Xây dựng mô hình và bước đầu đánh giá tác dụng chống huyết khối của cao giàu saponin tam thất hoang (panax stipuleanatus h tsai et k m feng) trên chuột thực nghiệm

Thường gặp ở bệnh nhân có hội chứng đông máu rải rác trong lòng mạch DIC: Disseminated Intravasscular Coagulation, xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối TTP: Thrombotic Thrombocytopenic Pu

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA Y – DƯỢC

NGUYỄN THỊ GIANG

XÂY DỰNG MÔ HÌNH VÀ BƯỚC ĐẦU ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG CHỐNG HUYẾT KHỐI CỦA CAO GIÀU

SAPONIN TAM THẤT HOANG

(Panax stipuleanatus H.Tsai et K.M.Feng)

TRÊN CHUỘT THỰC NGHIỆM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH DƯỢC HỌC

Hà Nội - 2018

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA Y – DƯỢC

NGUYỄN THỊ GIANG

XÂY DỰNG MÔ HÌNH VÀ BƯỚC ĐẦU ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG CHỐNG HUYẾT KHỐI CỦA CAO GIÀU

SAPONIN TAM THẤT HOANG

(Panax stipuleanatus H.Tsai et K.M.Feng)

TRÊN CHUỘT THỰC NGHIỆM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH DƯỢC HỌC

Người hướng dẫn : PGS.TS.DƯƠNG THỊ LY HƯƠNG

Hà Nội – 2018

Trang 3

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PSG.TS Dương Thị Ly Hương người

đã luôn tận tình hướng dẫn, tạo điều kiện giúp đỡ em hoàn thành khóa luận

Em xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô ở Bộ môn Dược lí – Dược lâm sàng

đã giúp đỡ em trong quá trình thực hiện khóa luận Em cũng xin cảm ơn đề tài thuộc chương trình Tây Bắc: “Ứng dụng các giải pháp khoa học công nghệ để phát triển

nguồn nguyên liệu và tạo sản phẩm từ hai loài cây thuốc Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) và Tam thất hoang (Panax stipuleanatus H.Tsai et K.M.Feng)

vùng Tây Bắc”, mã số KHCN-TB.07C/13-18 đã tài trợ kinh phí để em thực hiện nội dung nghiên cứu này

Cuối cùng em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè và người thân

đã luôn quan tâm, động viên giúp em hoàn thành khóa luận này

Dù đã rất cố gắng, nhưng lần đầu làm nghiên cứu khó tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy cô để khoá luận thêm hoàn thiện

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Giang

Trang 4

DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Ký hiệu Giải nghĩa

Heparin trọng lượng phân tử thấp

HKTMS Huyết khối tĩnh mạch sâu

IC50 Liều ức chế 50% đối tượng thử (Inhibitory Concentration 50%)

κ - carrageenan Kappa – carrageenan

LD50 Liều gây chết 50% đối tượng thử ( Lethal Dose 50%)

TDD Tiêm dưới da

Trang 5

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Quá trình đông máu 4 Hình 1.2 Sơ đồ tóm tắt quá trình điều trị huyết khối tĩnh mạch 8 Hình 1.3 Tam thất hoang (Panax stipuleanatus H T Tsai et K M Feng) 14 Hình 1.4 Saponin dẫn chất acid oleanolic 16 Hình 2.1 Sơ đồ quy trình chiết xuất cao giàu hoạt chất từ tam thất hoang 19 Hình 2.2 Sơ đồ tiến hành mô hình gây huyết khối đuôi chuột 22 Hình 3.1 Huyết khối đuôi chuột gây bởi ĸ-carrageenan tiêm phúc mạc 23 Hình 3.2 Phần trăm huyết khối đuôi chuột sau 24 giờ gây huyết khối (A),

48 giờ gây huyết khối (B), 72 giờ gây huyết khối (C)

Trang 6

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Các thuốc sử dụng trong dự phòng huyết khối 7 Bảng 3.1 Mức độ gây huyết khối đuôi chuột sau 24 giờ, 48 giờ, 72 giờ 23 Bảng 3.2 Ảnh hưởng của thời gian nhúng đuôi nước đá đến phần trăm

Trang 7

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 2

1.1 Huyết khối 2

1.1.1 Định nghĩa 2

1.1.2 Phân loại 2

1.1.3 Cơ chế bệnh sinh huyết khối 3

1.2 Phòng và điều trị huyết khối 6

1.2.1 Phòng và điều trị huyết khối tĩnh mạch 6

1.2.2 Phòng và điều trị huyết khối động mạch 12

1.3 Tam thất hoang 14

1.3.1 Đặc điểm thực vật 14

1.3.2 Phân bố 15

1.3.3 Thành phần hóa học 15

1.3.4 Tác dụng dược lý 16

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18

2.1 Đối tượng nghiên cứu 18

2.2 Động vật nghiên cứu 18

2.3 Hóa chất 18

2.4 Thiết bị và dụng cụ 19

2.5 Phương pháp nghiên cứu 20

2.5.1 Xây dựng mô hình huyết khối đuôi chuột bằng κ-carrageenan 20

2.5.2 Đánh giá tác dụng chống huyết khối của tam thất hoang 21

2.6 Phương pháp phân tích số liệu 22

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 23

3.1 Kết quả 23

3.1.1 Xây dựng mô hình huyết khối đuôi chuột bằng ĸ-carrageenan 23

3.1.2 Xác định thuốc chứng dương 27

Trang 8

3.1.3 Tác dụng chống huyết khối của tam thất hoang 29

3.2 Bàn luận 30

3.2.1 Mô hình gây huyết khối bằng κ-carrageenan 30

3.2.2 Thuốc chứng dương 33

3.2.3 Tác dụng chống huyết khối của tam thất hoang 35

3.2.4 Hạn chế nghiên cứu 37

KẾT LUẬN 38 TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trang 9

ĐẶT VẤN ĐỀ

Huyết khối là nguyên nhân quan trọng dẫn đến tắc nghẽn mạch máu gây ra

tử vong hoặc để lại những di chứng nặng nề cho người bệnh [39] Huyết khối có thể hình thành ở động mạch hoặc tĩnh mạch Huyết khối động mạch có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não hoặc đột quỵ Huyết khối tĩnh mạch thường gặp

ở chi dưới gây biến chứng thuyên tắc phổi dẫn đến tử vong đột ngột hoặc hội chứng hậu huyết khối với biểu hiện loét, đau nhức và giới hạn vận động chi dưới Theo Global Burden of Disease Study năm 1997, có khoảng 6,3 triệu người trên toàn thế giới tử vong do thiếu máu cơ tim và 4,4 triệu người tử vong do đột quỵ [46] và đây cũng là nguyên nhân hàng đầu gây gánh nặng bệnh tật ở Hoa Kỳ năm 2013 [42] Nhóm thuốc được sử dụng chủ yếu hiện nay là thuốc chống đông và thuốc ức chế kết tập tiểu cầu với thời gian và liều dùng phải tuân thủ theo chế độ điều trị nghiêm ngặt thì mới có hiệu quả Tuy nhiên, các thuốc này thường kèm theo những tác dụng không mong muốn như: clopidogrel hoặc aspirin dùng đơn thuần hay kết hợp

có liên quan đến tăng nguy cơ loét dạ dày tá tràng [7, 49], sử dụng heparin có nguy

cơ gây chảy máu [7, 48] …Để hạn chế những nhược điểm nói trên Y – Dược học trong nước và thế giới có xu hướng quay trở về với liệu pháp thiên nhiên

Tam thất hoang có tên khoa học là Panax stipuleanatus H.Tsai et K.M.Feng,

họ Nhân sâm - Araliaceae, phân bố chủ yếu ở Hoàng Liên Sơn Các kết quả nghiên

cứu phân tích và tách chiết thành phần hóa học trước đây của tam thất hoang chỉ ra rằng phần thân rễ của cây chứa nhiều saponin khung olean với hàm lượng tương đối cao, các báo cáo về tác dụng của loài này còn rất hạn chế, hầu hết là các nghiên cứu

in vitro Nghiên cứu của Lê Thị Tâm và Nguyễn Thị Tuyết Trinh đã chứng minh

rằng phân đoạn n-butanol chứa nhiều saponin của tam thất hoang có tác dụng chống

kết tập tiểu cầu ở liều 5 mg/mL [12] và tác dụng chống đông ở liều 2 – 5 mg/mL [15] trên in vitro Mà sự hình thành huyết khối lại phụ thuộc vào quá trình đông

máu và sự hoạt hóa tiểu cầu, như vậy, với tác dụng chống đông và chống kết tập

tiểu cầu in vitro của phân đoạn n-butanol, liệu chúng có tác dụng chống huyết khối

in vivo hay không? Để trả lời câu hỏi đó, chúng tôi tiến hành đề tài: “Xây dựng mô hình và bước đầu đánh giá tác dụng chống huyết khối của cao giàu saponin tam thất hoang trên chuột thực nghiệm” với mục đích :

1 Xây dựng được mô hình gây huyết khối đuôi chuột nhắt bằng κ-carrageenan

2 Bước đầu đánh giá tác dụng chống huyết khối của cao giàu saponin tam thất hoang trên mô hình đã xây dựng

Trang 10

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Huyết khối

1.1.1 Định nghĩa

Huyết khối là tình trạng bệnh lý do sự phát động và lan rộng bất hợp lý của phản ứng đông cầm máu của cơ thể, dẫn đến hình thành cục máu đông trong lòng (tắc hoàn toàn, bán tắc hay nghẽn mạch) Trong đó, tiểu cầu và một loạt các protein

đông máu (các yếu tố đông máu) góp phần hình thành cục máu đông [44]

1.1.2 Phân loại

Tuỳ theo loại huyết khối (tĩnh mạch, động mạch hay vi mạch) mà có sự khác nhau về thành phần huyết khối cũng như vai trò của các yếu tố khác nhau trong hình thành huyết khối

 Huyết khối ở các vi quản

Thường gặp ở bệnh nhân có hội chứng đông máu rải rác trong lòng mạch (DIC: Disseminated Intravasscular Coagulation), xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối (TTP: Thrombotic Thrombocytopenic Purpura) … Thường do một tình trạng tăng đông gây nên bởi đa yếu tố: thành mạch, tiểu cầu, hoạt hoá các yếu tố đông máu huyết tương

Trang 11

1.1.3 Cơ chế bệnh sinh huyết khối

Sự cầm máu là quá trình duy trì tính toàn vẹn của hệ thống tuần hoàn khép kín sau khi mạch máu bị tổn thương Khi xảy ra một tổn thương mạch máu, các yếu

tố đông máu sẽ cùng với nội mạc mạch máu nhanh chóng bắt đầu hàng loạt phản ứng để tạo nút cầm máu Các tiểu cầu tuần hoàn sẽ di chuyển đến và bám dính vào chỗ tổn thương, nơi chúng trở thành một thành phần chính của huyết khối đang phát triển; sự đông máu bắt nguồn từ yếu tố mô, sau đó là sự hình thành thrombin và fibrin Những sự kiện này diễn ra đồng thời, và trong điều kiện bình thường, các cơ chế điều chỉnh có thể tạo thành huyết khối tạm thời nhờ sự cân bằng giữa hệ thống hoạt hóa và ức chế đông máu Khi mất cân bằng giữa hệ thống hoạt hóa và ức chế đông máu thì quá trình hình thành huyết khối cũng bắt đầu

1.1.3.1 Co mạch máu

Ngay khi mạch máu bị tổn thương, thành mạch co lại làm hạn chế máu chảy

ra khỏi thành mạch Mạch máu bị tổn thương càng nhiều thì mức độ co mạch càng mạnh Sự co mạch tại chỗ có thể kéo dài nhiều phút hoặc thậm chí đến vài giờ Trong thời gian này sẽ diễn ra sự hình thành nút tiểu cầu và đông máu

1.1.3.2 Sự hình thành nút tiểu cầu

 Sự kết dính và hoạt hóa tiểu cầu

Bình thường, tiểu cầu lưu thông trong lòng mạch và không bám dính vào tế bào nội mạc Thành mạch máu với lớp lót bên trong của nội mô, rất quan trọng cho việc duy trì sự toàn vẹn của mạch máu Các yếu tố nội mô tham gia điều hòa huyết khối bao gồm: oxit nitric (NO), prostacyclin và ectonucleotidase CD39 - cùng nhau tạo ra một hệ thống phòng chống sự hình thành huyết khối [41] Collagen ở lớp dưới nội mô và yếu tố mô giúp duy trì một hệ thống tuần hoàn kín Nhưng khi thành mạch bị tổn thương, lớp collagen nằm bên dưới tế bào nội mạc mạch máu được bộc

lộ Tiểu cầu sẽ đến kết dính vào lớp collagen này qua các thụ thể glycoprotein Ia/IIa

bề mặt đặc hiệu với collagen Sự gắn kết này sau đó được gia cố bởi yếu tố von Willebrand, với vai trò tạo các liên kết giữa glycoprotein Ib - V - IX tiểu cầu với các sợi collagen

Sau đó tiểu cầu được hoạt hóa, phình to ra, thò các chân giả và giải phóng một lượng lớn ADP, thromboxan A2 , serotonin Đến lượt mình, các chất này hoạt hóa các tiểu cầu khác Tiểu cầu thay đổi hình dạng, bộc lộ bề mặt phospholipid cần cho sự bám dính của các yếu tố đông máu Fibrinogen kết nối các tiểu cầu gần nhau

Trang 12

bằng cách tạo ra các liên kết thông qua glycoprotein IIb/IIIa Ngoài ra, tiểu cầu còn được hoạt hóa bởi thrombin

 Kết tập tiểu cầu

ADP và thromboxan A2 vừa được giải phóng ra sẽ hoạt hoá các tiểu cầu ở gần và làm chúng dính vào lớp tiểu cầu ban đầu gọi là kết tập tiểu cầu Rồi lớp tiểu cầu đến sau này lại giải phóng các chất hoạt động làm hoạt hoá và dính thêm lớp tiểu cầu khác Cứ như vậy, các lớp tiểu cầu kế tiếp nhau dính vào tổn thương càng lúc càng nhiều tạo nên nút tiểu cầu Tuy nhiên, nút tiểu cầu là một nút cầm máu lỏng lẻo, nó chỉ hiệu quả đối với các thương tổn nhỏ của thành mạch Nếu tổn thương mạch máu lớn hơn, cần phải có cục máu đông phối hợp để cầm máu Quá trình kết tụ tiểu cầu có vai trò quan trọng của các glycoprotein IIb, IIIa và các yếu tố fibrinogen, fibronectin

1.1.3.3 Quá trình đông máu

Hình 1.1: Quá trình đông máu

Trang 13

Quá trình đông máu có sự tham gia của các yếu tố đông máu (của huyết tương, tiểu cầu và của tổ chức) Hầu hết các yếu tố đông máu có bản chất là protein (trừ yếu tố IV là Ca++) có vai trò như những enzym Bình thường các yếu tố đông máu có trong huyết tương, tiểu cầu và tổ chức tồn tại ở dạng không hoạt động khi xuất hiện một yếu tố bất thường chúng được hoạt hóa một cách trình tự theo kiểu bậc thang để cuối cùng tạo thành cục máu đông

Quá trình đông máu là một chuỗi các phản ứng xảy ra theo kiểu bậc thang được chia thành 3 giai đoạn như sau:

a) Giai đoạn hình thành prothrombinase theo con đường nội sinh và ngoại sinh [1]

Con đường ngoại sinh: Mô bị tổn thương giải phóng yếu tố III

(thromboplastin tổ chức, thành phần có phospholipid và lipoprotein) Yếu tố III sẽ hoạt hoá yếu tố VII Rồi yếu tố VII hoạt hóa (VIIa: activate) cùng với thromboplastin tổ chức và Ca2+ hoạt hoá tiếp yếu tố X Yếu tố Xa kết hợp với phospholipid (từ tổ chức hoặc tiểu cầu) và yếu tố Va cùng với sự có mặt Ca2+ tạo nên phức hợp prothrombinase Thời gian tạo nên phức hợp prothrombinase theo con đường ngoại sinh xảy ra rất nhanh, khoảng 15 giây

Con đường nội sinh: xảy ra chậm hơn, khoảng 1-6 phút và được khởi phát

khi bản thân thành mạch máu bị tổn thương hoặc máu tiếp xúc với collagen (được

lộ ra do tế bào nội mạc bị tổn thương) Điều này dẫn đến sự hoạt hoá yếu tố XII và tiểu cầu hoạt hóa giải phóng phospholipid tiểu cầu Yếu tố XIIa sẽ hoạt hoá yếu tố

XI, phản ứng này cần có kininogen và kallikrein Yếu tố XIa tiếp tục hoạt hoá yếu

tố IX Yếu tố VIIa trong con đường ngoại sinh cũng tham gia hoạt hoá yếu tố IX Yếu tố IXa cùng với yếu tố VIIIa (được hoạt hoá bởi thrombin) và phospholipid tiểu cầu sẽ hoạt hoá yếu tố X Yếu tố Xa kết hợp với phospholipid (từ tổ chức hoặc tiểu cầu) và yếu tố Va cùng sự có mặt Ca2+ tạo nên phức hợp prothrombinase

b) Giai đoạn hình thành thrombin

Sau khi prothrombinase được hình thành, nó chuyển prothrombin thành thrombin chỉ sau vài giây Trong phức hợp prothrombonase, yếu tố Xa là một enzym phân giải protein thực sự, nó chuyển prothrombin thành thrombin Một khi thrombin được hình thành, nó sẽ hoạt hoá yếu tố V Rồi yếu tố Va càng thúc đẩy tác dụng của yếu tố Xa tạo nên sự điều hoà ngược dương tính

Thrombin cũng là enzym phân giải protein, nó có thể tác động lên chính prothrombin để tăng tạo thrombin Ngoài ra nó còn thúc đẩy hoạt hoá các yếu tố

Trang 14

VIII, IX, X, XI, XII, và sự kết tập tiểu cầu Khi thrombin được hình thành, nó sẽ khởi phát sự điều hoà ngược dương tính để tạo ra nhiều thrombin hơn nữa và quá trình đông máu tiếp tục phát triển cho đến khi có một cơ chế ngăn chặn nó lại c) Giai đoạn hình thành fibrin và cục máu đông

Thrombin cùng với Ca2+ chuyển fibrinogen thành phân tử fibrin đơn phân Các fibrin đơn phân này nối với nhau tạo thành các sợi fibrin để từ đó hình thành mạng lưới của cục máu đông Lúc đầu các cầu nối giữa các fibrin là cầu nối hydro lỏng lẻo nên cục máu đông yếu, dễ tan rã Sau vài phút, nhờ sự có mặt của yếu tố ổn định fibrin (yếu tố XIII, được hoạt hoá bởi thrombin) các cầu nối đồng hoá trị thay thế cầu nối hydro, đồng thời có thêm các dây nối chéo giữa các sợi fibrin kế cận tạo nên mạng lưới fibrin bền vững Mạng lưới này giam giữ các tế bào máu, tiểu cầu, huyết tương tạo nên cục máu đông

Tiểu cầu bị giam giữ trong cục máu đông đóng vai trò quan trọng trong việc

co cục máu này, nhờ vào các protein co như thrombosthenin, actin và myosin Tiểu cầu dính với các sợi fibrin nên khi co lại chúng làm các sợi này càng nối chặt với nhau Các tiểu cầu này còn tiếp tục tiết yếu tố ổn định fibrin làm tăng cường các cầu nối giữa các sợi fibrin kế cận Ngoài ra, sự co này còn được thúc đẩy bởi thrombin

và bởi Ca2+ được tiết ra từ các kho dự trữ trong tiểu cầu Cuối cùng, cục máu đông trở thành một khối nhỏ hơn và đặc hơn Sự co cục máu đông đã kéo các bờ của thương tổn mạch máu sát vào nhau nên càng làm vết thương được bít kín hơn và ổn định được sự chảy máu

1.2 Phòng và điều trị huyết khối

1.2.1 Phòng và điều trị huyết khối tĩnh mạch

Huyết khối tĩnh mạch bao gồm huyết khối tĩnh mạch sâu (HKTMS) và thuyên tắc phổi, xảy ra như là kết quả của sự hình thành huyết khối trong tĩnh mạch

1.2.1.1 Dự phòng huyết khối tĩnh mạch

Tất cả bệnh nhân phải trải qua kiểm tra đánh giá nguy cơ huyết khối tĩnh mạch khi nhập viện Bệnh nhân được coi là có nguy cơ cao bao gồm những người giảm đáng kể khả năng vận động, có bệnh béo phì, bệnh ác tính, tiền sử huyết khối tĩnh mạch hoặc bệnh nhân trên 60 tuổi Bệnh nhân có nguy cơ chảy máu (ví dụ: đột quỵ cấp tính, giảm tiểu cầu, rối loạn chảy máu di truyền) chỉ nên được điều trị bằng thuốc khi nguy cơ chảy máu không vượt quá nguy cơ huyết khối tĩnh mạch [40]

Trang 15

Dự phòng huyết khối bằng thuốc trong phẫu thuật nói chung thường nên dùng liên tục trong 5-7 ngày, hoặc cho đến khi bệnh nhân có thể vận động trở lại Điều trị dự phòng bằng thuốc nên được kéo dài đến 28 ngày sau khi phẫu thuật ung thư lớn ở vùng bụng hoặc xương chậu Phẫu thuật thay thế hông hoặc đầu gối, và phẫu thuật gãy xương hông, đòi hỏi thời gian dự phòng kéo dài, điều này tùy thuộc vào chế phẩm được sử dụng

Bảng 1.1 Các thuốc sử dụng trong dự phòng huyết khối [40]

Heparin trọng lượng phân tử

thấp (TLPT thấp)

Tất cả các loại phẫu thuật tổng quát và chỉnh hình

Heparin (không phân đoạn) Ưu tiên cho bệnh nhân suy thận

Fondaparinux natri Bệnh nhân trải qua phẫu thuật thay khớp hông

hoặc đầu gối, phẫu thuật gãy xương hông, thủ thuật dạ dày-ruột, nhi khoa hoặc phẫu thuật hàng ngày

Apixaban, dabigatran

etexilate, và rivaroxaban

Điều trị huyết khối sau phẫu thuật thay khớp hông hoặc đầu gối

Edoxaban Dự phòng đột quỵ và thuyên tắc hệ thống ở những

bệnh nhân rung nhĩ không van tim và ít nhất có một yếu tố nguy cơ khác

Bệnh nhân có nguy cơ cao về huyết khối tĩnh mạch nên được cung cấp thuốc

dự phòng khi nhập viện Bệnh nhân nên dùng heparin trọng lượng phân tử thấp, heparin (không phân đoạn) (nếu bệnh nhân suy thận) hoặc natri fondaparinux Dự phòng cơ học (ví dụ: băng chun) có thể được cung cấp cho các bệnh nhân khi dự phòng bằng thuốc không được chỉ định và được dùng cho đến khi bệnh nhân có thể vận động trở lại

Edoxaban - một chất ức chế yếu tố Xa, uống để điều trị và dự phòng huyết khối tĩnh mạch, mặc dù nó không nên được sử dụng thay thế cho heparin không phân đoạn trong thuyên tắc phổi ở bệnh nhân mất ổn định huyết động, những người

có thể bị tan huyết khối hoặc những người bị thuyên tắc phổi Thời gian điều trị nên được xác định bằng cách cân bằng lợi ích của việc điều trị với nguy cơ chảy máu; thời gian điều trị ngắn hơn (ít nhất 3 tháng) nên dựa trên các yếu tố nguy cơ: phẫu

Trang 16

thuật gần đây, chấn thương, bất động và thời gian dài hơn nên dựa trên các yếu tố nguy cơ vĩnh viễn, huyết khối tĩnh mạch vô căn hoặc thuyên tắc phổi

1.2.1.2 Điều trị huyết khối tĩnh mạch

Hình 1.2 Sơ đồ tóm tắt quá trình điều trị huyết khối tĩnh mạch

(Khuyến cáo về chẩn đoán, điều trị và dự phòng thuyên tắc huyết khối tĩnh

mạch của hội tim mạch học quốc gia Việt Nam)

a) Điều trị huyết khối tĩnh mạch sâu [9]

Giai đoạn cấp

- Heparin TLPT thấp: Hầu hết trường hợp huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới

(HKTMS chi dưới) (trừ bệnh nhân suy thận nặng) Đặc biệt ưu tiên trong HKTMS chi dưới do ung thư, hoặc phụ nữ có thai

Liều dùng: Phác đồ 1: Enoxaparin 1mg/kg x 2 lần/ngày (cách nhau 12 giờ) tiêm

dưới da (TDD) bụng Phác đồ 2: Enoxaparin 1,5mg/kg x 1lần/ngày TDD bụng

Trang 17

- Fondaparinux: Thay thế cho heparin TLPT thấp (trừ phụ nữ có thai, suy thận

nặng)

Liều dùng: Dựa vào cân nặng: 5 mg/ngày TDD với bệnh nhân < 50 kg; 7,5

mg/ngày với bệnh nhân 50-100 kg; 10 mg/ngày với bệnh nhân > 100 kg

- Heparin không phân đoạn: bệnh nhân suy thận nặng (mức lọc cầu thận < 30

ml/phút) hoặc bệnh nhân cần đảo ngược nhanh tình trạng đông máu (can thiệp, phẫu thuật…)

Liều dùng: Phác đồ 1: Tiêm tĩnh mạch 5000 UI (80 UI/kg), sau đó truyền liên tục bơm điện tử (BĐT) 18 UI/kg/giờ, hiệu chỉnh theo aPTT Phác đồ 2: Tiêm

tĩnh mạch 5000 UI, sau đó TDD 17500 UI (250UI/kg) x 2 lần trong ngày đầu

tiên, những ngày sau chỉnh theo aPTT Phác đồ 3: TDD 333 UI/kg, sau đó 250

UI/kg x 2 lần/ngày, không cần xét nghiệm aPTT

- Thuốc chống đông đường uống thế hệ mới: Chỉ định cho những trường hợp

HKTMS chi dưới có chức năng thận bình thường, không muốn dùng đường

tiêm Không chỉ định cho bệnh nhân HKTMS chi dưới thể phlegmasia cerulea dolens hoặc thuyên tắc phổi cấp có rối loạn huyết động; bệnh nhân suy gan, suy

thận nặng, có thai hoặc ung thư tiến triển, huyết khối tĩnh mạch do di truyền

Liều dùng: Nhóm ức chế Xa: Rivaroxaban 15 mg x 2 lần/ngày x 3 tuần, sau đó

20 mg x 1 lần/ngày; Apixaban 10 mg x 2 lần/ngày x 5 ngày, sau đó 5 mg x 2

lần/ngày Nhóm ức chế trực tiếp thrombin: Bắt đầu sau khi dùng heparin TLPT

thấp (hoặc Fondaparinux) 5 – 7 ngày (liều đầu tiên sau khi dừng mũi heparin TLPT thấp cuối cùng 6 – 12 tiếng): Dabigatran: 150 mg x 2 lần/ngày (hoặc 110

mg x 2 lần/ngày với bệnh nhân > 80 tuổi, bệnh nhân suy thận, hoặc đang điều trị verapamil)

- Kháng vitamin K: Phối hợp với heparin TLPT thấp, heparin không phân đoạn,

Fondaparinux

Liều dùng: Warfarin 3 – 5 mg/ngày; Sintrom 1 – 2 mg/ngày

Giai đoạn duy trì

Tất cả bệnh nhân thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch được khuyến cáo duy trì điều trị chống đông hiệu quả ít nhất 3 tháng Không nên kéo dài quá 3 tháng, với những trường hợp thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch có yếu tố thúc đẩy tạm thời (như phẫu thuật), hoặc nguy cơ chảy máu cao Thời gian điều trị có thể kéo dài tới tận 6

Trang 18

tháng, hoặc 12 tháng đối với những bệnh nhân chọn lọc, như thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch vẫn còn tồn tại yếu tố thúc đẩy (như ung thư), hoặc không rõ căn nguyên

- Kháng vitamin K: được chỉ định trong hầu hết trường hợp HKTMS chi dưới sau

giai đoạn phối hợp với thuốc chống đông đường tiêm, với INR mục tiêu từ 2 – 3

- Heparin TLPT thấp: Chỉ định ưu tiên với bệnh nhân ung thư, hoặc thai phụ

trong 3 tháng đầu

- Fondaparinux: chỉ định thay thế cho heparin TLPT thấp (trừ trường hợp có

thai), hoặc ở bệnh nhân có giảm tiểu cầu do heparin

- Thuốc chống đông đường uống thế hệ mới: Trường hợp HKTMS chi dưới có

chức năng thận bình thường, không muốn dùng đường tiêm Không cần theo dõi xét nghiệm thường quy Chỉ làm xét nghiệm đông máu trong một số trường hợp đặc biệt: suy thận nặng, chảy máu nặng do nghi ngờ quá liều thuốc, cần phẫu thuật cấp cứu

Giai đoạn duy trì kéo dài

Thời gian điều trị duy trì kéo dài được cá thể hóa, dựa vào đánh giá định kỳ và cân nhắc giữa nguy cơ tái phát và nguy cơ chảy máu

- Bệnh nhân thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch có yếu tố nguy cơ thúc đẩy, được khuyến cáo dùng thuốc chống đông 3 tháng

- Bệnh nhân thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch không có yếu tố nguy cơ thúc đẩy, được khuyến cáo dùng thuốc chống đông tối thiểu 3 tháng

- Bệnh nhân thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch lần đầu, không rõ yếu tố nguy cơ thúc đẩy, nguy cơ chảy máu thấp: có thể cân nhắc điều trị thuốc chống đông kéo dài

- Bệnh nhân thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch tái phát, không rõ yếu tố nguy cơ thúc đẩy, nguy cơ chảy máu thấp: có thể cân nhắc điều trị thuốc chống đông kéo dài (không hạn định)

- Với bệnh nhân điều trị thuốc chống đông kéo dài, cần phải định kỳ đánh giá lợi ích và nguy cơ khi dùng thuốc

- Bệnh nhân bị thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch do nguyên nhân bẩm sinh, nguy

cơ thuyên tắc cao (thiếu hụt protein C, S, antithrombin III), hoặc mắc phải (hội chứng kháng phosphlipid) nên duy trì điều trị thuốc chống đông kéo dài, nếu nguy cơ chảy máu thấp

- Bệnh nhân ung thư tiến triển, bị thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch và có nguy cơ chảy máu thấp được khuyến cáo điều trị bằng heparin TLPT thấp trong vòng 3 –

Trang 19

6 tháng, sau đó duy trì thuốc chống đông đường uống kéo dài, hoặc tới khi ung thư được chữa khỏi

- Bệnh nhân ung thư tiến triển, bị thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch và có nguy cơ chảy máu cao, nên được duy trì điều trị chống đông kéo dài, hơn là chỉ dùng trong 3 tháng

b) Điều trị thuyên tắc phổi [9]

Điều trị thuốc tiêu sợi huyết

Chỉ định: Thuốc tiêu sợi huyết được khuyến cáo điều trị cho bệnh nhân thuyên

tắc phổi cấp có sốc, tụt huyết áp; được cân nhắc điều trị cho bệnh nhân thuyên tắc phổi cấp nguy cơ tử vong sớm ở mức trung bình cao và có rối loạn huyết động Ngoài ra, có thể cân nhắc chỉ định cho từng trường hợp chọn lọc như: phải hồi sinh tim phổi, mà nghi ngờ nguyên nhân ngừng tim là do thuyên tắc phổi, có bằng chứng

của huyết khối lan rộng (trên phim cắt lớp vi tính, hoặc có vùng giảm tưới máu rộng trên xạ hình/thông khí tưới máu phổi), có huyết khối di động trong buồng tim phải,

có giảm oxy máu nặng, có thuyên tắc phổi kèm theo tồn tại lỗ bầu dục

Điều trị thuốc chống đông

Bệnh nhân thuyên tắc phổi cấp có sốc và tụt huyết áp: heparin không phân đoạn truyền tĩnh mạch được khuyến cáo điều trị cho ngay sau khi chẩn đoán

Khuyến cáo điều trị thuốc chống đông đường tiêm ngay khi nghi ngờ bệnh nhân có xác suất cao hoặc trung bình bị thuyên tắc phổi cấp, trong khi chờ chẩn đoán xác định

Heparin TLPT thấp hoặc Fondaparinux được khuyến cáo điều trị cho hầu hết bệnh nhân thuyên tắc phổi cấp huyết động ổn định

Kháng Vitamin K với INR mục tiêu từ 2 – 3 được khuyến cáo điều trị cho bệnh nhân thuyên tắc phổi cấp, phối hợp với thuốc chống đông đường tiêm

Thuốc chống đông thế hệ mới: Nếu không điều trị bằng heparin và kháng vitamin K, nhóm ức chế yếu tố Xa (rivaroxaban, apixaban) được khuyến cáo sử dụng điều trị cho bệnh nhân thuyên tắc phổi cấp có huyết động ổn định Nếu không điều trị kháng vitamin K, nhóm ức chế trực tiếp thrombin (dabigatran) được khuyến cáo sử dụng điều trị cho bệnh nhân thuyên tắc phổi cấp có huyết động ổn định, sau

5 – 7 ngày điều trị heparin TLPT thấp Thuốc chống đông thế hệ mới không được chỉ định trong trường hợp suy thận

Trang 20

1.2.2 Phòng và điều trị huyết khối động mạch

Tiêu chuẩn chăm sóc hiện tại trong điều trị huyết khối động mạch bao gồm thuốc chống đông máu và ba nhóm thuốc chống kết tập tiểu cầu tiểu cầu: aspirin, nhóm thienopyridin và thuốc đối kháng glycoprotein IIb-IIIa [32] Thuốc chống đông máu được sử dụng ít hơn trong việc ngăn ngừa sự hình thành huyết khối trong động mạch, do huyết khối động mạch được cấu tạo chủ yếu là tiểu cầu với ít fibrin [40] Huyết khối động mạch gây ra nhiều bệnh khác nhau, tuy nhiên nghiên cứu này chỉ cung cấp một cái nhìn tổng quan về quản lý ban đầu và lâu dài của cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua, đột quỵ thiếu máu cục bộ và xuất huyết nội sọ

a) Cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua

Bệnh nhân nghi ngờ có cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua nên ngay lập tức sử dụng aspirin Bệnh nhân quá mẫn với aspirin hoặc những người không dung nạp aspirin, mặc dù có sử dụng chất ức chế bơm proton, nên nhận clopidogrel (sử dụng không có giấy phép) sử dụng như một phương án thay thế Sau khi chẩn đoán xác nhận, bệnh nhân nên được điều trị dự phòng thứ phát

Sau một cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua, nên điều trị lâu dài bằng dipyridamole dạng bào chế giải phóng biến đổi kết hợp với aspirin Nếu bệnh nhân không dung nạp aspirin hoặc aspirin không được chỉ định thì nên điều chỉnh lại dipyridamole Nếu bệnh nhân không dung nạp dipyridamole hoặc chống chỉ định thì chỉ nên sử dụng aspirin Những bệnh nhân không dung nạp cả aspirin và dipyridamole chỉ nên dùng clopidogrel một mình (không được cấp phép sử dụng)

b) Đột quỵ thiếu máu cục bộ

Quản lý ban đầu

Alteplase được khuyến cáo trong điều trị đột quỵ thiếu máu cục bộ cấp tính nếu nó có thể được dùng trong vòng 4 - 5 giờ sau triệu chứng khởi phát

Điều trị bằng aspirin nên được bắt đầu 24 giờ sau khi tan huyết khối (hoặc càng sớm càng tốt trong vòng 48 giờ sau khi triệu chứng khởi phát ở bệnh nhân không bị tan huyết khối) Bệnh nhân quá mẫn aspirin, hoặc những người không dung nạp aspirin, nên sử dụng clopidogrel (sử dụng không có giấy phép) như một phương án thay thế

Thuốc chống đông không được khuyến cáo thay thế cho thuốc kháng tiểu cầu trong đột quỵ thiếu máu cục bộ cấp tính ở những bệnh nhân có nhịp xoang

Trang 21

có triệu chứng hoặc có nguy cơ cao bị huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc thuyên tắc phổi; warfarin natri không nên bắt đầu trong giai đoạn cấp tính của đột quỵ thiếu máu cục bộ

Thuốc chống đông được cân nhắc ở bệnh nhân rung nhĩ sau khi bị đột quỵ thiếu máu cục bộ, tuy nhiên bệnh nhân có rung nhĩ sau đột quỵ thiếu máu cục bộ nên dùng aspirin trước khi được xem xét điều trị chống đông máu Bệnh nhân đã dùng thuốc chống đông khi thay van tim giả, có tiền sử đột quỵ thiếu máu cục bộ và

có nguy cơ xuất huyết nên ngừng điều trị chống đông trong 7 ngày và thay bằng aspirin

Điều trị tăng huyết áp trong giai đoạn cấp tính của đột quỵ thiếu máu cục bộ

có thể dẫn đến giảm tưới máu não, do đó chỉ nên điều trị tăng huyết áp trong trường hợp khẩn cấp

Quản lý lâu dài

Bệnh nhân nên được điều trị lâu dài sau cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua hoặc đột quỵ thiếu máu cục bộ để giảm nguy cơ các biến cố tim mạch

Sau một cơn đột quỵ thiếu máu cục bộ (không liên quan đến rung nhĩ), clopidogrel được khuyến cáo để điều trị lâu dài Nếu clopidogrel không được chỉ định hoặc không dung nạp thì bệnh nhân nên dùng dipyridamole dạng giải phóng biến đổi kết hợp với aspirin Nếu cả aspirin và clopidogrel đều không được chỉ định hoặc không dung nạp thì chỉ nên dùng dipyridamole dạng giải phóng biến đổi Nếu

cả dipyridamole và clopidogrel đều không được chỉ định hoặc không dung nạp thì chỉ nên sử dụng aspirin

Bệnh nhân bị đột quỵ liên quan đến rung tâm nhĩ nên được xem xét để điều trị lâu dài với warfarin natri hoặc thuốc chống đông thay thế

Thuốc chống đông thường không được khuyến cáo trong việc phòng ngừa lâu dài đột quỵ tái phát, ngoại trừ ở những bệnh nhân bị rung tâm nhĩ

c) Xuất huyết nội sọ

Quản lý ban đầu

Phẫu thuật can thiệp có thể được yêu cầu sau khi xuất huyết nội sọ để loại bỏ

tụ máu và giảm áp lực nội sọ Bệnh nhân dùng thuốc chống đông máu nên được dừng điều trị; điều trị chống đông máu chỉ được sử dụng ở những bệnh nhân xuất huyết nội sọ có triệu chứng huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc thuyên tắc phổi

Trang 22

Quản lý lâu dài

Chỉ nên dùng aspirin cho bệnh nhân có nguy cơ cao bị biến cố thiếu máu cục

bộ Điều trị chống đông máu không được khuyến khích sau xuất huyết nội sọ, ngay

cả ở những bệnh nhân bị rung nhĩ, trừ khi bệnh nhân có nguy cơ rất cao của đột quỵ thiếu máu cục bộ hoặc thiếu máu cục bộ tim

1.3 Tam thất hoang

1.3.1 Đặc điểm thực vật

Tam thất hoang còn gọi là dã tam thất, là một trong số những dược liệu hiếm,

có tên khoa học: Panax stipuleanatus H T Tsai et K M Feng, thuộc họ Nhân sâm – Araliaceae [2, 8]

Tam thất hoang thuộc cây thảo, sống lâu năm, cao 25 – 75cm; thân rễ mập nằm ngang, có nhiều vết lõm do vết thân để lại, ít phân nhánh Mỗi khóm thường có

1 thân mang lá, ít khi 2- 3 lá Lá kép chân vịt, gồm 1 – 3 cái, mọc vòng ở ngọn; cuống dài 5 – 10 cm Lá chét 5, có cuống ngắn, hình thuôn hay mác thuôn, dài 5 – 13cm, rộng 2 – 4 cm, nhọn hai đầu, mép cuống hoa dài 1 – 1,5 cm Hoa màu vàng xanh với 5 lá đài nhỏ, 5 cánh hoa, 5 nhị và bầu 2 ô Quả mọng, gần hình cầu dẹp, đường kính 0,6 – 1,2 cm, khi chín màu đỏ Qủa gồm 1 hoặc 2 hạt màu xám trắng

Ra hoa tháng 4 – 5, có quả tháng 5 – 9 [2]

Bộ phận dùng: Thân rễ cây tam thất hoang - Rhizoma Panax stipuleanatus

H T Tsai et K M Feng

Trang 23

1.3.2 Phân bố

Loài Panax stipuleanatus được hai nhà khoa học người Trung Quốc (Tao

Hse Tsai và Kuo Mei Feng) công bố năm 1975 trên tạp chí Acta Phytotaxonomica Sinica Loài này được tìm thấy đầu tiên tại khu rừng Maguan, Trung Quốc (gần Việt Nam) ở độ cao 1100-1700m so với mặt nước biển Đây là một trong số những dược liệu hiếm, chỉ phân bố ở tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) và và một vài điểm ở vườn Quốc Gia Hoàng Liên thuộc tỉnh Lào Cai, Việt Nam [4, 8] Loài có phân bố hẹp ở Việt Nam Xuất hiện ở huyện Sa Pa (núi Hàm Rồng - thị trấn Sa Pa và xã Tả Phìn)

và huyện Bát Xát (xã Trung Lèng Hồ), tỉnh Lào Cai [14]

Sinh học và sinh thái: Cây đặc biệt ưa ẩm và ưa sáng, mọc ở độ cao từ 1600-

2300m rải rác trên đất có nhiều mùn, dưới tán rừng kín thường xanh ẩm Mùa hoa tháng 4-5, quả tháng 5-9 Nhân giống tự nhiên chủ yếu bằng hạt Quả chín thường

bị chim ăn, hạt rơi xuống đất lại bị loại sóc nhỏ ăn nhân hạt Cây có thể tái sinh tự nhiên bằng hạt, quả chín rụng ngay xuống đất, xung quanh gốc cây mẹ, nếu không

bị tác động, hạt sẽ nảy mầm vào tháng 3 năm sau Trong tự nhiên, quả chín tồn tại đến tháng 9 hoặc tháng 10 Phần thân mang lá lụi hàng năm vào mùa đông, chồi mới mọc lên từ đầu thân rễ, vào đầu mùa xuân năm sau Khi thân rễ bị gãy, phần đầu mầm còn lại có khả năng tiếp tục tái sinh [13]

1.3.3 Thành phần hóa học

Các báo cáo về loài này còn rất hạn chế, các kết quả nghiên cứu phân tích và tách chiết thành phần hóa học trước đây của tam thất hoang chỉ ra rằng phần thân rễ của cây chứa nhiều saponin khung olean với hàm lượng tương đối cao cùng một số saponin khung dammaran với hàm lượng thấp

Ở Việt Nam nghiên cứu về thành phần hóa học của tam thất hoang mới chỉ mang tính chất thăm dò bước đầu Năm 2002, Trần Công Luận đã phát hiện sự có mặt của hai nhóm chất chính là polyacetylen và saponin cùng với acid béo và acid amin, tanin bằng phương pháp thử định tính hóa học và phân tích sơ bộ TLC Đồng thời bằng các thủy phân saponin rồi kết tinh sapogenin toàn phần thu được oleanolic [10]

Năm 1985, nhóm các nhà nghiên cứu ở Trung Quốc phân lập 2 saponin dẫn chất acid oleanolic là stipuleanosid R1 và R2 (16-17), từ dịch chiết methanol của thân rễ tam thất hoang [47]

Trang 24

Gần đây, năm 2010, đặc biệt từ rễ của cây tam thất hoang ở Việt Nam, 15 hợp chất saponin (1-15) khung oleanan đã được xác định bởi nhóm nghiên cứu Việt Nam-Hàn Quốc; trong đó có một chất mới là spinasaponin A methyl ester (1),

3 hợp chất polyyn (16-18), một sesquitecpen (19) và một acid béo (20) Ở giá trị

IC50 từ 0.13 đến 41.45 μM, các hợp chất saponin 1, saponin 2, polyyn 16 và polyyen

17 thể hiện tác dụng gây độc tế bào ung thư máu (HL-60) và ruột kết (HCT-116) theo cơ chế gây chết tự nhiên của tế bào (apoptosis) qua phân tích hình thái tế bào, phân mảnh DNA và biểu hiện trên protein kích thích quá trình apoptosis Trong một công bố khác về hoạt tính sinh học, một số hợp chất saponin 6 -11 biểu hiện ức chế nhân tố sao chép NF-κB với giá trị IC50 từ 3.1 đến 18.9 μM trên dòng tế bào HepG2 liên quan đến khả năng chống ung thư và kháng viêm [43]

1.3.4 Tác dụng dược lý

Năm 2002, Trần Công Luận và cộng sự đã có một số nghiên cứu được công bố: Ở liều LD50 = 8,8 g/kg theo đường uống cao thân rễ và rễ củ tam thất hoang thể hiện độc tính cấp Cao tam thất hoang có tác dụng phục hồi thời gian ngủ bị rút ngắn bởi stress, đưa về trạng thái bình thường ở các liều thử nghiệm 44, 88, 176 mg/kg Bên cạnh đó, ở nồng độ 25, 50, 100μg/ml cao saponin toàn phần của tam thất hoang thể hiện tác dụng chống oxy hóa và ức chế sự hình thành malonyl dialdehyd [10] Năm 2009, nghiên cứu tác dụng dược lý của tam thất hoang thu hái

ở Sapa, Lào Cai của Viện Dược liệu chỉ ra rằng phân đoạn saponin thể hiện hoạt

Trang 25

tính chống oxy hóa-lipid peroxidation và dịch chiết tổng ethanol có tác dụng chống trầm cảm ở liều 44 - 176 mg/kg trên chuột [11]

Năm 2017, nghiên cứu của Lê Thị Tâm đã chứng minh tam thất hoang có tác

dụng ức chế ngưng tập tiểu cầu trên in vitro ở các phân đoạn và các mức liều: phân

đoạn tổng ở các mức liều 1-2-5 mg/mL; phân đoạn n-butanol ở mức liều 5 mg/mL; phân đoạn n-hexan các mức liều 0,5-1-2-5 mg/mL; phân đoạn diclomethan không

có tác dụng [12] Bên cạnh đó, Nguyễn Thị Tuyết Trinh cũng đã báo cáo rằng tam

thất hoang thể hiện tác dụng chống đông máu in vitro ở các phân đoạn và nồng độ:

phân đoạn cao chiết bằng dung môi n-butanol (2 - 5mg/ml), phân đoạn cao chiết bằng dung môi nước (5mg/ml)

Gần đây, năm 2010, đặc biệt từ rễ của cây tam thất hoang ở Việt Nam, 15 hợp chất saponin (1-15) khung oleanan đã được xác định bởi nhóm nghiên cứu Việt Nam-Hàn Quốc; trong đó có một chất mới là spinasaponin A methyl ester (1),

3 hợp chất polyyn (16-18), một sesquitecpen (19) và một acid béo (20) Ở giá trị

IC50 từ 0.13 đến 41.45 μM, các hợp chất saponin 1, saponin 2, polyyn 16 và polyyen

17 thể hiện tác dụng gây độc tế bào ung thư máu (HL-60) và ruột kết (HCT-116) theo cơ chế gây chết tự nhiên của tế bào (apoptosis) qua phân tích hình thái tế bào, phân mảnh DNA và biểu hiện trên protein kích thích quá trình apoptosis Trong một công bố khác về hoạt tính sinh học, một số hợp chất saponin 6 -11 biểu hiện ức chế nhân tố sao chép NF-κB với giá trị IC50 từ 3.1 đến 18.9 μM trên dòng tế bào HepG2 liên quan đến khả năng chống ung thư và kháng viêm [43]

Theo Đông y: tam thất hoang có vị ngọt, hơi đắng, tính ấm, có tác dụng tư bổ cường tráng, tiêu viêm giảm đau, khử ứ sinh tân và cầm máu Theo kinh nghiệm dân gian, tất cả các bộ phân của cây đều có thể dùng làm thuốc; thân rễ của cây thường dùng làm thuốc bổ, tăng cường dinh dục, chống stress; lá và nụ hoa dùng làm trà uống kích thích tiêu hóa, an thần [2]

Định dạng
Số trang	51
Dung lượng	1,94 MB