Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn thạc sĩ)

Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn thạc sĩ)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ KÝ

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ HẠ LONG

TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ KÝ

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ HẠ LONG

TỈNH QUẢNG NINH

Ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận Chính trị

Mã ngành: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN HỮU TOÀN

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Hữu Toàn - giảng viên khoa giáo dục chính trị - trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.Mọi thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018

Tác giả

Nguyễn Thị Ký

LỜI CẢM ƠN

Để luận văn hoàn thành và được phép bảo vệ tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ của nhiều cá nhân và đơn vị

Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc đến:

- Giảng viên hướng dẫn Tiến sĩ Nguyễn Hữu Toàn - người đã dành nhiều thời

gian quý báu để hướng dẫn, góp ý, chia sẻ giúp tôi có định hướng đúng trong suốt thời gian thực hiện luận văn

- Thầy, cô phản biện - những người đã góp ý chân thành, thẳng thắn để chúng

tôi hoàn thành luận văn tốt hơn

- Các thầy, cô giảng dạy lớp cao học lý luận và phương pháp dạy học lý luận

chính trị - đã giúp chúng tôi có nền tảng kiến thức để thực hiện luận văn

- Trường THPT chuyên Hạ Long, THPT Hòn Gai, Trường PTDTNT tỉnh Quảng Ninh đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong suốt quá trình khảo sát và thực nghiệm

- Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến những người thân, những người trong gia đình luôn động viên, khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi, giúp tôi hoàn thành luận văn

Thái Nguyên, ngày 20, tháng 4 năm 2018

Tác giả

Nguyễn Thị Ký

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các chữ viết tắt iv

Danh mục các bảng v

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu đề tài 3

5 Đóng góp của đề tài 3

6 Kết cấu của luận văn 3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 4

1.1 Lịch sử nghiên cứuvấn đề 4

1.1.1 Những công trình nghiên cứu nước ngoài 4

1.1.2 Những công trình nghiên cứu trong nước 5

1.2 Cơ sở lí luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT 6

1.2.1.Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT 6

1.2.2 Mục tiêu dạy học chương trình môn GDCD lớp 12 16

1.2.3 Cấu trúc và đặc điểm chương trình môn GDCD lớp 12 17

1.2.4.Vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 12 20

1.3 Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh 24

1.3.1 Tổng quan về thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh 24

1.3.2 Đặc điểm GV giảng dạy GDCD các trường THPT thành phố Hạ Long tỉnh

Quảng Ninh 25

1.3.3 Đặc điểm của học sinh các trường THPT thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh 27

1.3.4 Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh 28

Kết luận chương 1 33

Chương 2: THIẾT KẾ VÀ DẠY THỰC NGHIỆM PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 Ở CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH 34

2.1 Kế hoạch thực hiện 34

2.1.1 Mục đích của thực nghiệm 34

2.1.2 Nội dung thực nghiệm 34

2.1.3 Thời gian, địa điểm, đối tượng TN và ĐC 38

2.2 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh 63

2.3 Kết quả thực nghiệm 66

2.3.1 Các bước tiến hành đánh giá kết quả thực nghiệm 66

2.3.2 Phân tích đánh giá kết quả sau thực nghiệm 67

Kết luận chương 2 74

Chương 3: BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ HẠ LONG TỈNH QUẢNG NINH 75

3.1 Một số yêu cầu về việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh 75

3.1.1.Thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD lớp 12 chú ý đến đặc điểm nhận thức của học sinh 75

3.1.2 Những điều kiện cần thiết để vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong

dạy học Giáo dục công dân lớp 12 ở thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh 77

3.1.3 Thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD lớp 12 cần đảm bảo vai trò định hướng của giáo viên 79

3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh 81

3.2.1 Nhóm giải pháp đối với giáo viên 81

3.2.2 Nhóm giải pháp đối với HS 83

3.2.3 Nhóm giải pháp đối với nhà trường 84

Kết luận chương 3 86

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 ĐC Đối chứng

2 GDCD Giáo dục công dân

3 GV Giáo viên

4 HS Học sinh

5 PPDH Phương pháp dạy học

6 PPTLN Phương pháp thảo luận nhóm

7 PTDTN Phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Cơ sở vật chất phục vụ cho việc giảng dạy ở một số trường thành phố

Hạ Long TỉnhQuảng Ninh năm học 2015 -2018 25

Bảng 1.2 Số lượng GV giảng dạy môn GDCD ở một số trường THPT địa bàn

thành phố Hạ Long Tỉnh Quảng Ninh 26

Bảng 1.3 Quy mô HS ở một số trường THPT Thành phố Hạ Long Tỉnh Quảng

Ninh giai đoạn 2014 - 2018 28

Bảng 1.4 Nhận thức của GV và HS về vai trò của môn GDCD trong hệ thống

các môn học hiện nay 28

Bảng 1.5 Lý do HS cho rằng môn GDCD có vai trò quan trọngError! Bookmark not defined

Bảng 1.6 So sánh mức độ sử dụng phương pháp thảo luận nhóm và các phương

pháp dạy học khác 29

Bảng 1.7 Kết quả điều tra những khó khăn khi vận dụng phương pháp thảo luận

nhóm trong dạy học GDCD lớp 12 30

Bảng 1.8 Thái độ học tập môn GDCD của HS 31

Bảng 2.1 Tên các trường và tên các lớp thực nghiệm, các lớp đối chứng 39

Bảng 2.2 Điểm khảo sát đầu năm môn GDCD giữa lớp TN và ĐC ở trường

Bảng 2.5 Mức độ hứng thú học tập của HS sau khi thực nghiệm 67

Bảng 2.6 Thái độ học tập của HS đối với giờ học thảo luận nhóm 68

Bảng 2.7 Điểm kiểm tra 1 tiết môn GDCD giữa lớp TN và ĐC ở trường THPT

Chuyên Hạ Long 70

Bảng 2.8 Điểm 1 tiết môn GDCD giữa lớp TN và ĐCở trường THPT Hòn Gai 70

Bảng 2.9 Điểm 1 tiết môn GDCD giữa lớp TN và ĐCở trường PTDTNT tỉnh 70

Bảng 2.10 Điểm kiểm tra học kỳ 1 môn GDCD giữa lớp TN và ĐC ở trường

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục đào tạo là đòn bẩy cho sự phát triển kinh tế - xã hội Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng Sản Việt Nam luôn coi con người là động lực, là mục tiêu của sự phát triển Đặc biệt trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đảng ta

đã khẳng định “Nguồn lực lớn nhất của chúng ta là con người Việt Nam, trong đó có tiềm lực về trí tuệ”

Đại hội Đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XI đã khẳng định: Phát triển

và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược, là yếu tố quyết định đẩy mạnh phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và là lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất, bảo đảm cho phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững

(Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020)

Yêu cầu tìm kiếm phương thức cho sự phát triển nguồn nhân lực ở nước ta đã đưa triết lý giáo dục “lấy việc hình thành năng lực người học làm trung tâm, làm mục tiêu đào tạo thay cho truyền thụ kiến thức” trở thành nhiệm vụ trọng tâm để hiện thực hóa quan điểm của Đảng về “đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”

Với vai trò quan trọng và trực tiếp trong giáo dục học sinh ý thức, hành vi người công dân, phát triển trí lực và nhân cách con người toàn diện, môn Giáo dục công dân có nhiệm vụ đào tạo những người lao động mới vừa có tri thức khoa học, vừa có đạo đức, vừa có năng lực hoạt động thực tiễn, vừa có phẩm chất chính trị tư tưởng, ý thức cộng đồng, có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội Bên cạnh đó, môn Giáo dục công dân còn có chức năng phát triển ở người học năng lực thuyết trình, năng lực hợp tác và làm việc theo nhóm

Đó chính là những năng lực thiết yếu của người lao động mới trước đòi hỏi của xu thế toàn cầu hóa, cạnh tranh, hội nhập mà Việt Nam cũng như mọi quốc gia đều phải chú trọng đào tạo và bồi dưỡng, phát triển

Đặc biệt những năm gần đây,thực hiện chương trình đổi mới phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân đã được đội ngũ giáo viên ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh triển khai mạnh mẽ

Tuy nhiên, việc dạy và học môn Giáo dục công dân trên thực tế vẫn chưa được quan tâm đúng mức; phương pháp thảo luận nhóm chưa được vận dụng một cách khoa học và hiệu quả Điều này làm cho môn học trở nên khô khan, nhàm chán; tâm

lý thờ ơ, ngại học môn Giáo dục công dân của nhiều học sinh về cơ bản chưa được khắc phục Những biểu hiện này đang đi ngược với chủ trương đổi mới giáo dục mà Đảng ta đã xác định

Thực tiễn nêu trên đã khách quan hóa tính tất yếu phải đổi mới phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh Trong đó, vận dụng phương pháp thảo luận nhóm đã trở thành nhu cầu nội tại để nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên Luận giải, khảo sát vấn đề này để tìm giải pháp phát triển không chỉ có ý nghĩa sâu sắc về lý luận mà còn góp phần hiện thực hóa chủ trương “đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục” theo tinh thần Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi lựa chọn vấn đề: “Vận dụng phương pháp

thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh”làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Từ việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, luận văn đề xuất quy trình và một số biện pháp nhằm sử dụng có hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm, đề tài rút ra những yêu cầu sư phạm, những biện pháp chủ yếu để nâng cao hiệu quả dạy học môn Giáo dục công dân cho học sinh ở các trường trung học phổ thông thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Vấn đề:“Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công

dân ở các trường THPT’’ đặt ra những nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn của việc sử dụng phương pháp thảo

luận nhóm, trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Thứ hai, khảo sát, đánh giá thực trạng dạy học môn GDCD, tiến hành thực

nghiệm phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Thứ ba, đề xuất quy trình và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng

trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn đổi mới hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu cơ sở khoa học của vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn Giáo dục công dân; nghiên cứu tiến trình thực nghiệm, điều kiện, giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

4.1 Cơ sở lý luận

Đề tài dựa trên các cơ sở lý luận sau:

- Nội dung chương trình môn học Giáo dục công dân lớp 12

- Các văn bản chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Lý luận về phương pháp dạy học hiện đại trong và ngoài nước

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp chung của luận văn là phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

- Ngoài ra luận văn còn sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:Phương pháp lịch sử - logic

+ Phương pháp cụ thể trừu tượng

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp

+ Phương pháp so sánh, thống kê

+ Phương pháp điều tra xã hội học, phỏng vấn, quan sát, thực nghiệm sư phạm, thống kê toán học kết hợp với trò chuyện, nghiên cứu sản phẩm

5 Đóng góp của đề tài

- Góp phần làm phong phú thêm cơ sở dạy học môn GDCD ở các trường THPT -Tăng hiệu quả tiếp thu kiến thức của học sinh, giúp học sinh vận dụng những kiến thức đã học áp dụng vào thực tế cuộc sống hằng ngày

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm có 3 chương, 8 tiết

Phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học trong những năm gần đây

là vấn đề được quan tâm nghiên cứu Có rất nhiều các tài liệu nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của người học, hình thành và phát triển kĩ năng cho người học đáp ứng nhu cầu của sự phát triển kinh tế -

xã hội

Đặc biệt với phát triển của xã hội cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI đòi hỏi con người có một số phẩm chất và năng lực nổi lên hàng đầu như năng lực làm việc nhóm, năng lực hoạt động thực tiễn và giải quyết vấn đề do cuộc sống đặt ra, năng lực hợp tác, năng lực thích ứng Những yêu cầu trên đặt ra cho giáo dục phải đổi mới toàn điện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu giáo dục của xã hội và cá nhân, từ học chế đào tạo, cách thiết kế chương trình, tìm tòi những phương thức, cách thức giáo dục thích hợp hơn.Đã có rất nhiều các tài liệu nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của người học, hình thành và phát triển kĩ năng cho người học đáp ứng nhu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội trong thời đại mới hiện nay

1.1.1 Những công trình nghiên cứu nước ngoài

Trong lịch sử phát triển của giáo dục, phương pháp thảo luận nhóm là một trong những phương pháp được nhiều nhà nghiên cứu khoa quan tâm cả về mặt lý luận và thực tiễn, vì các chức năng tâm lý cấp cao xuất hiện trước hết ở mức độ liên nhân cách giữa các cá nhân, trước khi chúng tồn tại ở mức độ tâm lý bên trong Chính vì vậy, họ khẳng định rằng trong một lớp học, cần coi trọng sự khám phá có trợ giúp hơn là

sự tự khám phá Từ đó cần rút ra một nguyên tắc là dạy học cần tổ chức cho HS học tập với sự trợ giúp, hỗ trợ của bạn học, học tập cùng nhau sẽ giúp HS lĩnh hội kiến thức tốt hơn, tiêu biểu cho các công trình đó có thể kể đến các tác giả:

- Robert J.Marzand, “Nghệ thuật và khoa học dạy học” (Người dịch: Nguyễn Hữu Châu), Nxb Giáo dục Việt Nam, 2011

- Robert J.Marzand, Debra J.Pickering, Jane E.Pollock, “Các phương pháp dạy học hiệu quả” (Người dịch: Nguyễn Hồng Vân), Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2011

- M.N Xcatkin, Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học, Nxb Giáo dục, Matxcơva, 1965

- Geoffrey Petty (1998), Dạy học ngày nay, Nxb Stanlay Thomes

Những công trình nghiên cứu của các tác giả nêu trên ở phần nào đã làm rõ lý luận về phương pháp dạy học nói chung, dạy học hợp tác và thảo luận nhóm nói riêng Đó là cơ sở lý luận cần thiết để kế thừa khi luận giải về đổi mới phương pháp thảo luận nhóm theo hướng tiếp cận năng lực của người học hiện nay

1.1.2 Những công trình nghiên cứu trong nước

Những công trình nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học nói chung và dạy học môn GDCD ở các trường THPT nói riêng theo hướng tiếp cận năng lực người học:

- Trần Bá Hoành, “Bàn tiếp về dạy học lấy HS làm trung tâm”, Tạp chí thông tin khoa học giáo dục số 49, tr 43-47, 1995

- Đặng Thành Hưng, “Hệ thống kĩ năng học tập hiện đại”, Tạp chí giáo dục số

78 tr 25-27, 2004

- Nguyễn Văn Cường, Phát triển năng lực thông qua phương pháp và phương tiện dạy học mới, Tài liệu hội thảo tập huấn, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Dự án phát triển giáo dục THPT, Hà Nội, 2005

- Nguyễn Văn Cư, Nguyễn Duy Nhiên (Đồng chủ biên), Dạy và học môn GDCD ở trường THPT - Những vấn đề lí luận và thực tiễn, Nxb Đại học Sư phạm,

Trong đó phải kể đến những công trình nghiên cứu về phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học sau:

- Trần Duy Hưng, “Mô hình phương pháp dạy học theo nhóm nhỏ”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 4, tr 9-10, 2000

- Ngô Thị Thu Dung (2001), “Mô hình tổ chức dạy học theo nhóm trong giờ học trên lớp”, Tạp chí Giáo dục số 5, tr 21-22

- Phạm Hữu Tòng (2007), Tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh theo hướng phát triển năng lực tìm tòi sáng tạo giải quyết vấn đề và tư duy khoa học, Bài giảng chuyên đề cao học 2007, Nxb Đại học sư phạm Hà Nội

Những công trình nêu trên đều có chung quan điểm cơ bản về phương pháp thảo luận nhóm, những ưu điểm, hạn chế và các hình thức tổ chức thảo luận nhóm Qua đó, các tác giả đều thống nhất với quan niệm cho rằng, phương pháp thảo luận nhóm sẽ phát huy tính tích cực học tập của HS, HS học tập với sự trợ giúp, hỗ trợ của bạn học, học tập cùng nhau sẽ giúp HS lĩnh hội kiến thức tốt hơn.Vấn đề đặt ra là GV cần lựa chọn hình thức tổ chức thảo luận nhóm phù hợp với từng môn học, từng đối tượng người học và từng đơn vị kiến thức

Những công trình nghiên cứu về phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT:

- Nguyễn Trọng Sửu (2006), Dạy học nhóm - Phương pháp dạy học tích cực,

Tạp chí Giáo dục, số 146/2006

- Trần Thị Mai Phương, Dạy học GDCD theo phương pháp tích cực, Hà Nội, 2007

- Nguyễn Thị Toan, “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT”, Tạp chí Giáo dục, số 312, 2013

Từ việc nghiên cứu các quan điểm về phương pháp thảo luận nhóm, những công trình nghiên cứu nêu trên tập trung làm rõ tính tất yếu vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD, qua đó các tác giải cũng luận giải vai trò, vị trí của phương pháp này đối với việc nâng cao chất lượng dạy và học GDCD ở trường THPT trong giai đoạn hiện nay

Phương pháp thảo luận nhóm không phải là phương pháp dạy học mới nhưng để nó phát huy được tích chủ động tích cực của học sinh thì đây là vấn đề không hề

dễ dàng Nhất là nội dung môn GDCD 12 lại hoàn toàn là kiến thức pháp luật, phần kiến thức vừa khô, khó, và dài… nên GV khó dạy, HS khó học đòi hỏi giáo viên phải có nhiều kĩ năng khác ngoài kĩ năng sư phạm, giáo viên khó khăn trong việc đánh giá cụ thể hiệu quả làm việc của từng HS, nếu không đầu tư, không chú ý thậm chí là xem thường những nghiên cứu lý luận gắn với thực tiễn thì sẽ không mang lại chất lượng giảng dạy cao.Ngoài ra GV cần kết hợp linh hoạt PPTLN với các PPDH khác thì mới mang lại chất lượng giảng dạy tốt nhất

1.2 Cơ sở lí luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT

1.2.1.Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT

1.2.1.1 Phương pháp

Theo từ điển Bách khoa, phương pháp là cách thức, là con đường, phương tiện để đạt tới mục đích và giải quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức cũng như trong thực tiễn.[dẫn theo 29]

Từ góc độ tiếp cận chung nhất, phương pháp được hiểu là cách thức hành động của chủ thể để đạt đến một mục đích nhất định Trên ý nghĩa đó, phương pháp

là phạm trù gắn liền với hoạt động có ý thức của con người, giúp con người nhận thức được hiện thực khách quan, nhận thức được thực tiễn Vì vậy, có thể xem phương pháp là một trong những yếu tố quyết định thành công hay thất bại trong hoạt động nhận thức và cải tạo thế giới của con người

Trên thực tế, phương pháp không chỉ được hình thành thông qua sự đúc rút kinh nghiệm mà còn là khoa học, đồng thời là nghệ thuật, nó đòi hỏi tính sáng tạo và mang dấu ấn của chủ thể sử dụng phương pháp Ở mỗi lĩnh vực nhận thức và hoạt động khác nhau có thể sử dụng phương pháp khác nhau Điều này tạo nên tính phong phú, đa dạng trong việc phân chia phương pháp theo các lĩnh vực và góc độ tiếp cận

1.2.1.2.Phương dạy học và phương pháp pháp thảo luận nhóm

Lâm Quang Thiệp cho rằng “dạy học là việc giúp cho người học tự mình chiếm

lĩnh những kiến thức, kỹ năng và hình thành hoặc thay đổi những tình cảm, thái độ”

[36] Theo quan niệm này, dạy không phải là truyền thụ kiến thức một chiều, càng không phải cung cấp thông tin đơn thuần, mà chủ yếu là giúp cho người học tự mình chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng, bồi dưỡng cảm xúc và hình thành thái độ

Nhấn mạnh tính đa dạng của phương pháp dạy học, lý luận dạy học hiện đại

quan niệm “Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của

GV và HS trong những môi trường dạy học được tổ chức, nhằm lĩnh hội tri thức, kỹ năng, thái độ, phát triển năng lực và phẩm chất” [1, tr.98] Các hoạt động của GV và

HS là những hoạt động định hướng mục tiêu trong sự tương tác với nội dung dạy học cũng như sự tương tác xã hội giữa GV và HS, giữa HS với HS Với cách tiếp cận này, phương pháp dạy học bao gồm cả hình thức, cách thức dạy và học

Bản chất của dạy học là quá trình xử lý, chuyển giao thông tin tri thức của người dạy và quá trình thu nhận, xử lý thông tin của người học Tính hiệu quả của quá trình này không những phụ thuộc vào chất lượng của thông tin mà quan trọng là phụ thuộc vào phương pháp thực hiện hoạt động đó [18, tr.12] Kết quả cuối cùng của quá trình dạy học là hình thành ở người học các nhu cầu thường xuyên học tập, tìm tòi tri thức, rèn luyện kỹ năng, kích thích năng lực tư duy sáng tạo Hoạt động dạy học đó còn định hướng cho người học trong việc tìm tòi, đào sâu kiến thức từ lượng thông tin phong phú và rộng lớn của xã hội; hình thành thói quen tự kiểm tra, đánh giá hoạt động học của mình

Quá trình dạy học bao gồm nhiều thành tố như: mục đích và nhiệm vụ dạy học, phương pháp và phương tiện dạy học, thầy với hoạt động dạy, trò với hoạt động học, kết quả dạy học… Quá trình này diễn ra và tác động qua lại với nhau để đạt được mục đích giáo dục

Theo tác giả Phạm Hữu Tòng, PPDH là một hệ thống các hành động có mục đích của GV tổ chức hoạt động trí óc và tay chân của HS, đảm bảo cho HS chiếm lĩnh được nội dung DH, đạt được mục tiêu xác định.[39]

Trong lý luận dạy học, có khá nhiều định nghĩa về phương pháp dạy học Kazansky - Narazova xác định “phương pháp dạy học là cách thức làm việc của GV

và HS giúp người học lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo” [22]

Nguyễn Ngọc Quang khẳng định, phương pháp dạy học là con đường chính yếu,

cách thức làm việc phối hợp, thống nhất của thầy và trò, trong đó thầy truyền đạt nội dung trí dục để trên cơ sở đó và thông qua đó chỉ đạo việc học tập của trò; còn trò lĩnh hội và tự chỉ đạo sự học tập của bản thân để cuối cùng đạt tới mục đích dạy học [29, tr.22]

Phương pháp dạy học GDCD ở trường THPT chỉ rõ “Bản chất của dạy học là

quá trình xử lý, chuyển giao thông tin tri thức của người dạy và quá trình thu nhận, xử lý thông tin của người học

Như vậy, trong dạy học rất cần có phương pháp để giúp người học bằng sự nỗ lực, cố gắng của bản thân, dưới sự hướng dẫn của GV chiếm lĩnh được tri thức và hình thành được những kỹ năng tương ứng Quá trình ấy không thể được tiến hành chỉ bằng kinh nghiệm, bằng cách truyền nghề một cách giản đơn mà phải dựa vào cơ

sở lý luận khoa học về phương pháp được đúc kết từ thực tiễn, dựa vào sự sáng tạo, linh hoạt khi vận dụng phương pháp một cách thích hợp, hiệu quả của từng nhà giáo

Phương pháp pháp thảo luận nhóm

Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về phương pháp thảo luận nhóm song chúng ta có thể rút ra khái niệm cụ thể như: Thảo luận nhóm là một phương pháp day học, trong đó lớp học được chia thành các nhóm nhỏ để học sinh trong nhóm tích cực nghiên cứu, chủ động thảo luận các nhiệm vụ học tập để đạt được mục tiêu học tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Nhóm (group) là tập hợp những cá thể được hình thành theo những nguyên tắc nhất định để thực hiện nhiệm vụ nào đó trong khoảng thời gian xác định Giữa các thành viên trong nhóm luôn có sự tương tác lẫn nhau trong quá trình thực hiện hoạt động chung của nhóm Theo đó, nhóm được đặc trưng bởi số lượng người, bởi sự

tương tác giữa các thành viên,“Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp dạy

học trong đó lớp học được chia thành các nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc, được bàn bạc, trao đổi về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm mình về vấn đề đó” [9, tr.163]

Thông qua phương pháp thảo luận nhóm, HS được trực tiếp trao đổi nhận thức, quan điểm của bản thân để làm rõ một vấn đề nào đó hoặc tham góp những ý tưởng làm giàu thêm kiến thức về các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo Phương pháp thảo luận nhóm lấy mối quan hệ tác động qua lại giữa HS với HS làm trung tâm của quá trình dạy học dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn của GV nhằm phát triển tri thức, kĩ năng, thái độ tích cực đặc biệt là kĩ năng hợp tác, làm việc theo nhóm

Theo A.T.Francisco (1993): "Học tập nhóm là một phương pháp học tập mà theo phương pháp đó học viên trong nhóm trao đổi, giúp đỡ và hợp tác với nhau trong học tập" [dẫn theo 31]

Nói đến học tập nhóm phải nói tới Casinst-Roger, vào năm 1949 đã đề xuất phương pháp làm việc tự do theo nhóm: Làm việc theo nhóm có nghĩa là sinh viên phải tìm tòi, phải thực hiện cuộc khảo cứu hay quan tâm hay quan sát, phải cố gắng phân tích, tìm hiểu diễn đạt, phải thành lập theo phiếu và sắp xếp, phải đóng góp sự tìm tòi của mình cho công việc của nhóm [dẫn theo 8]

Tác giả A.Jakiel, ông là nhà giáo dục Ba Lan lỗi lạc với cuốn sách “Học tập theo nhóm ở trường học” đã giới thiệu một hình thức học mới đem lại hiệu quả cao trong hoạt động dạy học đó là: “Học tập theo nhóm ở trường học”

Bài viết: “Lấy học sinh làm trung tâm” của tác giả Trần Bá Hoành đã đề cập tới phương pháp hợp tác hay phương pháp học tập nhóm với ý nghĩa là một trong phương pháp lấy học sinh làm trung tâm [14]

PGS.TS Phạm Viết Vượng trong bài viết: “Về quan điểm giảng dạy lấy học

sinh làm trung tâm” viết: Phương pháp thảo luận nhóm còn gọi là hợp tác, sắp xếp

học sinh theo nhóm ngồi quanh một bàn, thảo luận, góp ý kiến để xây dựng các ý kiến trả lời từng tiểu mục trong modul Đại diện từng nhóm hoặc cá nhân phát biểu trước lớp về những điều đã thu được.[41, tr.34]

PGS.TS Nguyễn Hữu Châu trong cuốn: “Những vấn đề cơ bản về quá trình dạy học” cũng đã đưa ra quan điểm về dạy học hợp tác theo nhóm Theo ông thì:

“Dạy học hợp tác là việc sử dụng các nhóm nhỏ để học sinh làm việc cùng nhau nhằm tối đa hóa kết quả học tập của bản thân cũng như của người khác”[5, tr.225]

Tác giả Phan Trọng Ngọ trong cuốn “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường” cũng đã giới thiệu về vấn đề phương pháp dạy và học trong nhà trường hiện

nay, trong đó có phương pháp thảo luận nhóm Tác giả cho rằng “Phương pháp thảo luận

nhóm là phương pháp dạy học trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành các nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc và thảo luận về một một chủ đề

cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm về vấn đề đó”[27, tr.223]

Lê Đức Ngọc trong cuốn: “Giáo dục đại học phương pháp dạy và học” cho rằng: “Thảo luận nhóm là sự trao đổi ý tưởng, quan điểm nhận thức giữa các học viên

và giáo viên, để làm rõ và làm và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với các hoạt động đào tạo” [26, tr.43]

Học tập theo nhóm được các nhà giáo dục trong và ngoài nước đặc biệt quan tâm trên nhiều khía cạnh Dù ở khía cạnh nào thì học tập theo nhóm vẫn được hiểu là môi trường học tập nhằm phát huy vai trò chủ động sáng tạo của người học Trong môi trường ấy tùy thuộc vào nội dung, điều kiện học tập, đối tượng học sinh, trình độ

và năng lực sư phạm của mình, người thầy có thể sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học tích cực, trong đó có phương pháp thảo luận nhóm vào quá trình dạy học nói chung có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu song nghiên cứu vận dụng PPTLN nhằm

nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD ở trường THPT hiện nay là một vấn đề rất cần thiết

Mặc dù có nhiều cách tiếp cận khác nhau, những định nghĩa, quan niệm đã nêu

về phương pháp dạy học, phương pháp thảo luận nhóm đều thống nhất ở một số điểm chung về phương pháp dạy học như sau:

Một là, phương pháp dạy học là cách thức tổ chức hoạt động, phối hợp thống

nhất giữa GV và HS trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của

GV nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và các nhiệm vụ dạy học

Hai là, phương pháp dạy học là sự thống nhất của phương pháp dạy và

phương pháp học Phương pháp dạy là cách thức GV trình bày tri thức, tổ chức, kiểm tra hoạt động nhận thức và thực tiễn của người học nhằm đạt được các nhiệm vụ dạy học Phương pháp học tập là cách thức người học tự tổ chức, tự kiểm tra hoạt động nhận thức và thực tiễn của mình nhằm đạt được các nhiệm vụ học tập

Ba là, phương pháp dạy học là sự thống nhất của lôgic nội dung dạy học và

lôgic tâm lý nhận thức

Bốn là, phương pháp dạy học có mặt khách quan và mặt chủ quan, là sự thống

nhất của cách thức hành động và phương tiện dạy học

Như vậy, phương pháp dạy học rất đa dạng và phong phú, mỗi phương pháp đều có những điểm mạnh, điểm yếu và tác dụng của mỗi phương pháp cũng rất khác nhau Do đó, không có phương pháp dạy học nào là vạn năng và không nên xem nhẹ hay loại trừ bất kì phương pháp dạy học nào Việc lựa chọn và sử dụng phương pháp dạy học tuỳ thuộc vào nội dung, đối tượng, tình huống dạy học cụ thể và đặc điểm cá nhân của người sử dụng phương pháp đó

1.2.1.3.Các cách tiến hành thảo luận nhóm trong dạy học GDCD ở trường THPT

Về thực chất, phương pháp thảo luận là tổ chức cho HS bàn bạc, trao đổi trong nhóm nhỏ Thảo luận nhóm được sử dụng rộng rãi nhằm giúp cho HS tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho HS có thể chia sẻ kiến thức, kinh

nghiệm, ý kiến để giải quyết một vấn đề có liên quan đến nội dung bài học

Thông qua phương pháp thảo luận nhóm, HS được trực tiếp trao đổi nhận thức, quan điểm của bản thân để làm rõ một vấn đề nào đó hoặc tham góp những ý tưởng làm giàu thêm kiến thức về các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo Phương pháp thảo luận nhóm lấy mối quan hệ tác động qua lại giữa HS với HS làm trung tâm của quá trình dạy học dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn của GV nhằm phát triển tri thức, kĩ năng, thái độ tích cực đặc biệt là kĩ năng hợp tác, làm việc theo nhóm

Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong quá trình dạy học là trình tự các giai đoạn, các bước được xắp xếp có tổ chức, có mục đích được thực hiện liên tiếp nhằm giúp GV thực hiện tốt việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm và giúp HS đạt được mục tiêu học tập

Sau khi GV xác định nội dung thảo luận,thì việc tiến hành thảo luận nhóm được tiến hành với các bước cụ thể như sau:

Bước 1: Chia nhóm

Cần chia nhóm theo nhóm lớn,nhỏ hoặc vừa cho phù hợp với vấn đề cần thảo

luận và đặc điểm của lớp học Có thể chia nhóm theo: nhóm ngẫu nhiên, nhóm gồm

đủ trình độ, nhóm theo cùng một trình độ, nhóm theo sở trường, nhóm đồng tâm,nhóm nhỏ thông thường, nhỏ rì rầm,nhóm kim tự tháp

Thao tác chọn nhóm trưởng: Nhóm trưởng không do nhóm tự bầu hoặc luân chuyển giữa các thành viên trong nhóm mà do GV chọn một HS khá trong nhóm chuyên trách Điều này khiến cho các HS khác trong nhóm mất đi cơ hội thể hiện mình cũng như cơ hội rèn luyện năng lực trình bày vấn đề trước nhóm và tập thể lớp

Bước hai:Nêu nhiệm vụ của từng nhóm

GV giới thiệu chủ đề thảo luận, xác định nhiệm vụ nhận thức; giao nhiệm vụ cho các nhóm, quy định thời gian, phân công vị trí làm việc cho các nhóm và hướng dẫn cách làm việc theo nhóm

Bước ba: Thực hiện nhiệm vụ theo nhóm

Đây là khâu quan trọng Mỗi nhóm HS đều phải thực hiện quy trình: lên kế hoạch làm việc cho cả nhóm; thỏa thuận quy tắc làm việc; phân công trong các thành viên giữ những vị trí nhất định trong nhóm; từng cá nhân làm việc độc lập theo vị trí được phân công hoặc trao đổi ý kiến, thảo luận chung trong nhóm

Khi HS tiến hành thảo luận, GV chuyển từ vị trí người hướng dẫn sang vị trí người giám sát Nhiệm vụ của GV lúc này là nhận biết tiến trình hoạt động của các nhóm, từ đó có thể có những can thiệp kịp thời để mang lại hiệu quả cao GV cần khen ngợi, khuyến khích và gợi ý cho HS trong quá trình thảo luận nếu thật sự cần thiết

Bước bốn:Đánh giá kết quả

Sau khi hết thời gian thảo luận, các nhóm sẽ tiến hành báo cáo kết quả trước toàn lớp: Mỗi nhóm HS sẽ cử đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm Trong khi một nhóm báo cáo kết quả, các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, bình luận và bổ sung ý kiến

Bước năm: Kết luận

GV nhận xét, tổng kết nội dung thảo luận, chốt lại nội dung chính và khắc sâu kiến thức cho HS Ở khâu này, GV cũng có thể đặt ra những câu hỏi cho các nhóm nhằm tìm hiểu xem HS có hiểu rõ vấn đề không GV có thể kết hợp với giảng giải hoặc sử dụng phương tiện dạy học hiện đại như máy chiếu, hay bảng phụ… để làm rõ nội dung kiến thức cần khắc sâu

Mục đích cuối cùng của thảo luận nhóm là học sinh có thể lĩnh hội tri thức một cách chủ động tích cực Điều này được thể hiện qua sơ đồ sau:

Hợp tác, giúp đỡ, thông tin

Phản ánh kết quả từng bước

1.2.1.4.Ưu điểm và nhược điểm của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD ở trường THPT

- Ưu điểm

Thảo luận nhóm có thể giúp người học khai thác được nhiều khía cạnh của một vấn đề, có thể giúp người học giải quyết và đào sâu thêm những giả thiết của

mình, người học tự rút ra được những kiến giải mới từ các ý kiến khác nhau

Thảo luận nhóm có thể giúp tăng cường khả năng chịu đựng và sự quan tâm của người học đến các vấn đề phức tạp từ đó khuyến khích người học biết cách lắng nghe một cách kiên nhẫn và lịch sự, khiến người học chú tâm hơn đến các đề tài đang được bàn thảo

Thảo luận nhóm tăng cường tính linh hoạt tư duy của người học, giúp cho những ý tưởng và sự thể nghiệm của người học được tôn trọng

Thảo luận nhóm giúp cho người học hiểu rõ được những đặc điểm của quá trình thảo luận dân chủ, tạo điều kiện cho người học trở thành người tham gia sáng tạo tri thức

Thảo luận giúp người học phát triển khả năng trao đổi suy nghĩ và quan điểm một cách rõ ràng,qua đó người học hình thành thói quen tương tác trong học tập, có thể làm biến chuyển tư duy của người học

Thảo luận nhóm giúp cho người học trở nên cởi mở và dễ thấu hiểu người khác hơn, giúp người học phát triển năng lực phân tích và tổng hợp

- Những mặt hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm

Vì hoạt động nhóm, do đó sẽ mất thời gian để di chuyển, ổn định nhóm và gây mất trật tự lớp học

Mỗi nhóm được giao tìm hiểu một phần của bài học nên có có thể có hiện tượng HS chỉ quan tâm tới nội dung được giao chứ không quan tâm đến nội dung của các thành viên khác khiến kiến thức không trọn vẹn

Khó thực hiện khi lớp học có những thành viên quá yếu, không thể đảm nhận vai trò như một chuyên gia về lĩnh vực được giao nghiên cứu

Từ việc khái quát các ưu và nhược điểm như trên, thì chúng ta cũng thấy rằng: phương pháp thảo luận khiến họ đôi khi chỉ chú trọng đến hình thức mà ít chú ý đến nội dung thực chất của buổi thảo luận Thực vậy, phương pháp thảo luận chưa phải là một giải pháp tối ưu để giải quyết rốt ráo các vấn đề trong dạy học Do đó, nếu xem thảo luận là một phương pháp duy nhất để giải quyết mọi vấn đề trong giáo dục đại học thì sẽ quá phiến diện và thiếu một tầm nhìn xa trong việc dạy học Và nếu từ chối hoàn toàn phương pháp diễn giảng “chỉ vì sử dụng phương pháp này sẽ khiến cho tri

thức bị xơ cứng” thì không nên tí nào

Theo kinh nghiệm của chúng tôi, muốn xây dựng được các buổi thảo luận trong bầu không khí dân chủ, mang tính phê phán thì cần phải có một khoảng thời gian nhất định.Và một khi chúng ta đã biết rõ mức độ phức tạp của phương pháp thảo luận, chúng ta sẽ từ bỏ ý định vẫn muốn áp dụng phương pháp này để khích lệ tinh thần học tập của tất cả mọi đối tượng học

1.2.1.5.Những yêu cầu cơ bản khi vận dụng thảo luận nhóm trong dạy học GDCD ở trường THPT

Khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD ở trường THPT cần đảm bảo những yêu cầu sau:

Thứ nhất, chia nhóm học tập, quy mô nhóm có thể lớn hoặc nhỏ, tuỳ theo vấn

đề thảo luận Tuy nhiên GV nên chia nhóm từ 6 - 8 HS là tốt nhất, vì số HS như vậy vừa đủ nhỏ để đảm bảo tất cả HS có thể tham gia ý kiến nhưng cũng vừa đủ lớn để đảm bảo rằng, HS có thể trao đổi quan điểm, ý kiến của mình về vấn đề thảo luận

Thứ hai, GV chia nội dung bài dạy thành những vấn đề nhỏ có mối liên hệ với

nhau Mỗi vấn đề nhỏ là một nội dung thảo luận

Thứ ba, mỗi nhóm phải có một nhóm trưởng để điều khiển, duy trì hoạt động

của nhóm và có thư ký để ghi đầy đủ các ý kiến trong quá trình thảo luận nhóm trưởng phải năng động hoạt bát

Thứ tư, tại một thời điểm có thể giao cho nhiều nhóm cùng thảo luận một chủ

đề nhưng cũng có thể giao cho mỗi nhóm một chủ đề, sự liên kết giữa các nhóm sẽ tạo ra sự thống nhất chung của bài dạy Tùy theo mục tiêu bài dạy, GV có thể kết hợp các cách theo những mức độ nhất định để đảm bảo tính phù hợp

Thứ năm, các sản phẩm của cá nhân hay nhóm được thể hiện trên các sản

phẩm thảo luận như: Bảng tài liệu, mô hình hay các bản báo cáo Sản phẩm đó phải

được trình bày trước lớp hoặc nhóm trong lớp để mọi người góp ý, nhận xét , GV phải có kết luận chính xác tránh tình trạng tranh luận kéo dài

Thứ sáu, cần đảm bảo có thông tin, phản hồi từ các nhóm Trong quá trình các

nhóm thảo luận, GV cần kiểm tra việc ghi chép của thư ký, quan sát để nắm bắt được thái độ, mức độ tích cực của từng HS khi tham gia thảo luận

Thứ bảy, kết thúc việc thảo luận, GV cần có nhận xét, đánh giá, tổng hợp ý kiến,

đưa ra kết luận cuối cùng về vấn đề thảo luận, thực hiện công tác cố vấn, trọng tài và kịp thời khen ngợi, khích lệ đối với những nhóm, những cá nhân làm tốt

Thứ tám, khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm cần xác định hoạt động

của GV và HS

- GV cần thiết kế các nhiệm vụ, các tình huống học tập cho HS một cách khoa học: + Nội dung dạy học phải được GV thiết kế thành các nhiệm vụ học tập Các nhiệm vụ học tập phải kích thích HS có nhu cầu làm việc nhóm, có sự hợp tác, hỗ trợ, giúp đỡ, chia sẻ, phối hợp để hoàn thành nhiệm vụ Do vậy, đòi hỏi người GV phải có tri thức sâu rộng, có kĩ năng thiết kế nhiệm vụ, có nghệ thuật sư phạm, tạo môi trường hợp tác, kích thích nhu cầu ham muốn giải quyết vấn đề của HS

+ Trong quá trình thiết kế nhiệm vụ, GV phải dự đoán trước được những khó khăn vướng mắc của HS trong quá trình giải quyết nhiệm vụ; dự đoán được các kĩ năng hiện có của HS để giao nhiệm vụ phù hợp và kích thích sự phát triển;

Nghiên cứu cách thức chia nhóm và phân chia vai trò của các thành viên trong nhóm, GV có thể linh hoạt cho nhóm này báo cáo, nhóm kia đặt ra câu hỏi phản biện

Trong mỗi nhóm thảo luận GV phải phân công nhiệm vụ cụ thể như sau: + Nhóm trưởng phải có khả năng tổ chức phân công nhiệm vụ cho các nhóm viên,bố trí chỗ ngồi cho phù hợp,hướng dẫn nhóm viên thảo luận đúng với nội dung

đã giao Nhóm trưởng phải linh hoạt nhạy bén có khả năng điều động tất cả các thành viên trong nhóm đảm bảo tất cả các thành viên đều tham gia tích cực vào thảo luận, theo dõi quan sát từng thành viên để có biện pháp điều chỉnh kịp thời, lắng nghe ý kiến đóng góp thảo luận của các nhóm viên,động viên khuyến khích những bạn ít nói rụt rè phát huy tính năng động sáng tạo của các bạn trong nhóm.Như vậy vai trò của nhóm trưởng là rất quan trọng vì vậy trong quá trình giảng dạy giáo viên cần phải quan sát thái độ và cách làm việc của từng học sinh để lựa chọn các nhóm trưởng cho thích hợp.Tuy nhiên nhóm trưởng không phải là người quyết định tất cả cho buổi thảo luận

+Thư kí cần ghi chép mọi ý kiến, biên tập, tóm tắt các ý kiến của các thành viên trong nhóm

+ Người báo cáo sẽ thay mặt nhóm báo cáo kết quả thảo luận

Vai trò của các thành viên trong nhóm cũng thường xuyên thay đổi, HS cần được luân phiên nhau làm nhóm trưởng hoặc thư kí, luân phiên nhau đại diện cho nhóm trình bày kết quả thảo luận

Tiếp đến là việc bố trí không gian lớp học:

+ Bố trí không gian lớp học cũng có sức ảnh hưởng lớn đến dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm Nét sáng tạo trong dạy học phát triển kĩ năng cho HS là

GV xắp xếp, bố trí lại không gian lớp học, giúp cho HS mặt đối mặt tích cực hợp tác nhằm hoàn thành nhiệm vụ học tập, thuận lợi cho GV đi lại kiểm tra giám sát; thuận lợi cho việc di chuyển nhóm theo chiến lược dạy học của GV

Sử dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học trong thảo luận nhóm:

Phương pháp dạy học cần được vận dụng linh hoạt, ở đó cần sự kết hợp hài hòa giữa thảo luận nhóm với nêu vấn đề, thuyết trình, vận dụng tình huống, đàm thoại… Kết hợp các phương pháp đó như thế nào, ở mức độ nào cần thiết phải dựa trên mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung, đối tượng và điều kiện thực tế của dạy học

Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm cũng đòi hỏi GV phải lựa chọn đa dạng các kỹ thuật dạy học nhằm tạo ra sự tương tác giữa HS với HS, tổ chức, điều khiển, cố vấn, giúp đỡ học sinh trong quá trình thảo luận nhóm

Trong quá trình sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, GV luôn phải thay đổi vai trò của mình, lúc là người hợp tác, là người cổ vũ, người động viên, người quan sát… GV càng thâm nhập vào nhiều hoạt động của HS càng đưa ra được nhiều chỉ đạo thích đáng GV không nên can dự quá nhiều vào quá trình thảo luận của HS, cũng không thể khoanh tay đứng nhìn đối với những khó khăn và nghi vấn của HS Với tư cách là người điều khiển, nhiệm vụ của GV là xây dựng một bầu không khí lớp học hài hoà, thoải mái, hoạt động nhịp nhàng, tạo nên hứng thú học tập cho HS GV cần khống chế thời gian thảo luận của HS thật khoa học để quá trình thảo luận không diễn

ra chậm chạp, cũng không diễn ra quá nhanh theo kiểu chiếu lệ hình thức

- Về phía học sinh:

Phương pháp thảo luận nhóm không chỉ coi trọng tác động qua lại giữa thầy và trò mà nổi bật là coi trọng sự tương tác giữa HS với HS Khi thảo luận nhóm HS không phải làm việc một mình mà luôn hoạt động trong một nhóm cụ thể Điều này đòi hỏi tính cộng tác, tính sẵn sàng chung sức, tích tích cực trong trao đổi, thảo luận

đi đến thống nhất ý kiến; trong nhận xét, đánh giá, đóng góp, bổ sung kiến thức để hoàn thành nhiệm vụ học tập dưới sự hướng dẫn, điều khiển, cố vấn của GV

Tuy nhiên, để thực hiện được quá trình thảo luận nhóm yêu cầu đặt ra là HS phải nắm được nguyên tắc làm việc nhóm, phân công nhiệm vụ phù hợp với năng lực, biết lên kế hoạch hoạt động và dự kiến hoàn thành sản phẩm của nhóm… Mỗi HS phải nhận thức rõ nhiệm vụ của mình, tích cực suy nghĩ, tìm tòi để giải quyết các vấn

đề mà GV giao cho Mỗi HS phải có trách nhiệm tương trợ, giúp đỡ, động viên, khuyến khích cũng như nhắc nhở các thành viên khác trong nhóm hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian quy định để hưởng thành quả chung của nhóm

HS phải nhận thức sản phẩm của nhóm là sự nỗ lực tổng hợp của từng HS và kết quả sau khi thảo luận là tất cả các thành viên trong nhóm đều phải có khả năng hiểu, nắm vững kiến thức, kĩ năng mà nhiệm vụ học tập đề ra

Kiểm tra, đánh giá

- Sau khi kết thúc hoạt động thảo luận nhóm, GV phải tổ chức cho HS báo cáo kết quả và tổng kết rút kinh nghiệm, đồng thời đóng vai trò là người nhận xét, đánh giá GV cần thực hiện nhiều phương thức đánh giá để khắc phục được tình trạng chỉ quan tâm đến nhóm mà không chú ý từng HS, chỉ quan tâm kết quả học tập mà không chú ý sự tiến bộ của từng HS Kiểm tra đánh giá phải nhằm động viên khuyến khích kịp thời những HS tích cực, đồng thời lưu ý đến những HS có năng lực yếu để các em có thêm lòng tự tin, phương pháp hoàn thành nhiệm vụ

1.2.2 Mục tiêu dạy học chương trình môn GDCD lớp 12

- Mục tiêu dạy học môn GDCD

Ở trường trường trung học phổ thông, mỗi môn học đều có vị trí và mục tiêu dạy học nhất định GDCD là một trong những môn học cơ bản và có ý nghĩa quan trọng góp phần vào chức năng giáo dục toàn diện nhân cách của học sinh Việc hình thành và giáo dục thế giới quan, phương pháp luận khoa học, đạo đức cho HS do tất

cả các môn học, các hình thức giáo dục của nhà trường thực hiện, song môn GDCD nói chung và GDCD lớp 12 nói riêng có vai trò quan trọng trực tiếp giáo dục cho

HS những tri thức theo một hệ thống xác định và tương đối toàn diện về nhân cách cũng như kỹ năng sống.Trong đó, môn Giáo dục công dân có vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc giáo dục cho học sinh ý thức, hành vi người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách con người toàn diện Đặc biệt, chương trình Giáo dục công dân lớp 12 đã đề cập đến một chủ đề lớn: "Công dân với pháp luật", đó là bản chất và vai trò của pháp luật trong đời sống xã hội Mặt khác, qua môn Giáo dục công dân lớp 12 học sinh hiểu được quyền và nghĩa vụ cơ bản của một công dân, có niềm tin vào tính đúng đắn của các chuẩn mực, có ý thức tuân thủ luật pháp và có khả năng thực hiện đúng những quy định của pháp luật

Tuy nhiên, trong thực tế dạy và học, vai trò môn Giáo dục công dân từ trước tới nay chưa được nhìn nhận một cách đúng đắn như nó vốn có, đặc biệt là Giáo dục công dân lớp 12 Ở năm học cuối cấp, học sinh chịu nhiều áp lực bởi chương trình học nặng hơn cũng như lo lắng nhiều cho việc thực hiện ước mơ, hoài bão bằng con đường thi cử.Các em đa số chú tâm, giành nhiều thời gian cho những môn học mà tới đây các em sẽ thi tốt nghiệp và thi Đại học.Môn Giáo dục công dân thường bị các em coi nhẹ, "học đối phó để lấy điểm mà thôi"

Mục tiêu dạy học chương trình GDCD ở lớp 12 là:Giúp học sinh có được tình cảm, nhận thức, niềm tin và bản lĩnh phù hợp với chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật dựa trên những kiến thức cơ bản, cốt lõi, thiết thực đối với đời sống và định hướng nghề nghiệp sau THPT về kinh tế và pháp luật

Giúp học sinh có được năng lực thực hiện các quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm công dân chủ yếu từ góc độ kinh tế, pháp luật; có kỹ năng sống và bản lĩnh để học tập, làm việc và sẵn sàng thực hiện trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam và hội nhập quốc tế

Kiến thức của chương trình GDCD lớp 12 thường mang tính trừu tượng và khái quát cao nhưng dạy học môn học này lại mang tính định hướng chính trị sâu sắc Toàn bộ nội dung của môn học tập trung vào việc xây dựng cho HSnhững kiến thức

về pháp luật liên quan đến đời sống hàng ngày của công dân, giúp học sinh hình thành những kỹ năng sống cơ bản để vững vàng bước vào cuộc sống: ý thức tổ chức

kỷ luật, có thái độ đúng đắn trong việc nhận thức và chấp hành pháp luật

Vì vậy môn học “Giáo dục công dân” tự tên gọi đã nói lên vị trí quan trọng của nó trong nội dung giáo dục toàn diện của nhà trường, góp phần tích cực vào việc hình thành và hoàn thiện nhân cách học sinh để trở thành người hữu ích cho gia đình

và xã hội

1.2.3 Cấu trúc và đặc điểm chương trình môn GDCD lớp 12

Nội dung chương trình GDCD lớp 12 ở trường THPT là phần “Công dân với pháp luật” Nội dung phần này cung cấp những hiểu biết cơ bản về bản chất, vai trò

và nội dung của pháp luật trong một số lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội Thông qua học phần này, HS có thể chủ động, tự giác điều chỉnh hành vi của cá nhân và đánh giá được hành vi của người khác theo quyền và nghĩa vụ của công dân trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Cấu trúc chương trình GDCD lớp 12 gồm 10 bài, thời lượng được phân phối như sau:

+ Học kỳ I: 18 tiết dạy học trong 19 tuần gồm các bài từ bài 1 đến hết mục a phần 1 bài 6 trong đó bao gồm cả 1 tiết kiểm tra định kỳ và 1 tiết kiểm tra cuối học

kỳ I

+ Học kỳ II: 17 tiết dạy học trong 18 tuần gồm các bài từ mục b phần 1 bài 6 đến bài 9 trong đó bao gồm cả 1 tiết kiểm tra định kỳ và 1 tiết kiểm tra cuối học kỳ II

Nội dung cụ thể của từng phần như sau:

Bài 1: Pháp luật và đời sống(3 tiết)

Nội dung bài học gồm:

+ Khái niệm pháp luật, bản chất giai cấp của pháp luật.Biết đánh giá hành vi xử sự của bản thân và những người xung quanh theo các chuẩn mực của pháp luật

+ Các đặc trưng của pháp luật.Biết đánh giá hành vi xử sự của bản thân và những người xung quanh theo các chuẩn mực của pháp luật

+ Vai trò của pháp luật đối với đời sống của mỗi công dân, Nhà nước.Biết đánh giá hành vi xử sự của bản thân và của những người xung quanh theo các chuẩn mực của pháp luật

Bài 2:Thực hiện pháp luật(3 tiết)

Nội dung bài học gồm:

+ Khái niệm thực hiện pháp luật và các hình thức thực hiện pháp luật

+ Khái niệm vi phạm pháp luật, trách nhiệm pháp lí, các loại vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí

Bài 3:Công dân bình đẳng trước pháp luật (1 tiết)

+ Công dân được bình đẳng trước pháp luật về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lí

+ Nêu được trách nhiệm của Nhà nước trong việc đảm bảo quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật

Bài 4:Quyền bình đẳng của công dân trong một số lĩnh vực của đời sống xã hội Nội dung bài học gồm:

+Khái niệm, nội dung quyền bình đẳng của công dân trong lĩnh vực Hôn nhân

và gia đình

+ Khái niệm, nội dung quyền bình đẳng của công dân trong lĩnh vực lao động + Khái niệm, nội dung quyền bình đẳng kinh doanh

Bài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc và tôn giáo(2 tiết)

Nội dung bài học gồm:

+ Khái niệm, nội dung, ý nghĩa quyền bình đẳng giữa các dân tộc

+ Chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước về quyền bình đẳng giữa các dân tộc

+ Khái niệm, nội dung, ý nghĩa quyền bình đẳng giữa các tôn giáo

+ Chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước về quyền bình đẳng giữa các tôn giáo

Bài 6:Công dân với các quyền tự do cơ bản(4 tiết)

Nội dung bài học gồm:

+ Khái niệm, nội dung, ý nghĩa của quyền bất khả xâm phạm về thân thể +Khái niệm, nội dung, ý nghĩa của quyền được PL bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của công dân

+Khái niệm, nội dung, ý nghĩa của quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở của công dân,

+Khái niệm, nội dung, quyền được đảm bảo an tồn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín

+Hiểu được khái niệm, nội dung, ý nghĩa của quyền tự do ngôn luận và trách nhiệm của NN trong việc đảm bảo và thực hiện các quyền tự do cơ bản của công dân

Bài 7:Công dân với các quyền dân chủ(3 tiết)

Nội dung bài học gồm:

+ Khái niệm, nội dung, ý nghĩa cách thực hiện quyền bầu cử, ứng cử vào các

cơ quan đại biểu của nhân dân

+ Thực hiện quyền dân chủ trong lĩnh vực chính trị theo đúng quy định của pháp luật

+Khái niệm, nội dung, ý nghĩa quyền tham gia quản lí nhà nước và xã hội + Nội dung, ý nghĩa cách thực hiện quyền tham gia quản lí nhà nước và xã hội + Nội dung, ý nghĩa cách thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo của công dân và trách nhiệm của NN và công dân trong việc thực hiện các quyền dân chủ của công dân

+ Tích cực thực hiện quyền dân chủ của công dân quyền khiếu nại, tố cáo của công dân

Bài 8:Pháp luật với sự phát triển của công dân (3 tiết)

Nội dung bài học gồm:

+ Khái niệm, nội dung, học tập

+Khái niệm, nội dung, sáng tạo

+ Khái niệm, nội dung cơ bản của quyền phát triển của công dân

Bài 9:Pháp luật với sự phát triển bền vững của đất nước

+Biết thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa,

xã hội, bảo về môi trường và bảo đảm quốc phòng, an ninh

+Tôn trọng và nghiêm chỉnh thực hiện pháp luật về kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường và bảo vệ an ninh, quốc phòng

Bài 10: Pháp luật với hoà bình và sự phát triển tiến bộ của nhân loại(trước là 2 tiết bây giờ Bộ GD và ĐT giảm tải- đọc thêm)

Ngoài những bài học chính trong sách giáo khoa chương trình còn dành một số thời gian cho hoạt động thực hành, ngoại khóa các vấn đề ở địa phương và tích hợp phòng chống tham nhũng

Nếu phân tích theo chủ đề thì phần “công dân với Pháp luật” gồm hai chủ đề lớn sau

Chủ đề 1: Bản chất và vai trò của pháp luật đối với sự phát triển của công

dân, đất nước và nhân loại: được cụ thể hóa trong các bài 1, 2, 8, 9, 10

Chủ đề 2: Quyền và nghĩa vụ công dân trong một số lĩnh vực của đời sống xã

hội - được cụ thể hóa trong các bài 3, 4, 5, 6, 7

Như vậy, chương trình GDCD lớp 12 chủ yếu đề cập tới nội dung quyền và nghĩa vụ của con người trong xã hội Từ đó, giúp HS có những kiến thức nhất định để tham gia vào các hoạt động xã hội Điều này được cụ thể hóa qua các mục tiêu sau đây của môn học:

1.2.4.Vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD lớp 12

Việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp khá phù hợp với học sinh vì các em đã được làm quen ở hầu hết các môn học với phương pháp này, một số học sinh đã có kỹ năng, tổ chức quản lý nhóm đã hỗ trợ giáo viên tổ chức giờ dạy thành công

Phương pháp thảo luận nhóm phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi học sinh, khắc phục được sự nhàm chán của phương pháp dạy học truyền thống, tạo cho học sinh hứng thú trong học tập, kích thích tư duy, tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

Dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm là một trong những cách thức giúp học sinh tự giác học tập, rèn luyện kỹ năng, tạo cơ hội tối đa cho mọi thành viên trong nhóm được bộc lộ sự

Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD ở trường THPT Hiểu biết của mình, giúp học sinh phát triển khả năng tư duy và diễn đạt, đặc biệt là rất có ích đối với những học sinh nhút nhát

Trong quá trình tham gia thảo luận nhóm, học sinh sẽ học được tính hòa nhập, chia sẻ để giải quyết vấn đề một cách nhanh chóng, chủ động Học sinh biết chia sẻ công việc một cách bình đẳng, biết cách giao việc cho nhau và có trách nhiệm đối với công việc của mình cũng như cả nhóm Đồng thời, thông qua hoạt động thảo luận nhóm sẽ tập cho các em kĩ năng làm việc theo nhóm, giúp các em tự tin hơn, có kinh nghiệm trong quản lý, tổ chức làm việc theo nhóm, đặc biệt là tính năng động

Bên cạnh đó, thảo luận nhóm còn kích thích thi đua giữa các thành viên trong nhóm, cải thiện mối quan hệ thầy- trò (thầy nói - trò nghe) Từ đó, giáo viên có được thông tin phản hồi từ học sinh, đồng thời tăng cường mối giao cảm thầy trò, khiến cho giờ học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn

Việc vận dụng phương phương pháp thảo luận nhóm vào giảng dạy môn GDCD ở trường trung học phổ thông là phù hợp với xu thế chung về đổi mới phương pháp dạy học mà ngành giáo dục nước ta đã đề ra

Vai trò của phương pháp thảo luận nhóm đối với GV

Thứ nhất, vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD giúp

GV nâng cao hiệu quả giờ dạy đáp ứng mục tiêu môn học

Nội dung của chương trình GDCD lớp 12 gồm những tri thức về pháp luật và đời sống, trang bị cho HS một cách tương đối về hệ thống những nội dung cơ bản của pháp luật và đời sống.Hiểu được bản chất và vai trò của pháp luật đối với sự phát triển của công dân, đất nước, nhân loại, quyền và nghĩa vụ của công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, hiểu được trách nhiệm của công dân trong các mối quan

hệ xã hội được pháp luật điều chỉnh.Do đó nếu GV chỉ sử dụng phương pháp thuyết trình, đàm thoại, nêu vấn đề thì HS khó có thể nắm vững, hiểu sâu được kiến thức, theo đó rất dễ tạo tâm lý chán học, thờ ơ của không ít HS trong lớp Kết hợp những phương pháp nêu trên với thảo luận nhóm là một trong những giải pháp thiết thực để khắc phục hạn chế thuộc về tâm lý, thái độ thiếu chủ động, tích cực khi HS tiếp cận môn học GDCD nói chung và GDCD lớp 12 nói riêng

Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 12 giúp cho

GV tìm hiểu được HS, nắm được trình độ nhận thức cũng như thái độ của HS đối với môn học Đây là cơ sở quan trọng để GV phân loại HS trong quá trình giảng dạy, từ đó chuẩn bị nội dung kiến thức phù hợp với từng nhóm HS để đảm bảo tính vừa sức trong quá trình dạy học

Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 12 giúp GV có điều kiện mở rộng tri thức mà khi lên lớp chưa có điều kiện để thực hiện Kiến thức của

GV trở nên phong phú, đa dạng hơn nhờ có kênh thông tin ngược từ phía HS Phương pháp thảo luận nhóm tạo điều kiện cho GV nhận được nhiều thông tin phản hồi từ

HS, thu được những tri thức kinh nghiệm qua các ý kiến phát biểu có suy nghĩ và sáng tạo của HS Nhờ quá trình tiếp nhận thông tin từ người học thông qua phương pháp thảo luận nhóm mà quá trình lĩnh hội tri thức mới của GV được mở rộng mặc dù những thông tin này cần phải kiểm tra, đánh giá, gọt rũa để đảm bảo tính logic và khoa học

Thứ hai, thảo luận nhóm là một trong những phương pháp dạy học tích cực

đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học GDCD lớp 12 theo định hướng tiếp cận năng lực

Chức năng, nhiệm vụ quan trọng của dạy học chương trình GDCD lớp 12 là phải hình thành và phát triển năng lực giao tiếp, lập luận, năng lực hợp tác giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn một cách tích cực, tự giác và trách nhiệm cho HS Phương pháp thảo luận nhóm rất cần thiết để GV có thể tiến hành dạy học theo nhóm - một hình thức dạy học tích cực đang được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu ứng dụng nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học Đó cũng là phương pháp dạy học giúp GV thực hiện yêu cầu của Nghị quyết hội nghị lần thứ hai

Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII: “Đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học”; “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, bồi dưỡng lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”

Xét ở góc độ khác, phương pháp thảo luận nhóm sẽ giúp cho GV có điều kiện trực tiếp uốn nắn những nhận thức, những hành vi sai lệch, không chuẩn xác và định hướng năng lực tương ứng cho HS

Thứ ba, thảo luận nhóm là phương pháp dạy học góp phần kiểm nghiệm vai trò

“trọng tài”, cố vấn, điều khiển, định hướng hoạt động học của GV

Tăng cường vai trò “trọng tài”, cố vấn, điều khiển, định hướng hoạt động học của

GV là yêu cầu mới được đặt ra trong xu thế đổi mới giáo dục từ góc độ tiếp cận phương pháp dạy học và quan điểm giáo dục lấy HS làm trung tâm Tính đúng đắn của đổi mới phương pháp dạy học hiện nay có thể được chứng minh qua việc vận dụng đúng đắn, phù hợp và hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 12 - vốn được xem là môn học khó và trừu tượng

Thảo luận nhóm đòi hỏi GV phải biết cách điều khiển quá trình thảo luận, biết cách giải quyết mâu thuẫn khi có những quan điểm trái chiều giữa các thành viên thậm chí là sự xung đột trong tư duy, cách nhìn nhận, giải quyết vấn đề của các nhóm Nhờ vậy, kĩ năng xử lý tình huống, vai trò “trọng tài”, cố vấn GV cũng thường xuyên được rèn luyện và nâng cao

Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học có vai trò đối với HS như sau:

Thứ nhất, thảo luận nhóm trong dạy học GDCD góp phần tạo hứng thú cho HS và

giúp HS tiếp nhận những tri thức của chương trình GDCD một cách chủ động, tích cực, hiệu quả

Phương pháp thảo luận nhóm là môi trường để tư duy logic, về cách đào sâu và trau dồi kiến thức và rèn luyện kỹ năng hợp tác, thuyết trình của người học, là trường học

về công tác tuyên truyền, là giai đoạn quan trọng trên con đường đi từ tri thức tới quan điểm, thái độ, niềm tin Mục đích của thảo luận nhóm là làm tăng tối đa cơ hội để HS làm việc và thể hiện khả năng của mình, được chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết một vấn đề có liên quan đến nội dung bài học Khi tham gia thảo luận nhóm, mỗi cá nhân không những được giao tiếp mà còn xuất hiện những hứng khởi làm tăng hiệu suất của hoạt động học do có sự tương tác mặt đối mặt giữa các thành viên, có sự phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực và phát huy tinh thần trách nhiệm phải giải thích vấn đề thuộc về từng cá nhân trong nhóm

Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 12 giúp người học tham gia vào các hoạt động học tập ở mức độ cao Người học không học thụ động, chỉ nghe thầy giảng và truyền đạt kiến thức, mà học tập tích cực bằng hành động của chính mình Thực tiễn đã chỉ ra rằng, khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học, tính tích cực, chủ động cùng với sự hứng thú khi tham gia hoạt động nhóm của người học sẽ có điều kiện để phát huy nhờ vai trò định hướng của GV

Chương trình GDCD lớp 12 bao gồm kiến thức về pháp luật và đời sống do đó các vấn đề hoặc tình huống thực tiễn được thảo luận sẽ đem lại hiệu quả giáo dục cao các em vận dụng kiến thức vào cuộc sống linh hoạt hơn

Có thể nói, đa số HS đều dùng phương pháp suy luận và tư duy để giải quyết vấn đề trong chương trình GDCD lớp 12 mà các em thu thập được qua tranh luận, trao đổi, chia sẻ sẽ giảm bớt tính chủ quan, phiến diện làm tăng tính khách quan khoa học Nhờ vậy, kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và nhớ nhanh hơn do được giao lưu học hỏi giữa các thành viên trong nhóm

Việc vận dụng phương pháp dạy học thảo luận nhóm, HS sẽ khắc phục được những nhược điểm của bản thân như sự rụt rè, lúng túng khi phát biểu hay trình bày quan điểm của mình, rèn luyện thói quen chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập, từ đó tạo hứng thú cho HS khi tiếp cận môn học Nhờ không khí thảo luận sôi nổi, cởi mở giúp HS thoải mái, tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến của mình và biết lắng nghe có phê phán ý kiến của những thành viên khác, tạo yếu tố kích thích thi đua giữa các thành viên trong nhóm và giữa các nhóm với nhau, đặc biệt là trong những chủ đề có tính sáng tạo cao Khi nhóm thảo luận hoạt động dưới sự giám sát, định hướng của thầy cô giáo, giúp hạn chế rất nhiều những thói quen xấu như nói chuyện riêng, thiếu tập trung của một bộ phận HS

Hơn nữa, khi được trao đổi, thảo luận về những vấn đề gắn với thực tiễn sẽ giúp HS hứng thú hơn, lôi cuốn các em vào bài học Sự trao đổi thảo luận sẽ làm cho lớp học sôi nổi, HS tích cực và hào hứng hơn, do đó phát huy được tính tích cực từ phía người học Phương pháp này kích thích lòng ham mê học tập của HS, tránh lối học thụ động và góp phần khắc phục hiện trạng dạy học GDCD thiếu gắn kết lý luận với thực tiễn cuộc sống, thầy đọc, trò ghi, thầy nói, trò nghe vốn tồn tại khá phổ biến ở các trường THPT hiện nay

Thứ hai, vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 12

giúp HS rèn luyện, phát triển các kỹ năng và các năng lực cần thiết

Hiện nay, thảo luận nhóm đã được áp dụng rộng rãi trong dạy và học ở các trường THPT Nếu trước đây, mỗi HS làm việc cá nhân, riêng lẻ thì ở phương pháp thảo luận nhóm chú trọng rèn luyện cho HS năng lực hợp tác và tính tập thể vì thế cũng được nâng cao HS được trình bày, tranh luận về những vấn đề do GV đặt ra nhằm mục đích tự tìm hiểu và tự giải đáp trước khi vấn đề đó được giải quyết dưới sự giám sát, điều chỉnh của nhóm và GV

Trong quá trình tham gia thảo luận nhóm, HS sẽ có điều kiện trao đồi, rèn luyện khả năng ngôn ngữ thông qua cộng tác làm việc trong nhóm, phát triển năng lực giao tiếp, biết lắng nghe, chấp nhận và phê phán ý kiến người khác đồng thời học được tính hòa nhập, chia sẻ để giải quyết vấn đề một cách nhanh chóng, chủ động

HS biết chia sẻ công việc một cách bình đẳng, biết cách giao việc cho nhau và có trách nhiệm đối với công việc của mình cũng như cả nhóm Đồng thời, thông qua hoạt động thảo luận nhóm sẽ tập cho các em kĩ năng làm việc theo nhóm, giúp các

em tự tin hơn, có kinh nghiệm trong quản lý, tổ chức những hoạt động làm việc nhóm, đặc biệt là tính năng động

Thảo luận nhóm là một trong những phương pháp có sự tham gia tích cực của

HS Thảo luận nhóm còn là phương tiện học hỏi có tính cách dân chủ, ở đó mọi cá nhân được tự do bày tỏ quan điểm, tạo thói quen sinh hoạt bình đẳng, biết đón nhận những quan điểm bất đồng, hình thành quan điểm cá nhân giúp HS rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề, nhất là những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn

Thông qua nội dung thảo luận môn học, HS nắm được các khái niệm, nội dung quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; từ đó biết điều chỉnh các hành vi, hoàn thiện bản thân theo những chuẩn mực đạo đức,pháp luật

Thảo luận nhóm giúp cho HS bước đầu biết nêu và giải quyết vấn đề khoa học, biết phân tích, đánh giá, nhận xét những nhận định của người khác và bảo vệ ý kiến của mình với những luận cứ khoa học vững chắc Với phương pháp thảo luận nhóm, nhiều tình huống thực tế được đặt ra giúp cho HS có thêm hiểu biết về cuộc sống, có cách giải quyết phù hợp, từ đó các em sẽ vận dụng vào thực tiễn cuộc sống đang diễn ra Qua thảo luận nhóm, HS hình thành kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tư duy, có phê phán và kỹ năng tổ chức hoạt động nhóm, phát huy tinh thần hợp tác, trao đổi, giúp đỡ, hòa nhập cộng đồng

Thứ ba, phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp tạo ra các điều

kiện, cơ hội để HS tự đánh giá trình độ, năng lực của mình đồng thời tăng cường học hỏi và giúp đỡ nhau trong quá trình học tập

Phương pháp thảo luận nhóm còn giúp các thành viên trong nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới bằng cách nói ra điều mình nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, tự thấy bản thân cần học hỏi thêm những gì Hợp tác, học tập và giúp đỡ lẫn nhau cũng là một yêu cầu của đào tạo con người mới toàn diện của môn GDCD

1.3 Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh

1.3.1 Tổng quan về thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh

Nằm ở vùng Ðông Bắc Việt Nam, Hạ Long Quảng Ninh là một phần vịnh Bắc Bộ, bao gồm vùng biển của thành phố Hạ Long, thị xã Cẩm Phả và một phần của huyện đảo Vân Ðồn Phía tây nam Vịnh giáp đảo Cát Bà, phía đông là biển, phần còn lại giáp đất liền với đường bờ biển dài 120 km, với tổng diện tích 1553 km2

Thành phố Hạ Long là thành phố tỉnh lỵ, trung tâm văn hóa, kinh tế, chính trị của tỉnh Quảng Ninh, thuộc vùng duyên hải Bắc Bộ Thành phố Hạ Long được thành lập ngày 27 tháng 12 năm 1993, trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Hồng Gai Ngày 10/10/2013, Chính phủ ban hành quyết định số 1838/QĐ-TTg công nhận thành phố Hạ Long là đô thị loại I

Với các giá trị và tiềm năng vốn có, Vịnh Hạ Long đã hội tụ những điều kiện

vô cùng thuận lợi để phát triển ngành kinh tế du lịch Ngoài ra, Quảng Ninh còn có

một hệ thống cảng phụ trợ như: Mũi Chùa, Vạn Gia, Nam Cầu Trắng Tại khu vực được mệnh danh như “Vịnh Thiên Đường” …Với các thế mạnh trên Hạ Long có tiềm lực rất lớn để phát triển kinh tế - xã hội Trong những năm qua được sự chỉ đạo của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân Tỉnh, phố Hạ Long phát triển mạnh mẽ, hòa nhập chung với xu thế phát triển cả đất nước đã và đang trở thành trung tâm kinh tế -chính trị đứng đầu của cả nước

Cùng với chiến lược đầu tư kinh tế- xã hội tỉnh Quảng Ninh chú trọng quan tâm đầu tư cho giáo dục và đào tạo về mọi mặt từ cơ sở vật chất đến chất lượng đội ngũ giáo viên từ cấp tiểu học đến THPT

Được sự quan tâm của Đảng ủy, Ủy ban nhân dân thành phố nhiều năm trở lại đây, thành phố Hạ Long là một trong những thành phố luôn đứng trong tốp đầu của cả nước về thành tích trong giáo dục Hệ thống các trường, các cấp, bậc học được phát triển nhanh về cả quy mô và diện tích

Cơ sở vật chất các trường THPT trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh đều đầu tư xây dựng khang trang hiện đại đáp ứng đầy đủ, kịp thời cho công tác đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại.Điều đó được thể hiện qua số liệu sau:

Bảng 1.1 Cơ sở vật chất phục vụ cho việc giảng dạy ở một số trường thành phố Hạ Long TỉnhQuảng Ninh năm học 2015 -2018

Phòng học thông minh

Phòng học

có trang

bị máy chiếu

Phòng học không trang bị máy chiếu

ảnh hưởng đến chất lượng học sinh

Cũng như các tỉnh, thành phố trong cả nước, những năm qua, tỉnh Quảng Ninh

đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, biện pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển của tỉnh về mọi mặt, trong đó có nhiều chủ trương, chính sách đối với đội ngũ giáo viên

nói chung, giáo viên các trường THPT nói riêng

Các giáo viên trên địa bàn thành phố Hạ Long luôn luôn tích cực ứng dụng phương tiện kỹ thuật vào giảng dạy, đặc biệt là sử dụng vi tính Việc sử dụng các phương tiện kĩ thuật sẽ bổ sung và làm phong phú thêm nội dung của bài giảng, tạo

sự hứng thú, kích thích tìm tòi, đi sâu nghiên cứu của học viên, làm cho học viên phát huy được tính chủ động, sáng tạo Bên cạnh đó giáo viên trên địa bàn thành phố Hạ Long luôn trau dồi kiến thức thông qua các buổi tập huấn, học tập chuyên môn nhằm nâng cao phẩm chất đạo đức nghề nghiệp, thực hiện tốt vai trò người giáo viên trên mặt trận tư tưởng, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn để giúp học sinh hình

thành được thế giới quan khoa học trong nhận thức cũng như trong cuộc sống

Đội ngũ cán bộ giáo viên ngày càng tăng đã dần đáp ứng tiêu chuẩn của giáo dục về số lượng HS trên một GV Đặc biệt, phần đa giáo viên dạy ở các trường này là những thầy cô giáo được đào tạo chính quy trong các trường Đại học Sư phạm trên

cả nước Trong công việc, họ luôn nhiệt tình, trách nhiệm, hết lòng vì học sinh

Bảng 1.2 Số lượng GV giảng dạy môn GDCD ở một số trường THPT địa bàn

thành phố Hạ Long Tỉnh Quảng Ninh

tiến sỹ

Trình độ thạc sỹ

đã xây dựng; Phối hợp chặt chẽ với gia đình học sinh, với các giáo viên bộ môn, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, các tổ chức xã hội có liên quan trong việc

hỗ trợ, giám sát việc học tập, rèn luyện, hướng nghiệp của học sinh lớp mình chủ nhiệm và góp phần huy động các nguồn lực trong cộng đồng phát triển nhà trường;

Hàng năm nhà trường, tổ chuyên môn đều xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên thông qua hội giảng chuyên đề, sinh hoạt nhóm, phân công giáo viên có năng lực chuyên môn giúp đỡ giáo viên còn hạn chế Tất cả giáo viên của trường đều tham gia

đủ các đợt bồi dưỡng thường xuyên và bồi dưỡng hè về chuyên môn, nghiệp vụ do Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức Giáo viên được tạo điều kiện đi học để đạt trình độ trên chuẩn Năm học 2016-2017, trường có 100% giáo viên đạt chuẩn đào tạo,có khoảng 37% GV đạt trên chuẩn

Theo kết quả chất lượng cuối năm cho thấy: tỷ lệ lên lớp hàng năm từ 100%;

tỷ lệ học sinh tốt nghiệp hàng năm từ 98 đến 100%; tỷ lệ học sinh trúng tuyển Đại học, cao đẳng hàng năm cao, năm 2017 học sinh đỗ đại học đạt tới 20% trong đó có

25 học sinh đạt số điểm 25 trở lên Trong những năm học vừa qua, các trường đều thực hiện tốt phong trào “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” theo chỉ thị số 06/CT-TW của Bộ Chính trị và với yêu cầu đặc thù của ngành gắn chặt với các cuộc vận động “Hai không”, “Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức tự học

và sáng tạo”, “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”

Với các điều kiện thuận lợi về trình độ của đội ngũ giáo viên ở thành phố Hạ Long thì việc giữ vai trò chủ đạo trong quá trình giảng dạy mang tính khả thi cao

1.3.3 Đặc điểm của học sinh các trường THPT thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh

Trên địa bàn thành phố Hạ Long hiện nay có trên 10 trường THPT: Trong đó trường THPT Hòn Gai, THPT PTDT NT tỉnh ,THPT Chuyên ban Hạ Long là những ngôi trường vừa có bề dày về thời gian vừa có bề dày về chất lượng giảng dạy trong nước Với số lượng gần 10.000 học sinh đa số các em có ý thức học tập tốt,có kết

quả học tập khá cao

Do ở trên địa bàn thành phố nên các em có thời gian và điều kiện học tập hơn

so với nông thôn do đó kết quả học tập của HS đạt kết quả khá cao, nên HS trong các trường ở đây chịu ảnh hưởng rất lớn của lối sống công nghiệp hóa, hiện đại hóa.Mặc dù học sinh trường PTDTNT tỉnh là con em dân tộc nhưng các em có trình độ nhận thức không kém so với học sinh trường THPT trên địa bàn

Các em HS ở tuổi THPT đã ý thức được vị trí, vai trò của mình Thái độ, hứng thú học tập của các em đối với môn học trở nên có chọn lựa hơn do định hướng nghề nghiệp chi phối Nhiều HS rất tích cực học những môn mà các em cho là quan trọng đối với nghề mình đã chọn, mặt khác các em lại sao nhãng những môn học khác hoặc chỉ học để đạt được điểm trung bình

Ngoài ra, còn nhiều phụ huynh học sinh do hạn chế về nhận thức, hay bận mải với việc kiếm tiền, làm ăn kinh tế nên chưa thực sự quan tâm đúng mức đến việc phát triển toàn diện cho con em mình Rất nhiều em được bố mẹ tạo điều kiện về mặt vật chất song lại không quan tâm đến sở thích, lối sống, học tập của con mình Cá biệt có phụ huynh còn có suy nghĩ khoán trắng con em mình cho giáo viên chủ nhiệm và nhà trường trong việc dạy dỗ, giáo dục học sinh Những điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học tập và rèn luyện của học sinh

Hoạt động tập thể có vai trò to lớn trong sự hình thành nhân cách của HS THPT Các em có nhu cầu được tham gia vào các hoạt động tập thể Thực tiễn này đòi hỏi GV cần giúp HS phát triển nhận thức thông qua hoạt động dạy học, trong đó phương pháp thảo luận nhóm có ưu thế để định hướng, hình thành và phát triển kỹ năng cộng tác, làm việc nhóm của HS trong hoạt động tập thể khi giải quyết các vấn

đề đặt ra

Bảng 1.3 Quy mô HS ở một số trường THPT Thành phố Hạ Long

Tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2014 - 2018

2018, kết quả thu được như sau:

Điều tra về tình hình nhận thức về vai trò của môn GDCD đối với việc hình thành và phát triển nhân cách cho HS, tác giả thu được kết quả thể hiện ở bảng số liệu dưới đây:

Bảng 1.4 Nhận thức của GV và HS về vai trò của môn GDCD trong hệ thống

các môn học hiện nay

Số lượng % Số lượng % Rất quan trọng 3 37 34 17 Quan trọng 5 62.5 100 50 Bình thường 0 0 66 33

Ít quan trọng 0 0 0 0

Không quan trọng 0 0 0 0

Nguồn: Kết quả điều tra xã hội học của tác giả

Những con số thống kê ở bảng số liệu trên cho thấy 100% ý kiến của GV và

HS được hỏi khẳng định môn GDCD có vai trò rất quan trọng và quan trọng đối với việc hình thành và phát triển nhân cách cho HS Như vậy, cả GV và HS đều đã nhận thức đúng tầm quan trọng của môn học, điều này sẽ có những tác động tới suy nghĩ

và hành vi của của cả GV và HS sau này

Khi điều tra về thực trạng sử dụng PPDH của GV giảng dạy môn GDCD ở lớp

12, chúng tôi thấy GV sử dụng rất nhiều hình thức, phương pháp dạy học khác nhau

Về mức độ sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 12: Qua kết quả điều tra xã hội học đối với 8 GV GDCD lớp 12 ở các trường THPT thành phố Hạ Long, cho thấy, phương pháp thảo luận nhóm được GV vận dụng trong dạy học GDCD ở mức độ thường xuyên chưa chiếm tỷ lệ cao so với phương pháp thuyết trình, đàm thoại, nêu vấn đề Điều này được phản ánh qua bảng dưới đây:

Bảng 1.6 So sánh mức độ sử dụng phương pháp thảo luận nhóm và

các phương pháp dạy học khác

TT Phương pháp

Các mức độ Thường xuyên Đôi khi Chưa bao giờ

Nguồn: Kết quả điều tra xã hội học của tác giả

Như vậy, có tới 87 % số GV thừa nhận rằng, phương pháp thảo luận nhóm đôi khi được vận dụng, trên thực tế chỉ có 13% ý kiến khẳng định thảo luận nhóm được vận dụng một cách thường xuyên Trong tương quan so sánh với các phương pháp khác cho thấy, phần lớn GV vẫn thường xuyên sử dụng phương pháp thuyết trình với 87% ý kiến, phương pháp đàm thoại với 63% ý kiến, phương pháp nêu vấn đề với 50% ý kiến Vấn

đề đặt ra là, mặc dù đa số GV đều nhận thấy tính cần thiết phải vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD và có 160/200 ý kiến HS (80%) khẳng định GV nhiệt tình giảng dạy nhưng trên thực tế, số GV vận dụng phương pháp này một cách thường xuyên lại chiếm tỷ lệ không cao

Điều này cũng được phản ánh qua đánh giá của HS về cách thức dạy học của

GV GDCD Theo số liệu điều tra xã hội học của tác giả, có tới 130/200 ý kiến (chiếm 65%) cho rằng, GV giảng dạy chủ yếu thiên về lí thuyết, ít vận dụng thực tiễn, vẫn còn

45 ý kiến (chiếm 23%) cho rằng GV dạy khô khan, đơn điệu và 96/200 ý kiến (chiếm 48%) GV bộ môn chưa có hình thức, biện pháp khích lệ HS tích cực học tập

Lý giải thực trạng trên đây, qua tìm hiểu thực tế cho thấy đa số GV đều cho rằng, việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm tốn nhiều thời gian và khó thực hiện trên lớp do số lượng HS đông nên hầu như rất ít khi được sử dụng Theo đó, thái độ học tập thụ động, thiếu tích cực đối với môn học GDCD lớp 12 ở một bộ phận lớn HS còn tồn tại khá phổ biến.Trong quá trình thảo luận nhóm có thể có một vài thành viên trong nhóm nổi trội hơn nhưng cũng có một vài thành viên khác trong nhóm cũng có thể bị co lại

và ít tham gia vào hoạt động nhóm hơn.Đối với phương pháp này tốn nhiều thời gian hơn để có thể cho tất cả các thành viên đều tham gia.Phương pháp này cũng không

phù hợp với lớp có số học sinh đông Hạn chế này nếu không được khắc phục bằng việc vận dụng có hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới mục tiêu đào tạo tiếp cận năng lực người học của các trường THPT trên địa bàn thành phố Hạ Long Tỉnh Quảng Ninh

Về mục đích sử dụng phương pháp thảo luận nhóm:

Đa số các GV đã nhận thức đúng đắn mục đích sử dụng phương pháp thảo luận nhóm hướng đến các giá trị: Lĩnh hội tri thức mới với 6/8 ý kiến (80%); Ôn tập, củng cố kiến thức và khái quát, hệ thống hóa kiến thức với ý kiến 4/8 (50%); Vận dụng kiến thức vào thực tiễn với 5/8 ý kiến (62%) Có thể thấy, phần lớn ý kiến đánh giá mục đích sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 12 đều tập trung nhấn mạnh đến mục tiêu kiến thức, trong khi đó mục tiêu thái độ và kỹ năng chỉ được 3/8 GV (chiếm 37%) nhìn nhận ở góc độ là mục đích của phương pháp thảo luận nhóm

Hơn nữa khi GV sử dụng phương pháp thảo luận nhóm còn gặp những khó khăn sau:

Qua nghiên cứu, khảo sát có thể thấy hai nhóm khó khăn chủ yếu ảnh hưởng đến việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm, đó là những khó khăn mang tính chủ quan

và những khó khăn mang tính khách quan Mức độ đánh giá của GV về những khó khăn nêu trên có sự khác nhau, biểu hiện cụ thể qua bảng dưới đây:

Bảng 1.7 Kết quả điều tra những khó khăn khi vận dụng phương pháp

thảo luận nhóm trong dạy học GDCD lớp 12

TT Những khó khăn khi vận dụng phương pháp

thảo luận nhóm

Số lượng

Tỉ lệ

%

1 Thói quen sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống 6 75

2 Kĩ năng làm việc theo nhóm của HS còn hạn chế 7 87

3 Số lượng HS quá đông trong một lớp 7 87

4 Cơ sở vật chất chưa đáp ứng được nhu cầu học tập 2 25

5 Do năng lực tổ chức của GV còn hạn chế 3 37

6 Chưa có quy trình thảo luận khoa học, hợp lí 4 50

Nguồn: Kết quả điều tra xã hội học của tác giả

Như vậy, những khó khăn chủ quan có thể kể đến như: Thói quen sử dụng phương pháp dạy học truyền thống; kĩ năng làm việc theo nhóm của HS và năng lực

tổ chức thảo luận của GV còn hạn chế

Những khó khăn khách quan được GV xác định: Chưa có quy trình thảo luận khoa học, cơ sở vật chất chưa đảm bảo, thiếu tài liệu giáo dục, thiết bị dạy học hiện đại… Xét về hứng thú học tập GDCD, thì trên thực tế niềm yêu thích của HS đối với môn học chưa nhiều,một bộ phận HS có thái độ thờ ơ đối với việc học, thậm chí có

HS chưa xác định được nhiệm vụ học tập đúng đắn đối với môn học Thực trạng này được biểu hiện qua bảng số liệu dưới đây:

Bảng 1.8 Thái độ học tập môn GDCD của HS

Nguồn: Kết quả điều tra xã hội học của tác giả

Qua bảng trên cho thấy, phần lớn HS không mấy hứng thú với môn học, chưa có thái độ tích cực học tập Do thái độ học tập chưa đúng đắn nên HS chưa có phương pháp học tập và chưa dành thời gian thỏa đáng cho môn học, tình trạng học mang tính chất đối phó, thiếu tính chủ động, tích cực tìm tòi, nghiên cứu xuất hiện ở một bộ phận không nhỏ

HS Điều này cũng góp phần lý giải tại sao kỹ năng làm việc nhóm, hợp tác nhóm của

HS lớp 12 ở các trường THPT thành phố Hạ Long Tỉnh Quảng Ninh lại chưa được phát huy ở mức độ cao

Trong thời gian thảo luận, chỉ có số ít HS làm việc thật sự (nhóm trưởng và HS khá, giỏi trong nhóm), còn lại các em thường ngồi chơi, nói chuyện, làm việc riêng.Một số HS không ý thức được sự cần thiết phải hợp tác để chiếm lĩnh tri thức nên nhiều khi các em biến hoạt động thảo luận thành cơ hội để tán gẫu, lãng phí thời gian, gây ồn ào, ảnh hưởng tới lớp

Đa số HS nhìn nhận hoạt động thảo luận nhóm chỉ mới ở mức độ hình thức, chưa thật sự đi sâu, chưa thật sự trở thành một phần quan trọng trong hoạt động học của các

em Do đó, HS tham gia thảo luận nhóm chưa thật sự tích cực, hơn nữa, câu trả lời của

HS thường lặp lại những kiến thức trong sách giáo khoa, thiếu sức sáng tạo

Về kỹ năng thảo luận nhóm:

Qua việc điều tra và trao đổi với các GV chuyên môn ở trường THPT Hòn Gai,THPT chuyên Hạ Long, và Trường PTDTNT tỉnh,thành phố Hạ Long Tỉnh Quảng Ninh trực tiếp dạy học GDCD bằng phương pháp thảo luận nhóm, có thể khái quát một số hạn chế trong kỹ năng tổ chức dạy học thảo luận nhóm như sau:

Thao tác lựa chọn vấn đề thảo luận: Việc lựa chọn vấn đề thảo luận chưa mang tính chất tranh luận, hấp dẫn nên chưa khơi dậy tính tích cực của HS Việc lựa chọn vấn đề thảo luân là khâu then chốt quyết định sự thành bại của phương pháp này Vấn

đề không hay, quá dễ hoặc quá khó không phù hợp với trình độ HS sẽ không huy động, thu hút được HS tập trung thảo luận, nếu có thì cũng chỉ mang tính chất đối phó, hình thức

Ở bước chia nhóm: Có trường hợp chia nhóm quá lớn hoặc quá nhỏ, không phù hợp với vấn đề cần thảo luận và đặc điểm của lớp học Việc chia nhóm còn đơn điệu, chủ yếu chia theo bàn (2 bàn/nhóm)