KHẢO SÁT KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG PHÁT DỤC CỦA HEO HẬU BỊ CÁI THUỘC MỘT SỐ NHÓM GIỐNG TẠI XÍ NGHIỆP HEO GIỐNG TÂN TRUNG Họ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP KHẢO SÁT KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG PHÁT DỤC CỦA HEO HẬU BỊ CÁI THUỘC MỘT SỐ NHÓM GIỐNG TẠI XÍ NGHI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

KHẢO SÁT KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG PHÁT DỤC CỦA

HEO HẬU BỊ CÁI THUỘC MỘT SỐ NHÓM GIỐNG

TẠI XÍ NGHIỆP HEO GIỐNG TÂN TRUNG

Họ và tên sinh viên : NGUYỄN VĂN MINH

Niên khóa : 2003 - 2008

Tháng 3/2009

KHẢO SÁT KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG PHÁT DỤC CỦA HEO HẬU BỊ CÁI THUỘC MỘT SỐ NHÓM GIỐNG TẠI XÍ NGHIỆP HEO GIỐNG TÂN TRUNG

Tác giả

NGUYỄN VĂN MINH

Khóa luận được đệ trình để đáp ứng yêu cầu cấp bằng Bác sỹ

LỜI CẢM TẠ

+ Suốt đời ghi ơn

Cha và mẹ là người đã sinh thành, tận tụy, lo lắng suốt đời cho con, mong con

có được ngày hôm nay cùng những người thân đã thương yêu giúp đỡ động viên con học tập trong những năm qua

+ Chân thành biết ơn

- Ban giám hiệu trường Đại Học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh

- Ban chủ nhiệm khoa Chăn Nuôi Thú Y cùng toàn thể quý thầy cô đã dạy dỗ

và truyền đạt những kiến thức cho em trong suốt thời gian học tập tại trường

- Ban giám hiệu cùng quý thầy cô trường cao đẳng cộng đồng Vĩnh Long – tỉnh Vĩnh Long

+ Chân thành biết ơn

TS Nguyễn Tiến Thành và TS Võ Thị Tuyết là người đã hết lòng hướng dẫn, chỉ bảo giúp đỡ em thực tập tốt nghiệp và hoàn thành khóa luận

+ Chân thành cảm ơn

Ban giám đốc, ban lãnh đạo xí nghiệp heo giống Tân Trung

Các anh, chị phòng kỹ thuật và phòng nghiệp vụ

Toàn thể các cô, chú, anh, chị công nhân viên của xí nghiệp

Đã tận tình giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho em suốt thời gian thực tập tốt nghiệp thực hiện đề tài này

+ Cảm ơn

Toàn thể các bạn lớp bác sĩ thú y 2003 Vĩnh Long và những bạn bè thân thiết

Đã giúp đỡ động viên, chia sẻ những kinh nghiệm trong suốt thời gian học và thực hiện luận văn tốt nghiệp

Nguyễn Văn Minh

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Với mục tiêu của đề tài là “Khảo sát sức sinh trưởng và phát dục của heo hậu bị cái đang được nuôi tại xí nghiệp heo giống Tân Trung”, chúng tôi đã tiến hành theo dõi, đo lường một số chỉ tiêu có liên quan

Sau 3,5 tháng, chúng tôi đã khảo sát được 110 heo hậu bị cái thuộc 3 nhóm thuần Y, L, D và 3 nhóm giống lai YL, LY và LD Kết quả về sức sinh trưởng phát dục trung bình của quần thể heo hậu bị khảo sát như sau:

- Tuổi phối giống: 272 17 ngày ±

- Trọng lượng lúc phối giống: 119,95 9,17 kg ±

- Dài thân lúc phối giống: 124,55 2,84 cm ±

- Cao vai lúc phối giống: 68,81 1,83 cm ±

- Rộng ngực lúc phối giống: 31,11 0,91 cm ±

- Rộng mông lúc phối giống: 31,30 1,16 cm ±

- Vòng ngực lúc phối giống: 113,93 3,09 cm ±

- Vòng ống lúc phối giống: 17,30 0,80 cm ±

- Chỉ số to xương lúc phối giống: 13,89 0,56 % ±

- Chỉ số nở mông lúc phối giống: 104,25 2,79 % ±

- Ngoại hình thể chất lúc phối giống: 79,97 7,47 điểm ±

Nhìn chung tầm vóc của heo hậu bị và tuổi phối lần đầu của heo còn thấp so với tiêu chuẩn đang được thế giới khuyến cáo

MỤC LỤC

Trang

Trang tựa i

Mục lục iv

Danh sách các bảng viii

Danh sách các biểu đồ ix

Chương 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu 2

1.2.1 Mục đích 2

1.2.2 Yêu cầu 2

Chương 2 TỔNG QUAN 3

2.1 Giới thiệu sơ lược về trại chăn nuôi heo Tân Trung 3

2.1.1 Vị trí địa lý 3

2.1.2 Quá trình hình thành trại 3

2.1.3 Chức năng và nhiệm vụ trại 3

2.1.4 Cơ cấu tổ chức trại 4

2.1.5 Cơ cấu đàn 4

2.1.6 Giống và công tác giống 4

2.1.6.1 Các bước tiến hành công tác giống ở trại 5

2.1.6.2 Công tác phối giống ở trại 6

2.2 Sơ lược đặc điểm và nguồn gốc các giống heo ở trại 6

2.2.1 Giống heo Yorkshire (Y) 6

2.2.2 Giống heo Landrace (L) 6

2.2.3 Giống heo Duroc (D) 7

2.2.4 Giống heo Pietrain (Pi) 8

2.2.5 Giống heo Sp 8

2.3 Sinh trưởng phát dục và các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng phát dục 9

2.3.1 Sinh trưởng phát dục 9

2.3.1.1 Sự sinh trưởng 9

2.3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát dục 10

2.3.2.1 Yếu tố di truyền 10

2.3.2.2 Yếu tố ngoại cảnh 12

Chương 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT 15

3.1 Thời gian và địa điểm 15

3.2 Phương pháp khảo sát 15

3.3 Đối tượng khảo sát 15

3.4 Điều kiện chăm sóc và nuôi dưỡng đàn nái khảo sát 15

3.4.1 Hệ thống chuồng trại 15

3.4.2 Chăm sóc nuôi dưỡng 16

3.4.3 Thức ăn 16

3.4.4 Quy trình vệ sinh thú y – tiêm phòng 17

3.4.5 Bệnh và điều trị 19

3.5 Các chỉ tiêu khảo sát 21

3.5.1 Tuổi phối giống lần đầu (ngày) 21

3.5.2 Các chiều đo lúc phối giống lần đầu 21

3.5.3 Các chỉ số cấu tạo 21

3.5.4 Khả năng tăng trọng 22

3.5.5 Xếp cấp đàn heo hậu bị cái khảo sát 22

3.5.5.1 Các bước chuẩn bị 22

3.5.5.2 Xếp cấp ngoại hình thể chất 22

3.6 Phương pháp xử lý số liệu 23

Chương 4 KẾT QUẢ THẢO LUẬN 24

4.1 Đối tượng khảo sát 24

4.2 Tuổi phối giống lần đầu 24

4.3 Trọng lượng của heo hậu bị cái lúc phối giống 26

4.4 Dài thân lúc phối giống 27

4.5 Cao vai lúc phối 28

4.6 Vòng ống lúc phối giống 29

4.7 Rộng ngực của heo hậu bị cái lúc phối giống 30

4.8 Rộng mông của heo hậu bị cái lúc phối giống 32

4.9 Vòng ngực của heo hậu bị cái lúc phối giống 33

4.10 Chỉ số nở mông của heo hậu bị cái lúc phối giống 34

4.11 Chỉ số to xương của heo hậu bị cái lúc phối giống 36

4.12 Điểm ngoại hình thể chất của heo hậu bị lúc phối giống 37

Chương 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 39

5.1 Kết luận 39

5.2 Đề nghị 39

TÀI LIỆU THAM KHẢO 40

PHỤ LỤC 41

X : Trị số trung bình

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Hệ số di truyền một số tính trạng trên heo 11

Bảng 3.1: Thành phần dinh dưỡng các loại thức ăn hỗn hợp 17

Bảng 3.2: Quy trình tiêm phòng trên các loại heo ở trại Tân Trung 19

Bảng 3.3: Quy định điểm xếp cấp 22

Bảng 3.4: Ngoại hình thể chất đàn nọc và nái hậu bị được đánh giá và cho điểm theo tiêu chuẩn Việt Nam 3666-3667-89 23

Bảng 4.1: Tuổi phối giống lần đầu 24

Bảng 4.2: Trọng lượng của heo hậu bị cái lúc phối giống 26

Bảng 4.3: Dài thân của heo hậu bị cái lúc phối giống 27

Bảng 4.4: Cao vai của heo hậu bị cái lúc phối 28

Bảng 4.5: Vòng ống của heo hậu bị cái lúc phối 29

Bảng 4.6: Rộng ngực của heo hậu bị cái lúc phối giống 31

Bảng 4.7: Rộng mông của heo hậu bị cái lúc phối giống 32

Bảng 4.8: Vòng ngực của heo hậu bị cái lúc phối giống 33

Bảng 4.9: Chỉ số nở mông của heo hậu bị cái lúc phối giống 35

Bảng 4.10: Chỉ số to xương của heo hậu bị cái lúc phối giống 36

Bảng 4.11: Điểm ngoại hình thể chất của heo hậu bị cái lúc phối giống 37

DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 4.1: Tuổi phối giống lần đầu 25

Biểu đồ 4.2: Trọng lượng heo hậu bị cái lúc phối giống 26

Biểu đồ 4.3: Dài thân của heo hậu bị cái lúc phối giống 28

Biểu đồ 4.4: Cao vai của heo hậu bị cái lúc phối giống 29

Biểu đồ 4.5: Vòng ống của heo hậu bị lúc phối 30

Biểu đồ 4.6: Rộng ngực của heo hậu bị cái lúc phối giống 31

Biểu đồ 4.7: Rộng mông của hậu bị cái lúc phối giống 32

Biểu đồ 4.8: Vòng ngực của heo hậu bị cái lúc phối giống 34

Biểu đồ 4.9: Chỉ số nở mông của heo hậu bị cái lúc phối giống 35

Biểu đồ 4.10: Chỉ số to xương của heo hậu bị cái lúc phối giống 36

Biểu đồ 4.11: Điểm ngoại hình thể chất của heo hậu bị cái lúc phối giống 38

Hiện nay, ngành chăn nuôi nói chung và chăn nuôi heo nói riêng đang phải đương đầu với tình thế vô cùng khó khăn, đó là chi phí thức ăn leo thang và tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp gây nguy cơ thiếu hụt con giống rất lớn Câu nói quen thuộc của người chăn nuôi: “Nhất giống, nhì ăn, tam chăn, tứ quản” cho thấy yếu tố con giống là quan trọng hàng đầu Vì vậy, để có đàn heo sinh sản khai thác hiệu quả nhất thì công tác chọn lọc, quản lý, chăm sóc và nuôi dưỡng heo hậu bị là rất quan trọng Nhiệm vụ của nhà làm công tác giống là xác định và tạo ra được đàn heo hậu bị đạt tiêu chuẩn đưa vào khai thác, đó là tuổi, trọng lượng,… để phát huy hết tiềm năng của giống nhằm đem lại lợi nhuận cao cho người chăn nuôi

Từ thực tế trên, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm Khoa Chăn Nuôi Thú Y trường Đại Học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Tiến Thành và TS Võ Thị Tuyết thuộc Bộ Môn Di Truyền Giống và được sự cho phép của Ban giám đốc xí nghiệp heo giống Tân Trung, chúng tôi tiến hành thực

hiện đề tài: “Khảo sát khả năng sinh trưởng phát dục của heo hậu bị cái thuộc một số nhóm giống tại xí nghiệp heo giống Tân Trung”, nhằm góp phần cung cấp

một lượng thông tin phục vụ cho công tác giống của xí nghiệp

1.2 Mục đích và yêu cầu

1.2.1 Mục đích

Khảo sát, đánh giá các giá trị kiểu hình của các tính trạng về sinh trưởng phát dục ở các nhóm giống heo hậu bị cái lúc phối giống Qua đó làm cơ sở dữ liệu phục vụ cho công tác giống của xí nghiệp

1.2.2 Yêu cầu

Theo dõi, đo lường và ghi nhận các chỉ tiêu sinh trưởng phát dục của từng cá thể heo hậu bị cái lúc phối giống được nuôi tại xí nghiệp

Chương 2

TỔNG QUAN

2.1 Giới thiệu sơ lược về trại chăn nuôi heo Tân Trung

2.1.1 Vị trí địa lý

Trại chăn nuôi heo Tân Trung thuộc ấp 4, xã Hòa Phú, huyện Củ Chi thành phố

Hồ Chí Minh, cách ngã tư Tân Quy 2km, cách trục lộ giao thông 500m, phía đông giáp

xã Hòa Phú, phía bắc giáp xã Trung An và tỉnh lộ, phía tây xã Tân Thạnh Đông, phía sau và xung quanh giáp với một số xí nghiệp và cánh đồng trống Diện tích khoảng 6.400m2

2.1.2 Quá trình hình thành trại

- 1978: Trại bắt đầu xây dựng

- 1979: Trại bắt đầu hoạt động, là trại heo giống cấp 2, với nhiệm vụ cung cấp con giống cho huyện Củ Chi và các vùng lân cận

- Tháng 11/1983: Trại trở thành Nông trường quốc doanh Tân Trung, bao gồm

3 bộ phận: trồng trọt, chăn nuôi và chế biến

- Tháng 7/1993: Trại trở thành Công ty dịch vụ sản xuất nông nghiệp huyện Củ Chi (có thêm xưởng cơ khí)

- 1998: là Công ty dịch vụ sản xuất công – nông nghiệp huyện Củ Chi (có thêm xưởng sản xuất nước đá)

- Tháng 9/2000: Trại sát nhập vào Công ty gia cầm thành phố Hồ Chí Minh

- Tháng 7/2001: Trại tách ra và sát nhập vào Xí nghiệp chăn nuôi heo Phước Long thuộc Tổng công ty nông nghiệp Sài Gòn cho đến nay

2.1.3 Chức năng và nhiệm vụ trại

- Nuôi heo đực giống cung cấp cho xí nghiệp chăn nuôi heo Phước Long và một

số vùng lân cận

- Nuôi heo nái sinh sản để cung cấp heo con giống, hậu bị, heo con nuôi thịt thương phẩm và heo thịt cho thị trường thành phố Hồ Chí Minh và các vùng lân cận

2.1.4 Cơ cấu tổ chức trại

Tổ nái đẻ - nuôi con

Tổ heo cai sữa

Tổ heo hậu bị - nái khô – thịt

Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức ở trại Tân Trung 2.1.5 Cơ cấu đàn

Tổng đàn: 4001 con (tính đến ngày 30/10/2008 theo nguồn tin phòng kỹ thuật trại heo Tân Trung)

- Đực thí tình: 1 con

- Nái sinh sản: 572 con

- Heo hậu bị: 905 con

- Heo thịt: 1.221 con

- Heo cai sữa: 492 con

- Heo con theo mẹ: 770 con

2.1.6 Giống và công tác giống

Nguồn giống ở trại chăn nuôi heo Tân Trung khá phong phú, ngoài những giống thuần như: Yorkshire, Landrace, Duroc, Pietrain, Sp Trại còn tạo ra những

giống nái lai nhiều máu có thành tích sinh sản con Trại đã nhập mới giống thuần như Yorkshire, Landrace, Duroc từ Mỹ, Pháp vào để tổ chức nhân giống nhằm làm”Tươi máu” tránh sự đồng huyết cho đàn heo và tiếp tục thực hiện công thức lai để tạo ra đàn heo thương phẩm cho năng suất cao

2.1.6.1 Các bước tiến hành công tác giống ở trại

Chọn giống bắt đầu từ lúc heo con mới sinh ra, heo được chọn là những heo con của nái có khả năng sinh sản cao, cho sữa tốt sức kháng bệnh cao, sinh trưởng tốt, chọn những con có trọng lượng sơ sinh lớn hơn 700 gram, có ngoại hình đẹp, da lông bóng mượt

Công tác chọn lọc được tiến hành qua 4 giai đoạn:

+ Giai đoạn mới sinh

- Xem lý lịch của những nái có khả năng sinh sản tốt để chọn làm giống

- Đếm vú: heo được chọn phải có nhiều hơn 12 vú trở lên, các núm vú đều nhau, núm vú phải lộ rõ

- Cơ quan sinh dục phát triển bình thường và lộ rõ các đặc điểm của giới tính

- Cân trọng lượng sơ sinh, chọn những con có trọng lượng sơ sinh lớn hơn 700 gram, khỏe mạnh, linh hoạt

- Bấm số tai những heo được dự tuyển làm heo hậu bị

+ Giai đoạn cai sữa

Tiến hành cân trọng lượng, căn cứ vào ngoại hình, sự tăng trưởng và sức khỏe

để chọn heo đạt 5kg trở lên và không bị dị tật mới được chọn

+ Giai đoạn heo 60 ngày tuổi

Heo có trọng lượng 15kg trở lên, ngoại hình đẹp, 4 chân khỏe mạnh và bộ phận sinh dục phát triển rõ ràng

+ Giai đoạn heo 6 tháng tuổi

- Đo vòng ngực, vòng ống chân, vòng xương bàn chân trước

- Kiểm tra lại núm vú và bộ phận sinh dục

Heo được chọn làm giống phải được lập phiếu cá thể ghi nhận đầy đủ gia phả đời ông bà, cha mẹ, phân chia nhóm giống rõ ràng, chính xác Kết hợp với kỹ thuật viên theo dõi ghi chép sổ sách để từ đó có kế hoạch phối giống, tránh sự đồng huyết

2.1.6.2 Công tác phối giống ở trại

Công tác phối giống ở trại chủ yếu vào buổi sáng và buổi chiều bằng phương pháp gieo tinh nhân tạo Mỗi nái được phối lặp lại 3 lần vào mỗi chu kỳ động dục

2.2 Sơ lược đặc điểm và nguồn gốc các giống heo ở trại

2.2.1 Giống heo Yorkshire (Y)

Nguồn gốc từ vùng Yorkshire của nước Anh, là sản phẩm của quá trình lai tạo giống được hình thành vào đầu thế kỷ XIX Heo Yorkshire gồm 3 nhóm:

- Heo đại bạch (Large White Yorkshire) có tầm vóc lớn

- Heo trung bạch (Middle White Yorkshire) có tầm vóc trung bình

- Heo tiểu bạch (Small White Yorkshire) có tầm vóc nhỏ

Trong đó, nhóm heo đại bạch cho năng suất cao và ngoại hình đẹp nên rất được

ưa chuộng

Đặc điểm:

Heo Yorkshire có sắc lông trắng tuyền, đầu to, trán rộng hơi cong, tai to đứng, lưng thẳng, cổ ngắn, bụng gọn, đùi to dài, 4 chân to khỏe, thân hình chữ nhật cân đối, dáng đi chắc chắn khỏe mạnh và linh hoạt

Là giống heo hướng nạc mỡ, chất lượng quầy thịt tốt, tỷ lệ thịt xẻ 75-77%, có khả năng thích nghi tốt, kháng bệnh cao, heo nái đẻ sai tốt sữa và nuôi con giỏi Đây là giống heo được ưa chuộng nhất hiện nay

Ở 6 tháng tuổi heo đạt từ 90-100kg, heo đực trưởng thành đạt 250-320kg/con, heo cái trưởng thành đạt 200-250kg/con Heo nái mỗi năm có thể đẻ từ 2,0-2,1 lứa, mỗi lứa trung bình từ 10-13 con, trọng lượng heo con sơ sinh đạt từ 1,0-1,8 kg Tỷ lệ nạc 52-55%

2.2.2 Giống heo Landrace (L)

Nguồn gốc: xuất xứ từ Đan Mạch, được lai tạo từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ

XX

Đặc điểm:

- Heo Landrace có sắc lông trắng tuyền, không có đốm đen nào trên thân cả, đầu nhỏ, mông đùi to, hai tai xụ bít mắt, chân nhỏ, đi trên ngón, nhìn ngang có dạng hình tam giác

- Đây là giống heo hướng nạc cao, có khả năng sinh sản tốt, nuôi con giỏi, tỷ lệ nuôi sống cao, bầy heo sinh con ra đều đặn, mau lớn và thành thục sớm, nhưng giống heo này rất nhạy cảm với stress, nhu cầu dinh dưỡng cao Nếu chọn lọc không đúng kỹ thuật, dinh dưỡng kém trong giai đoạn mang thai thì dễ gặp những con nái yếu chân và bại liệt sau khi sinh

- Tăng trọng nhanh, 6 tháng tuổi heo Landrace có thể đạt 100kg, heo đực trưởng thành có thể trọng từ 270-300kg/con, heo cái trưởng thành đạt 200-230kg/con, heo nái mỗi năm có thể đẻ từ 2,0-2,2 lứa, mỗi lứa trung bình từ 10-12 con cho nhiều sữa, heo Landrace có khả năng cho nhiều nạc, tỷ lệ nạc cao từ 54-56%

- Heo nái có thành tích tốt sữa, đẻ sai, nuôi con giỏi, tỷ lệ nuôi sống cao

Điều kiện nuôi dưỡng: heo có nhu cầu dinh dưỡng cao, thức ăn hàng ngày nếu không cung cấp đủ chất heo sẽ giảm năng suất cho thịt, tăng trưởng chậm, sinh sản, dễ

bị mầm bệnh tấn công Vì thế heo khó phát triển ở vùng nông thôn hẻo lánh, chỉ nuôi được ở trại hoặc những hộ chăn nuôi giỏi giàu kinh nghiệm

2.2.3 Giống heo Duroc (D)

Nguồn gốc: từ Mỹ

Đặc điểm:

Heo Duroc có màu lông từ đỏ nâu đến đậm, tai nhỏ xụ gốc tai đứng, lưng cong, ngắn đòn, lông đậm đối với heo thuần chủng (nên được gọi là heo bò) Heo cái có bộ phận sinh dục thấp (đây là điểm bất lợi khi ghép đôi giao phối với con đực có thân hình cao to hơn) Nhưng có một số giống heo thì màu lông đỏ thường nhạt hơn hoặc vàng, càng vàng nhạt thì càng xuất hiện những đốm bông đen, cũng nhiều trường hợp heo lai Duroc có phần thân sau lông ánh vàng và có nhiều đốm đen tròn hoặc bầu dục trên mông

- Heo Duroc có 4 chân và mõm đều màu đen, chân to khỏe đi lại vững vàng

- Đặc điểm sinh trưởng: heo Duroc thuộc nhóm heo có nhiều nạc,tăng trọng nhanh 0,740g/ngày, 175 ngày tuổi có thể trọng 100kg, tỷ lệ nạc 58-60,4% heo đực trưởng thành có trọng lượng từ 300-350kg/con,heo cái trưởng thành có trọng lượng từ 200-250kg/con

- Đặc điểm sinh sản: mỗi năm heo Duroc có thể từ 1,8-2 lứa, mỗi lứa trung bình khoảng 7-8 con, thành tích sinh sản của heo Duroc kém hơn heo Landrace và Yorkshire

Điều kiện nuôi dưỡng: heo có nhu cầu cân đối về dưỡng chất, nhất là protein phải cung cấp đầy đủ về số lượng và chủng loại acid amin thiết yếu Tuy nhiên, con lai nuôi thì tăng trưởng nhanh và tiêu tốn thức ăn

2.2.4 Giống heo Pietrain (Pi)

Nguồn gốc: giống heo này được hình thành ở Bỉ vào khoảng năm 1920 và mang tên của làng Pietrain, được công nhận năm 1956, heo được tạo nên từ việc lai giống Bershire, Centique với Yorkshire

Điều kiện nuôi dưỡng: thích nghi kém với các điều kiện nuôi dưỡng ở vùng nhiệt đới và dễ bị stress, chậm tăng trưởng so với các giống khác Do đó chỉ dùng làm đực cuối để cải thiện và nâng cao sức sản xuất thịt ở con lai

2.2.5 Giống heo Sp

Nguồn gốc: giống heo Sp là giống heo lai 4 máu (Duroc, Hampshire, Yorkshire

và Pietrain) được Pháp lai tạo, có nguồn gốc từ nước Pháp

Đặc điểm:

Heo có sắc lông rất đa dạng, mông đùi to, tai đứng, chân to khỏe đi trên ngón, lưng thẳng, bụng thon, ngực nở nang Về nguồn gốc hay tỷ lệ máu để tạo thành con giống Sp thì họ không công bố, ta chỉ biết sơ bộ vài nét chung về giống heo này

Do đó chỉ dùng làm đực cuối để cải thiện và nâng cao sức sản xuất thịt ở con lai

2.3 Sinh trưởng phát dục và các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng phát dục 2.3.1 Sinh trưởng phát dục

Quá trình sinh trưởng và phát dục là hai quá trình xảy ra đồng đều trong mỗi cá thể, được tính từ lúc một hợp tử đến sinh ra, sinh trưởng, già cõi và chết mà sự phát triển của mỗi cá thể có được một phần do di truyền một phần do ngoại cảnh Khi chúng ta hiểu được sự sinh trưởng phát dục của chúng thì chúng ta mới tạo được một môi trường sống thích hợp cho chúng để chúng phát huy hết khả năng di truyền có sẵn của mình và từ đó cải thiện được tính trạng thông qua sự chọn lọc

Sinh trưởng và phát dục là hai quá trình có quan hệ mật thiết với nhau Nhưng

có lúc cả hai quá trình này không đều nhau có lúc sinh trưởng mạnh hơn phát dục, có lúc phát dục mạnh hơn sinh trưởng, có lúc cả hai đều nhau Nhưng hai quá trình này không tách rời nhau mà trái lại hỗ trợ cho nhau, ảnh hưởng lẫn nhau (Phạm Trọng Nghĩa, 2005)

2.3.1.1 Sự sinh trưởng

Là sự biến đổi khối lượng từ một trứng được thụ tinh qua quá trình phát triển sẽ dần dần gia tăng về khối lượng đạt đến đỉnh cao sau đó sẽ giảm một phần trước khi cá thể chết

Có rất nhiều tác giả đã đưa ra nhiều khái niệm về sự sinh trưởng Ngay từ năm

1898, F.S.Lee đã đưa ra khái niệm như: sự sinh trưởng bao giờ cũng phải có các quá trình tế bào phân chia thể tích tăng lên và hình thành các chất giữa tế bào Ông cũng cho rằng hai quá trình đầu là quan trọng hơn quá trình thứ ba

Nhiều nhà nghiên cứu cũng đồng quan điểm với nhau là trong quá trình sinh trưởng, cơ bản có sự gia tăng về số lượng tế bào cùng loại, có sự gia tăng các chiều của tế bào và kể cả các chất giữa các tế bào hay nói cách khác là tăng về khối mà không sinh ra các loại tế bào mới hay chức năng mới của các tế bào hay mô này

Như vậy, chúng ta có thể nói: sự sinh trưởng là một quá trình tích lũy các chất hữu cơ do đồng hóa và dị hóa Là sự gia tăng về số lượng và các chiều của tế bào của các loại mô khác nhau trong cơ thể thú, quá trình này làm gia tăng khối lượng của các

bộ phận (cơ quan) và toàn bộ cơ thể dựa trên cơ sở di truyền của bản thân thú dưới tác động của điều kiện môi trường Trong quá trình này không sinh ra các loại tế bào mới

Biến đổi sản xuất theo khía cạnh con người khai thác: sản xuất sữa, thịt, trứng, lông,…

Có nhiều tác giả đã đưa ra các khái niệm khác nhau về sự phát dục Ngay từ năm 1892, 1895 Ư Roux đã cho rằng sự phát dục chính là sự hình thành các phần mới của mầm đang phát triển Có các tác giả khác từ năm 1928 đến 1950 đã phân biệt ra thành nhiều loại phát dục: phát dục trao đổi chất, phát dục hóa học Họ cho rằng kiểu dinh dưỡng khác nhau có ảnh hưởng đến trao đổi chất, từ đó ảnh hưởng đến thành phần hóa học của cơ thể Có tác giả khác cho rằng phát dục gồm nhiều quá trình rộng rãi trong cơ thể đang phát triển bao gồm cả sự thay đổi về chức năng gắn liền với các giai đoạn, tuổi tác của cơ thể Có người lại cho rằng sự thay đổi của nhân và nguyên sinh chất của tế bào theo tuổi của cá thể là sự phát dục Có người cho rằng sự tương tác giữa các mô là sự phát dục (Phạm Trọng Nghĩa, 2005)

2.3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát dục

2.3.2.1 Yếu tố di truyền

Yếu tố di truyền là một trong hai yếu tố quan trọng đã ảnh hưởng đến sự sinh trưởng

và phát dục của cá thể Yếu tố di truyền là cơ sở để có sự khác biệt giữa các cá thể mà ta mong muốn Tuy vậy, với điều kiện của chúng ta, chưa thể biết hết được các kiểu di truyền hay nói cách khác là chưa thể biết hết được tất cả các gen mà một cá thể có trong nó

Ngày nay, di truyền học rất phát triển, con người đã biết đi sâu vào cơ sở di truyền, vào từng tính trạng để từ đó góp phần quan trọng vào công tác tạo và chọn lọc những giống mới, trong đó có:

- Yếu tố gen: trong chăn nuôi người ta muốn chọn được một giống tốt về sinh

sản thì cần chú ý nhiều về yếu tố gen, việc chọn lọc có thể làm tăng tần số gen mong

muốn và giảm dần tần số gen không mong muốn vì mục đích kinh tế nên các tính trạng

hay các gen được chọn phải có lợi cho kinh tế

Theo Wright (1923), đã chia các gen ảnh hưởng đến mức lớn nhỏ của con vật

thành 2 loại:

+ Gen ảnh hưởng đến sự phát triển chung, gồm các chiều của cơ thể và trọng lượng

+ Gen ảnh hưởng theo nhóm, chẳng hạng nhóm này chỉ ảnh hưởng đến cơ mà

không ảnh hưởng đến xương

- Yếu tố giống: giữa các giống khác nhau thì sự sinh trưởng và phát dục cũng

khác nhau Thông qua di truyền, các cá thể đời sau được thừa hưởng các gen quy định

về khả năng sinh trưởng phát dục của đời trước Vì vậy, qua các thế hệ các giống khác

nhau đều giữ được các đặc điểm riêng của mình

Mục đích của việc chọn giống là chọn lọc những thú có tính trạng phù hợp với

nhu cầu sản xuất của người chăn nuôi

- Hệ số di truyền: được dùng để đo lường sự di truyền của tính trạng số lượng,

nó cho biết trung bình thế hệ sau giống thế hệ trước là bao nhiêu

Bảng 2.1: Hệ số di truyền một số tính trạng trên heo

4 Số con cai sữa 0,05

5 Tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa 0,05

2.3.2.2 Yếu tố ngoại cảnh

Yếu tố ngoại cảnh là một yếu tố quan trọng đã ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát dục của thú Nếu chúng ta có một cá thể có kiểu gen di truyền tốt, hợp với ý muốn của chúng ta chưa phải là điều kiện duy nhất đảm bảo cho sự thành công Một kiểu di truyền tốt nếu không có ngoại cảnh tốt thì sẽ đem lại một hiệu quả kém Đây là vấn đề

mà mỗi người làm công tác chăn nuôi đều phải nghĩ đến Một cá thể có tổ hợp gen theo ý muốn của người chọn giống song nếu không được sống trong điều kiện khí hậu hợp lý, sự nuôi dưỡng chăm sóc không hợp lý thì cá thể này sẽ không phát triển bình thường được

* Yếu tố dinh dưỡng: là rất quan trọng đối với lợn cái hậu bị vì phần lớn lợn

cái hậu bị phát triển đến 175-200 lbs (80-90kg) thì khẩu phần ăn máng tự động kết thúc tức là chấm dứt giai đoạn cho ăn tự do, với khẩu phần này cho phép bộc lộ đến mức tối đa tiềm năng di truyền về tốc độ sinh trưởng và tích lũy mỡ Tuy thực tế này cần thiết để thu nhận thỏa đáng sự phát triển của cá thể và độ dày mỡ lưng để sử dụng trong chọn giống, nhưng không nên tiếp tục cho ăn tự do sau khi lợn cái hậu bị hoàn thành việc kiểm tra năng suất

Sau khi hậu bị cái đạt 175-200 lbs (80-90kg) mà sự thành thục tính dục bị chậm trễ, có thể khống chế mức năng lượng ăn vào Bấy giờ mỗi ngày lợn cái hậu bị ăn 4-5 lbs (2-2,5kg) có 14% protein, với khẩu phần đã được cân bằng Theo Hội đồng nghiên cứu quốc gia thì heo hậu bị cái phải ăn theo khẩu phần khống chế có đủ lượng protein, các vitamin và các khoáng đáp ứng nhu cầu hàng ngày (Leif Thonpson, Wayne Gipp,

E Dale Purkhiser)

Theo Peter R Cheeke (1999) thì heo hậu bị cái được nuôi dưỡng với chế độ dinh dưỡng như heo thịt đến khi đạt trọng lượng 90kg Sau đó người ta phải giảm khẩu phần ăn xuống còn 75% để heo vẫn tăng trưởng bình thường nhưng không tích mỡ

* Yếu tố chăm sóc quản lý: sự dịu dàng và sự nhốt chung cũng là một yếu tố

quan trọng, những heo quen sự tiếp xúc thường xuyên gần gũi và nhẹ nhàng của người chăm sóc thì ít bị ảnh hưởng bởi những tác động, không gây stress khi chuyển chuồng Những tác động thô bạo thì có khả năng gây giảm trọng heo, gây chậm sự phát dục

Lợn cái hậu bị được nuôi nhốt hoàn toàn ảnh hưởng thành thục sinh dục, chủ yếu là không động dục Các nhà chăn nuôi muốn phá vỡ vấn đề này bằng cách không

nhốt kín lợn cái hậu bị mà thả chúng ra ngoài ở độ tuổi (70-120 ngày tuổi) sẽ thành thục tính dục sớm (Lief Thonpson, Wayne Gipp, E Dale Purkhiser)

Tác nhân chính kích thích cho sự phát dục của lợn cái hậu bị là hiện tượng chuyển đàn và cho tiếp xúc với lợn đực, việc chuyển chỗ ở thường thực hiện sau 165 ngày tuổi và khoảng 3 tuần trước khi phối giống và thường có sự phối hợp với việc cho tiếp xúc với lợn đực sẽ làm tăng sự phát dục nhiều hơn (Leif Thonpson, Wayne Gipp, E Dale Purkhiser)

∗ Yếu tố bệnh lý: vi khuẩn, virus, nội ngoại ký sinh trùng, các khí độc hại như

H2 (Hydro), NH3 (Amoniac), CO2 (Carbonic)… nếu không được kiểm soát chặt chẽ thì

sẽ gây ra sự bệnh tật cho đàn heo ức chế sự sinh trưởng phát dục, nếu nghiêm trọng hơn heo chết sẽ ảnh hưởng kinh tế cho người chăn nuôi rất lớn

* Yếu tố thời tiết, khí hậu

Bao gồm: nhiệt độ, ẩm độ, độ thông thoáng và mùa vụ ảnh hưởng ít nhiều đến

sự sinh trưởng và phát dục của heo

Nhiệt độ cao, ẩm độ cao, độ thông thoáng thấp làm heo bị stress ảnh hưởng nhiều đến sự sinh trưởng và phát dục của heo

Nhiệt độ cao (trên 330C) sẽ làm chậm hoặc ngăn cản sự xuất hiện động dục, giảm mức độ rụng trứng và tăng tỷ lệ chết thai sớm Kết quả nghiên cứu ở Michigan cho thấy lợn cái hậu bị mỗi ngày chịu đựng 400C trong 2 giờ, trong vòng 1-13 ngày sau phối thì tỷ lệ phôi sống giảm 35-40% Những nghiên cứu khác ở IIIionis và Oklahoma cũng cho kết quả tương tự (Cẩm nang chăn nuôi lợn công nghiệp, 2000)

Theo Whittemore và ctv (1998), cho rằng ở điều kiện ôn đới, đối với heo từ 15kg, nhiệt độ thích hợp nhất cho sự sinh trưởng phát dục là 200C, từ 30-60kg là 180C

10-và từ 60-120kg là 160C so với điều kiện nhiệt độ khác

Những lợn cái hậu bị được sinh ra trong mùa thu sẽ thành thục sớm hơn những lợn sinh ra trong mùa xuân

Nghiên cứu tài liệu ghi chép hàng năm trên nhiều lợn thí nghiệm, nhận thấy mùa vụ tương đối có ảnh hưởng đến tỷ lệ đậu thai và tỷ lệ đẻ Cho giao phối trong tháng 6, 7, 8, 9 sẽ có năng suất sinh sản thấp nhất

Ẩm độ: độ ẩm tương đối giữa 50-60% là thích hợp cho heo thịt, cùng với nhiệt

Độ ẩm ngoài giới hạn này là điều kiện tốt cho vi sinh vật gây bệnh phát triển ảnh hưởng đến quá trình hình thành tính dục của heo

Theo tiêu chuẩn về môi trường chuồng trại chăn nuôi heo của Viện Khoa Học

Kỹ Thuật Miền Nam thì:

- Nhiệt độ: 22-260C

- Ẩm độ: 65-75%

- Sức gió: 0,2-0,7 m/giây

- Số giờ chiếu sáng: 12 giờ

(trích dẫn bởi Lê Hoàng Vũ, 2004)

* Để heo nái cho năng suất cao sức khai thác lần đầu bền thì heo hậu bị cái khi đưa vào phối không nên quá sớm, trọng lượng và mỡ lưng phải đạt đến chuẩn

Theo tiêu chuẩn của Garth Stockmanship thì hậu bị đưa vào phối phải đạt trọng lượng từ 130-140kg, dày mỡ lưng đạt 20mm và tuổi phối tối thiểu 210 ngày Thông thường người ta bỏ qua chu kỳ động dục lần đầu, sự phối giống xảy ra ở chu kỳ lên giống thứ 2 hoặc thứ 3 thì số con trên ổ sẽ cao hơn

Theo khuyến cáo của Henrik Jensen và Bernard Peet (2006), lợn cái hậu bị lúc phối giống phải đạt 9 tháng tuổi và có trọng lượng trên 160kg thì số con sinh ra ở lứa

đẻ đầu tiên nhiều (15 con trên ổ), gia tăng thời gian sử dụng nái và năng suất toàn đời của nái sẽ cao

Chương 3

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT

3.1 Thời gian và địa điểm

- Thời gian: từ ngày 10/8/2008 đến ngày 30/11/2008

- Địa điểm: tại trại chăn nuôi heo Tân Trung, huyện Củ Chi trực thuộc xí nghiệp chăn nuôi heo Phước Long thành phố Hồ Chí Minh

Dụng cụ khảo sát: thước gậy, thước dây, thước compa

3.3 Đối tượng khảo sát

Là những heo cái hậu bị ở giai đoạn chờ phối

3.4 Điều kiện chăm sóc và nuôi dưỡng đàn nái khảo sát

Trại có 14 dãy chuồng và được phân bố như sau:

- Dãy A và B nuôi nái đẻ và heo con theo mẹ

- Dãy C và D nuôi nái mang thai (trong dãy D có một phần dùng nuôi nái khô chia làm 3 ô chuồng nền để chờ phối)

- Dãy E và F dùng để nuôi heo nọc

- Dãy 3, 6, 7, 8 dùng nuôi heo thịt và hậu bị

- Dãy 4 và 5 dùng nuôi heo hậu bị và nái khô chờ phối

3.4.2 Chăm sóc nuôi dưỡng

Heo được 60 ngày tuổi sẽ cho qua các ô chuồng ở dãy 3, 6, 7, 8 mỗi ô nuôi khoảng 20 con cho ăn thức ăn Delice B khoảng 2 tuần, sau đó cho ăn cám TP5, TP6 ngày 2 lần bằng hệ thống bồn xoay tự động nên chỉ đổ cám vào bồn và cho ăn tự do

Khi heo nuôi được khoảng 150-180 và trọng lượng khoảng 70-90kg/con sẽ được tách ra chuyển qua dãy 4, 5 để kiểm tra năng suất nhằm khống chế khẩu phần ăn

để heo không bị ốm hay quá mập gây ảnh hưởng đến khả năng sinh sản sau này

Tùy theo tình hình thời tiết và lứa tuổi mà việc vệ sinh chuồng và tắm heo sẽ linh động thay đổi cho hợp lý tránh ảnh hưởng sức khỏe heo Thông thường việc này được bắt đầu lúc 8 giờ sáng và 1 giờ chiều khi thời tiết nóng nực, nhưng khi có mưa thì chỉ vệ sinh chuồng và hạn chế tối đa việc làm ướt heo gây lạnh

Tất cả các hoạt động tách heo, dồn heo hay chuyển chuồng đều được tiến hành vào buổi sáng vì nhiệt độ mát mẻ ít ảnh hưởng gây sốc cho heo

3.4.3 Thức ăn

Nguồn thức ăn ở trại được mua từ công ty liên doanh Việt Pháp (Proconco) và trộn thêm một số thành phần nguyên liệu khác vào

Tùy thuộc vào lứa tuổi, loại heo mà cám có các loại số khác nhau:

- Thức ăn cho heo nái mang thai và nái khô là thức ăn hỗn hợp 10A

- Thức ăn cho nái đẻ và nái nuôi con là thức ăn hỗn hợp 10B, 10C, 10D

- Thức ăn cho heo con tập ăn là thức ăn dạng viên Delice A

- Thức ăn cho heo con cai sữa là thức ăn hỗn hợp Delice B

- Thức ăn cho heo nọc là thức ăn hỗn hợp 10E

- Thức ăn cho heo thịt và heo hậu bị là thức ăn hỗn hợp Tp5, Tp6

Trong các loại cám 10A, 10B, 10C, 10D, 10E là thức ăn hỗn hợp Porcy 12 có trộn thêm một số nguyên liệu vào với từng loại có thành phần khác nhau

Thức ăn hỗn hợp TP5, TP6 là thức ăn hỗn hợp Porcy 2002 có trộn thêm một số nguyên liệu khác vào

Thành phần dinh dưỡng của các loại thức ăn hỗn hợp được trình bày qua bảng 3.1