Tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng tình cảm cho học sinh lớp 12 qua phần Lịch sử Việt Nam 1954 – 1975

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI: TẠO BIỂU TƯỢNG VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ NHẰM GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG TÌNH CẢM CHO HỌC SINH LỚP 12 QUA PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM 1954 1975 1.1. Lý do chọn đề tài Dân tộc Việt Nam có lịch sử lâu đời. Từ xưa, nhân dân ta đã coi trọng việc lấy lịch sử để giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống dân tộc, chủ yếu là truyền thống yêu nước; về phẩm chất đạo đức cách mạng, về thái độ đối với cuộc sống,…Có thể nói, trong nhà trường phổ thông, bộ môn Lịch sử luôn có chức năng giáo dục rất lớn đối với học sinh. Nhưng do đặc thù của bộ môn Lịch sử, kiến thức là những gì đã diễn ra trong quá khứ của xã hội loài người. Có những sự kiện đã diễn ra cách ngày nay hàng trăm, hàng ngàn năm thậm chí lâu hơn. Vì vậy, việc học tập Lịch sử phải dựa trên cơ sở nắm bắt sự kiện và tạo biểu tượng lịch sử. Trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông, việc tạo biểu tượng có vai trò rất quan trọng, đặc biệt là trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho các em học sinh. Biểu tượng lịch sử là hình ảnh về những sự kiện, nhân vật lịch sử, điều kiện địa lý,… được phản ánh trong nhận thức của học sinh với những nét chung nhất, điển hình nhất. Ý nghĩa to lớn của việc tạo biểu tượng trong dạy học lịch sử trước tiên là ở chỗ nó là cơ sở để hình thành khái niệm lịch sử. Nội dung của các hình ảnh lịch sử, của bức tranh quá khứ càng phong phú bao nhiêu thì hệ thống khái niệm mà học sinh thu nhận được càng vững chắc bấy nhiêu. Việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh không chỉ dừng ở việc miêu tả bề ngoài mà còn đi sâu vào bản chất sự kiện, nêu đặc trưng, tính chất của sự kiện. Đồng thời, việc tạo biểu tượng lịch sử có giáo dục lớn đối với học sinh vì chỉ thông qua những hình ảnh cụ thể, sinh động, có sức gợi cảm mới tác động mạnh mẽ đến tư tưởng tình cảm của các em. Cụ thể: Qua các bài học lịch sử, những hành động anh hùng của những người đấu tranh quên mình vì sự nghiệp giải phóng nhân dân khỏi ách áp bức nô lệ, vì hạnh phúc và hòa bình cho nhân dân lao động, có sức lôi cuốn hùng hồn, sôi nổi đối với học sinh, gây cho các em cảm xúc lịch sử sâu đậm. Từ những xúc cảm lịch sử đó góp phần hình thành ở các em sự kính phục, lòng tự hào đối với các vĩ nhân và trong những hoàn cảnh nhất định nó thổi những ngọn lửa cách mạng vào tuổi trẻ. Bởi vì, trẻ thường biểu hiện cảm xúc trong khi tri giác trực tiếp các sự vật, hiện tượng cụ thể, hấp dẫn,… Trái lại, những biểu tượng phản ánh hoạt động của các nhân vật đại diện cho giai cấp thống trị đã hết vai trò tiến bộ, trở thành phản động, đi ngược lại quyền lợi của quần chúng lao động, hành động của họ nếu không là nguyên nhân gây ra thảm cảnh cho nhân dân lao động thì cũng ảnh hưởng tiêu cực đến xu hướng phát triển của xã hội, sẽ gây ra phản ứng ngược lại từ phía học sinh, sẽ khởi dậy ở các em sự căm ghét hành vi hung bạo, độc ác của các nhân vật đó. Rõ ràng, việc tạo biểu tượng về các nhân vật lịch sử, đã làm cho những tình cảm yêu, ghét của các em được xác định rõ rệt. Vì vậy, việc tạo biểu tượng lịch sử nói chung, biểu tượng về nhân vật nói riêng, ngoài khả năng tái tạo lịch sử quá khứ còn có chức năng điều chỉnh hành động. Giảng dạy lịch sử ở lớp 12, đặc biệt là phần lịch sử Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975 có vị trí quan trọng trong toàn bộ tiến trình lịch sử của dân tộc ta, với nội dung phong phú và nhân vật đa dạng để tạo biểu tượng cho học sinh. Việc tạo biểu tượng chân thực về các nhân vật lịch sử sẽ giúp học sinh hình dung được bức tranh lịch sử sinh động của dân tộc ta. Trên cơ sở đó hình thành ở các em thái độ khâm phục, biết ơn đối với các anh hùng đã hy sinh cho cuộc sống độc lập tự do. Đồng thời, có thái độ lên án căm ghét đối với những kẻ xâm lược, những kẻ phản dân hại nước chà đạp lên xương máu dân tộc mình. Song việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử chỉ có thể phát huy được tính tích cực của nó nếu như nó được đặt trong sự phối hợp hài hòa với hệ thống các phương pháp dạy học khác của bộ môn. Trên đây là những lý do cơ bản để tôi chọn đề tài Tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng tình cảm cho học sinh lớp 12 qua phần Lịch sử Việt Nam 1954 – 1975 với mong muốn bước đầu đi sâu nghiên cứu một số biện pháp tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh góp phần hình thành nhân cách cho các em. Đồng thời, giải quyết tốt đề tài này còn là cơ sở vận dụng nó một cách có hiệu quả trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay. 1.2. Mục đích nghiên cứu Do đặc điểm của sự nhận thức lịch sử, việc học tập lịch sử không bắt đầu từ trực quan sinh động mà từ việc nắm sự kiện và tạo biểu tượng lịch sử. Vì vậy, trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu tham khảo, tôi đưa ra một số vấn đề lý luận của việc tạo biểu tượng về nhân vật trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông. Nghiên cứu một số biện pháp nhằm tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử thông qua việc khai thác sách giáo khoa Lịch sử lớp 12, đặc biệt là giai đoạn Lịch sử Việt Nam 1954 – 1975 nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho các em học sinh. 1. 3. Đối tượng nghiên cứu Trong khuôn khổ của một đề tài sáng kiến kinh nghiệm, tôi chủ yếu nghiên cứu những vấn đề lý luận chung của việc tạo biểu tượng về nhân vật trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Trên cơ sở đó, tôi đề xuất một số biện pháp sư phạm nhằm tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử thông qua việc tìm hiểu một số nhân vật lịch sử tiêu biểu trong giai đoạn Lịch sử Việt Nam 1954 – 1975 của chương trình lịch sử lớp 12, nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho các em học sinh. 1.4. Phạm vi nghiên cứu Đề tài nghiên cứu một số biện pháp tạo biểu tượng nhân vật lịch sử thông qua việc lấy dẫn chứng từ một số nhân vật lịch sử trong trong giai đoạn Lịch sử Việt Nam 1954 – 1975 của chương trình lịch sử lớp 12 nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho các em. 1.5. Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu các loại tài liệu thành văn, tìm hiểu những cơ sở lý luận của nâng cao hiệu quả dạy học ở nhà trường; Khảo sát tình hình dạy và học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông, nghiên cứu các đặc điểm đối tượng, điều kiện mọi mặt trong nhà trường, qua đó nắm được chất lượng dạy học bộ môn, tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng đó. Đề xuất những biện pháp sư phạm phù hợp tiến hành dạy học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông trung học. Thực nghiệm để kiểm chứng những biện pháp sư phạm mà đề tài nêu ra. Từ đó rút ra kết luận khoa học, nêu những đề xuất từ việc nghiên cứu vấn đề này. PHẦN 2: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài 2.1.1. Cơ sở lý luận chung về tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh Biểu tượng là khái niệm được giải thích ở các mức độ và lĩnh vực nhận thức khác nhau. Theo Tâm lí học, biểu tượng là những hình ảnh trực quan nảy sinh trong não người về những sự vật và hiện tượng đã được tri giác trước đây. Do đặc trưng của sự nhận thức lịch sử, việc học tập lịch sử không bắt đầu từ trực quan sinh động. Vì lịch sử là những cái đã qua, không thể trực tiếp quan sát quá khứ cũng như tái tạo lại nó trong phòng thí nghiệm như Toán học, Hóa học hay Vật lý. Bởi vậy, việc học lịch sử phải bắt đầu từ việc nắm các sự kiện và tạo biểu tượng lịch sử. Trong học tập lịch sử không có biểu tượng nảy sinh từ những trực giác đối với các sự kiện, hiện tượng lịch sử. Mà việc hình thành nên những biểu tượng lịch sử phải dựa trên những sự kiện, hiện tượng đã được con người nhận thức từ trước để nhằm tái tạo lại một cách chính xác và sinh động. Ví dụ, khi tạo biểu tượng lịch sử về không gian địa lí là thung lũng Điện Biên Phủ trong chiến dịch Điện Biên Phủ 1954, chúng ta không được trực tiếp quan sát trận địa Điện Biên Phủ tại thời điểm đó được bố trí giữa ta và địch như thế nào. Muốn tạo được biểu tượng, chúng ta phải sử dụng những hình ảnh, ghi chép của các phóng viên, nhà báo hay nhà ký sự chiến tranh đã từng được chứng kiến hay nghe kể. Khi đó, biểu tượng lịch sử được hình thành dựa trên cơ sở của sự tri giác gián tiếp. Như vậy, biểu tượng lịch sử nói chung, biểu tượng nhân vật nói riêng không chỉ khôi phục lại diện mạo lịch sử dưới dạng cảm tính, mà còn được dùng để phân tích, khái quát, giải thích các hiện tượng lịch sử. Học tập lịch sử là quá trình lao động trí tuệ, nhưng người học tiếp nhận kiến thức cơ bản mà các nhà nghiên cứu đã xác định. Vì vậy, việc khám phá tri thức mới đối với người học nhờ có sự hướng dẫn, tổ chức của thầy giáo mà rút ngắn được thời gian tiếp nhận kiến thức khoa học theo chương trình quy định. Để có biểu tượng về nhân vật, sự kiện lịch sử, giáo viên phải tác động vào trí óc của học sinh, làm nảy nở nhu cầu nhận thức lịch sử ở các em; tiếp đó, giáo viên tổ chức các hoạt động học tập, giúp cho học sinh có định hướng trong nghiên cứu các nguồn tư liệu, sử dụng đồ dùng trực quan, để từng bước xây dựng nội dung biểu tượng, làm cơ sở cho việc hình thành các khái niệm lịch sử. Do đó, quá trình tạo biểu tượng không phải là quá trình giáo viên độc thoại, đem lại hình ảnh về sự kiện, nhân vật để học sinh ghi nhớ mà cần phải phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh. Tóm lại, việc nhận thức đúng đắn về nhân vật trong dạy học Lịch sử sẽ giúp cho giáo viên biết lựa chọn những nhân vật hợp lí để tạo biểu tượng cho học sinh. Những biểu tượng sinh động về sự kiện, nhân vật được hình thành trong học tập bộ môn thực sự là những minh chứng cụ thể về người thực, việc thực, tiêu biểu cho những giá trị truyền thống, tinh thần của con người Việt Nam. 2.1.2. Tầm quan trọng của việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh 2.1.2.1. Về nhận thức Tạo biểu tượng lịch sử nói chung, biểu tượng nhân vật nói riêng, chân thực, sống động giúp học sinh khôi phục các bức tranh của quá khứ sinh động đúng như nó tồn tại. Mỗi nhân vật lịch sử đều đại diện cho một giai cấp nhất định. Nhiều đặc điểm cá nhân tiêu biểu sẽ là đặc trưng chung cho giai cấp mà họ phục vụ. Điều này giúp học sinh hiểu được một cách tương đối đầy đủ bản chất của từng giai cấp hay tầng lớp xã hội nhất định. Từ đó lý giải các mối quan hệ xã hội của cá nhân, hình thành cho học sinh các khái niệm về giai cấp và đấu tranh cách mạng. Mặt khác, hoạt động của một nhân vật lịch sử, nhất là nhân vật đại diện cho quyền lợi dân tộc, đều phản ánh lịch sử của dân tộc, của quần chúng nhân dân ở một mức độ nhất định. Vì vậy, tạo biểu tượng về các nhân vật lịch sử có tác dụng cụ thể hóa một số sự kiện lịch sử, làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản của lịch sử. Mặt khác, tạo biểu tượng về nhân vật còn giúp cho học sinh tránh được những sai lầm về “hiện đại hóa” lịch sử, những nhận thức thiếu chủ quan, phiến diện và đánh giá, nhận định tình hình thiếu cơ sở khoa học. Bên cạnh đó, việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử chân thật và sinh động còn giúp cho học sinh đánh giá đúng vai trò của cá nhân trong lịch sử và mối quan hệ giữa cá nhân với quần chúng nhân dân. 2.1.2.2. Về thái độ Việc tạo biểu tượng sinh động, hấp dẫn về các sự kiện, hiện tượng, nhất là về các nhân vật lịch sử sẽ có tác động sâu sắc đến tư tưởng, tình cảm các em. Bởi đó là những biểu tượng về con người thực trong quá khứ. Trong một hoàn cảnh cụ thể, hành động của họ có tác động mạnh đến tư tưởng, tình cảm ở các em. Các em không chỉ tri giác mà còn có những rung động, xúc cảm và sự nhập thân vào lịch sử. Biểu tượng các nhân vật lịch sử “thường biểu thị tình cảm đạo đức và là yếu tố kích thích những cảm xúc đạo đức, hành vi đạo đức”. Và “khi biểu tượng tham gia vào hoạt động tư duy thì tư duy trở nên sinh động, gợi cảm, say sưa, hồi hộp và khẩn trương”. Biểu tượng nhân vật lịch sử tác động không những lên trí tuệ mà cả về tâm hồn và tình cảm, là yếu tố hình thành nên nhân cách của học sinh. Thông qua các bài học lịch sử, những hành động đấu tranh, hy sinh anh dũng quên mình vì Tổ quốc, vì sự nghiệp giải phóng nhân dân lao động có sức hấp dẫn lôi cuốn rất lớn đối với học sinh. Vì ở độ tuổi các em, nhất là học sinh lớp 12, tình cảm dễ rung động và có những xúc cảm lịch sử sâu sắc. Từ đó hình thành ở các em lòng khâm phục, biết ơn đối với các anh hùng, vĩ nhân trong lịch sử. Đồng thời có ý thức tự giác về trách nhiệm của mình trong cuộc sống hôm nay. Ngược lại, các biểu tượng về hành động xấu xa, tàn bạo sẽ hình thành ở các em thái độ căm ghét. Biểu tượng về nhân vật lịch sử phong phú sẽ giúp các em nhận thức được cái đẹp, cái xấu để chọn lọc học tập. 2.1.2.3. Về kỹ năng Biểu tượng nhân vật lịch sử là một trong những biện pháp quan trọng làm cho hoạt động trí tuệ của học sinh không ngừng phát triển. Thông qua việc giáo viên sử dụng kết hợp các đồ dùng trực quan, tư liệu lịch sử, học sinh phải huy động trí óc quan sát, tư duy và tưởng tượng để có được biểu tượng lịch sử đúng đắn nhất. Việc tạo biểu tượng nhân vật lịch sử là cơ sở để tiến tới sự nhận thức lý tính của hiện tượng lịch sử, là điều kiện để cho học sinh nhận thức lịch sử đúng đắn, tiến tới hình thành khái niệm. Tạo biểu tượng các nhân vật phản diện phải hình thành ở các em thái độ căm ghét, bác bỏ, phê phán hành động tàn bạo, xấu xa. Đó là yêu cầu giáo dục tư tưởng rất quan trọng cho học sinh trong việc tạo biểu tượng nhân vật lịch sử. Đặc biệt, yêu cầu đó càng được thúc đẩy quan trọng hơn trong thời đại ngày nay khi nhiều luồng thông tin cùng tồn tại, các em cần phải phân biệt được cái tốt, cái xấu, nắm vững và bảo vệ được giá trị lịch sử to lớn của dân tộc. 2.2. Thực trạng của việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh 2.2.1. Những thuận lợi và khó khăn Một bộ phận các em đã thực sự hứng thú với giờ học lịch sử với niềm đam mê nghiêm túc. Chất lượng của các kỳ thi tốt nghiệp, kỳ thi đại học, kỳ thi học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử có nhiều bài thi đạt chất lượng khá, giỏi. Trong nội dung tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử cũng đã thu hút được các em say mê tìm tòi kiến thức về nhân vật lịch sử, hình thành biểu tượng. Song, bên cạnh những tích cực nói trên, còn tồn tại nhiều điểm bất cập trong nội dung tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử: Về phía giáo viên: Một bộ phận giáo viên chưa nhận thức đúng vai trò, vị trí bộ môn Lịch sử nên chưa thực sự tích cực trong việc giảng dạy. Các bài giảng chỉ mang tính chất cung cấp sự kiện, tóm tắt kiến thức lịch sử ở sách giáo khoa. Với việc tăng kênh hình, giảm kênh chữ trong sách giáo khoa đổi mới hiện nay buộc người giáo viên phải có chuyên môn sâu, tư liệu kiến thức phong phú để khai thác, tạo biểu tượng cho các em. Nhưng một bộ phận giáo viên vẫn giữ cách dạy truyền thống “thầy đọc, trò chép”, không hướng dẫn khai thác cho học sinh thấy phần kiến thức chìm trong sách giáo khoa. Trong việc tạo biểu tượng về nhân vật cho học sinh, nhiều giáo viên còn ngại khắc sâu, tìm tòi tạo cho học sinh hình ảnh chân dung nhân vật chân thực sống động. Về phía học sinh: Nhiều em không nhận thức được vị trí môn học do tâm lý coi thường bộ môn là môn phụ, môn học thuộc lòng. Nên dẫn đén các em không thích thú với việc giảng dạy đổi mới phương pháp bộ môn. Trong việc học tập các nhân vật lịch sử các em cũng không có hứng thú học. Nếu giáo viên có đưa ra những hình ảnh nhân vật minh họa thì các em chỉ chú ý vào kênh hình mà không để ý đến nội dung lịch sử, nên đã từng dẫn đến hiện tượng các em nhầm lẫn Bà Trưng, Bà Triệu là hai chị em; hoặc khẳng định Lưu Vĩnh Phúc là kẻ cầm đầu bọn loạn đảng cờ đen, nổi dậy chống giặc Pháp và triều đình nhà Nguyễn. Như vậy là không hiểu đúng về lịch sử. 2.2.2. Nguyên nhân của thực trạng Thực trạng tạo biểu tượng nhân vật lịch sử nói trên trong dạy học lịch sử hiện nay do nhiều nguyên nhân, cả về khách quan và chủ quan: Hiện nay, vẫn còn nhiều ý kiến cho rằng bộ môn Lịch sử chỉ là môn học phụ. Từ đó tác động đến yếu tổ tâm lý cả giáo viên và học sinh coi thường, đối phó dạy và học. Đồng thời, hiện nay nền kinh tế thị trường, thương mại hóa giáo dục càng tác động to lớn đến chất lượng dạy học. Mà tác động tiêu cực của nó là khiến một số giáo viên chưa chú trọng trau dồi chuyên môn của mình. Mặt khác, về chủ quan, nhận thức của giáo viên và học sinh về vị trí và tác động của bộ môn Lịch sử đều chưa sâu sắc, dẫn đến việc giáo viên thiếu trau dồi nội dung kiên thức, trong đó có tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử, do quá trình truyền đạt không gây hứng thú học tập ở các em. Vì vậy, hệ thống phương pháp tạo biểu tượng nhân vật lịch sử để giáo viên vận dụng có hiệu quả vào giảng dạy là vấn đề quan trọng và hết sức cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn. 2.3. Những biện pháp cụ thể 2.3.1 Nội dung cơ bản của giai đoạn Lịch sử Việt Nam 1954 1975 Giai đoạn lịch sử Việt Nam 1954 – 1975 trong chương trình sách giáo khoa Lịch sử lớp 12 hiện hành gồm 3 bài, từ bài 21 “Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954 – 1965)” đến bài 23 “Khôi phục và phát triển kinh tế xã hội miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973 1975)” . Đây là chương có vị trí rất quan trọng với toàn bộ tiến trình lịch sử dân tộc, nó thể hiện cuộc đấu tranh trường kỳ gian khổ nhưng vô cùng anh dũng của một đất nước vừa trải qua ách thống trị của thực dân Pháp nay lại phải chống tên đế quốc đầu xỏ là Mĩ và tay sai. Đó là quá trình đấu tranh lâu dài suốt 21 năm, trong đó miền Bắc thực hiện những nhiệm vụ của cuộc cách mạng trong thời kỳ quá độ lên CNXH, chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, đồng thời làm nghĩa vụ hậu phương lớn cho tiền tuyến lớn miền Nam. Nhân dân miền Nam trực tiếp tiến hành cuộc đấu tranh chống xâm lược Mĩ và tay sai, từng bước đánh bại những âm mưu, thủ đoạn của Mỹ; hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, tiến tới thống nhất đất nước. Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước đã đánh dấu một bước quan trọng trong lịch sử dân tộc ta và nó mang tầm vóc của thời đại. Nó mở ra một kỷ nguyên mới: kỷ nguyên độc lập, tự do, thống nhất và đi lên chủ nghĩa xã hội. 2.3.2. Các nhân vật lịch sử cần tạo biểu tượng cho học sinh giai đoạn 1954 1975 Với nội dung phong phú của lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954 1975, hệ thống các nhân vật cần tạo biểu tượng cho học sinh cũng rất đa dạng, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta đã sản sinh ra cả một hệ thống anh hùng với biết bao tâm gương hi sinh anh dũng trên khắp các mặt trận quân sự, chính trị, kinh tế, ngoại giao,…Tùy vào nội dung từng bài có các nhân vật lịch sử và vai trò của họ đối với lịch sử, chúng ta có các phương pháp tạo biểu tượng khác nhau cho học sinh về các nhân vật đó. Có nhân vật cần tạo biểu tượng tỉ mỉ, toàn diện nhưng cũng có nhân vật chỉ cần nêu những nét cơ bản, điển hình nhất về họ. Dựa trên cơ sở nội dung của phần Lịch sử Việt Nam 1954 1975 ta có thể liệt kê các nhóm nhân vật lịch sử như sau: Nhóm nhân vật hoạt động trên mặt trận quân sự cách mạng: Đây là nhóm nhân vật đông đảo nhất do đặc điểm lịch sử dân tộc ta gắn liền với quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc. Đó là các nhà lãnh đạo kháng chiến, các anh hùng dân tộc đã cống hiến cả tuổi trẻ và cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng, tiêu biểu như: Nguyễn Ái Quốc Hồ Chí Minh vĩ đại, tiếp đến là luật sư Nguyễn Hữu Thọ, Nguyễn Thị Định, Lê Đức Thọ… đến các anh hùng dân tộc đã cống hiến cả tuổi trẻ, cả cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng như Nguyễn Văn Trỗi, Nguyễn Viết Xuân, Thích Quảng Đức, Ngô Thị Tuyển,...chiến đấu anh hùng, sản xuất giỏi như chị út Tịch, Phạm Tuân,...chiến sĩ hoạt động tình báo lỗi lạc Phạm Ngọc Thảo. Nhóm nhân vật hoạt động chính trị phản động: Bao gồm những kẻ đứng đầu chính quyền tay sai của đế quốc Mĩ như Ngô Đình Diệm, Ngô Đình Nhu, tướng ngụy Nguyễn Ngọc Loan, Dương Văn Minh… Nhóm nhân vật hoạt động trên lĩnh vực văn hóa – nghê thuật: Đó là các nhà văn, nhà thơ yêu nước cách mạng như nhà văn Kim Lân, nhà thơ Tố Hữu, Chế Lan Viên, Nguyễn Minh Châu… Việc phân chia các nhóm nhân vật như vậy cũng chỉ mang tính chất tương đối dựa vào vai trò chủ yếu của họ trong lĩnh vực mà họ đóng góp lớn nhất. Tuy nhiên, cũng có những nhân vật mà việc phân loại nhóm không thực hiện được rõ ràng , ví dụ như Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người không chỉ đóng góp trên lĩnh vực chính trị, quân sự, cách mạng, Người còn là một nhà văn, nhà thơ, một danh nhân văn hóa thế giới. Vì vậy, trong phạm vi đề tài này tôi lựa chọn một số nhân vật lịch sử tiêu biểu trong từng phần, từng nội dung, từng lĩnh vực để đưa ra một số biện pháp về việc tạo biểu tượng nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh lớp 12 mà thôi. 2.3.3. Một số biện pháp tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh lớp 12

Người thực hiện: Lã Thị Lan Hương

Bộ môn: Lịch sử

Đơn vị công tác: Tổ Sử - Địa

Trường THPT Hùng An - Bắc Quang - Hà Giang

Hùng An, năm 2017 MỤC LỤC

PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ ……… ………Trang 4

1 Lý do chọn đề tài……… 4

2 Mục đích nghiên cứu……… 6

3 Đối tượng nghiên cứu……….….6

4 Phạm vi nghiên cứu……….…6

5 Thời gian nghiên cứu……… 6

6 Phương pháp nghiên cứu……… 6

PHẦN 2: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ……… …… 7

2.1 Cơ sở lý luận của đề tài……… ………….…… …7

2.1.1 Cơ sở lý luận chung về tạo biểu tượng nhân vật lịch sử…….…….… 7

2.1.2 Tầm quan trọng của việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử 8

2.2 Thực trạng của việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử………… 10

2.2.1 Những thuận lợi và khó khăn ……… 10

2.2.2 Nguyên nhân của thực trạng……… 13

2.3 Những biện pháp cụ thể……… ……… ….11

2.3.1 Nội dung cơ bản của giai đoạn lịch sử Việt Nam 1964 - 1975… 11

2.3.2 Các nhân vật lịch sử cần tạo biểu tượng trong giai đoạn 1954 - 1975 12

2.3.3 Một số biện pháp tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh lớp 12……… 14

2.3.3.1 Những yêu cầu để tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng tình cảm cho học sinh lớp 12 ……….….14

2.3.3.2 Những biện pháp sư phạm cụ thể để tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng tình cảm cho học sinh lớp 12 ………… 16

2.3.4 Hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm ……….… 20

PHẦN 3: KẾT LUẬN……… ……… 21

PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Lý do chọn đề tài

Dân tộc Việt Nam có lịch sử lâu đời Từ xưa, nhân dân ta đã coi trọng việclấy lịch sử để giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống dân tộc, chủ yếu là truyềnthống yêu nước; về phẩm chất đạo đức cách mạng, về thái độ đối với cuộc sống,

…Có thể nói, trong nhà trường phổ thông, bộ môn Lịch sử luôn có chức nănggiáo dục rất lớn đối với học sinh Nhưng do đặc thù của bộ môn Lịch sử, kiếnthức là những gì đã diễn ra trong quá khứ của xã hội loài người Có những sựkiện đã diễn ra cách ngày nay hàng trăm, hàng ngàn năm thậm chí lâu hơn Vìvậy, việc học tập Lịch sử phải dựa trên cơ sở nắm bắt sự kiện và tạo biểu tượnglịch sử Trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông, việc tạo biểu tượng có vaitrò rất quan trọng, đặc biệt là trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho các emhọc sinh

Biểu tượng lịch sử là hình ảnh về những sự kiện, nhân vật lịch sử, điềukiện địa lý,… được phản ánh trong nhận thức của học sinh với những nét chungnhất, điển hình nhất Ý nghĩa to lớn của việc tạo biểu tượng trong dạy học lịch

sử trước tiên là ở chỗ nó là cơ sở để hình thành khái niệm lịch sử Nội dung của

các hình ảnh lịch sử, của bức tranh quá khứ càng phong phú bao nhiêu thì hệthống khái niệm mà học sinh thu nhận được càng vững chắc bấy nhiêu Việc tạobiểu tượng lịch sử cho học sinh không chỉ dừng ở việc miêu tả bề ngoài mà còn

đi sâu vào bản chất sự kiện, nêu đặc trưng, tính chất của sự kiện Đồng thời, việc

tạo biểu tượng lịch sử có giáo dục lớn đối với học sinh vì chỉ thông qua những

hình ảnh cụ thể, sinh động, có sức gợi cảm mới tác động mạnh mẽ đến tư tưởngtình cảm của các em Cụ thể:

Qua các bài học lịch sử, những hành động anh hùng của những người đấutranh quên mình vì sự nghiệp giải phóng nhân dân khỏi ách áp bức nô lệ, vìhạnh phúc và hòa bình cho nhân dân lao động, có sức lôi cuốn hùng hồn, sôi nổiđối với học sinh, gây cho các em cảm xúc lịch sử sâu đậm Từ những xúc cảmlịch sử đó góp phần hình thành ở các em sự kính phục, lòng tự hào đối với các vĩnhân và trong những hoàn cảnh nhất định nó thổi những ngọn lửa cách mạng

vào tuổi trẻ Bởi vì, trẻ thường biểu hiện cảm xúc trong khi tri giác trực tiếp các

sự vật, hiện tượng cụ thể, hấp dẫn,… Trái lại, những biểu tượng phản ánh hoạt

động của các nhân vật đại diện cho giai cấp thống trị đã hết vai trò tiến bộ, trởthành phản động, đi ngược lại quyền lợi của quần chúng lao động, hành độngcủa họ nếu không là nguyên nhân gây ra thảm cảnh cho nhân dân lao động thìcũng ảnh hưởng tiêu cực đến xu hướng phát triển của xã hội, sẽ gây ra phản ứngngược lại từ phía học sinh, sẽ khởi dậy ở các em sự căm ghét hành vi hung bạo,độc ác của các nhân vật đó Rõ ràng, việc tạo biểu tượng về các nhân vật lịch sử,

đã làm cho những tình cảm yêu, ghét của các em được xác định rõ rệt Vì vậy,việc tạo biểu tượng lịch sử nói chung, biểu tượng về nhân vật nói riêng, ngoài

khả năng tái tạo lịch sử quá khứ còn có chức năng điều chỉnh hành động

Giảng dạy lịch sử ở lớp 12, đặc biệt là phần lịch sử Việt Nam từ năm 1954đến năm 1975 có vị trí quan trọng trong toàn bộ tiến trình lịch sử của dân tộc ta,với nội dung phong phú và nhân vật đa dạng để tạo biểu tượng cho học sinh.Việc tạo biểu tượng chân thực về các nhân vật lịch sử sẽ giúp học sinh hìnhdung được bức tranh lịch sử sinh động của dân tộc ta Trên cơ sở đó hình thành ởcác em thái độ khâm phục, biết ơn đối với các anh hùng đã hy sinh cho cuộcsống độc lập tự do Đồng thời, có thái độ lên án căm ghét đối với những kẻ xâmlược, những kẻ phản dân hại nước chà đạp lên xương máu dân tộc mình Songviệc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử chỉ có thể phát huy được tính tích cựccủa nó nếu như nó được đặt trong sự phối hợp hài hòa với hệ thống các phươngpháp dạy học khác của bộ môn

Trên đây là những lý do cơ bản để tôi chọn đề tài Tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng tình cảm cho học sinh lớp 12 qua phần Lịch sử Việt Nam 1954 – 1975 với mong muốn bước đầu đi sâu nghiên cứu một

số biện pháp tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng, tìnhcảm cho học sinh góp phần hình thành nhân cách cho các em Đồng thời, giảiquyết tốt đề tài này còn là cơ sở vận dụng nó một cách có hiệu quả trong dạyhọc Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay

1.2 Mục đích nghiên cứu

Do đặc điểm của sự nhận thức lịch sử, việc học tập lịch sử không bắt đầu từtrực quan sinh động mà từ việc nắm sự kiện và tạo biểu tượng lịch sử Vì vậy,trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu tham khảo, tôi đưa ra một số vấn đề lý luậncủa việc tạo biểu tượng về nhân vật trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông.Nghiên cứu một số biện pháp nhằm tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử thôngqua việc khai thác sách giáo khoa Lịch sử lớp 12, đặc biệt là giai đoạn Lịch sửViệt Nam 1954 – 1975 nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho các em học sinh

1 3 Đối tượng nghiên cứu

Trong khuôn khổ của một đề tài sáng kiến kinh nghiệm, tôi chủ yếu nghiêncứu những vấn đề lý luận chung của việc tạo biểu tượng về nhân vật trong dạyhọc lịch sử ở trường phổ thông Trên cơ sở đó, tôi đề xuất một số biện pháp sưphạm nhằm tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử thông qua việc tìm hiểu một sốnhân vật lịch sử tiêu biểu trong giai đoạn Lịch sử Việt Nam 1954 – 1975 củachương trình lịch sử lớp 12, nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho các em học sinh

1.4 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu một số biện pháp tạo biểu tượng nhân vật lịch sử thôngqua việc lấy dẫn chứng từ một số nhân vật lịch sử trong trong giai đoạn Lịch sửViệt Nam 1954 – 1975 của chương trình lịch sử lớp 12 nhằm giáo dục tư tưởng,tình cảm cho các em

1.5 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu các loại tài liệu thành văn, tìm hiểu những cơ sở lý luận củanâng cao hiệu quả dạy học ở nhà trường;

- Khảo sát tình hình dạy và học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông, nghiêncứu các đặc điểm đối tượng, điều kiện mọi mặt trong nhà trường, qua đó nắmđược chất lượng dạy học bộ môn, tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng đó

- Đề xuất những biện pháp sư phạm phù hợp tiến hành dạy học bộ mônLịch sử ở trường phổ thông trung học

- Thực nghiệm để kiểm chứng những biện pháp sư phạm mà đề tài nêu ra

Từ đó rút ra kết luận khoa học, nêu những đề xuất từ việc nghiên cứu vấn đề này

PHẦN 2: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2.1 Cơ sở lý luận của đề tài

2.1.1 Cơ sở lý luận chung về tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh

Biểu tượng là khái niệm được giải thích ở các mức độ và lĩnh vực nhậnthức khác nhau Theo Tâm lí học, biểu tượng là những hình ảnh trực quan nảysinh trong não người về những sự vật và hiện tượng đã được tri giác trước đây

Do đặc trưng của sự nhận thức lịch sử, việc học tập lịch sử không bắt đầu từ trựcquan sinh động Vì lịch sử là những cái đã qua, không thể trực tiếp quan sát quákhứ cũng như tái tạo lại nó trong phòng thí nghiệm như Toán học, Hóa học hayVật lý Bởi vậy, việc học lịch sử phải bắt đầu từ việc nắm các sự kiện và tạobiểu tượng lịch sử Trong học tập lịch sử không có biểu tượng nảy sinh từ nhữngtrực giác đối với các sự kiện, hiện tượng lịch sử Mà việc hình thành nên nhữngbiểu tượng lịch sử phải dựa trên những sự kiện, hiện tượng đã được con ngườinhận thức từ trước để nhằm tái tạo lại một cách chính xác và sinh động

Ví dụ, khi tạo biểu tượng lịch sử về không gian địa lí là thung lũng Điện BiênPhủ trong chiến dịch Điện Biên Phủ 1954, chúng ta không được trực tiếp quansát trận địa Điện Biên Phủ tại thời điểm đó được bố trí giữa ta và địch như thếnào Muốn tạo được biểu tượng, chúng ta phải sử dụng những hình ảnh, ghi chépcủa các phóng viên, nhà báo hay nhà ký sự chiến tranh đã từng được chứng kiếnhay nghe kể Khi đó, biểu tượng lịch sử được hình thành dựa trên cơ sở của sựtri giác gián tiếp

Như vậy, biểu tượng lịch sử nói chung, biểu tượng nhân vật nói riêngkhông chỉ khôi phục lại diện mạo lịch sử dưới dạng cảm tính, mà còn được dùng

để phân tích, khái quát, giải thích các hiện tượng lịch sử

Học tập lịch sử là quá trình lao động trí tuệ, nhưng người học tiếp nhậnkiến thức cơ bản mà các nhà nghiên cứu đã xác định Vì vậy, việc khám phá trithức mới đối với người học nhờ có sự hướng dẫn, tổ chức của thầy giáo mà rútngắn được thời gian tiếp nhận kiến thức khoa học theo chương trình quy định

Để có biểu tượng về nhân vật, sự kiện lịch sử, giáo viên phải tác động vào trí óc

của học sinh, làm nảy nở nhu cầu nhận thức lịch sử ở các em; tiếp đó, giáo viên

tổ chức các hoạt động học tập, giúp cho học sinh có định hướng trong nghiêncứu các nguồn tư liệu, sử dụng đồ dùng trực quan, để từng bước xây dựng nộidung biểu tượng, làm cơ sở cho việc hình thành các khái niệm lịch sử

Do đó, quá trình tạo biểu tượng không phải là quá trình giáo viên độc thoại, đemlại hình ảnh về sự kiện, nhân vật để học sinh ghi nhớ mà cần phải phát huy tínhtích cực, chủ động của học sinh

Tóm lại, việc nhận thức đúng đắn về nhân vật trong dạy học Lịch sử sẽ giúp cho giáo viên biết lựa chọn những nhân vật hợp lí để tạo biểu tượng cho học sinh Những biểu tượng sinh động về sự kiện, nhân vật được hình thànhtrong học tập bộ môn thực sự là những minh chứng cụ thể về người thực, việcthực, tiêu biểu cho những giá trị truyền thống, tinh thần của con người Việt Nam

2.1.2 Tầm quan trọng của việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh

2.1.2.1 Về nhận thức

Tạo biểu tượng lịch sử nói chung, biểu tượng nhân vật nói riêng, chân thực,sống động giúp học sinh khôi phục các bức tranh của quá khứ sinh động đúngnhư nó tồn tại Mỗi nhân vật lịch sử đều đại diện cho một giai cấp nhất định.Nhiều đặc điểm cá nhân tiêu biểu sẽ là đặc trưng chung cho giai cấp mà họ phục

vụ Điều này giúp học sinh hiểu được một cách tương đối đầy đủ bản chất củatừng giai cấp hay tầng lớp xã hội nhất định Từ đó lý giải các mối quan hệ xã hộicủa cá nhân, hình thành cho học sinh các khái niệm về giai cấp và đấu tranhcách mạng Mặt khác, hoạt động của một nhân vật lịch sử, nhất là nhân vật đạidiện cho quyền lợi dân tộc, đều phản ánh lịch sử của dân tộc, của quần chúngnhân dân ở một mức độ nhất định Vì vậy, tạo biểu tượng về các nhân vật lịch sử

có tác dụng cụ thể hóa một số sự kiện lịch sử, làm sáng tỏ những vấn đề cơ bảncủa lịch sử

Mặt khác, tạo biểu tượng về nhân vật còn giúp cho học sinh tránh đượcnhững sai lầm về “hiện đại hóa” lịch sử, những nhận thức thiếu chủ quan, phiếndiện và đánh giá, nhận định tình hình thiếu cơ sở khoa học

Bên cạnh đó, việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử chân thật và sinhđộng còn giúp cho học sinh đánh giá đúng vai trò của cá nhân trong lịch sử vàmối quan hệ giữa cá nhân với quần chúng nhân dân.

2.1.2.2 Về thái độ

Việc tạo biểu tượng sinh động, hấp dẫn về các sự kiện, hiện tượng, nhất là

về các nhân vật lịch sử sẽ có tác động sâu sắc đến tư tưởng, tình cảm các em.Bởi đó là những biểu tượng về con người thực trong quá khứ Trong một hoàncảnh cụ thể, hành động của họ có tác động mạnh đến tư tưởng, tình cảm ở các

em Các em không chỉ tri giác mà còn có những rung động, xúc cảm và sự nhậpthân vào lịch sử Biểu tượng các nhân vật lịch sử “thường biểu thị tình cảm đạođức và là yếu tố kích thích những cảm xúc đạo đức, hành vi đạo đức” Và “khibiểu tượng tham gia vào hoạt động tư duy thì tư duy trở nên sinh động, gợi cảm,say sưa, hồi hộp và khẩn trương” Biểu tượng nhân vật lịch sử tác động khôngnhững lên trí tuệ mà cả về tâm hồn và tình cảm, là yếu tố hình thành nên nhâncách của học sinh

Thông qua các bài học lịch sử, những hành động đấu tranh, hy sinh anhdũng quên mình vì Tổ quốc, vì sự nghiệp giải phóng nhân dân lao động có sứchấp dẫn lôi cuốn rất lớn đối với học sinh Vì ở độ tuổi các em, nhất là học sinhlớp 12, tình cảm dễ rung động và có những xúc cảm lịch sử sâu sắc Từ đó hìnhthành ở các em lòng khâm phục, biết ơn đối với các anh hùng, vĩ nhân trong lịch

sử Đồng thời có ý thức tự giác về trách nhiệm của mình trong cuộc sống hômnay Ngược lại, các biểu tượng về hành động xấu xa, tàn bạo sẽ hình thành ở các

em thái độ căm ghét Biểu tượng về nhân vật lịch sử phong phú sẽ giúp các emnhận thức được cái đẹp, cái xấu để chọn lọc học tập

2.1.2.3 Về kỹ năng

Biểu tượng nhân vật lịch sử là một trong những biện pháp quan trọng làmcho hoạt động trí tuệ của học sinh không ngừng phát triển Thông qua việc giáoviên sử dụng kết hợp các đồ dùng trực quan, tư liệu lịch sử, học sinh phải huyđộng trí óc quan sát, tư duy và tưởng tượng để có được biểu tượng lịch sử đúngđắn nhất

Việc tạo biểu tượng nhân vật lịch sử là cơ sở để tiến tới sự nhận thức lýtính của hiện tượng lịch sử, là điều kiện để cho học sinh nhận thức lịch sử đúngđắn, tiến tới hình thành khái niệm.

Tạo biểu tượng các nhân vật phản diện phải hình thành ở các em thái độcăm ghét, bác bỏ, phê phán hành động tàn bạo, xấu xa Đó là yêu cầu giáo dục

tư tưởng rất quan trọng cho học sinh trong việc tạo biểu tượng nhân vật lịch sử.Đặc biệt, yêu cầu đó càng được thúc đẩy quan trọng hơn trong thời đại ngàynay khi nhiều luồng thông tin cùng tồn tại, các em cần phải phân biệt được cáitốt, cái xấu, nắm vững và bảo vệ được giá trị lịch sử to lớn của dân tộc

2.2 Thực trạng của việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh

2.2.1 Những thuận lợi và khó khăn

Một bộ phận các em đã thực sự hứng thú với giờ học lịch sử với niềm đam

mê nghiêm túc Chất lượng của các kỳ thi tốt nghiệp, kỳ thi đại học, kỳ thi họcsinh giỏi quốc gia môn Lịch sử có nhiều bài thi đạt chất lượng khá, giỏi Trongnội dung tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử cũng đã thu hút được các em say mêtìm tòi kiến thức về nhân vật lịch sử, hình thành biểu tượng Song, bên cạnhnhững tích cực nói trên, còn tồn tại nhiều điểm bất cập trong nội dung tạo biểutượng các nhân vật lịch sử:

Về phía giáo viên: Một bộ phận giáo viên chưa nhận thức đúng vai trò, vị

trí bộ môn Lịch sử nên chưa thực sự tích cực trong việc giảng dạy Các bài giảngchỉ mang tính chất cung cấp sự kiện, tóm tắt kiến thức lịch sử ở sách giáo khoa.Với việc tăng kênh hình, giảm kênh chữ trong sách giáo khoa đổi mới hiện naybuộc người giáo viên phải có chuyên môn sâu, tư liệu kiến thức phong phú đểkhai thác, tạo biểu tượng cho các em Nhưng một bộ phận giáo viên vẫn giữcách dạy truyền thống “thầy đọc, trò chép”, không hướng dẫn khai thác cho họcsinh thấy phần kiến thức chìm trong sách giáo khoa Trong việc tạo biểu tượng

về nhân vật cho học sinh, nhiều giáo viên còn ngại khắc sâu, tìm tòi tạo cho họcsinh hình ảnh chân dung nhân vật chân thực sống động

Về phía học sinh: Nhiều em không nhận thức được vị trí môn học do tâm

lý coi thường bộ môn là môn phụ, môn học thuộc lòng Nên dẫn đén các emkhông thích thú với việc giảng dạy đổi mới phương pháp bộ môn Trong việchọc tập các nhân vật lịch sử các em cũng không có hứng thú học Nếu giáo viên

có đưa ra những hình ảnh nhân vật minh họa thì các em chỉ chú ý vào kênh hình

mà không để ý đến nội dung lịch sử, nên đã từng dẫn đến hiện tượng các emnhầm lẫn Bà Trưng, Bà Triệu là hai chị em; hoặc khẳng định Lưu Vĩnh Phúc là

kẻ cầm đầu bọn loạn đảng cờ đen, nổi dậy chống giặc Pháp và triều đình nhàNguyễn Như vậy là không hiểu đúng về lịch sử

2.2.2 Nguyên nhân của thực trạng

Thực trạng tạo biểu tượng nhân vật lịch sử nói trên trong dạy học lịch sử hiện nay do nhiều nguyên nhân, cả về khách quan và chủ quan:

Hiện nay, vẫn còn nhiều ý kiến cho rằng bộ môn Lịch sử chỉ là môn họcphụ Từ đó tác động đến yếu tổ tâm lý cả giáo viên và học sinh coi thường, đốiphó dạy và học Đồng thời, hiện nay nền kinh tế thị trường, thương mại hóa giáodục càng tác động to lớn đến chất lượng dạy học Mà tác động tiêu cực của nó làkhiến một số giáo viên chưa chú trọng trau dồi chuyên môn của mình

Mặt khác, về chủ quan, nhận thức của giáo viên và học sinh về vị trí và tácđộng của bộ môn Lịch sử đều chưa sâu sắc, dẫn đến việc giáo viên thiếu traudồi nội dung kiên thức, trong đó có tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử, do quátrình truyền đạt không gây hứng thú học tập ở các em Vì vậy, hệ thống phươngpháp tạo biểu tượng nhân vật lịch sử để giáo viên vận dụng có hiệu quả vàogiảng dạy là vấn đề quan trọng và hết sức cần thiết, góp phần nâng cao chấtlượng dạy học bộ môn

2.3 Những biện pháp cụ thể

2.3.1 Nội dung cơ bản của giai đoạn Lịch sử Việt Nam 1954 - 1975

Giai đoạn lịch sử Việt Nam 1954 – 1975 trong chương trình sách giáo khoaLịch sử lớp 12 hiện hành gồm 3 bài, từ bài 21 “Xây dựng chủ nghĩa xã hội ởmiền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam(1954 – 1965)” đến bài 23 “Khôi phục và phát triển kinh tế xã hội miền

Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973 - 1975)” Đây là chương có vị trírất quan trọng với toàn bộ tiến trình lịch sử dân tộc, nó thể hiện cuộc đấu tranhtrường kỳ gian khổ nhưng vô cùng anh dũng của một đất nước vừa trải qua áchthống trị của thực dân Pháp nay lại phải chống tên đế quốc đầu xỏ là Mĩ và taysai Đó là quá trình đấu tranh lâu dài suốt 21 năm, trong đó miền Bắc thực hiệnnhững nhiệm vụ của cuộc cách mạng trong thời kỳ quá độ lên CNXH, chiến đấuchống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, đồng thời làm nghĩa vụ hậu phươnglớn cho tiền tuyến lớn miền Nam Nhân dân miền Nam trực tiếp tiến hành cuộcđấu tranh chống xâm lược Mĩ và tay sai, từng bước đánh bại những âm mưu, thủđoạn của Mỹ; hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, tiến tớithống nhất đất nước Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước đãđánh dấu một bước quan trọng trong lịch sử dân tộc ta và nó mang tầm vóc củathời đại Nó mở ra một kỷ nguyên mới: kỷ nguyên độc lập, tự do, thống nhất và

đi lên chủ nghĩa xã hội

2.3.2 Các nhân vật lịch sử cần tạo biểu tượng cho học sinh giai đoạn

1954 - 1975

Với nội dung phong phú của lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954 - 1

975, hệ thống các nhân vật cần tạo biểu tượng cho học sinh cũng rất đa dạng,

thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau

Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta đã sản sinh ra cảmột hệ thống anh hùng với biết bao tâm gương hi sinh anh dũng trên khắp cácmặt trận quân sự, chính trị, kinh tế, ngoại giao,…Tùy vào nội dung từng bài

có các nhân vật lịch sử và vai trò của họ đối với lịch sử, chúng ta có cácphương pháp tạo biểu tượng khác nhau cho học sinh về các nhân vật đó Cónhân vật cần tạo biểu tượng tỉ mỉ, toàn diện nhưng cũng có nhân vật chỉ cần

nêu những nét cơ bản, điển hình nhất về họ

Dựa trên cơ sở nội dung của phần Lịch sử Việt Nam 1954 - 1975 ta có thểliệt kê các nhóm nhân vật lịch sử như sau: