại học của Mỹ mang tính cạnh tranh rất cao: Ý tưởng của người Mỹ về giáo dục đại chúng cho tất cả mọi người
đi cùng với nhận thức rằng nước Mỹ cũng cần các chuyên gia có trình độ cao
Do đó, trong hệ thống giáo dục đại học và đặc biệt là các trường đào tạo sau đại học có một hệ thống chọn lọc cao và hết sức cạnh tranh
Hai là, thực hiện tốt việc kiểm soát giáo dục: Hàng năm, có hàng trăm công trình nghiên cứu kiểm tra khắt khe các trường học trên toàn quốc được công bố Ở mỗi trường lại có các khoa nghiên cứu và đánh giá về giáo dục Trong những giai đoạn nhất định việc kiểm tra đánh giá này lại có phần khắt khe hơn Những cuộc tranh luận của công chúng về chất lượng, nội dung và các mục tiêu giáo dục luôn diễn ra rộng lớn công khai trên toàn nước Mỹ
Ba là, giáo dục Mỹ đề ra các mục tiêu rất cụ thể: Đây là một cách “làm cho bản thân trở nên tốt hơn”, hay “vươn lên trên thế giới này”, nó như là một phần căn bản của Giấc mơ Mỹ Hàng triệu người nhập cư tới Mỹ thường gắn liền những hy vọng của họ mong muốn có được một cuộc sống tốt đẹp hơn với một nền giáo dục tốt cho chính bản thân họ và quan trọng nhất cho con cái họ Bước khởi đầu – cho dù mục tiêu cuối cùng là tiền tài, danh vọng, quyền lực hay chỉ đơn giản là kiến thức – thường bắt đầu từ ngưỡng cửa của trường đại học
Trang 10Bốn là, chú trọng việc đánh giá chất lượng giảng dạy và đề cao trách nhiệm của giảng viên: Cuối học kỳ, trước kỳ thi hết môn, mỗi sinh viên được phát một mẫu “đánh giá giảng dạy” Sinh viên được nhận xét về những điều bổ ích hay chưa bổ ích của môn học, ưu điểm và nhược điểm của môn học, ưu điểm
và nhược điểm của người giảng dạy Giáo sư không được can thiệp vào đánh giá này Đây là một hình thức xả “stress” mà các đại học Mỹ dành cho sinh viên Đại học cũng có thể, trong một chừng mực nhất định, dựa trên những đánh giá của sinh viên để thay đổi một phần nội dung môn học, khiến cho nó dễ được thu nhận hơn
Năm là, chú trọng công tác kiểm định giáo dục: Nét nổi bật trong chiến lược phát triển giáo dục-đào tạo ở Mỹ chính là việc họ rất chú trọng đến công tác kiểm định chất lượng giáo dục Đại học và sau Đại học Do đặc thù đa dạng và linh hoạt của mình cùng với sự phát triển vượt bậc đi trước của khoa học công nghệ, hệ thống giáo dục của Mỹ được đánh giá là có chất lượng kiểm định rất cao
Bởi vậy, Phần lớn các nhà sử học đều nhất trí rằng rất nhiều tiến bộ về kinh tế, chính trị, khoa học và văn hóa của Mỹ đạt được trong lịch sử khá ngắn ngủi của mình là nhờ vào sự phát triển của giáo dục
2.2 Về thu hút nhân tài
Chính phủ Mỹ không chỉ chú ý đến việc đào tạo mà còn chú trọng việc thu hút và sử dụng nhân lực Mỹ ý thức rõ sự cần thiết phải có nguồn nhân lực chất lượng cao để cung cấp cho các doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng đòi hỏi của sự phát triển khoa học và công nghệ mạnh mẽ, Mỹ đẩy mạnh thu hút nhân tài từ các nước trên thế giới , thể hiện ở chính sách nhập
cư tương đối thoáng Mỹ tuyển chọn nhân tài dựa trên năng lực, khả năng đóng góp vào sự phát triển của đất nước này chứ không phân biệt quốc tịch, chủng tộc