MỞ ĐẦU Xã hội ngày nay không ngừng phát triển, kéo theo đó là một loạt các nhu cầu của con người trong thời buổi hiện đại như: ăn, mặc, ngủ nghỉ, giải trí, tiếp nhận thông tin….và đặc biệt không thể thiếu đó là nhu cầu tiếp nhận, tìm kiếm thông tin của con người. Chính vì vậy mà báo chí là một loại hình ra đời nhằm đáp ứng lại một trong những nhu cầu đó của con người. Báo chí đã và đang tác động vào xã hội từng ngày từng giờ vào nước ta. Báo chí là một nghề chuyên môn hóa cao, là một hoạt động mà luôn đề cập đến tất cả các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, mọi ngóc ngắc và ở mọi nơi, mọi lúc, là tiếng nói của Đảng và Nhà nước ta. Chính vì vậy Đảng ta có đường lối chính sách để tạo điều kiện cho báo chí phát triển. Và một điều nữa, khi nói đến hoạt động báo chí ta không thể không nhắc đến đội ngũ những người làm báo, họ là những người trực tiếp sáng tạo nên những tác phẩm báo chí và mang đến với công chúng. Họ cũng chính là những nhà hoạt động chính trị xuất sắc, việc quan tâm, nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ phóng viên, có lương tâm, đạo đức nghề nghiệp. Những người làm báo cần nhận thức rõ vai trò và sức mạnh to lớn của báo chí để từ đó biết phát huy ưu thế của hoạt động báo chí truyền thông. Những người làm nghề này phải nhận thức rõ được những việc mình làm; trong từng sản phẩm báo chí cũng như trong quá trình thu thập, xử lí thông tin cần cân nhắc kĩ lưỡng những hậu quả có thể xảy ra với xã hội, cái gì nên và không nên để từ đó có những định hướng rõ ràng khi cầm bút,sơ suất, thiếu thận trọng hoặc thậm chí là thiếu kĩ năng của nhà báo, xã hội sẽ phải bỏ ra gấp hàng trăm ngàn lần công sức để khắc phục hậu quả. Rất cần bồi dưỡng đạo đức nghề báo, để không có những hậu quả đáng tiếc xảy ra, không làm ảnh hưởng đến xã hội, bởi báo chí tác động mạnh mẽ tới công chúng. Đã có những nhà báo, phải trả giá về những hành vì xuyên tạc sai sự việc, chỉ vì lợi ích cá nhân của mình mà đánh mất đi đạo đức nghề nghiệp của mình, làm mất đi uy tín của báo chí trong lòng người dân. Tiểu luận tập trung đi vào đi vào tìm hiểu luật báo chí và đạo đức nghề báo, rồi từ đó phân tích một số ví dụ về vi phạm đạo đức nghề báo.
Trang 1MỞ ĐẦU
Xã hội ngày nay không ngừng phát triển, kéo theo đó là một loạt cácnhu cầu của con người trong thời buổi hiện đại như: ăn, mặc, ngủ nghỉ, giảitrí, tiếp nhận thông tin….và đặc biệt không thể thiếu đó là nhu cầu tiếpnhận, tìm kiếm thông tin của con người Chính vì vậy mà báo chí là mộtloại hình ra đời nhằm đáp ứng lại một trong những nhu cầu đó của con
người Báo chí đã và đang tác động vào xã hội từng ngày từng giờ vào
nước ta Báo chí là một nghề chuyên môn hóa cao, là một hoạt động màluôn đề cập đến tất cả các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, mọingóc ngắc và ở mọi nơi, mọi lúc, là tiếng nói của Đảng và Nhà nước ta Chính vì vậy Đảng ta có đường lối chính sách để tạo điều kiện chobáo chí phát triển Và một điều nữa, khi nói đến hoạt động báo chí ta khôngthể không nhắc đến đội ngũ những người làm báo, họ là những người trựctiếp sáng tạo nên những tác phẩm báo chí và mang đến với công chúng Họcũng chính là những nhà hoạt động chính trị xuất sắc, việc quan tâm, nângcao chất lượng đào tạo đội ngũ phóng viên, có lương tâm, đạo đức nghềnghiệp
Những người làm báo cần nhận thức rõ vai trò và sức mạnh to lớn củabáo chí để từ đó biết phát huy ưu thế của hoạt động báo chí truyền thông.Những người làm nghề này phải nhận thức rõ được những việc mình làm;trong từng sản phẩm báo chí cũng như trong quá trình thu thập, xử lí thôngtin cần cân nhắc kĩ lưỡng những hậu quả có thể xảy ra với xã hội, cái gì nên
và không nên để từ đó có những định hướng rõ ràng khi cầm bút,sơ suất,thiếu thận trọng hoặc thậm chí là thiếu kĩ năng của nhà báo, xã hội sẽ phải
bỏ ra gấp hàng trăm ngàn lần công sức để khắc phục hậu quả Rất cần bồidưỡng đạo đức nghề báo, để không có những hậu quả đáng tiếc xảy ra,không làm ảnh hưởng đến xã hội, bởi báo chí tác động mạnh mẽ tới côngchúng
Trang 2Đã có những nhà báo, phải trả giá về những hành vì xuyên tạc sai sựviệc, chỉ vì lợi ích cá nhân của mình mà đánh mất đi đạo đức nghề nghiệpcủa mình, làm mất đi uy tín của báo chí trong lòng người dân.
Tiểu luận tập trung đi vào đi vào tìm hiểu luật báo chí và đạo đứcnghề báo, rồi từ đó phân tích một số ví dụ về vi phạm đạo đức nghề báo
Trang 3CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC NHÀ BÁO
I, PHÁP LUẬT
a, định nghĩa về luật báo chí:
Luật báo chí là tổng thể những quy phạm pháp luật điều chỉnh nhữngquan hệ …
Luật báo chí thể hiện tính thống nhất, nó không xung đột với các luậtkhác, nó mang tính hệ thống, được điều chỉnh những quan hệ xã hội củanhững ngành luật liên quan đến Báo chí
Từ luật báo chí, có thể điểu chỉnh được những hành vi, ý thức, taođược khuân khổ làm việc cho đội ngũ nhà báo, phóng viên phải tuẩn theo,những quy tacsm những chuẩn mực nhất định
b, vai trò và chức năng của báo chí :
Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi để công dân thực hiện quyền tự dobáo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí và để báo chí phát huy đúngvai trò của mình
Báo chí, nhà báo hoạt động trong khuôn khổ pháp luật và được Nhànước bảo hộ ; không một tổ chức, cá nhân nào được hạn chế, cản trở báochí, nhà báo hoạt động Không ai được lạm dụng quyền tự do báo chí,quyền tự do ngôn luận trên báo chí để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, tậpthể và công dân.báo chí không bị khiểm duyệt khi phát sóng
Theo luật báo chí sửa đổi bổ sung năm 1999: “ Báo chí ở nước Cộnghoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếuđối với đời sống xã hội ; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức của Đảng, cơquan Nhà nước, tổ chức xã hội (dưới đây gọi chung là tổ chức) ; là diễn đàncủa nhân dân”
Về quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí, điều 4 luật báochí năm 1989 quy định như sau:
Trang 4Được thông tin qua báo chí về mọi mặt của tình hình đất nước và thếgiới ;
Tiếp xúc, cung cấp thông tin cho cơ quan báo chí và nhà báo; gửi tin,bài, ảnh và tác phẩm khác cho báo chí mà không chịu sự kiểm duyệt của tổchức, cá nhân nào và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thôngtin Phát biểu ý kiến về tình hình đất nước và thế giới ;
Tham gia ý kiến xây dựng và thực hiện đường lối, chủ trương, chínhsách của Đảng và nhà nước
Góp ý kiến, phê bình, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo trên báo chí đối vớicác tổ chức của Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và thành viên củacác tổ chức đó
Trách nhiệm của báo chí đối với quyền tự do báo chí, tự do ngôn luậncủa Công dân:
Đăng, phát sóng tác phẩm, ý kiến của công dân ; trong trường hợpkhông đăng, phát sóng phải trả lời và nói rõ lý do ;
Trả lời hoặc yêu cầu tổ chức, người có chức vụ trả lời bằng thư hoặctrên báo chí về kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến
.Nhiệm vụ và quyền hạn của báo chí
Theo luật sửa đổi bổ sung năm 1999 thì nhiệm vụ và quyền hạn củabáo chí như sau:
Thông tin trung thực về tình hình trong nước và thế giới phù hợp với lợi ích của đất nước và của nhân dân;
Tuyên truyền, phổ biến, góp phần xây dựng và bảo vệ đường lối, chủtrương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, thành tựu của đấtnước và thế giới theo tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí; góp phần ổnđịnh chính trị, nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu văn hoá lành mạnh củanhân dân, bảo vệ và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, xây dựng vàphát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, tăng cường khối đoàn kết toàn dân, xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa;
Trang 5Phản ánh và hướng dẫn dư luận xã hội; làm diễn đàn thực hiện quyền
tự do ngôn luận của nhân dân;
Phát hiện, nêu gương người tốt, việc tốt, nhân tố mới; đấu tranhphòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật và các hiện tượng tiêu cực xãhội khác;
Góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu
Kiểm tra hoạt động của cơ quan báo chí;
Tạo điều kiện cần thiết cho cơ quan báo chí hoạt động;
Chịu trách nhiệm trước pháp luật trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạncủa mình đối với các sai phạm của cơ quan báo chí trực thuộc"
Trang 6Nhà báo phải là người có quốc tịch Việt Nam, có địa chỉ thường trú tạiViệt Nam, có đủ các tiêu chuẩn chính trị, đạo đức và nghiệp vụ báo chí doNhà nước quy định, đang hoạt động hoặc công tác thường xuyên với một
cơ quan báo chí Việt Nam và được cấp thẻ nhà báo.( luật báo chí 1989)
- Nhà báo có những nghĩa vụ :
Thông tin trung thực về tình hình trong nước và thế giới phù hợp vớilợi ích của đất nước và của nhân dân; phản ánh ý kiến, nguyện vọng chínhđáng của nhân dân, góp phần thực hiện quyền tự do báo chí, quyền tự dongôn luận trên báo chí của công dân;
Bảo vệ đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật củaNhà nước; phát hiện, bảo vệ nhân tố tích cực; đấu tranh phòng, chống các
tư tưởng, hành vi sai phạm;
Thường xuyên học tập, rèn luyện nâng cao trình độ chính trị, phẩmchất đạo đức và nghiệp vụ báo chí; không được lạm dụng danh nghĩa nhàbáo để sách nhiễu và làm việc vi phạm pháp luật;
Phải cải chính, xin lỗi trong trường hợp thông tin sai sự thật, xuyêntạc, vu khống, xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cánhân;
Chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước người đứng đầu cơ quanbáo chí về nội dung tác phẩm báo chí của mình và về những hành vi viphạm pháp luật về báo chí" (theo luật sửa đổi bổ sung năm 1999)
- Nhà báo có những quyền sau đây:
Hoạt động báo chí trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa ViệtNam; hoạt động báo chí ở nước ngoài theo quy định của Chính phủ;
Khai thác và được cung cấp thông tin trong hoạt động báo chí theoquy định của pháp luật;
Khước từ việc biên soạn hoặc tham gia biên soạn tác phẩm báo chítrái với quy định của pháp luật về báo chí;
Trang 7Được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ nghiệp vụ báo chí; hưởngmột số chế độ ưu tiên cần thiết trong hoạt động báo chí theo quy định củaChính phủ;
Được pháp luật bảo hộ trong hoạt động nghề nghiệp Không ai được
đe doạ, uy hiếp tính mạng, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của nhà báo, pháhuỷ, thu giữ phương tiện, tài liệu, cản trở nhà báo hoạt động nghề nghiệpđúng pháp luật
Đạo đức nghề báo là sự nối dài pháp luật, luật sửa đổi bổ sung một sốđiều của pháp luật Báo chí trong những năm qua đã phát huy tác dụng, gópphần hết sức to lớn vào việc làm lành mạnh hóa đời sống báo chí Luật vàcác văn bản pháp luật đã tạo ra hành lang pháp lý để nhà báo hoạt độngnghề nghiệp có hiệu quả
Tuy nhiên, do sự phát triển sôi động của xã hội nói chung, báo chí nóiriêng nên rất cần sửa đổi, bổ sung một số điều cho phù hợp hơn thực tiễn.Ngay cả hệ thống văn bản dưới luật cũng cần rà soát, điều chỉnh cho đồng
bộ hơn
Một số điều quy định trong luật Báo chí và Luật sửa đổi, bổ sungmột số điều của luật Báo chí không còn phù hợp với hoạt động báo chínhư: Quy định về các loại hình báo chí, đối tượng được cấp giấy phép hoạtđộng báo chí, trách nhiê,k của cơ quan chủ quản, quyền và trách nhiệm củanhà báo, người đứng đầu cơ quan Báo chí…để tăng cường vai trò quản lýcủa nhà nước về báo chí nhằm góp phần nâng cao đạo đức nghề báo, luậtbáo chí cần sớm sửa đổi, bổ sung những điều cụ thể như sau:
- Mỗi loại hình báo chí đều có đặc trưng riêng nên trong quá trình hoạtđộng cần có sự điều chình khác nhau giữa báo in, phát thanh, truyền hình
và báo mạng điện tử
- Xây dựng quy chế biểu dương khen thưởng kịp thời các cơ quan Báochí và nhà báo hoàn thành tốt nhiệm vụ thực hiện nghiêm tôn chỉ, mục
Trang 8đích, thông tin đạt hiệu quả cao, có sáng kiến và thành tích trong việc địnhhướng, tạo dư luận, tạo phong trào hành động, tạo phong trào hành độngcách mạng trong đời sống xã hội.
- Có quy chế quy định cải cách đính chính trên báo chí rõ ràng hơn,đặc biệt là đối với báo mạng điện tử
- Có quy định chặt chẽ nghiêm minh hơn quy định trách nhiệm vànghĩa vụ của nhà báo trong hoạt động báo chí, đặc biệt khi đưa tin sai sựthật, thiếu khách quan
- Có quy định chặt chẽ hơn nữa để bảo vệ quyền và lợi ích hợp phápcủa cá nhân, tôt chức của cá nhân, tổ chức trước sự phản ánh thiếu kháchquan, sai sự thật của báo chí, tạo cơ chế nâng hiệu quả quyền được thôngtin của người dân, tạo nên sự công bằng, khách quan giữa báo chí và xãhội
- Có quy định rõ ràng cụ thể, rõ ràng hơn về chức năng và quyền hạncủa các cơ quan quản lý báo chí
- Quy định chặt chẽ hơn về công tác quản lý các văn phòng đại diện vàphóng viên thường trú của các báo góp phần hạn chế những vi phạm phápluật và đạo đức nghề nghiệp của phóng viên thương trú tại địa phương
- Phải có chế định cụ thể, rõ ràng quyền được thông tin của dân vàđảm bảo tính tính công khai…
II ĐẠO ĐỨC NHÀ BÁO.
2 Đạo đức nghề nghiệp và đạo đức nhà báo.
Trang 9Đạo đức phản ánh tồn tại xã hội, phản ánh thực tiễn đời sống đạo đức
xã hội, đạ đức đánh giá về hành vi con người theo các chuẩn mực và cácgiá trị như thiện - ác, chính nghĩa – phi nghĩa…
b đạo đức nghề báo:
Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là những quy tắc, những chuẩn mựcquy định thái độ và hành vi ứng xử của nhà báo trong các mối quan hệnghề nghiệp
C tầm quan trọng của đạo đức nghề báo:
Ngày nay vị trí và cai trò của báo chí trong đời sống xã hội ngày càngđược nâng lên, nó trở thành một bộ phận quan trọng không thể thiếu trongđời sống tinh thần của con người, ở một khía cạnh nào đó, nó tham gia vàotiến trình lịch sử của thời đại
Xã hội ngày càng phát triển thì vai trò xã hội của báo chí ngày càngphát triền và thể hiện phong phú, bởi báo chí là yếu tố kích thích, thúc đẩy
xã hội phát triển
Dư luận xã hội bao giờ cũng khuyến khích hành động chính đáng vàlên án những hành vi trái với nguyên tắc đạo đức Nguyên tắc đạo đức lànhững quy định chung thể hiện rõ yêu cầu về đạo đức Nguyên tắc đạo đứcđược hình thành trên cơ sở đạo đức xã hội
Để trở thành một nhà báo có đạo đức nghề nghiệp không đơn giảnchút nào Không phải cứ tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật là đãtrở thành nhà báo có đạo đức Thực tiễn cuộc sống đa dạng và muôn hìnhmuôn vẻ, vì thế nhà báo phải trau dồi đạo đức suốt đời thì mới đáp ứngđược yêu cầu của Đảng của nhân dân, của xã hội Đặc biệt trong cơ chế thịtrường phức tạp như hiện nay, báo chí nói chung, nhà báo nói riêng phảiluôn chịu sự tác động theo hai chiều, tích cực và tiêu cực, nó đặt ra nhiềucám dỗ nhưng cũng là nơi “lửa thử vàng”
Trang 10CHƯƠNG II: GÓC NHÌN THỰC TIỄN:
Trong số các vụ việc liên quan đến đạo đức báo chí, tôi xin phép sưutầm và phân tích 2 vụ việc điển hình nhất liên quan đến tình hình vi phạmđạo đức báo chí hiện nay Đó là vụ “Khi các đại nhà báo quyết tiêu diệtmột bà ăn mày” đăng trên blog Khải Đơn và Vụ việc nhà báo HoàngKhương nhập vai chủ xe, đưa tiền cho một CSGT để chứng minh cán bộnày đang nhận hối lộ đang khiến dư luận xã hội rất quan tâm bởi sau hành
vi này nhà báo Hoàng Khương đã phải ra hầu tòa và đang bị đề nghị thu thẻnhà báo…
1 Khi các đại nhà báo quyết tiêu diệt một bà ăn mày
Vụ việc này đã được nhiều nhà báo trên nhiều diễn đàn báo chí, trêncác trang mạng bình luận, tổng hợp thông tin và phản ánh lại với thái độ hếtsức bức xúc, bất bình
Đây là vụ việc vi phạm đạo đức nhà báo khi tác nghiệp Bài báo này
có nhắc đến chi tiết phóng viên Kênh 14 đã lặng lẽ lấy thông tin, lặng lẽ
“giúp đỡ” bà Hường bằng cách lặng lẽ biến tấu sự thật về bà từ nhữngthông tin mà cô ta khai thác được trên xấp giấy tờ bà Hường đưa ra Họ lợidụng lòng tin và việc kém hiểu biết của người đàn bà ăn xin để gieo vàolòng người ta hi vọng, khiến người ta tin tưởng rồi đột ngột quay lưng lạichiến đấu với người ta, biến bà già tội nghiệp đó trở thành miếng mồi ngonbéo bở có tác dụng rất lớn trong chiến dịch câu view của báo
Chưa nói đến việc thông tin đúng hay sai, nhưng đang yên đang lành,các nhà báo hợp lại để mổ xẻ, phân tích, chỉ trích quá khứ của một conngười hiện đang không có một ảnh hưởng tiêu cực nào đối với xã hội đã làthiếu nhân văn, huống chi đây lại là một bà lão một bên cắp cháu, một bênmang trong mình ti tỉ thứ bệnh, không lẽ những tờ báo này nghèo nàn đề tàiđến mức đó? Nhân vật trong bài bỗng dưng nhận được sự giúp đỡ và hứahẹn của phóng viên, có thể nói với người đàn bà đó, cô phóng viên như một
Trang 11phao cứu sinh trong lúc bà khó khăn nhất Vì thế bà Hường mới tin tưởng
mà không hề dấu giếm khi đưa cả xấp giấy tờ cho phóng viên Nhưng nhờ
cô phóng viên mà sau này bà Hường được bạn đọc gọi là “kẻ lừa đảo” Nhưvậy, phóng viên đã phạm phải hai lỗi lớn trong tác nghiệp, thể hiện sự vôtâm, thiếu đạo đức của người làm báo đấy là phản bội nguồn tin và dùngchiêu “lừa”, đánh vào lòng tin của nhân vật mới khai thác được thông tin.Làm báo là phải biết vui với niềm vui của cộng đồng, biết trăn trở, sẻ chiavới khó khăn của người khác Đàng này, phóng viên Kênh 14 lại “nảy” ýbiến khó khăn của người đàn bà ăn mày đang thừa thãi khó khăn và bấthạnh thành đề tài “nóng” của mình, theo đó mà đào, mà bới
Bài báo mà sau đó của phóng viên Kênh 14 là tác phẩm “day dứtngười đàn bà không nhà dắt cháu đi ăn xin” trong đó tác giả bài viết nàycũng thừa nhận vì muốn xem sau khi chia tay với phóng viên, nhân vật làm
gì nên đã theo dõi, quan sát, chụp ảnh, quay lén bà Hường rồi tự đặt ranhững câu hỏi nghi vấn, bình luận chủ quan, khiến độc giả có thể có thái độ
nghi ngờ đối với nhân vật: “Chia tay bà, chúng tôi đi sang tìm chỗ trú đối
diện chợ để quan sát Ngay sau khi chúng tôi ra về, bà Hường vội dọn dẹp đồ đạc rồi gọi điện thoại cho một ai đó Không đầy 5 phút sau, xuất hiện một người đàn ông lạ mặt đi xe máy lại chở bà Hường và đứa cháu rời khỏi chợ Trên đường đi, bà có dừng lại tại một ngôi chùa tên là Giác Đạo và mang vào một túi đồ gì đó ” Đây là những quan sát, nghi vấn mà
phóng viên Kênh 14 ghi được và tự đăt ra, trích trong “day dứt người đàn
bà không nhà dắt cháu đi ăn xin” Trong một phát biểu của ông Đỗ QuýDoãn – Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông tại hội thảo khoa họcquốc gia: đạo đức nghề báo trong khai thác và xử lí nguồn tin có chỉ ranhững nguyên nhân vi phạm đạo đức báo chí như: “Nhận thức về chứcnăng nhiệm vụ, tôn chỉ mục đích của các báo chưa đầy đủ; Ý thức chấphành pháp luật của nhà báo và cơ quan báo chí chưa cao; Sự tắc trách củaphóng viên trong hoạt động nghề nghiệp; Xác định và kiểm chứng nguồn