Luận văn thạc sĩ báo chí học nhận diện đặc điểm phóng sự ngắn báo in hiện đại

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài. Trong các thể loại báo chí, phóng sự là một trong những thể loại đặc biệt thích hợp với việc mô tả sự phát triển năng động của hiện thực, có khả năng gây ấn tượng rất sâu sắc với công chúng. Nó làm cho những con số khô khan trở nên sống động, những mối liên hệ trở nên rõ ràng và các vấn đề trừu tượng trở nên cụ thể. Trong làng báo thế giới cũng như ở Việt Nam có rất nhiều quan niệm về phóng sự. Mỗi một nhà báo chí học khi xem xét và nghiên cứu thể loại này đều xuất phát từ những góc độ khác nhau, dựa trên những tiêu chí khác nhau về thể loại. Tuy nhiên, không vì thế mà nó ngăn cản được thể loại này ngày càng trở thành một thể loại quan trọng, thu hút được sự quan tâm của độc giả. Phóng sự xuất hiện ở Việt Nam từ những năm 30 của thế kỷ XX. Do đặc điểm tình hình xã hội và tình hình báo chí lúc bấy giờ, phóng sự ở nước ta chia thành những khuynh hướng khác nhau. Có khuynh hướng ca ngợi chế độ thực dân bảo hộ, có khuynh hướng đi sâu vào đời sống thực tế của nhân dân lao động, viết về cuộc sống của những người khốn khổ... Từ sau năm 1945, gắn liền với sức sống của báo chí cách mạng Việt Nam, phóng sự vẫn tiếp tục phát triển và chứng tỏ ra là một thể loại xung kích trong cuộc đấu tranh giành độc lập tự do cho Tổ quốc và đấu tranh xây dựng Chủ nghĩa xã hội. Ngày nay, phóng sự vẫn đang ổn định với những ưu thế của riêng mình. Các bài phóng sự trên báo thường có xu thể trở thành những bài đinh. Các nhà báo thành công với thể loại phóng sự luôn được đánh giá là những cây viết sắc sảo và nhạy bén. Phóng sự đã thực sự góp phần làm sống dậy một không khí dân chủ trong văn học và báo chí Việt Nam. Thật khó có thể hình dung được diện mạo của nền văn học và báo chí đổi mới của chúng ta nếu thiếu đi sự góp mặt đầy ấn tượng của hàng trăm tác phẩm phóng sự đề cập mọi khía cạnh của cuộc sống. Hiện nay phóng sự đã trở thành món ăn không thể thiếu được đối với công chúng và báo chí. Vì vậy tờ báo nào cũng dành một diện tích mặt báo thích hợp để đăng tải các bài báo phóng sự của báo mình. Có rất nhiều tờ báo đã tạo được chỗ đứng trong lòng độc giả nhờ có các trang phóng sự như: Lao động, Tuổi trẻ TP. HCM, Thanh niên, Tiền phong, Hà Nội mới... và hàng loạt tên tuổi nhà báo đã được công chúng biết đến thông qua thể loại phóng sự. Từ thế hệ của nhà báo Xuân Ba, Mạnh Việt (báo Tiền Phong) nhà báo Huỳnh Dũng Nhân, Vinh Quyền (báo Lao Động); đến những nhà báo trẻ hiện nay luôn lăn xả vào những hiện thực cuộc sống để tìm kiếm và phản ánh mọi mặt của đời sống xã hội. Phóng sự ngắn là một dạng của phóng sự, mang đầy đủ đặc điểm của phóng sự nhưng được trình bày ngắn ngọn, cô đọng, xúc tích. Phóng sự ngắn ngày nay xuất hiện ngày càng nhiều trên trên các báo, trở thành “món ăn” không thể thiếu, thậm chí còn là linh hồn, là chất liệu làm nên sức sống của một số báo. Phóng sự ngắn phản ánh nhanh cuộc sống đời thường, là dịp để phóng viên đưa tới độc giả một cái nhìn nhanh chóng nhưng toàn diện, sâu sắc, giúp cho họ chứng kiến sự kiện, tự đánh giá sự kiện. Phóng sự ngắn tuy là thể loại mũi nhọn và đã được sử dụng khá phổ biến trong xu thế báo in hiện nay, tuy nhiên nhiều phóng viên vẫn còn khá lúng túng vì thiếu những kiến thức, kỹ năng cần thiết để vận dụng thực hiện phóng sự ngắn. Sự phát triển của xã hội, đặc biệt là việc ứng dụng thành công những thành tựu khoa học, công nghệ thông tin làm thay đổi thói quen và thị hiếu đọc của người dân. Cuộc sống hiện đại không cho phép họ dành nhiều thời gian cho việc đọc những bài dài…Điều độc giả cần ở một bài báo là lượng thông tin, tính chính xác và cung cấp cái nhìn toàn diện, chuyên sâu. Phóng sự ngắn đáp ứng được yêu cầu đó. Trong các thể loại báo chí, tin ngắn được sử dụng rất nhiều. Thể loại bình luận mười năm qua cũng có nhiều thay đổi cả về hình thức và nội dung, đặc biệt về hình thức. Bình luận trên các báo hiện nay chỉ có độ dài bằng một nửa so với 20 năm trước. Còn phóng sự ngắn, tới nay chưa có một nghiên cứu đầy đủ nào cho biết nó ra đời từ bao giờ, ai viết nó nhiều, những tác giả nào thành công nhất, nhưng hiện nay đã xuất hiện khá thường xuyên trên các báo. Trong các tài liệu nước ngoài và các công trình nghiên cứu ở Việt Nam, tài liệu về các thể loại phóng sự ngắn báo in còn rất ít. Điều này xuất phát từ nguyên nhân, sự xuất hiện của phóng sự ngắn trên báo in chưa lâu, lý luận về loại hình báo chí này chưa phát triển. Mặt khác, mặc dù phóng sự ngắn được sử dụng nhiều song chưa được nghiên cứu nhiều, trong khi đó ngay cả tên gọi “phóng sự ngắn” vẫn còn là vấn đề tranh luận bởi trên thế giới không có khái niệm phóng sự ngắn, có News, News story, hoặc News pakage. Cụm từ “Phóng sự ngắn” để chỉ các phóng sự dài từ 300 700 từ, được sử dụng tại Việt Nam mới chỉ mang ý nghĩa phân biệt với phóng sự chuyên đề, phóng sự dài kỳ vài nghìn từ… Có thể nói, phóng sự qua các chặng đường phát triển đã có rất nhiều thay đổi, lý luận văn học và lý luận báo chí cũng có nhiều thể loại công trình nghiên cứu về thể loại báo chí này. Tuy nhiên, cho đến nay, tài liệu đề cập đến đặc điểm của phóng sự trên báo in không nhiều, nhất là trong bối cảnh hội nhập và phát triển của báo chí nước nhà như hiện nay. Chính vì vậy tôi lựa chọn đề tài “Nhận diện đặc điểm phóng sự ngắn báo in hiện đại” là đề tài cho luận văn tốt nghiệp, với mong muốn góp phần nhỏ của mình vào việc làm rõ những nội dung và hình thức của phóng sự ngắn trên báo in trong đời sống báo chí hiện đại. Qua đó tác giả hy vọng góp một tiếng nói trong việc làm sáng tỏ những đặc điểm, đặc trưng của thể loại phóng sự nói chung, phóng sự ngắn nói riêng, đồng thời đưa ra một số xu hướng vận động và phát triển của bản thân thể loại phóng sự cũng như những giải pháp để góp phần nâng cao chất lượng phóng sự ngắn hiện nay. Tác giả cũng mong muốn góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho việc tìm hiểu và hoạt động sáng tạo các tác phẩm báo chí và tiếp nhận của độc giả. Những kết quả của đề tài có thể làm tài liệu nghiên cứu, giảng dạy của giảng viên và học tập của sinh viên chuyên ngành báo chí, hoặc cũng có thể trở thành tài liệu tham khảo cho các nhà báo đang trực tiếp sáng tạo tác phẩm phóng sự ngắn báo chí hiện nay. Qua trình thực hiện đề tài này, người viết có cơ hội để vận dụng những kiến thức đã được tiếp thu trong thời gian học tập trên giảng đường. Đồng thời là quá trình tự hoàn thiện bản thân, nắm chắc lý luận về thể loại báo chí, tạo cơ sở cho việc sáng tạo thể loại báo chí.

LỜI CAM ĐOAN

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỂ LOẠI PHÓNG SỰ NGẮN 3

1.1 Những vấn đề lý luận về thể loại phóng sự và phóng sự ngắn báo chí 3

1.2 Tình hình phóng sự ngắn trên các báo Tiền Phong, Thanh Niên và Hà Nội mới 3

CHƯƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM CỦA PHÓNG SỰ NGẮN TRÊN CÁC BÁO TIỀN PHONG, THANH NIÊN VÀ HÀ NỘI MỚI GIAI ĐOẠN 2000 – 2013, 3

2.1 Những đặc điểm về nội dung phản ánh 3

2.2 Những đặc điểm về hình thức 3

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHÓNG SỰ NGẮN HIỆN NAY 3

3.1 Những xu hướng tích cực 3

3.2 Những xu hướng tiêu cực 3

3.3 Những điều kiện và yếu tố để phóng sự ngắn phát triển 3

3.4 Những giải pháp để nâng cao chất lượng phóng sự ngắn hiện nay 3

KẾT LUẬN 3

TÀI LIỆU THAM KHẢO 3

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài.

Trong các thể loại báo chí, phóng sự là một trong những thể loại đặc biệtthích hợp với việc mô tả sự phát triển năng động của hiện thực, có khả nănggây ấn tượng rất sâu sắc với công chúng Nó làm cho những con số khô khantrở nên sống động, những mối liên hệ trở nên rõ ràng và các vấn đề trừu tượngtrở nên cụ thể

Trong làng báo thế giới cũng như ở Việt Nam có rất nhiều quan niệm vềphóng sự Mỗi một nhà báo chí học khi xem xét và nghiên cứu thể loại nàyđều xuất phát từ những góc độ khác nhau, dựa trên những tiêu chí khác nhau

về thể loại Tuy nhiên, không vì thế mà nó ngăn cản được thể loại này ngàycàng trở thành một thể loại quan trọng, thu hút được sự quan tâm của độc giả.Phóng sự xuất hiện ở Việt Nam từ những năm 30 của thế kỷ XX Do đặcđiểm tình hình xã hội và tình hình báo chí lúc bấy giờ, phóng sự ở nước tachia thành những khuynh hướng khác nhau Có khuynh hướng ca ngợi chế độthực dân bảo hộ, có khuynh hướng đi sâu vào đời sống thực tế của nhân dânlao động, viết về cuộc sống của những người khốn khổ Từ sau năm 1945, gắnliền với sức sống của báo chí cách mạng Việt Nam, phóng sự vẫn tiếp tục pháttriển và chứng tỏ ra là một thể loại xung kích trong cuộc đấu tranh giành độclập tự do cho Tổ quốc và đấu tranh xây dựng Chủ nghĩa xã hội Ngày nay,phóng sự vẫn đang ổn định với những ưu thế của riêng mình Các bài phóng sựtrên báo thường có xu thể trở thành những bài đinh Các nhà báo thành côngvới thể loại phóng sự luôn được đánh giá là những cây viết sắc sảo và nhạybén Phóng sự đã thực sự góp phần làm sống dậy một không khí dân chủ trongvăn học và báo chí Việt Nam Thật khó có thể hình dung được diện mạo củanền văn học và báo chí đổi mới của chúng ta nếu thiếu đi sự góp mặt đầy ấntượng của hàng trăm tác phẩm phóng sự đề cập mọi khía cạnh của cuộc sống

Hiện nay phóng sự đã trở thành món ăn không thể thiếu được đối với côngchúng và báo chí Vì vậy tờ báo nào cũng dành một diện tích mặt báo thíchhợp để đăng tải các bài báo phóng sự của báo mình Có rất nhiều tờ báo đã tạođược chỗ đứng trong lòng độc giả nhờ có các trang phóng sự như: Lao động,Tuổi trẻ TP HCM, Thanh niên, Tiền phong, Hà Nội mới và hàng loạt têntuổi nhà báo đã được công chúng biết đến thông qua thể loại phóng sự Từ thế

hệ của nhà báo Xuân Ba, Mạnh Việt (báo Tiền Phong) nhà báo Huỳnh Dũng Nhân, Vinh Quyền (báo Lao Động); đến những nhà báo trẻ hiện nay luôn lăn

xả vào những hiện thực cuộc sống để tìm kiếm và phản ánh mọi mặt của đờisống xã hội

Phóng sự ngắn là một dạng của phóng sự, mang đầy đủ đặc điểm củaphóng sự nhưng được trình bày ngắn ngọn, cô đọng, xúc tích Phóng sự ngắnngày nay xuất hiện ngày càng nhiều trên trên các báo, trở thành “món ăn”không thể thiếu, thậm chí còn là linh hồn, là chất liệu làm nên sức sống củamột số báo Phóng sự ngắn phản ánh nhanh cuộc sống đời thường, là dịp đểphóng viên đưa tới độc giả một cái nhìn nhanh chóng nhưng toàn diện, sâusắc, giúp cho họ chứng kiến sự kiện, tự đánh giá sự kiện

Phóng sự ngắn tuy là thể loại mũi nhọn và đã được sử dụng khá phổbiến trong xu thế báo in hiện nay, tuy nhiên nhiều phóng viên vẫn còn khálúng túng vì thiếu những kiến thức, kỹ năng cần thiết để vận dụng thực hiệnphóng sự ngắn

Sự phát triển của xã hội, đặc biệt là việc ứng dụng thành công nhữngthành tựu khoa học, công nghệ thông tin làm thay đổi thói quen và thị hiếuđọc của người dân Cuộc sống hiện đại không cho phép họ dành nhiều thờigian cho việc đọc những bài dài…Điều độc giả cần ở một bài báo là lượngthông tin, tính chính xác và cung cấp cái nhìn toàn diện, chuyên sâu Phóng sựngắn đáp ứng được yêu cầu đó

Trong các thể loại báo chí, tin ngắn được sử dụng rất nhiều Thể loạibình luận mười năm qua cũng có nhiều thay đổi cả về hình thức và nội dung,đặc biệt về hình thức Bình luận trên các báo hiện nay chỉ có độ dài bằng mộtnửa so với 20 năm trước Còn phóng sự ngắn, tới nay chưa có một nghiên cứuđầy đủ nào cho biết nó ra đời từ bao giờ, ai viết nó nhiều, những tác giả nàothành công nhất, nhưng hiện nay đã xuất hiện khá thường xuyên trên các báo.

Trong các tài liệu nước ngoài và các công trình nghiên cứu ở Việt Nam,tài liệu về các thể loại phóng sự ngắn báo in còn rất ít Điều này xuất phát từnguyên nhân, sự xuất hiện của phóng sự ngắn trên báo in chưa lâu, lý luận vềloại hình báo chí này chưa phát triển

Mặt khác, mặc dù phóng sự ngắn được sử dụng nhiều song chưa đượcnghiên cứu nhiều, trong khi đó ngay cả tên gọi “phóng sự ngắn” vẫn còn làvấn đề tranh luận bởi trên thế giới không có khái niệm phóng sự ngắn, cóNews, News story, hoặc News pakage Cụm từ “Phóng sự ngắn” để chỉ cácphóng sự dài từ 300 - 700 từ, được sử dụng tại Việt Nam mới chỉ mang ýnghĩa phân biệt với phóng sự chuyên đề, phóng sự dài kỳ vài nghìn từ…

Có thể nói, phóng sự qua các chặng đường phát triển đã có rất nhiềuthay đổi, lý luận văn học và lý luận báo chí cũng có nhiều thể loại công trìnhnghiên cứu về thể loại báo chí này Tuy nhiên, cho đến nay, tài liệu đề cậpđến đặc điểm của phóng sự trên báo in không nhiều, nhất là trong bối cảnhhội nhập và phát triển của báo chí nước nhà như hiện nay Chính vì vậy tôi

lựa chọn đề tài “Nhận diện đặc điểm phóng sự ngắn báo in hiện đại” là đề

tài cho luận văn tốt nghiệp, với mong muốn góp phần nhỏ của mình vào việclàm rõ những nội dung và hình thức của phóng sự ngắn trên báo in trong đờisống báo chí hiện đại Qua đó tác giả hy vọng góp một tiếng nói trong việclàm sáng tỏ những đặc điểm, đặc trưng của thể loại phóng sự nói chung,phóng sự ngắn nói riêng, đồng thời đưa ra một số xu hướng vận động và phát

triển của bản thân thể loại phóng sự cũng như những giải pháp để góp phầnnâng cao chất lượng phóng sự ngắn hiện nay Tác giả cũng mong muốn gópphần tạo điều kiện thuận lợi cho việc tìm hiểu và hoạt động sáng tạo các tácphẩm báo chí và tiếp nhận của độc giả.

Những kết quả của đề tài có thể làm tài liệu nghiên cứu, giảng dạy củagiảng viên và học tập của sinh viên chuyên ngành báo chí, hoặc cũng có thểtrở thành tài liệu tham khảo cho các nhà báo đang trực tiếp sáng tạo tác phẩmphóng sự ngắn báo chí hiện nay

Qua trình thực hiện đề tài này, người viết có cơ hội để vận dụng nhữngkiến thức đã được tiếp thu trong thời gian học tập trên giảng đường Đồngthời là quá trình tự hoàn thiện bản thân, nắm chắc lý luận về thể loại báo chí,tạo cơ sở cho việc sáng tạo thể loại báo chí

2.Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Có thể nói phóng sự nói chung là thể loại được giới nghiên cứu lý luận vănhọc và lý luận báo chí đặc biệt chú ý trong những năm vừa qua Đây cũng làthể loại được nghiên cứu nhiều nhất, kỹ lưỡng nhất, có nhiều công trìnhnghiên cứu về nó đã được xuất bản so với các thể loại báo chí ở nước ta Chúng ta có thể tìm thấy trong các cuốn sách và công trình nghiên cứu văn

học và báo chí như “Nhà văn Việt Nam hiện đại, tập I” (1941, 1942) Cuốn

sách bao quát một thời kỳ văn học sôi động, phong phú và phát triển mạnh mẽ

từ đầu thế kỳ 20 đến năm 1942 Trong bộ sách tác giả Vũ Ngọc Phan viết về

79 tác phẩm ở đủ các thể loại: thơ trữ tình, thơ trào phúng, tiểu thuyết, phóng

sự, nghiên cứu phê bình văn học và tùy bút Ông phân tích, định giá và

“hướng dẫn người ham chuộng văn chương” những căn cứ để thưởng thức

tác phẩm “Nhà văn hiện đại” là bộ sách khảo cứu và phê bình văn học đương thời một cách công phu, thẳng thắn, nói có sách mách có chứng; “Giáo trình nghiệp vụ báo chí, tập II” (Khoa Báo chí trường Tuyên huấn Trung

ương, 1977) nêu quan điểm “Phóng sự là một trong những thể tài thông tin quan trọng của báo chí, có ít nhiều đặc trưng văn học, phản ánh sự kiện xảy

ra có thể kết hợp nghị luận, nhằm nêu lên phẩm chất tinh thần của con người

và toàn bộ xã hội theo một hệ thống quan điểm và đường lối chính trị nhất

định” [19, tr.196]; “Ký báo chí” (Nxb Văn hóa thông tin, 1992) thì đề xuất

quan niệm chia các thể loại báo chí thành các thể loại: thông tấn – chính luận– ký báo chí (Trong những lần tái bản sau của sách này và một số cuốn sáchkhác, tác giả đã điều chỉnh lại các thuật ngữ là: Thông tấn báo chí, chính luận

báo chí và Ký báo chí) [2, tr.10]; các tác giả cuốn “Tác phẩm báo chí tập I”

của khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền (1995) đã nêu ra cáchchia gồm 3 thể “Thông tấn – Chính luận và Thông tấn nghệ thuật” [32, tr.11];

“Từ điển thuật ngữ văn học” (Nxb Giáo dục, 1992) thì khẳng định “Mục

đích của phóng sự là cung cấp cho công chúng những tri thức phong phú, đầy đủ, chính xác, để họ có thể nhận thức đánh giá đúng người và việc mà họ quan tâm theo dõi ( ).Việc sử dụng một số phương tiện biểu đạt của văn học như các biện pháp tu từ, ngôn ngữ giàu hình ảnh, hướng vào thế giới bên trong (ở một mức độ nhất định) của nhân vật khiến cho phóng sự vốn từ

báo chí trở thành văn học” [17, tr.172]; Trong cuốn sách “Từ lý luận đến thực tiễn báo chí” (Nxb Văn hóa – thông tin, 1999), PGS TS Tạ Ngọc Tấn

nêu quan điểm phân chia báo chí thành 3 loại: “loại tác phẩm thông tin, loại tác phẩm chính luận, loại tác phẩm chính luận – nghệ thuật” Trong đó phóng

sự được xếp trong nhóm tác phẩm chính luận [33, tr.13]; Năm 2000, trong

cuốn sách “Các thể loại chính luận báo chí”, tác giả Trần Quang lại đề xuất

cách chia gồm: Nhóm thông tấn – nhóm chính luận – nhóm chính luận nghệ

thuật” [26, tr.12]; Trong cuốn sách “Làm báo – Lý thuyết và thực hành”

(Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2002), tác giả Trần Quang được biên soạnvới nội dung gồm 2 phần: phần 1 là các thể loại nghệ thuật – chính luận, phần

2 là một số vấn đề báo chí và báo chí học Trong đó đề cập đến thể loại phóng

sự; “Ký văn học và ký báo chí” (Nxb Văn hóa thông tin, 2003), tác giả Đức

Dũng cho rằng “Phóng sự là thể loại đứng giữa văn học và báo chí, có khả năng trình bày và diễn tả các sự kiện, con người, tình huống điển hình thông qua cái “tôi” trần thuật, vừa tỉnh táo, vừa lý trí, vừa cảm xúc với bút pháp

giàu chất văn học” [5, tr.139]; Năm 2004, trong tập đề cương bài giảng “Lịch

sử nghiên cứu lý luận báo chí ở Việt Nam”, PGS.TS Trần Thế Phiệt nêu ra

cách chia bốn gồm “Thông tấn; Chính luận; Thông tấn – nghệ thuật (Ký báo

chí); Các tác phẩm nghệ thuật trên báo” [15, tr.18] “Phóng sự báo chí hiện đại” (Nxb Thông tấn, 2004) thì nêu quan niệm “Thể loại phóng sự là một thể

loại báo chí có khả năng thông tin thời sự về người thật, việc thật một cách sâu sắc trong quá trình diễn biến Phóng sự vừa thông tin sự kiện lại vừa có khả năng thông tin lý lẽ, thông tin thẩm mỹ Phóng sự được xem là một thể

loại trọng yếu của báo chí hiện đại” [6, tr.4] Với cuốn “Phóng sự báo chí hiện đại”, tác giả Đức Dũng sẽ có cai nhìn tổng quan về đặc điểm, đặc trưng

cũng như xu hướng phát triển phóng sự hiện nay và những yêu cầu đặt ratrong quá trình sáng tạo ra tác phẩm phóng sự báo chí hiện đại Cuốn sáchcũng đề cập đến những nét cơ bản về lý luận và nghiệp vụ phóng sự

Ccá tài liệu dịch ở Việt Nam cũng đề cập đến thể loại phóng sự như: Thể loại báo chí của Xachenkô (Minks, 1986, bản tiếng Nga); Cách viết một bài báo của Arnold Boffmann, Karel Storkan, I.U Maruac (Nxb Tham khảo nghiệp vụ TTXVN, Hà Nội, 1987); Phóng sự, Nghề nghiệp và công việc của nhà báo của Karel Storkal (Hội Nhà báo Việt Nam, 1992); Bước vào nghề báo

của Lêonard Ray Teel – Ron Taylor, Trần Quang Giư và Kiều Anh dịch (NxbTP

Hồ Chí Minh, 1993), Làm tin - Phóng sự truyền hình của Brigiteet Besse và Didier Desormeaux (Nxb Thông tấn, Hà Nội, 2004); Các thể loại báo chí của

A.A Chertuchonui (Nxb Thông tấn, Hà Nội, 2004)

Một số công trình nghiên cứu chuyên ngành khác còn đề cập riêng đến các

dạng phóng sự phát trên loại hình báo chí phát thanh và truyền hình như Báo phát thanh (Nxb Văn hóa thông tin, 2004); Lý luận báo chí phát hành (Nxb Văn hóa thông tin, 2003), Sản xuất chương trình truyền hình (Nxb Văn hóa thông tin, 2002); Giáo trình “Báo chí và truyền hình” của tác giả Dương

Xuân Sơn Tập bài giảng này tập trung trình bày các vấn đề của báo chítruyền hình như vị trí, vai trò, lịch sử ra đời và phát triển của truyền hình; kháiniệm, đặc trưng nguyên lý của truyền hình, chức năng xã hội của truyền hình,kịch bản và kịch bản truyền hình, quy trình sản xuất chương trình truyền hình,các thể loại báo chí truyền hình; các thuật ngữ truyền hình, phần phụ lục kèmtheo các dạng kịch bản theo thể loại và chương trình truyền hình

Thông qua các công trình nghiên cứu kể trên có thể cho thấy: Phóng sự làthể loại được giới nghiên cứu lý luận báo chí đặc biệt chú ý trong những nămvừa qua

Tuy nhiên đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào tập trungkhảo sát những đặc điểm của phóng sự ngắn báo in Trong hoạt động báo chí,khái niệm phóng sự ngắn truyền hình, phóng sự ngắn phát thanh được xuấthiện khá nhiều Tuy nhiên, khái niệm và nhận thức về phóng sự ngắn trên báo

in còn rất hạn chế Chưa có tài liệu chuyên ngành nào nghiên cứu liên quanđến phóng sự ngắn trên báo in

Khái niệm “phóng sự ngắn” trên báo in chỉ xuất hiện ở một số bài viết trên

tạp chí, sách Tư liệu về phóng sự ngắn trên báo in rất khó tìm kiếm, lại đa

phần là tài liệu nước ngoài nên tạo nên sự khó khăn trong quá trình nghiêncứu, khai thác dạng thể này của nhà báo, nhà nghiên cứu

Kế thừa những kết quả nghiên cứu của một vài tác giả đi trước, tác giả đề

tài đi sâu nghiên cứu về “Nhận diện đặc điểm phóng sự ngắn báo in hiện đại” (Khảo sát trên các báo Thanh Niên, Hà Nội mới, Tiền Phong từ năm

2000 đến tháng 12/2013).

3.Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu xu hướng phóng sự ngắn trên một số tờ báo in hàngđầu ở Việt Nam, đề tài xác định hình thành một xu hướng mới trong thể tàibáo chí và trong thể loại báo in; góp phần xây dựng nguồn tư liệu phục vụcông tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học; hệ thống lại những thành tựu màphóng sự ngắn đem lại đối với đời sống báo chí

Hệ thống hóa những khái niệm, những vấn đề lý luận chung về phóng sựngắn trên báo in; xu hướng, hiệu quả của phóng sự ngắn và quan điểm của cácchuyên gia, nhà báo về thể loại phóng sự ngắn

Mục đích chung của đề tài này là trên cơ sở phân tích những đặc điểm cơ

bản của nội dung, hình thức các tác phẩm phóng sự ngắn trên các báo: Tiền Phong, Hà Nội mới và báo Thanh Niên, qua đó rút ra những đặc điểm nhận

dạng, đặc trưng cơ bản của thể loại phóng sự ngắn trong điều kiện hiện nay,góp phần nhỏ vào việc hoàn thiện phương pháp sáng tạo, sử dụng có hiệu quảthể loại phóng sự báo chí hiện đại

Nêu phương hướng và đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng caohiệu quả của phóng sự ngắn trên báo in trong xu thế báo chí hiện đại

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích nêu trên, tác giả nghiên cứu phải tiến hành cáccông việc sau:

- Khảo sát, phân tích, đánh giá hiệu quả của phóng sự ngắn, xu thế viết củaphóng viên và xu thế tiếp nhận của độc giả trên các báo Tiền Phong, Thanhniên, Hà Nội mới

- Tìm hiểu những vấn đề lý luận về thể loại phóng sự báo chí cũng như đặcđiểm của phóng sự Việt Nam qua các giai đoạn phát triển và sự xuất hiện củaphóng sự ngắn với những đặc trưng cơ bản

- Tiến hành khảo sát những yếu tố về nội dung và hình thức trong các tácphẩm phóng sự ngắn trên các mặt báo: Tiền Phong, Hà Nội mới và báo ThanhNiên trong giai đoạn 2000 - 2013;

- Nêu ra những đặc điểm về nội dung và hình thức của thể loại phóng sựngắn trên báo in hiện nay trên cơ sở phân tích các yếu tố về nội dung và hìnhthức của các tác phẩm phóng sự ngắn trên các báo: Tiền Phong, Hà Nội mới

và báo Thanh Niên trong giai đoạn 2000 - 2013 và so sánh với đặc điểm củaphóng sự Việt Nam giai đoạn trước và phóng sự nói chung;

- Đưa ra những giải pháp để nâng cao chất lượng phóng sự ngắn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Báo Hà Nội mới, phiên bản báo in, số ra hàng ngày (từ năm 2000 đếntháng 12/2013)

- Báo Thanh Niên, phiên bản báo in, số ra hàng ngày (từ năm 2000 đếntháng 12/2013)

- Báo Tiền Phong, phiên bản báo in, số ra hàng ngày (từ năm 2000 đếntháng 12/2013)

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm tất cả các bài phóng sự ngắn đềcập đến các mặt của đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội…được thểhiện trên các báo Hà Nội mới, Tiền phong, Thanh niên

4.3 Phạm vi thời gian, không gian

- Pham vi không gian: Thực hiện tại Hà Nội

- Phạm vi thời gian nghiên cứu: Từ năm 2000 đến tháng 12/2013

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu.

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn này được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác –Lênin, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về báo chí và kế thừa thànhquả của những công trình nghiên cứu trước đó

5.2.Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 Phương pháp luận

- Nền tảng xuyên suốt của luận văn là chủ nghĩa duy vật biện chứng vàchủ nghĩa duy vật lịch sử; nhất là khi phân tích cần phải tuân theo các quy luậtkhách quan của cuộc sống, thực tiễn, cụ thể là các xu hướng mới của báo chí

- Xu hướng phát triển của báo chí hiện đại, xu thế viết bài trên báo in

- Xu hướng, thị hiếu đọc của độc giả đối với báo in

- Cơ sở lý luận báo chí, truyền thông hiện đại đối với thể loại phóng sựngắn trên báo in; bài viết nghiên cứu, tổng kết thực tiễn nhằm đặt vấn đề mớicho lý luận

5.2.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích tài liệu (theo cả định tính và định lượng) Sử

dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu: phân tích tác phẩm, thống kê, sosáh, quan sát, tổng hợp các luận điểm Các tài liệu gồm: Phóng sự ngắn đăngtrên báo Hà Nội mới, Tiền Phong và Thanh Niên

- Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi dành cho nhóm đối tượng như:phóng viên của báo Hà Nội mới, Tiền Phong, Thanh Niên; bạn đọc của báo

Hà Nội mới, Tiền Phong, Thanh Niên; phóng viên một số tờ báo in; các nhàbáo chuyên viết phóng sự…

- Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chung như: Phântích - tổng hợp, quy nạp – diễn dịch, mô hình hóa – khái quát hóa

6 Đóng góp mới của đề tài

- Làm phong phú thêm tài liệu liên quan đến lý luận về các thể loạiphóng sự báo chí hiện nay Xây dựng hệ thống khái niệm, quan niệm mớitrong các thể loại báo chí

- Định hình và xác định xu hướng mới trong hoạt động báo chí

- Phân định, xác định rõ ràng sự giống nhau và khác nhau giữa thể loạiphóng sự ngắn với các thể loại phóng sự khác

7 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của đề tài

7.1 Ý nghĩa lý luận

Đẩy mạnh xu thế viết phóng sự ngắn trong thể tài phóng sự nhằm làmphong phú thêm các thể loại báo chí, tạo sức hấp dẫn riêng của tờ báo đối vớiđộc giả, qua đó góp phần nâng cao vị thế, thương hiệu của tờ báo Đồng thờiđáp ứng nhu cầu, thị hiếu và thói quen đọc của độc giả hiện nay Vì thế bướcđầu kết quả của luận văn đóng góp về mặt khoa học, lý luận:

- Hệ thống hóa các quan niệm, khái niệm, tài liệu về phóng sự ngắntrên báo in

- Làm phong phú thêm lý luận về nội dung, đối tượng phóng sự ngắntrên báo in

- Tiếp tục khẳng định xu thế phát triển mới của báo chí nói chung vàphóng sự nói riêng; sự phong phú của các thể loại và xu hướng viết báo, xuhướng tiếp nhận

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Làm tài liệu để các cơ sở đào tạo báo chí, các cơ quan báo chí, cácnhà báo, các cơ quan có liên quan tham khảo phục vụ chuyên môn

- Phục vụ các cơ sở đào tạo báo chí, các cơ quan báo chí, các nhà báo

và những người có nhu cầu tìm hiểu về phóng sự ngắn trên báo in

8 Cấu trúc của luận văn.

Luận văn này gồm mở đầu, kết luận và 3 chương nội dung là:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thể loại phóng sự ngắn.Chương 2: Đặc điểm của phóng sự ngắn trên các báo Tiền phong, ThanhNiên, Hà Nội mới giai đoạn 2000 - 2013

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng phóng sự ngắn hiện nay

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ

THỂ LOẠI PHÓNG SỰ NGẮN 1.1 Những vấn đề lý luận về thể loại phóng sự và phóng sự ngắn báo chí

1.1.1 Lý luận về thể loại phóng sự báo chí

1.1.1.1 Quan điểm về thể loại

Cho đến nay vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về thể loạiphóng sự ngắn Người Đức, những người nổi tiếng về sự chính xác và logictrong tư duy thì coi phóng sự ngắn chỉ đơn giản là sự đưa tin Họ luôn hướngtới tính xác thực và ngắn gọn khi trình bày các sự kiện Người Pháp, nhưngngười hài hước và tế nhị lại theo đuổi khả năng trình bày những cuộc điều trađối vối những cuộc đời, những con người bí mật, kì bí Có lẽ vì thế mà ngườiPháp coi phóng sự ngắn là điều tra và sức hấp dẫn ở đây là phải nêu đượcnhững sự kiện, khám phá những nguyên nhân mới mẻ của sự việc Còn người

Mỹ, những con người thực dụng lại luôn quan tâm đến việc tìm ra được đúngngười đại diện cho quyền lợi của mình là xem phóng sự ngắn hấp dẫn nhất ởchỗ có thể mô tả, tường thuật các cuộc họp

Đối với từng tác giả khác nhau cũng có những ý kiến khác nhau vềphóng sự ngắn Hai giáo sư bộ môn Báo chí trường đại học Tennese StannyJonhson và Jolian Narit trong cuốn sách “Người phóng viên toàn năng” chorằng : Phóng sự ngắn là một bài tường thuật ngắn hoặc một bài báo được pháttriển và xử lý một cách có tính văn học Quan điểm này công nhận phóng sựngắn là một thể tài báo chí có khả năng sử dụng các yếu tố văn học mà chấtlượng, giá trị này thuộc vào nhân cách của người viết Tuy nhiên, trọng tâmđược đặt vào khía cạnh thông tin, vào cách xử lý cụ thể tài liệu và sự việc.Người phóng viên có khả năng trả lời sau: Chuyện gì xảy ra? Chuyện ấy có

liên quan đến những ai? Chuyện ấy diễn ra vào thời gian nào? Ở đâu? Chuyện

ấy diễn ra như thế nào và tại sao lại xảy ra chuyện ấy?

GS.TSKH Phương Lựu nhấn mạnh tính chất chính luận của phóng sự:

“Phóng sự nổi bật bằng những sự thật xác thực, dồi dào và nóng hổi” Nội

dung chủ yếu của phóng sự lại thiên về vấn đề mà người viết muốn đề xuất vàgiải quyết Phóng sự do đó, mặc dù chất liệu chủ yếu vẫn là người thật, việcthật, nhương có màu sắc chính luận

Lấy những tiêu chí như tính xác thực, tính thời sự, giọng điệu, văn bản

đa nghĩa hay văn bản đơn nghĩa, hư cấu hay không hư cấu… để phân biệtgiữa ký văn học và ký báo chí, nhà nghiên cứu Hoàng Ngọc Hiến cho rằng:

Có lẽ phóng sự là thể loại ký báo chí hơn cả

Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Nam lại cho rằng: Phóng sự là một thể

ký nhằm ghi chép một vấn đề , sự việc nào đó có ý nghĩa thời sự So với tùybút, bút kí, phóng sự có mục đích cụ thể trực tiếp phạm vi và đặc điểm đượcquy định chặt chẽ Đó là thể văn gần với khoa học hơn là nghệ thuật, giàu yếu

tố thông tin hơn là yếu tố trữ tình Giá trị của một phóng sự trước hết là ở vấn

đề nó nêu ra là cấp thiết, có giá trị văn học khi nó đi sâu khắc họa thế giới nộitâm, miêu tả tính cách nhân vật, với lời văn giàu hình ảnh và cảm xúc

Cũng nói về phóng sự, từ điển nghệ thuật văn học khẳng định: Mụcđích của phóng sự là cung cấp cho công chúng những tri thức phong phú, đầy

đủ, chính xác, để họ có thể nhận thức, đánh giá đúng người và việc mà họđang quan tâm theo dõi Việc sử dụng một phương tiện biểu đạt của văn họcnhư các biện pháo tu từ, ngôn ngữ giàu hình ảnh, hướng vào thế giới bên

trong (ở một mức độ nhất định) của nhân vật…khiến cho phóng sự vốn từ báo

chí, có thể trở thành văn học

Trong cuốn giáo trình Nghiệp vụ báo chí-tập 2 (Khoa Báo chí – TrườngTuyên huấn Trung ương) cũng nêu quan điểm: Phóng sự là một trong những

thể tài thông tin quan trọng của báo chí, có ít nhiều đặc trưng văn học, phảnánh sự kiện xảy ra có thể kết hợp nghị luận, nhằm nêu lên phảm chất tinh thầncủa con người và toàn bộ xã hội theo một hệ thống quan điểm và đường lốichính trị nhất định (19.tr196) Quan điểm này xác đinh phóng sự là thể tàithông tin quan trọng, gần gũi với văn học Phóng sự không chỉ đơn thuầnmiêu ta, tường thuật sự việc mà còn kết hợp với những lý lẽ, đánh giá Các sựkiện được đề cập đến trong phóng sự là những sự kiện có ý nghĩa chính trị -

xã hội

Trong phần viết về “các thế kỉ văn học” của sách lý luận văn học củatrường đại học tổng hợp, Hà Nội, giáo sư Hà Minh Đức cho rằng: Về cơ bảnphóng sự cũng có đặc tính của một thiên ký sự: chú trọng sự kiện khách quan,tôn trọng tính chính xác của đối tượng miêu tả Những phóng sự lại đồi hỏitính thời sự trực tiếp “Phóng sự được viết ra nhằm giải đáp những vấn đề nào

đó xã hội đang quan tâm Người viết trình bày một cách khách quan diễn biếncủa câu chuyện, sự việc, đồng thời cũng nhằm chứng minh cho một kết luậncủa mình hoặc từ đó đề xuất ra những vấn đề xã hội nhất định Phóng sự rấtxác thực trong sự việc và chi tiết nhưng có khuynh hướng rõ rệt” Đúng nhưmột nhà văn đã nói: “ Phóng sự là một thể văn xung kích” (9,tr194-208)

Trong cuốn sách “Ký văn học và ký báo chí” tác giả Đức Dũng chorằng : “Phóng sự là thể loại đứng giữa văn học và báo chí, khả năng trình bàydiễn tả những sự kiện, tình huống điển hình thông qua cái “ tôi” trần thuật,vừa tỉnh táo, vừa lý trí, vừa cảm xúc với bút pháp giàu chất văn học” (6,tr.239) Quan niệm này cho rằng, phóng sự là thể loại đứng giữa, là gạch nốigiữa văn học và báo chí, không chỉ mô tả sự kiện đơn lẻ mà được xem xéttrong quá trình phát sinh, phát triển Ở đây, tác giả muốn nhấn mạnh vai tròcủa người viết qua việc thẩm định hiện thực và cảm xúc.Thể loại phóng sự làmột thể loại báo chí có khả năng thông tin thời sự về người thật, việc thật một

cách sâu sắc trong quá trình diễn biến Phóng sự vừa thông tin sự kiện lại vừa

có khả năng thông tin lí lẽ, thông tin thẩm mĩ Phóng sự được xem là một thểloại trọng yếu của báo chí hiện đại

Phóng sự là một thể loại báo chí, phản ánh những sự kiện, sự việc, vấn

đề đang diễn ra trong hiện thực khách quan có liên quan đến hoạt động và sốphận của một hoặc nhiều người bằng phương pháp miêu tả và tường thuật, kếthợp nghị luận ở mức nhất định Trong phóng sự, vai trò của cái “tôi” trầnthuật – nhân chứng khách quan rất quan trọng

Như vậy, trong bối cảnh thế giới hiện đại, phóng sự không còn dừng lại

ở sự mô tả đơn giản Hơn thế nữa, nó đã tiếp cận một cách chân thực và đadạng trong việc trình bày hiện thực – một hiện thực phức tạp, liên tục pháttriển và biến động không ngừng bởi những chi tiết cụ thể, đồng thời vớinhững năng lực khái quát cao Trong hoàn cảnh nào, phóng sự cũng xứngđáng là một vũ khí sắc bén để đánh giá sâu sắc một vấn đề

1.1.1.2 Các dạng phóng sự ngắn

Phóng sự báo chí hiện đại ở nước ta hiện nay đang có sự giao thoa,chuyển hóa một cách mạnh mẽ cùng các thể loại báo chí khác, trong quá trìnhnày đã tạo ra môt số dạng phóng sự báo chí có hình thức và nội dung rất linhhoạt Chúng ta có thể phân chia các dạng phóng sự trên cơ sở của nhiều tiêu

chí khác nhau như tiêu chí về loại hình (Báo in, báo hình, báo mạng điện tử, báo phát thanh, báo ảnh) tiêu chí về đối tượng phản ánh, tiêu chí về phương

pháp phản ánh, tiêu chí về dung lượng tác phẩm…Theo tác giả Đức Dũngtrong cuốn sách “Phóng sự báo chí hiện đại” (7,tr20), tác giả phân chia theotiêu chí về đối tượng phản ánh thì phóng sự gồm các dạng sau:

- Dạng phóng sự ngắn phản ánh những vấn đề của đời sống

Phóng sự báo chí có nhiệm vụ phản ánh về những sự thật chứa đựngmâu thuẫn trong đời sống Những mâu thuẫn này có thể xuất hiện từ chính

bản thân các sự kiện đời sống nhưng cũng có thể tồn tại dưới dạng là nhữngvấn đề nổi bật, có sức hút sự quan tâm của công chúng Như vậy, cùng vớicác thể loại khác như bình luận, chuyên luận, lý chính luận, phóng sự báochí có nhiệm vụ phản ánh phân tích và làm sáng tỏ những ván đề của đờisống và trong một mức độ nào đó, phóng sự đã giao thoa với những thể loạinày Đặc điểm dễ nhận thấy trong quá trình giao thoa đó là vấn đề trờ thànhnội dung trung tâm của tác phẩm phóng sự Tất nhiên đó phải là những vấn

đề tiêu biểu, xác thực và phải đáp ứng nhu cầu thông tin thời sự Tuy khôngtrực tiếp phản ánh những sự kiện lớn, những tình huống nổi bật nhưngnhững vấn đề mà dạng phóng sự này đề cập vẫn có sức lay động rất lớn- từnhững vấn đề có tầm bao quát rộng lớn đến những vấn đề có phạm vi nhỏhơn đời sống hàng ngày

Dạng phóng sự vấn đề này luôn chiếm một tỷ lệ lớn nhất trong cácdạng phóng sự trên báo chí nước ta hiện nay Điều này có nguyên do ở chỗ:không phải ngày nào cũng có những sự kiện lớn xảy ra và không phải sự kiệnnào cũng có thể trở thành đề tài cho phóng sự nhưng các vấn đề cần phân tích,giải đáp thì luôn thường trực mọi lúc, mọi nơi trong đời sống

Dạng phóng sự ngắn chân dung

Đây là dạng phóng sự giao thoa, kết hợp với thể loại ký chân dung.Hiện nay dạng phóng sự này đang chiếm ưu thế lớn trong một số tờ báo cóảnh hưởng và phạm vi phát sóng tương đối lớn như các báo Quân đội Nhândân cuối tuần, Lao Động, Hà Nội mới, Sài Gòn Giải Phóng, Tiền Phong,Thanh Niên, Tuổi Trẻ TPHCM, Người Lao động Thể loại này có nhiệm vụ

phản ánh về những con người tiêu biểu (cho cái tốt hoặc cái xấu) trong đời

sống Con người trong dạng phóng sự này có thể là cá nhân nhưng cũng cóthể là một tập thể

Phóng sự ngắn chân dung là sự kết hợp nhũng ưu thế của phóng sự báochí và thể ký chân dung, trong đó tính chất ký chân dung được thể hiện ở việclấy con người làm đối tượng chủ yếu để phản ánh, còn những đặc điểm củaphóng sự cũng được bộc lộ rõ nhất ở những yếu tố hình thức và trong cáchthức tái hiện những chân dung đó Điều này được biểu hiện ở các tít phụ, ởnhững chi tiết sống động, ở bối cảnh và nhất là ở năng lực khái quát và cáigóc nhìn mang đậm chat nhân văn của nhân vật trần thuật…

Phóng sự ngắn chân dung có thể phản ánh cả chân dung cá nhân vàchân dung tập thể Bao giờ nó cũng tìm đến những chi tiết, sự kiện khi conngười – nhân vật của tác phẩm – trong một bối cảnh điển hình nào đó để tựthân các chi tiết sự kiện ấy bộc lộ tính cách tiêu biểu của nhân vật Bằng khắchọa rõ nét bối cảnh sống, chiến đấu, lao động, học tập của nhân vật, tác phẩmphóng sự chân dung đã cho phép độc giả có được ý niệm rõ rệt về cuộc sốngrộng lớn xung quanh nhân vật đang trong thể vận động phát triển của nó Đó

là một bức tranh sinh động vừa có tính khái quát, vừa chi tiết, cụ thể

Dạng phóng sự ngắn phản ánh các sự kiện thời sự

Trong quá trình vận động và phát triển, cuộc sống luôn xảy ra hàng loạtnhững sự việc, sự kiện với những tính chất và tầm quan trọng khác nhau…Trong đó, một số sự kiện có thể trở thành đề tài cho phóng sự báo chí nhưcháy nhà, sập hầm gây hậu quả nặng nề, một vụ cháy rừng, một quyết địnhgây ra những hậu quả nghiệp trọng, một vụ án lớn, một tai nạn giao thôngnghiêm trọng…Trong trường hợp này, tác phẩm phóng sự có thể giao thoavới các thể loại có năng lức phản ánh sự kiện như tường thuật, ghi nhanh hoặcbài thông tấn Biều hiện cụ thể nhất của sự giao thoa này là sự kiện trở thànhnội dung trung tâm trong tác phẩm phóng sự

Những sự kiện được chọn để thể hiện trong bài phóng sự thường phảiđáp ứng được một số yêu cầu như có cấp độ điển hình cao, đáp ứng yêu cầu

thông tin thời sự, chứa đựng mâu thuẫn hoặc những câu hỏi cần làm sáng tỏ,gợi lên những vấn đề công chúng quan tâm…

Tác phẩm phóng sự sự kiện phải bám sát hiện thực đời sống để phản ánh

sự kiện trong toàn bộ quá trình phát sinh, phát triển của nó Nhiệm vụ chủ yếucủa một phóng sự sự kiện là diễn tả một cách sinh động quang cảnh, hiện trạngcủa sự kiện trong toàn bộ dáng vẻ có thực của nó Đôi khi, tác phẩm phóng sự sựkiện còn có thể đề cập nguyên nhân và nêu lên những vấn đề đặt ra sau sự kiệnđược phản ánh trong tác phẩm Điều đáng chú ý là trong dạng phóng sự này, một

số yếu tố thuộc về hình thức thể hiện của thể loại phóng sự nói chung (như ngôn

từ, ngữ điệu, bút pháp, giàu hình ảnh, đậm chất văn học…hơn) có phần bị hạn

chế, không thực sự sinh động như các dạng phóng sự khác

Dạng phóng sự ngắn điều tra

Phóng sự điều tra là một dạng kết hợp giữa phóng sự báo chí với thểloại điều tra

Chúng ta đã biết một trong những đặc điểm cơ bản của thể loại điều tra

là phải trả lời được những câu hỏi mà cuộc sống đang đặt ra Cách trả lời củađiều tra là thông qua một hệ thống những bằng chứng xác thực và tiêu biểu

Sự kết hợp giữa phóng sự và điều tra thường diễn ra theo nguyên tắc sau: tínhchất phóng sự được thể hiện ở những yếu tố thuộc về hình thức của tác phẩmnhư ngôn ngữ, bút pháp, giọng điệu, sự xuất hiện của nhân vật trần thuật…Còn đặc điểm thể loại của điều tra thì được thể hiện chủ yếu trong việc huyđộng những chi tiết, số liệu, dữ liệu, nhằm xây dựng một hệ thống luận cứnhằm làm sáng tỏ cái logic bên trong thể hiện bản chất của sự thật mà tácphẩm đề cập, trả lời được câu hỏi mà cuốc sống đặt ra Trong những bàiphóng sự điều tra, hình thức phóng sự có thể giúp tác giả trình bày những vấn

đề gai góc, căng thẳng một cách mềm mại, linh hoạt Dạng bài này thườngđược sử dụng trong trường hợp khi đứng trước những sự kiện, tình huống,

hiện trạng nào đó vẫn đang còn những câu hỏi chưa được trả lời hoặc cónhiều cách trả lời khác nhau.

Dạng phóng sự ngắn phản ánh những hoàn cảnh, hiện trạng

Trong thực tế của đời sống báo chí nước ta còn khá phổ biến một dạngphóng sự phản ánh về những hoàn cảnh, hiện trạng của đời sống mà khôngnhất thiết phải đề cập các mâu thuẫn hay trả lời những câu hỏi

Dạng phóng sự này có nhiệm vụ khám phá, phát hiện và cung cấp chođọc giả những thông tin mới mẻ, lý thú và bổ ích Nó phải giúp cho người đọcnhững kiến thức xác thực, cụ thể và sinh động về đời sống xung quanh họ.Nói cách khác, nó giúp cho công chúng những kiến thức cần thiết để suynghĩ, nhận thức và hành động

1.1.1.3 Cái “tôi” trần thuật trong phóng sự ngắn

Ngay từ năm 1992, trong cuốn sách “Ký báo chí”, tác giả Đức Dũng đãchỉ ra vai trò của tác giả trong phóng sự với tư cách là một nhân vật trần thuật

Và cũng là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ “cái tôi trần thuật” để nói về vaitrò của nhà báo trong tác phẩm phóng sự Từ đó đến nay, thuật ngữ đó đã trởnên quen thuộc, được mọi người nhắc đến nhiều

Trong các đặc điểm của phóng sự báo chí, chúng ta thấy nổi lên vai tròcủa nhân vật trần thuật – tác giả - nhân chứng khách quan trước hiện thực.Tất nhiên, tác giả phóng sự không hề có mục đích nhằm tự biểu hiện mìnhnhư cái tôi trữ tình trong văn học Cái “tôi” trong phóng sự là cái “tôi” trầnthuật Nó đóng vai trò như chất men làm cho các dữ kiện của sự thực đượchòa quyện trong một quan niệm thống nhất Đó là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quatoàn bộ nội dung của tác phẩm, làm nên linh hồn và bản sắc của tác phẩm

Sự xuất hiện của “cái tôi trần thuật” là một đặc điểm nổi bật của phóng sựbáo chí Đó là cái tôi vừa logic, lý trí, giàu lý lẽ và trong một mức độ nào đó

có thể sự dụng sức mạnh của cảm xúc Với tư cách là nhân chứng khách quan,

là người trực tiếp chứng kiến và trình bày sự kiện, người trực tiếp thẩm định

và kà người nhập cuộc, tác giả phóng sự phải luôn khách quan để có thể đưa

ra một quan điểm chính thống, một cách nhìn đúng đắn, hướng cho côngchúng tiếp nhận sự thật “Cái tôi trần thuật” không chỉ giúp cho công việcphản ánh sự kiện một cách sinh động, nhiều chiều mà con bộc lộ trực tiếp vốnvăn hóa ứng sử của người viết

Trong phóng sự báo chí, sự tham gia của các nhân chứng trực tiếp và giántiếp có thể tạo ra bản sắc riêng của từng tác phẩm cụ thể Trong đó, tác giả lànhân chứng có vai trò quan trọng nhất So với nhân chứng trong các thể loạibáo chí khác, nhân chứng trong phóng sự có bản sắc hơn, sinh động và cụ thểhơn rất nhiều Với tư cách là người trực tiếp chứng kiến toàn bộ hoặc mộtphần sự kiện, có nhiệm vụ tô chức toàn bộ nội dung tác phẩm, tác giả phái ghinhận sự xuất hiện của các nhân chứng này thông qua diện mạo, hành vi, suynghĩ của họ Tất nhiên, điều quan trọng nhất mà các nhân chứng đóng gópcho tac phẩm trước hết phải là chất lượng thông tin trong ý kiến của họ phátbiểu trực tiếp trong tac phẩm

Chúng ta đã biết về phương diện nội dung, đặc điểm nổi bật của phóng sựbáo chí là nó có khả năng phản ánh hiện thực dưới dạng một bức tranh nóngbỏng hơi thở của đời sống Bức tranh ấy vừa có sức khái quát, vừa chi tiếtsống động với những con người và sự việc xác thực Những con số, sự kiện,tình huống, con người ấy được coi là nguyên liệu để xây dựng tac phẩm Mộtphóng sự hay còn phải có được những luận cứ tiêu biểu, gây ấn tượng mạnh

mẽ và cung cấp được những chi tiết sinh động mả bản thân người viết quansát, thu thập được để công chúng có thể hình dung vấn đề, sự kiện, con người,hoàn cảnh, tình huống…một cách sống động như thể chính họ đang được trựctiếp chứng kiến Việv tái hiện những chi tiết một cách sinh động chíng là mộttrong những thế mạnh của phóng sự so với các thể loại báo chí khác Trong

đó, các nhân chứng có vai trò như là những thành phần không thể thiếu được

để làm nên bản sắc của tác phẩm

1.1.1.4 Ngôn ngữ trong phóng sự ngắn

Phóng sự ngắn gây ấn tượng với công chúng trước hết là ở khả năng phảnánh sự thật của nó Tuy nhiên, người ta vẫn tìm thấy sự thật qua các thể loạibáo chí khác như tin tức, điều tra, tường thuật…Vậy là buộc phải có yếu tốthứ hai – Đó là việc trình bày sự thật với một bút pháp linh hoạt, ngắn gọn,ngôn ngữ đơn giản nhưng giàu chất văn học và nhất là sự thẩm định của tácgiả trước sự thật Điều này vô cùng quan trọng Lối thông tin khách quan, khôkhan hay thông tin định hướng bằng lý lẽ như các thể luận đều có những hạnchế riêng, phóng sự ngắn đã khắc phục được những điểm yếu này bằng cáchthông tin thời sự nhưng có hình ảnh hơn, sinh động hơn, cảm xúc hơn và cóthể đến với họ qua tiếng nói đồng cảm của trái tim và ngôn ngữ, giọng điệu

Theo Giáo sư Caren Xtorocan:

“Việc người đọc sau chiến tranh chán ngấy sự hư cấu và khao khát muốn biết những điều chân thực đã gợi ý cho các nhà văn cũng như những người xuất bản báo, Ban biên tập tờ báo Tin văn học (Pháp) đã mời những nhà văn

có tiếng như Giăng Cốc tơ, Giooc giơ Gira, Ăng-đre Mô-roe tham gia đều đặn vào mục phóng sự mới.”

Chính sự tham gia của các nhà văn vào thể loại này đã là một trongnhững nguyên nhân trực tiếp làm thay đổi không chỉ chất lượng mà còn vềcác phương tiện khác như đặc điểm, kết cấu, bút pháp, giọng diệu của thểloại này

Với tư cách là một thể loại báo chí, phóng sự ngắn có nhiệm vụ trước hết

là thông tin thời sự về người thật, việc thậy trong một quá trình phát triểnđồng thời là trả lời những câu hỏi mà hiện thực đề ra, đạp ứng yêu cầu chungđối với tác phẩm báo chí Tuy nhiên, tác giả vẫn có thể sử dụng kết hợp một

lối thể hiện vừa là thông tin thời sự, vừ giàu chất văn học để nhằm tạo ragiọng điệu phong phú, linh hoạt Vẫn là trên cơ sở thông tin sự kiện có thật,tiêu biểu, đáp ứng yêu cầu thới sự, nhưng việc trình bày sự thật của phóng sựbáo chí sinh động hơn, có bề dày và có bản sặc hơn nhiều so với bất cứ thểloại báo chí nào.

Trong phóng sự ngắn, tác giả vẫn thẳng thắn bày tỏ những quan niệm củamình trước sự thật – trong nhiều trường hợp, tác giả sử dụng những lập luận

có tính logic (giống như trong các thể luận) nhưng lập luận đó nhìn chung

vẫn mềm mại hơn, có sức thuyết phục hơn do được thể hiện thông qua ngôn

ngữ giàu hình ảnh và cảm xúc “Trong tác phẩm phóng sự, tác giả có thể sử dụng toàn bộ những cách thức cần thiết để tạo ra những giọng điệu phong phú, linh hoạt nhằm phản ánh hiện thực một cách sinh động” Ngoài việc sử

dụng tổng hợp các yếu tố tả, thuật, bình xen kẽ với những đoạn nghị luận,phóng sự còn tạo điều kiện để người trần thuật xuất hiện với giọng điệu riêng.Như vậy, để viết được tác phẩm phóng sự ngắn có chất lượng, người làmbáo hiện đại không chỉ phải có kinh nghiệm, sự hiểu biết xã hội để tìm kiếm,lựa chọn sự kiện, vấn đề để biết cách mổ xẻ sự thật hợp lý mà còn phải có kĩnăng sử dụng các thủ pháp nghệ thuật một cách hiệu quả như tả, thuật, bình,

so sánh, liên tưởng, hồi tưởng, đặc tả…Điều này còn tạo ra được những tínhcách riêng của người viết trong tác phẩm phóng sự ngắn báo chí

1.1.2 Đặc điểm của phóng sự Việt Nam qua các giai đoạn phát triển và

sự xuất hiện phóng sự ngắn

1.1.2.1 Giai đoạn 1930 – 1945

Đây là giai đoạn sơ khai của phóng sự Việt Nam được mở đầu với loạt bài

phóng sự “Tôi kéo xe” của tác giả Lam Tang – Vũ Đình Chi Phóng sự Việt

Nam đã nở rộ cả một cao trào phóng sự khắp cả trong Nam ngoài Bắc Chỉtrong vòng mười năm, các nhà văn, các nhà báo liên tiếp trình làng một khối

lượng tác phẩm phóng sự đồ sộ, có thể kể đến như: Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô, Lục xì, Một huyện ăn tết…của Vũ Trọng Phụng; Tập án cái đình, Việc làng…của Ngô Tất Tố; Ngoại ô, Ngõ hẻm, Thanh niên trụy lạc…của Nguyễn Đình Lạc; Trước vành móng ngựa của Hoàng Đạo; Hà Nội lầm than, Làm tiền, Làm dân…của Trọng Lang; Tôi làm xiếc của Tạ Hữu Thiên; Phù du và Nhan sắc của Lãng Tử; Hầu Thánh của Lộng Chương…

“Theo tập hợp của các tác giả Phan Trọng Trường, Nguyễn Cừ, NguyễnHữu Sơn qua ba tập sách Phóng sự Việt Nam 1932 -1945 xuất bản năm 2000thì chỉ riêng thời kỳ này đã có sự góp mặt của 63 tác giả với hơn 120 tácphẩm phóng sự tiêu biểu” Mà có thể đây chưa phải là con số chính xác vềdiện mạo phóng sự Việt Nam thời kỳ 1930-1945 vì như nhà nghiên cứu Phan

Trọng Thường đã bày tỏ: Một phần do sự mai một của nhiều tờ báo, sự thất lạc của nhiều tác phẩm, một phần do nhiều năm trước chúng ta còn có những cách nhìn nhận đánh giá khác nhau về một số tác phẩm, đặc biệt là những tác phẩm về những mặt trái, những tệ nạn xã hội…Cho nên, những thành tựu của phóng sự chưa được giới thiệu hết Dẫu vậy, với những gì lịch sử đã lưu lại được về phóng sự thời kỳ này, không thể không thừa nhận rằng: chưa bao giờ trong lịch sử văn học Việt Nam trước năm 1930 lại có một thời đại phóng

sự hoành tráng và rực rỡ đến thế.

Hiện tượng đột ngột phát sinh và chói sáng của phóng sự - một thể loạimới của văn học những năm 30 của thế kỉ XX có thể do nhiều nguyên nhân.Song trước hết phải thấy rằng chính những sự thật nóng bỏng và bức xúc củađời sống xã hội lúc đó đã làm nên động lực thôi thúc lương tâm người cầmbút Trong lúc các thể loại văn xuôi, nhất là tiểu thuyết lãng mạn quẩn quanhvới những mộng mị của ái tình, hoan lạc…đã không còn mấy hấp dẫn, hiệnthực cuộc sống lại đang đặt ra những vấn đề cần nhận thức một cách bức thiếthơn, những người cầm bút chân chính không thể nghĩ tới một phương thức

chuyển tải thông tin mới Gần với cảm hứng phản ánh thực tại của văn họchiện thực phê phán, nhưng trong phóng sự mọi khoảng cách từ thông tin sựkiện tới công chúng đề được rút ngắn tới mức độ tối đa, cuộc sống được táihiện trong tầm nhìn cận kề, trở nên sát thực, sinh dộng, cập nhật và đa sắcmàu hơn Bạn đọc đến với phóng sự không chỉ đến tìm ở những trang viết tảchân thực những gì họ chưa thấy, chưa từng biết mà thông qua những sự thật

đã được kiểm chứng ấy, họ còn được bừng tỉnh, vỡ lẽ về một thực trạng đầy

vô lí, bất công Cố nhiên, để có những mảng màu hiện thực giàu ý nghĩa nhânsinh như thế, đòi hỏi các nhà văn cũng phải trải qua những chặng đường laođộng nghệ thuật hết sức đặc biệt

Giai đoạn này, Vũ Trọng Phụng với những phóng sự hay và những tiểuthuyết kiệt tác đã đưa ông lên hàng “chiếu nhất” thuộc hai lĩnh vực tiểu thuyết

và phóng sự Đối với ông, tuy sự tôn vinh thuộc hai thể tài riêng, nhưng nếukhông có “ông vua phóng sự” thì cũng khó lòng có “tiểu thuyết gia trác tuyệt”

Vũ trọng Phụng, vì “trác tuyệt” của ông so với các nhà tiểu thuyết Việt Namhiện đại là ở thể tiểu thuyết phóng sự

Vũ Trọng Phụng viết 7 thiên phóng sự và 7 cuốn tiểu thuyết Riêng về

tiểu thuyết, theo trình tự thời gian được viết như sau: Dứt tình (1934); Giông

tố, Số đỏ, Vỡ đê, Làm đĩ (1936); Lấy nhau vì tình (1937) và Trúng số độc đắc

(1938)

Có thể nói, trong tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng đều ít nhiều có chưa cái

“giọng” phóng sự Ở đây chúng tôi chỉ xin kháo sát ba tác phẩm Giông tố, Số

đỏ, Vỡ đê vì thấy trong những tác phẩm này “ giọng” phóng sự diễn ra thườngxuyên, rõ rệt, trở thành cái chất khá đậm đà trong tác phẩm

Phóng sự Việt Nam thời kỳ mở đầu 1930 - 1945 đã thỏa mãn cơ bảnnhững đòi hỏi của hiện thực cuộc sống bộn bề những sự kiện, đã tác nghiệpnhanh nhạy, cập nhật theo phương thức và yêu cầu thông tấn báo chí Và điều

đặc biệt là phóng sự thời kì này đã chưng cất hiện thực ngổn ngang bằng nhãnquan thẩm mĩ văn chương để có những tác phẩm giàu ấn tượng cho đôngđảo bạn đọc Thực sự đáp ứng những yêu cầu về nhiều mặt mà cuộc sống

xã hội trông đợi nên phóng sự có được mùa gặt bội thu như thế cũng làđiều hiển nhiên

1.1.2.2 Giai đoạn 1945 – 1975

Phóng sự trong giai đoạn này quy mô lẫn chất lượng đều có phần đơn giảnhơn Phóng sự hiện hữu dưới dạng những ghi chép, tường thuật, kể việc…trong khuôn khổ hoạt động thông tin báo chí thông thường cho phù hợp vớinhu cầu tiếp nhận của đại đa số quần chúng khi ấy nên không có được nhữngtầm vóc đáng kể

Trên các báo lớn thời kì này lẻ tẻ vẫn có những phóng sự phản ánh cuộcđấu tranh chống giặc bắt lính trong các vùng tạm chiến, lên án tội ác của giặc,

ca ngợi những tấm gương quên mình vì đồng đội…nhưng hầu như không mấy

để lại ấn tượng về thể loại Ngay cả Thép Mới vào những năm cuối của cuộckháng chiến chống Pháp có những phóng sự chiến tranh khá đặc sắc như

“Pháo binh tuổi trẻ của ta”, “Dân công hỏa tuyến”, “Giờ phút cuối cùng của địch ở Điện Biên Phủ”…song lúc đó ít ai xem đây là những tác phẩm

phóng sự với đúng nghĩa của nó Rõ ràng thời đại đã tạo ra những thăng trầmcủa thể loại Sở dĩ phóng sự có vẻ mờ, chìm đi trước sự phát triển sực rỡ của

ký sự chống Pháp là bởi trước hết ký sự là thể loại có khả năng co dãn dunglượng rất linh hoạt để có thể phù hợp với quy mô của mọi loại đối tượng phảnánh trong hiện thực

Trước những sự kiện dồn dập của cuộc chiến, hình thức ký sự giúp chongười cầm bút chớp lấy cơ hội ghi lại tối đa các biến cố, không cần sự lắngđọng bình bản, suy tưởng, ngẫm ngợi như tùy bút, bút ký, hoặc dụng công tổchức sự kiện, nhân vật trong các mối quan hệ vi mô phức tạp như truyện ký

Ngoài ra, ký sự còn có khả năng dung chứa hiện thực trong mọi chiều kích cỡlớn – bé, rộng - hẹp ở mọi sắc thái ngổn ngang, bề bộn của nó Người viết chỉcần ghi đúng, ghi đủ, ghi được nhiều điều xác thực, không cần phải có nhữngcốt truyện chặt chẽ hay những dụng công khác về nghệ thuật Đây là chưa kểtrong thời kì kháng chiến chống Pháp, các phương tiện kĩ thuật ghi hình, ghi

âm hiện đại còn rất thiếu thốn Ký sự hoặc ghi chép vì thế là hình thức cănbản và thích hơp để ghi lại một cách khách quan, sinh động về mọi mặt hoạtđộng của quân và dân ta lúc bấy giờ Vì chính lẽ đó, nếu từ đỉnh cao của ký sự

nà soi chiếu thì phóng sự thời kì này ắt hẳn không thể có được tầm vóc bề thếnhư thời kì hoàng kim 1930 -1945 Nói như tác giả Đức Dũng thì phóng sự

thời kì này “xuất hiện không thường xuyên, đề tài chưa đa dụng… thể loại còn nhiều lẫn lộn pha tạp”.

Đến thời kì kháng chiến chống Mỹ, phóng sự khởi sắc ngay trong bốicảnh nhảy cảm sau 1954, khi hòa bình lập lại chưa được bao lâu, Bắc – Namlại bị chia cắt, con người phải đối diện với những trận tuyến mới, không kémphần dữ dội Phóng sự không thể đứng ngoài cuộc, nhiều tác phẩm đã xuấthiện kịp thời vạch trần âm mưu và tội ác của bè lũ bán nước và cướp nước.Tuy nhiên, không bao lâu sau cái khoảnh khắc bừng dậy đó, phóng sự thời

kì chống Mỹ trở lại vị trí khiêm nhường trong dòng chảy của nền văn học anhhùng ca Bên cạnh mảng đề tài đấu chanh thống nhất Tổ quốc, phóng sự thời

kì này dã có thêm một mảng đề tài mới về xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở miềnBắc Về cơ bản, phóng sự vẫn mang hình thức của những ghi nhanh, tườngthuật với dung lượng ngắn gọn để đủ đăng trong một kì báo, nhằm động viên,

cổ vũ kịp thời Mặc dù thời kì này đã xuất hiện một số cây bút phóng sự mangbản sắc riêng như Đỗ Quảng, Thép Mới, Thanh Châu, Lê Điền, Trần MinhTân…song trước vị thế áp đảo của một số thể loại ký khác như tùy bút, bút

ký, đặc biệt là truyện ký, phóng sự vẫn không vươn tới được vai trò chủ công

Hàng loạt những tác phẩm gây tiếng vang như: Bức thư Cà Mau của Bùi Đức

Ái, Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi, Trên quê hương anh hùng Điện Ngọc của Nguyễn Trung Thành, Sống như Anh của Trần Đình Vân, Họ sống

và chiến đấu của Nguyễn Khải…đã chứng tỏ thời kì chống Mỹ là thời kì

thăng hoa của truyện ký

Nhà nghiên cứu Lã Nguyên đã từng khẳng định rằng:“Phóng sự - thểloại từng phát triển mạnh mẽ trước cách mạng, nay bỗng thiếu vắng trênvăn đàn”

Nhà nghiên cứu Hà Minh Đức, một người dành nhiều tâm huyết cho lĩnh

vực kí cũng có nhận định: Trong những năm kháng chiến, nhiều thiên phóng

sự từ mặt trận gửi về còn nóng hổi lửa thời sự Phóng sự mặt trận theo sát diễn biến của chiến dịch qua từng bước thắng lợi, từng mũi tiến quân, kịp thời thông báo những tin tức, câu chuyện và những tấm gương trong chiến đấu.

Như vậy, ở một chừng mực nào đó có thể coi thời kỳ 1945-1975, phóng

sự Việt Nam vẫn tồn tại nhưng là sự tồn tại trong những hình thức mới tuygiản đơn hơn song vẫn có sắc điệu riêng biệt của nó Để phụng sự nhiệm vụchính trị lớn lao giải phóng dân tộc, phóng sự đã phải tự gọt rũa, cưa cắt đi cái

tư chất phản tính thực tại mạnh mẽ vốn có của mình để hóa thân vào các thể

ký khác trong cái nhìn định hướng một chiều của thời đại Trong điều kiệnchiến tranh ác liệt, số phận dân tộc “ngàn cân treo sợi tóc”, yêu cầu tự điềuchỉnh ý thức sáng tạo sao cho thích ứng lý tưởng chính trị chung của cả cộngđồng là một đòi hỏi tất yếu khách quan Điều này không hề nói lên tính chấtthụt lùi hay xuống cấp về chất lượng của phóng sự Đó là cả một sự nỗ lực từtrong ý thức của người cầm bút nhằm hướng tới kiếm tìm những khả năngphản ánh thích ứng với thời cuộc một cách tốt nhất Cho nên dẫu chưa cóđược sự bề thế như giai đoạn trước, song phóng sự 1945-1975 cũng đã góp

phần tích cực vào việc ghi lại những sự kiện sục sôi đáng nhớ về một thờibom đạn chiến tranh gian khổ nhưng vô cùng anh hùng của quân và dân ta.Nói cách khác, phóng sự thời kì này đã góp thêm vào lịch sử Văn học ViệtNam và phóng sự Việt Nam một hình thức phóng sự mới, đã từng xuất hiện

ở nhiều nước trên thế giới, đó là phóng sự viết về chiến tranh giải phóngdân tộc

1.1.2.3 Thời kỳ từ sau 1986 đến nay

Thời kỳ này đã mở ra nhiều hướng tìm tòi trong tiếp nhận và thể hiện,thực sự đáp ứng nhu cầu tiếp nhận của người đọc hiện đại

Đề tài chiến tranh tiếp tục được khai thác, vẫn là mảnh đất đầy tiềm năngcủa phóng sự Tuy nhiên, nếu trước đây ống kính phóng sự được đặt ở vị trícận cảnh, để ghi lại nhưng thước phim sống động, hoành tráng về cuộc khángchiến vĩ đại của dân tộc thì thời kì này chiến tranh được nhìn lại từ một vị tríkhác Sự khốc liệt của chiến tranh hôm qua được nhìn từ số phận người línhtrở về sau chiến tranh và những mất mát thầm lặng của người ở lại Nhiều nhàbáo đã thử sức ở đề tài này, song thành công và ấn tượng nhất là những trangviết giàu cảm xúc của Minh Chuyên Dưới cái nhìn của Minh Chuyên, chiếntranh, số phận của người lính trở về với thân hình dị dạng và di chứng của sựmất trí, có người lang bạt đến gần hết cuộc đời vẫn không tìm được lối về quê

cũ Chiến tranh hằn lên trong số phận những nữ thanh niên xung phong với

nỗi khắc khoải chờ đợi hạnh phúc, với mong ước về một mái ấm bình dị Đặc

biệt, chiến tranh hiện lên qua số phận “Người lính - những người hát bè trầm trong dàn hợp xướng anh hùng của dân tộc ở thời kỳ chống Mỹ Giờ đây giữa đời thường, họ đang trải qua những nỗi khổ trần thế, những bi kịch xót xa, bất ngờ đến kinh hoàng” bởi sự tàn phá của chất độc màu da cam.

Đề tài đời tư phát triển như một quy luật tất yếu Cuộc sống đời thường

với sự “ngổn ngang, bề bộn, bóng tối và ánh áng, màu đỏ và màu đen, đầy rẫy những biến động, những bất ngờ” (Nguyễn Khải) là mảnh đất màu mỡ,

phì nhiêu để phóng sự khai phá Ngòi bút phóng sự tung hoành khắp mọingả đường, song các ngả đường ấy giao nhau tại một điểm: Đó là số phậncon người Ngòi bút tìm tòi của phóng sự sục vào những góc khuất tối tăm

để gặp gỡ những mảnh đời bất hạnh Họ là những con người bình thườngđang lăn lộn giữa những cái nghề không bình thường: Nghề trông coi nhà xác,nghề giữ nghĩa trang, nghề giám thị coi ngục, nghề giám định pháp y…Ngòibút phóng sự đâm sâu vào những nghịch lý mà ở thời điểm này khó có thểchấp nhận

Ở giai đoạn này, tệ nạn xã hội cũng được xem là những vấn đề thời sự, làkhối u mà phóng sự đang tìm cách giải phẫu Sự thay đổi chủ đề, đề tài củamột thể loại bao giờ cũng bắt nguồn từ sự thay đổi hiện thực xã hội, từ nhucầu tiếp nhận của người đọc, từ nhu cầu phát triển nội tại của bản thân thểloại Và cuối cùng là từ ý thức nghệ thuật của chủ thể sáng tạo trước bướcngoặt chuyển mình của cuộc sống Với ý nghĩa ấy, sự vận động của đề tàiphóng sự thời kỳ đổi mới đã diễn biến hợp quy luật và thật sự đóng gópkhông nhỏ đối với tiến trình phát triển của thể loại

* Chất văn học nhạt dần, đưa phóng sự trở về đúng với đặc trưng thể loại Chất truyện trong phóng sự thời kỳ đổi mới chủ yếu đọng lại ở “văn” của

người viết, với ngôn ngữ giàu hình ảnh, nghệ thuật hư cấu và cái tôi nhân

chứng, khách quan giàu cảm xúc… Hai yếu tố cơ bản tạo nên chất liệu truyện

là cốt truyện và nghệ thuật xây dựng nhân vật dường như nhạt dần trongphóng sự thời kỳ này

Lấy số phận con người làm nguồn cảm hứng sáng tạo, phóng sự sau 1986đặc biệt giao thoa với thể loại ký chân dung Nhiều phóng sự có sự kết hợpnhuần nhuyễn giữa hai thể loại Nhiều chân dung con người xuất hiện trong

phóng sự Trong phóng sự sau năm 1986, con người “chỉ được phác họa ở những nét đặc trưng mang đậm dấu ấn của bút pháp đặc tả” Ở nhiều phóng

sự, nhân vật xuất hiện bằng vài nét bút phác họa

Sự đổi mới nghệ thuật xây dựng nhân vật trong phóng sự góp phần hạnchế chất truyện, đưa phóng sự trở về với đúng đặc trưng thể loại Tuy nhiên,

để chứng minh cho một vấn đề nào đó cũng có một vài trường hợp, phóng sự

đi sau khai thác trọn vẹn số phận nhân vật, nhưng rất ít

Với phóng sự, quan điểm, tư tưởng, tình cảm của người viết có điều kiện

bộc bạch trực diện và “bắt nguồn từ khuynh hướng công khai của nhân vật trần thuật” cho nên chiếm tỉ lệ khá lớn trong tác phẩm Đa số ở các phóng sự,

nhu cầu chính luận và trữ tình của chủ thể trần thuật cần thiết đến mức phá vỡkhả năng tổ chức cốt truyện của chất liệu hiện thực Mặt khác, để đáp ứng yêucầu thông tin ngắn gọn, nhanh nhạy của người đọc, kích thước phóng sự bólại, phóng sự chỉ chọn, phản ánh những sự kiện, con người điển hình nhất, có

ý nghĩa khái quát nhất nên không có điều kiện xây dựng thành một cốt truyện

hoàn chỉnh Thậm chí có những phóng sự “chỉ còn là sự tập hợp một hệ thống

sự kiện dưới một chủ thể thống nhất nào đó”.

Phóng sự thời kỳ đổi mới đa số không có cốt truyện được xây dựng theokiểu kết cấu liên tưởng có sự liên kết giữa sự kiện, số liệu, con người và cảmquan của tác giả Sự kiện là chất liệu chính Mỗi vấn đề gồm nhiều sự kiệnđộc lập Tài năng của chủ thể trần thuật thể hiện ở khả năng kết nối các sự

kiện và khả năng“khám phá ra hình thể và linh hồn” của sự kiện Đặc điểm

này góp phần làm mở dần chất truyện, đưa phóng sự thời kỳ đổi mới trở vềđúng với đặc trưng thể loại

* Cách thể hiện và trình bày các phóng sự được thay đổi để đáp ứng yêu cầu thông tin nhanh nhạy của người đọc.

Theo dòng chảy của cuộc sống, báo chí không ngừng phát triển, phát triển

về đội ngũ sáng tác cùng những yêu cầu về phẩm chất và tài năng, phát triển

về nội dung phản ánh, về phương thức thể hiện…đặc biệt là sự phát triển vềmặt thể loại trên hai phương diện hệ thống và sự vận động nội tại của bảnthân mỗi thể loại Một vài thể loại rời rạc của báo chí những năm đầu thế kỷ

XX đã được thay bằng một hệ thống gồm nhiều thể loại với chức năng, đặctrưng khác nhau Sự phát triển về mặt thể loại của báo chí đã bó hẹp phạm viđăng tải của phóng sự

Phóng sự thời kỳ đổi mới còn phải dành đất cho nhiều thể loại khác nhaunên phạm vi sử dụng có hạn Dung lượng phóng sự được thu hẹp để đảm bảo

diện tích dành cho các thể loại khác trên trang báo và từ đó phóng sự ngắn báo in ra đời.

Mặt khác, thời kỳ đổi mới là thời kỳ của sự bùng nổ thông tin Thông tin

là món ăn tinh thần không thể thiếu của mỗi người đọc hiện đại Đến với cácphương tiện truyền thông, người đọc không ngoài mục tiêu là được tiếp cậnvới những nguồn thông tin quý giá về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội…đang diễn ra trên toàn cầu Nhu cầu được hiểu dường như thật cấp thiết.Trước yêu cầu đó, cũng như các thể loại khác, phóng sự có xu hướng chú ýđến lượng thông tin đọng lai trong tác phẩm Tăng cường lượng thông tin, tác

giả phóng sự cố gắng “vo chặt” yếu tố nghệ thuật “Ngay cả trên báo chí văn học, các tác giả phóng sự cũng cố gắng để tăng cường lượng thông tin xác

thực “có địa chỉ ” và cả chất lưọng trí tuệ và tính cập nhật của thông tin hơn

là tập trung vào việc gọt giũa ngôn từ”.

Phóng sự có xu hướng giảm dần lượng từ ngữ, viết gọn hơn, cô đúc hơn

Theo nhà báo Phan Quang, “Trong thời đại ngày nay, khi mà quỹ thời gian của mọi người có vẻ như đang co lại thì không gì lãng phí hơn là sự lạm dụng thời gian của người tiếp nhận thông tin”.

Đáp ứng yêu cầu thông tin nhanh nhạy của người đọc hiện đại, kích thướcphóng sự thời kỳ đổi mới vận động theo hướng giảm dần Nếu phóng sự1932-1945 phổ biến trên 10.000 từ, thì kích thước phóng sự thời kỳ này chỉdao động từ 1.000 đến 5.000 từ, chủ yếu là dưới 5.000 từ; đối với phóng sựngắn thì chủ yếu dưới 1000 từ, trung bình từ 500 – 700 từ

* Tính chiến đấu cao với ngôn ngữ, giọng điệu nặng tính tân văn, gây

“sốc”, tạo hiệu ứng mạnh

Hiệu ứng xã hội chính là những điểm nổi rõ nhất, nó làm cho phóng sựgiai đoạn này có sức mạnh, có quyền uy và có sự lay chuyển xã hội

Để khẳng định tính khách quan của sự kiện, phóng sự sau 1986 thường có

sự tham gia của ngôn ngữ nhân vật Trong phóng sự, nhân vật mặc dù chỉđược khắc họa bằng bút pháp đặc tả, nhưng vẫn để lại ấn tượng khắc chạmtrong tâm thức người đọc bởi đặc tính cá thể hóa của ngôn từ Ngôn ngữ nhânvật có mặt với tư cách một cứ liệu sống Khác với tiểu thuyết, ở phóng sựngôn ngữ nhân vật chỉ xuất hiện khi cần thiết Song, đó là những chứng lýquan trọng bởi nhân vật là chứng nhân trực tiếp liên quan đến sự việc Tần sốxuất hiện của ngôn ngữ nhân vật chịu sự quy định của đối tượng mà phóng sựphản ánh Ít nhất là đôi ba lần, nhiều nhất là xuyên suốt toàn bộ tác phẩm,thay lời tác giả đảm nhận chức năng trần thuật Ngôn ngữ tác giả thi thoảng

có mặt với vai trò gợi mở để nhân vật bộc bạch quan điểm, thái độ đối vớihiện thực

Ngôn ngữ nhân vật thường được sử dụng ở hai dạng Dạng thứ nhất, nhânvật trực tiếp phát ngôn với tư cách là người trần thuật hoặc phát ngôn khicùng đối thoại với tác giả Dạng thứ hai, ngôn ngữ nhân vật xuất hiện gián

tiếp thông qua lời tác giả Ở dạng này, “nhà báo phải tuân thủ nguyên tắc không nói thay lời nhân vật, không sáng tác lời nhân chứng” Nhà báo có

nhiệm vụ trích dẫn nguyên vẹn phát ngôn của nhân vật đúng với tinh thần của

nó Dạng ngôn ngữ này có thể gặp ở nhiều phóng sự như Hành trình đến xứ

sở Hansen (Huỳnh Dũng Nhân), Hành trình giải oan (Nguyễn Chính), Chuyện về những hồn ma ở Trường Sơn ( Xuân Ba )…

Dù xuất hiện dưới dạng thức nào thì ngôn ngữ nhân vật được sử dụngcũng không ngoài mục đích minh họa cho tư tưởng, chủ đề tác phẩm Linhhoạt, thẳng thắn, quyết liệt là đăc điểm của ngôn ngữ nhân vật trong phóng sựthời kỳ đổi mới Công phá cái xấu, cái ác, tác giả để nhân vật ném ra nhữnglời gay gắt và trần trụi, trực diện phanh phui sự thật, lên tiếng kêu gọi công lý,

thức tỉnh nhân tâm Ngôn ngữ tác giả là chất liệu cơ bản, là “yếu tố thứ nhất của văn học” (M.Gorki) Một phóng sự không thể hoàn toàn mượn lời nhân

vật Phóng sự chỉ có thể hình thành khi có sự dẫn dắt của ngôn ngữ tác giả.Nghiên cứu ngôn ngữ tác giả, cần thiết phải bắt đầu từ cái tôi trần thuật

Phóng sự 1932-1954, cái tôi ít có điều kiện xuất hiện trực tiếp Thườngchỉ gián tiếp có mặt thông qua nhân vật Ngược lại, trong phóng sự thời kỳđổi mới, cái tôi là yếu tố không thế thiếu Có thể nói, đây là thời kỳ mà cái tôi

trần thuật trong phóng sự “có bề dày và bản sắc nhất” Cái tôi trong phóng sự

sau 1986 là cái tôi linh hoạt và đa dạng Với tư cách một nhân chứng, cái tôitác giả khâu nối các dữ liệu, thông tin đến bạn đọc Trong trường hợp này, cáitôi không nhất thiết phải xuất hiện ở ngôi thứ nhất, có thể dẫn dắt câu chuyện

ở ngôi thứ ba, song tính chất cụ thể, chân xác của con người và sự kiện cũng

đủ minh chứng cho sự có mặt của tác giả trong từng chi tiết nhỏ nhất của tác

phẩm Không dừng lại ở chức năng của “một chiếc máy ảnh”, phóng sự đi

đến vạch trần sự phức tạp của đời sống xã hội, thẩm định, lý giải nó bằng cáitôi chính kiến giàu lý lẽ và cảm xúc thẩm mỹ Sự uyển chuyển, linh hoạt củacái tôi trần thuật trong một chừng mực nào đó góp phần tạo nên ngôn ngữ,giọng điệu tác phẩm.

Ngôn ngữ, giọng điệu của phóng sự thời kỳ đổi mới rất riêng, thường sinhđộng và nhiều sắc thái Khi thì nghiêm túc, lý lẽ, khi hài hước, hóm hỉnh; khibạo liệt, gai góc; lắm lúc tràn đầy cảm xúc chẳng kém nào một tác phẩm vănhọc đích thực Ngôn ngữ phóng sự góp phần vạch trần cái xấu đem lại nhữngcơn sốc bất ngờ

So với phóng sự 1932-1945, phóng sự thời kỳ đổi mới tiến xa hơn về mặttác động đối với sự phát triển của xã hội Hiệu ứng xã hội là điểm rõ rệt nhất,nổi bật nhất và là điểm đặc thù của phóng sự thời kỳ này Tấn công vàonhững vấn đề bức xúc của xã hội, phóng sự hóa giải nỗi đau, nhen nhóm niềm

tin trong mỗi con người Đặc biệt, phóng sự thời kỳ này còn “có khả năng điều tra những sự bất hợp lý…rồi dự báo trước cái logic tai hại của nó trong tương lai để kịp thời sửa chữa, ngăn ngừa, phòng thủ từ xa”.

Nhiều vấn đề phóng sự đặt ra được các cơ quan chức năng lưu tâm, tìmhướng tháo gỡ Nhiều vụ việc bức xúc được đưa ra chất vấn tại các kỳ họpQuốc hội và được Chính phủ chỉ đạo giải quyết triệt để Đó là thành công vềmặt hiệu ứng xã hội của phóng sự thời kỳ đổi mới

Yêu cầu và tính chất của đời sống hiện đại buộc phóng sự sau năm 1986phải có sự định hướng và cách tân phù hợp Vì vậy mà tính chiến đấu củaphóng sự trở thành sức mạnh, có quyền uy và hiệu nghiệm trong việc thúcđẩy cuộc sống phát triển theo hướng tích cực Hiệu ứng xã hội chính là điểmnổi rõ nhất, nó làm cho phóng sự giai đoạn này có sức mạnh, có quyền uy và

có sức lay chuyển xã hội

1.1.2.4 Sự xuất hiện của phóng sự ngắn

Người đọc báo in lâu nay đã quen với các phóng sự trên dưới 2.000 từ,thậm chí nhiều hơn nếu là phóng sự dài kỳ, phóng sự ngắn còn khá lạ lẫm.Tuy nhiên những năm gần đây phóng sự ngắn xuất hiện ngày càng nhiều và tỏ

ra rất phù hợp với cuộc sống hiện đại, có hiệu quả cao, được bạn đọc hoannghênh và đón đợi với sự thích thú

Trong các thể tài báo chí, tin ngắn được sử dụng rất nhiều Thể tài bìnhluận mười năm qua cũng có nhiều thay đổi cả về hình thức và nội dung, đặcbiệt về hình thức Bình luận trên các báo hiện nay chỉ có độ dài bằng một nửa

so với 20 năm trước

Còn với phóng sự ngắn, chưa có nghiên cứu đầy đủ nào cho biết nó rađời từ bao giờ, những tác giả nào thành công nhất, nhưng hiện nay đã xuấthiện khá thường xuyên và có thể nói đây là một xu thế của báo chí hiện đại Chẳng khó khăn để chứng minh điều đó Bạn chỉ cần mở bất kỳ tờ báohàng ngày nào ra là có thể thấy ngay Trên báo Tiền Phong, ngày 8-12-2013

có hai bài trên trang Phóng sự (trang 9): Đau đáu ở "Xóm ung thư" của Hoài Văn, dài 730 từ (Tính cả sapô và box ở cuối bài) và bài Cả ngàn hộ dân phải mua nước qua trung gian của Minh Tuấn - Tuấn Đức, dài 600 từ Tiền Phong

số ra ngày 19-12-2013 có phóng sự Đường ống nước sạch sông Đà: Vì sao vỡ liên tục? của Tú Anh, dài 700 từ

Trước đó, cũng trên báo Tiền Phong, ngày 27-11-2013 có bài Rình rang kỷ niệm thành lập quận, của Nhóm PV Điều tra, dài 629 từ, nội dung

phê phán quận Long Biên liên hoan ăn uống lãng phí nhân kỷ niệm 10 nămthành lập Quận Ít ngày sau, cũng báo Tiền Phong đưa tin UBND thành phố

Hà Nội chỉ đạo làm rõ vấn đề Báo nêu

Trên báo Thanh Niên ngày 18-12-2013 có hai phóng sự ngắn: Những người vợ giúp chồng cai nghiện, của Bùi Hương, 452 từ, đăng ở trang “Nhịp

sống phía Bắc” và bài Dân đã đóng tiền 3 năm vẫn chưa làm đường, của Đình

Sơn, ở trang 13, ngắn hơn, có 335 từ

Cùng ngày 18-12-2013, Lao Động có các bài Thành phố Phủ Lý (Hà

Nam): Bao giờ đường hết ngập? của Phương Lan, 434 từ, và Phú Yên: Lấy

"bờ xôi ruộng mật" để xây nhà kho, của L Phong, 430 từ

Khảo sát sơ bộ của chúng tôi cho thấy các tác giả viết phóng sự ngắn

“khoẻ” nhất hiện nay trên các nhật báo là Tú Anh, Lê Nguyễn, Sỹ Lực, NgọcVăn, Hoài Văn, Nguyễn Thành, Minh Đức, Hoàng Nam, Ngọc Mai (TiềnPhong); Lê Tuyết, Hữu Danh, Anh Tuấn (Lao Động), Hoàng Long, ThanhĐức, Vũ Ngọc Khánh, Lê Quân, Thúy Hằng, K.Hoan (Thanh Niên)…

Song có lẽ xuất hiện sớm và để lại dấu ấn đậm nhất về thể loại này làBáo Hà Nội mới với các tác giả Thanh Huyền, Hồng Phúc, Hồng Vân, NgọcTrâm, Hoàng Thanh, Văn Ngọc Thủy, Hồng Nhung, Đức Anh…

Từ 20-3-2000, trên chuyên mục "Qua đường dây nóng" của Báo Hà

Nội mới có bài Kẻ cắp hoành hành ở Hội chợ triển lãm hàng Việt Nam chất lượng cao của Thanh Huyền, 500 từ Tiếp đó, trừ ngày Chủ nhật, hầu như ngày nào cũng có một phóng sự ngắn Ngày 22-3-2000 là bài Tổ 25 phường

Ô Chợ Dừa hai tuần thiếu nước của Nguyên Vũ Các ngày sau là Có hay

không chuyện ăn chặn tiền chính sách ở thôn Định Vĩ, Yên Thường, Gia Lâm? của Anh Tuấn; Cò quay, "món lạ" ở Hội chợ Văn hóa Ẩm thực của Minh Chiến - Tiến Hưng; Sông Tô đang bị lấp dần của Thu Huyền, Lệ Thu; Những cây quất trồng vội ở Xuân La của Hoàng Thanh; Tại sao chúng tôi cứ phải sống chung với rác của Diệu Thúy; Đền voi phục: 3 điều nhức nhối của Nguyễn Minh Tiến; Để chết từ từ của Hồng Vân độ dài các bài này chỉ từ

Tiền thân của báo Tiền Phong là tờ Hồn Nước (1945-1946), sau đó là báo

Xung Phong Đến năm 1949, tờ báo của Đoàn mang tên Sức trẻ, nhưng rađược 15 số thì phải dừng vì xưởng in bị cháy

Lớn mạnh qua hai cuộc kháng chiến, đến giai đoạn đổi mới đất nước do

Đảng khởi xướng và lãnh đạo, báo Tiền Phong đã hưởng ứng tích cực công

cuộc đổi mới và luôn đồng hành với giới trẻ trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ

và phát triển đất nước Suốt 59 năm hình thành và phát triển, báo Tiền Phong

luôn đi đúng định hướng của Đảng, của Đoàn, trở thành diễn đàn thực sự củatuổi trẻ Việt Nam

Như tên gọi của mình, báo Tiền Phong đã tiên phong đi đầu, khởi xướng

nhiều việc: Là tờ báo ra số Chủ nhật đầu tiên của các tờ báo Trung ương;Sáng lập Quỹ khuyến khích Tài năng trẻ (năm 1987); Sáng lập Quỹ đền ơnđáp nghĩa đầu tiên; Tổ chức cuộc thi hoa hậu đầu tiên của nước Việt Namthống nhất; Tổ chức giải thể thao quốc gia thể thao lâu đời nhất - Giải Việt dã

báo Tiền Phong; Là tờ báo đầu tiên ở Việt Nam thành lập công ty…

Tiền Phong không chỉ là tờ báo có uy tín về nội dung, luôn đấu tranh

chống các biểu hiện tiêu cực, đấu tranh bảo vệ lẽ phải, bảo vệ công bằng,dân chủ, bảo vệ sự tiến bộ và quyền lợi chính đáng của hàng triệu người…được hàng triệu độc giả yêu quý, mà còn là tờ báo làm tốt công tác xã hộisau mặt báo

Trong quá trình đổi mới và phát triển, từ năm 1996, báo Tiền Phong đã có

chiến lược hướng đến phát triển thành một tập đoàn báo chí mạnh và đến nay

đã cơ bản thực hiện xong bước một

Từ một tờ báo ra hàng tuần, Tiền Phong đã trở thành tổ hợp báo chí có uy

tín cao với nhiều ấn phẩm phát hành rộng rãi trong cả nước và người Việt ở

nước ngoài: Tiền Phong hàng ngày, Tiền Phong điện tử, Tiền Phong cuối tuần, Tiền Phong Cuối tháng, Người đẹp Việt Nam, Tri thức trẻ, Nam châm…

Báo Tiền Phong có 6 ban đại diện, nhiều phóng viên thướng trú, in

cùng giờ ở 5 điểm: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Buôn MaThuật và Vinh

Nội dung thông tin trên báo đã phong phú và đa dạng hơn Bên cạnh nộidung trọng tâm là phản ánh những vấn đề về tuổi trẻ, báo còn đề cập đến tất

cả những vấn đề nổi cộm của chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và tham giađấu tranh chống tiêu cực có hiệu quả Hình thức tờ báo hàng ngày được trìnhbày đẹp hơn Báo không chỉ tăng trang, tăng kỳ mà còn không ngừng tăng sốlượng phát hành Các thể loại báo chí được sử dụng của tờ báo cũng nhiềuhơn Trong đó, phóng sự là một trong những thể loại được Ban biên tập củabáo chú trọng quan tâm Nhiều tác phẩm phóng sự đã gây được sự chú ý vàyêu mến của công chúng

Trên báo Tiền Phong hiện nay có hẳn một chuyên trang riêng cho thể loại

phóng sự tại trang 9 của tờ báo Ngoài ra, các tác phẩm phóng sự còn có thểđược đăng rải rác trên nhiều trang khác như trang Kinh tế - xã hội, văn hóa -nghệ thuật, khoa học – giáo dục, thế giới trẻ, thể thao, tuổi trẻ - pháp luật…Cùng với phóng sự, trên các trang này còn có các tác phẩm thuộc nhiều thểloại khác như ghi chép, phản ánh…

Lực lượng phóng viên và đội ngũ cộng tác viên của báo Tiền Phong cho

đến nay đã có nhiều cây bút phóng sự chuyên nghiệp được bạn đọc của báochú ý như Xuân Ba, Phùng Nguyên…, thời gian gần đây là: Tú Anh, LêNguyễn, Sỹ Lực, Ngọc Văn, Hoài Văn, Nguyễn Thành, Minh Đức, HoàngNam, Ngọc Mai

Khảo sát sơ bộ báo Tiền Phong trong giai đoạn 2000 - 2012, tác giả luận

văn đã chọn ra được 986 tác phẩm thể hiện được những đặc điểm của thể loại

phóng sự ngắn báo chí Con số này là khiêm tốn so với báo Hà Nội mới (1492

bài) và Thanh niên (1397 bài) nhưng vẫn cho thấy các tác phẩm phóng sự

ngắn trên báo Tiền Phong ít nhiều đã góp phần tạo ra bản sắc của tờ báo này

Cùng với sự nghiệp đối với đất nước và đổi mới báo chí, báo Tiền Phong

đã tích cực đổi mới về nội dung và hình thức, phương pháp tiếp cận bạn đọctrẻ Đã phát hiện và kịp thời biểu dương các nhân tố mới, tích cực, dũng cảmđấu tranh với những biểu hiện tiêu cực, bảo vệ quyền lợi chính đáng củathanh, thiếu niên, góp phần làm lành mạnh xã hội, giữ được niềm tin của tuổitrẻ và của xã hội vào Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa

1.2.2 Phóng sự ngắn trên báo Thanh niên

Báo Thanh niên là một tờ báo lớn có uy tín trong làng báo nước nhà Mặc

dù tuổi đời còn khá trẻ, có thể nói là ra đời cùng thời điểm bắt đầu công cuộc

đổi mới (số báo đầu tiên ra ngày 3/1/1986), song Thanh Niên đã khẳng định

được vị thế của mình

Tờ báo đặc biệt nhạy cảm với thời cuộc, và luôn đi đầu trong công cuộc

chống tiêu cực Tên tuổi báo Thanh niên gắn liền với quá trình phanh phui

đường dây tội ác của tập đoàn xã hội đen Năm Cam

Hiện tại, các ấn phẩm của Thanh niên bao gồm : Thanh Niên hàng ngày (tiếng Việt), Thanh Niên tuần san, Thanh Niên Daily (tiếng Anh, ra hàng

ngày), hai ấn phẩm điện tử bằng tiếng Việt và tiếng Anh Cụ thể, theo công bố

của Thanh Niên thì tại thời điểm tháng 9/2007, Thanh Niên hàng này có lượng

phát hành là 462.000 bản, một trong những tờ báo in có lượng phát hành lớn

nhất nước Báo Thanh Niên điện tử tại thời điểm đầu năm 2006 có tới 1,7

triệu lượt người đọc mỗi ngày

Báo Thanh Niên thực sự là diễn đàn của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt

Nam Với quan niệm làm báo hướng đến môt con người toàn diện cả về mặt

xã hội và mặt cá nhân, bên cạnh những thông tin nhanh nhạy về chính trị, xã

hội, kinh tế và hoạt động thanh niên Báo Thanh Niên dành một số trang