Xác định nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên ngành giáo dục thể chất trường đại học thể dục thể thao bắc ninh

DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Thể 1.1 Tổng hợp về sự phân loại các phương pháp dạy học 15 1.3 Khả năng của các phương pháp dạy học trong việc thực hiện các mục tiêu 3.1 Phân phối chươn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO BẮC NINH

LÊ VƯƠNG ANH

XÁC ĐỊNH NHÓM PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BÓNG BÀN CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC THỂ CHẤT TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC

THỂ THAO BẮC NINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

BẮC NINH- 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO BẮC NINH

LÊ VƯƠNG ANH

XÁC ĐỊNH NHÓM PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BÓNG BÀN CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC THỂ CHẤT TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC

THỂ THAO BẮC NINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1.PGS.TS ĐỒNG VĂN TRIỆU

2.PGS.TS PHẠM ĐÌNH BẨM

BẮC NINH- 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Kết quả nghiên cứu, các số liệu được trình bày trong luận án

là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào

Tác giả luận án

Lê Vương Anh

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU,CÁC CHỮ VIẾT TẮT

HLV : Huấn luyện viên

HLTT : Huấn luyện thể thao

DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Thể

1.1 Tổng hợp về sự phân loại các phương pháp dạy học 15

1.3 Khả năng của các phương pháp dạy học trong việc thực hiện các mục tiêu

3.1 Phân phối chương trình môn học cho sinh viên chuyên ngành bóng bàn

3.2 Thống kê cơ sở vật chất phục vụ quá trình dạy học môn bóng bàn ở

3.3 Thống kê giáo viên giảng dạy môn học bóng bàn ở Trường Đại học Thể

3.4 Kết quả phỏng vấn quan điểm nhận thức của giáo viên về mục tiêu và vai

trò người thầy trong giảng dạy môn bóng bàn ở Trường Đại họcThể dục Thể thao Bắc Ninh

Sau Tr.63

3.5 Kết quả phỏng vấn sử dụng các phương pháp dạy học môn bóng bàn ở

Trường Đại học Thể dục thể thao Bắc Ninh

Sau Tr.63

3.6 Kết quả quan sát dạy học môn bóng bàn thông qua dự giờ( lí thuyết) Sau

Tr.64

3.7 Kết quả quan sát dạy học môn bóng bàn thông qua dự giờ( thực hành) Sau

Tr.64

3.8 Kết quả đánh giá khả năng vận dụng các phương pháp dạy học môn bóng

bàn ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc

Sau Tr.64

3.9 Kết quả đánh giá tính hiệu quả các phương pháp dạy học môn bóng bàn ở

Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh

Sau Tr.65

3.11 Kết quả đánh giá nhận thức vai trò của hoạt động tự học đối với sinh viên

3.12 Mức độ hứng thú-tính tích cực học tập môn bóng bàn 68

3.14 Điều kiện để sinh viên hứng thú, tích cực học tập môn bóng bàn 70

3.15 Các hình thức tự học của sinh viên chuyên ngành bóng bàn 70

3.16 Thời gian dành cho tự học của sinh viên chuyên ngành bóng bàn 71

3.17 Các địa điểm tự học của sinh viên chuyên ngành bóng bàn 72

3.18 Kết quả ý kiến phản hồi của sinh viên về giảng dạy môn học bóng bàn Sau

Tr.73

3.19 Kết quả phỏng vấn đánh giá mức độ gây hứng thú của các phương pháp

dạy học môn bóng bàn

Sau Tr.73

3.20 Kết quả phỏng vấn những cơ sở để lựa chọn phương pháp dạy học môn

3.24 Kết quả phỏng vấn mức độ hợp lí của phương án ứng dụng nhóm phương

pháp dạy học cho sinh viên chuyên ngành bóng bàn Trường Đại học Thể

dục Thể thao Bắc

Sau Tr.120

3.25 So sánh kết quả kiểm tra thực hành 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng

3.26 So sánh kết quả kiểm tra thực hành 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng

3.27 So sánh kết quả kiểm tra lí thuyết 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng Sinh

3.28 So sánh kết quả kiểm tra thực hành 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng

3.29 So sánh kết quả kiểm tra lí thuyết 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng sinh

3.30 So sánh kết quả kiểm tra thực hành 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng sinh

3.31 So sánh kết quả kiểm tra lý thuyết khóa 51 của 2 nhóm thực nghiệm và

3.36 So sánh kết quả thi thực hành 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng sinh viên

3.37 So sánh kết quả thi đẳng cấp 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng sinh viên

3.38 Ý kiến phản hồi của sinh viên về giảng dạy môn học Bóng bàn sau thực

nghiệm năm học 2016-2017

Sau Tr.144

3.1 So sánh kết quả kiểm tra thực hành 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng

3.2 So sánh kết quả kiểm tra lí thuyết 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng Sinh

3.3 So sánh kết quả kiểm tra thực hành 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng sinh

3.4 So sánh kết quả kiểm tra lí thuyết 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng sinh

3.5 So sánh kết quả kiểm tra thực hành 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng sinh

3.6 So sánh kết quả kiểm tra lý thuyết khóa 51 của 2 nhóm thực nghiệm và

3.11 So sánh kết quả thi thực hành 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng sinh viên

MỤC LỤC Trang

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 6

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6

1.1 Quan điểm về phương pháp dạy học đại học và cách phân loại 6

1.1.1 Quan điểm về phương pháp 6

1.1.2 Quan điểm về phương pháp dạy học đại học 6

1.1.3 Quan điểm về phương pháp dạy học Thể dục Thể thao: 10

1.1.4 Những đặc điểm cơ bản của phương pháp dạy học đại học 11

1.1.5 Quan điểm về phân loại phương pháp dạy học đại học 12

1.1.6 Quan điểm phân loại phương pháp dạy học Thể dục Thể thao 16

1.2 Phương pháp dạy học môn bóng bàn cho sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh 17

1.2.1 Các phương pháp dạy học được sử dụng nhiều vào quá trình dạy học ở bậc đại học hiện nay: 17

1.2.2 Phương pháp dạy học môn bóng bàn ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh 21

1.3 Nguyên tắc và tiêu chuẩn lựa chọn phương pháp dạy học đại học 24

1.3.1 Những yêu cầu sư phạm đối với phương phương pháp dạy học đại học 24

1.3.2 Lựa chọn phương pháp tuân thủ nguyên tắc dạy học đại học 26

1.3.3 Những cơ sở lí luận và thực tiễn lựa chọn phương pháp dạy học đại học 27

1.3.4 Tiêu chuẩn lựa chọn phương pháp dạy học đại học 31

1.3.5 Tiêu chuẩn lựa chọn phương pháp dạy học môn bóng bàn ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh 32

1.4 Xu hướng ứng dụng khoa học công nghệ trong dạy học Thể dục Thể thao ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh 35

1.4.1 Ứng dụng công nghệ dạy học Thể dục Thể thao hiện nay ở Trường Đại

học Thể dục Thể thao Bắc Ninh 35

1.4.2 Giới thiệu và Quy trình vận hành thiết bị phần mềm phân tích chuyển động cơ học Simi Motion 3D 36

1.5 Các công trình nghiên cứu về phương pháp dạy học trên thế giới và ở Việt Nam: 38

1.5.1 Nghiên cứu trên thế giới: 39

1.5.2 Nghiên cứu trong nước 41

Kết luận chương 1: 45

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 47

2.1 Phương pháp nghiên cứu 47

2.1.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu 47

2.1.2 Phương pháp phỏng vấn 48

2.1.3 Phương pháp quan sát sư phạm 49

2.1.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm 50

2.1.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 54

2.1.6 Phương pháp toán học thống kê 55

2.2.Tổ chức nghiên cứu: 55

2.2.1 Đối tượng nghiên cứu 55

2.2.2 Phạm vi nghiên cứu 56

2.2.3 Kế hoạch nghiên cứu 56

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 58

3.1 Đánh giá thực trạng dạy học cho sinh viên bóng bàn ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học thể dục thể thao Bắc Ninh 58

3.1.1 Thực trạng về chương trình môn học bóng bàn 58

3.1.2 Thực trạng cơ sở vật phục vụ quá trình dạy học môn học bóng bàn 60

3.1.3 Thực trạng dạy học cho sinh viên Bóng bàn ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục thể thao Bắc Ninh 61

3.1.4 Bàn luận về thực trạng dạy học cho sinh viên chuyên ngành Bóng bàn ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh 74

3.2 Xác định nhóm phương pháp dạy học Bóng bàn cho sinh viên Bóng bàn ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh 83

3.2.1 Định hướng lựa chọn phương pháp dạy học môn Bóng bàn 83 3.2.2 Xác định cơ sở lựa chọn phương pháp dạy học môn bóng bàn 85 3.2.3 Xác định nhóm phương pháp dạy học căn cứ vào nội dung kiến thức môn học Bóng bàn 863.2.4 Xác định nhóm phương pháp dạy học căn cứ vào trình độ của sinh viên chuyên ngành bóng bàn 94 3.2.5 Xác định nhóm phương pháp dạy học môn Bóng bàn trên cơ sở sử dụng

hỗ trợ của Công nghệ thông tin hiện đại( Phần mềm Simi Motion 3D, hệ thống máy Nautilus) 100 3.2.6 Xác định nhóm phương pháp dạy học bóng bàn theo ý kiến của các chuyên gia, huấn luyện viên và giáo viên giảng dạy môn bóng bàn 101 3.2.7 Bàn luận xác định nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên ngành Giáo dục thể chất Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh 106 3.2.8 Bàn luận về mối quan hệ của các phương pháp dạy học Bóng bàn 114

3.3 Ứng dụng và đánh giá hiệu quả nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên ngành Giáo dục thể chất Trường đại Thể dục Thể thao Bắc Ninh 116

3.3.1 Ứng dụng nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên ngành Giáo dục thể chất Trường đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh 116 3.3.2 Đánh giá hiệu quả nhóm phương pháp dạy học bóng bàn cho sinh viên chuyên ngành, ngành Giáo dục thể chất Trường đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh 131 3.3.3 Bàn luận qui trình ứng dụng và đánh giá hiệu quả nhóm phương pháp dạy học môn bóng bàn cho sinh viên chuyên ngành nhóm thực nghiệmTrường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh 145

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 165

PHẦN MỞ ĐẦU

Vai trò đặc biệt của giáo dục, đào tạo được Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hoá và con người Việt Nam Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội; nâng cao chất lượng theo yêu cầu chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế, phục vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi công dân được học tập suốt đời ”[13, tr 77]

Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) ở các trường đại học, cao đẳng nước ta hiện nay là một vấn đề cấp bách Mục tiêu của sự thay đổi là nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, phù hợp với xu thế mở cửa, hội nhập của nước ta.Thay đổi kiểu dạy thầy đọc, trò ghi, thầy giảng, trò chép mà xã hội hiện nay đang phê phán

Luật giáo dục năm 2005 đã chỉ rõ “ Phương pháp đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học phải coi trọng việc bồi dưỡng ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng thực hành, tạo điều kiện cho người học tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng”[ 52, khoản 2 điều 40]

Đổi mới PPDH hoàn toàn phù hợp với Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo

và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích

tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh

ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học ”[ 4 ] Có thể nói, quan điểm trên đây của Đảng Cộng sản Việt Nam đã thể hiện sự đổi mới về

tư duy giáo dục toàn diện, về những vấn đề quan trọng nhất liên quan đến nền giáo dục nước ta

Tuy nhiên, cùng với kết quả đã đạt được của nền giáo dục, sự yếu kém, trì trệ, lạc hậu của nền giáo dục vẫn là nỗi quan tâm, lo lắng của mọi tầng lớp nhân dân đối với sự phát triển của đất nước Nhiều ý kiến đông đảo của tầng lớp nhân dân, mà trước hết là ý kiến của các nhà khoa học trong ngành giáo dục, đào tạo

đã đóng góp cho Đảng và nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục

và đào tạo ở Việt Nam Trong công cuộc đổi mới giáo dục, đào tạo có rất nhiều các vấn đề quan trọng được đặt ra, chủ yếu bàn về đổi mới PPDH đại học hiện nay ở nước ta Nói đến đổi mới PPDH, đó là quá trình thay thế PPDH truyền thống, mà chủ yếu là sự tác động từ bên ngoài người dạy đến người học, sao cho một thời gian ngắn nhất, truyền thụ một khối lượng thông tin đầy đủ, chính xác nhất, sang việc kết hợp với phương pháp truyền thống và phương pháp khác nhằm kích thích từ bên trong về nhu cầu, khát vọng tri thức của người học, từ

đó, người học chẳng những ghi nhớ tri thức chắc chắn hơn mà còn là quá trình

tự rèn luyện kĩ năng và tư duy sáng tạo của mình

Trường Đại học Thể dục Thể thao(TDTT) Bắc Ninh, dưới sự chỉ đạo của Đảng ủy, Ban giám hiệu nhà trường thành lập 2 khoa Giáo dục thể chất (GDTC)

và Huấn luyện thể thao (HLTT) năm 2004, có sự thay đổi về chương trình đào tạo, chương trình các môn học năm 2008, chỉnh sửa lại năm 2011 và năm 2015 chuyển đổi sang học chế tín chỉ bắt đầu từ khóa đại học 51, cho 4 ngành GDTC, HLTT, Yhọc TDTT và Quản lí TDTT Tuy nhiên, chương trình môn bóng bàn

đã được thay đổi nhưng về PPDH chưa được quan tâm, đổi mới cho phù hợp với yêu cầu thực tế hiện nay của của nhà trường và đáp ứng được yêu cầu của xã hội

Biết rằng, trong quá trình dạy học trước hết giáo viên cần quan tâm việc dạy sinh viên cách học và biết tự học như thế nào? để tạo thói quen, niềm say

mê và khả năng học suốt đời là nội dung bao quát của việc dạy và học ở đại học

là mục tiêu chính của quá trình dạy học Các phương pháp dạy, phương pháp học, nội dung cần dạy, nội dung cần học đều phải xuất phát từ đây Điều đó, cũng còn có nghĩa là lựa chọn và vận dụng đúng, linh hoạt PPDH là một trong những yếu tố có ý nghĩa, vai trò không nhỏ đến chất lượng dạy học ở bậc đại học nói chung và đối với môn bóng bàn nói riêng

Trong nhiều năm qua giáo viên Bộ môn bóng bàn có nhiều trăn trở về PPDH sao cho nâng cao hơn nữa chất lượng quá trình dạy học cho sinh viên chuyên ngành bóng bàn, hầu hết thầy cô giảng dạy dựa trên kinh nghiệm của những thế hệ đi trước Mặt khác, quá trình dạy học ở Bộ môn, việc sử dụng các PPDH còn mang tính chủ quan, chưa có kiểm chứng và đánh giá ưu thế của từng phương pháp cũng như việc kết hợp các PPDH để giải quyết các nhiệm vụ trong mỗi giờ học, hoặc từng khối lượng nội dung kiến thức…Vì vậy, chất lượng dạy học môn bóng bàn chưa cao, chưa đáp ứng được đào tạo đội ngũ giáo viên cho các trường học mà yêu cầu ngày càng cao của xã hội

Nghiên cứu về PPDH chưa được giải quyết nhiều, trong những năm gần đây có một số công trình nghiên cứu về nhóm PPDH trong lĩnh vực TDTT như

đề tài: Đồng Văn Triệu(2006)[76]; Đỗ Hữu Trường(2008)[80]; Nguyễn Hải Bằng (2016)[6]; Chu Thị Thu Huyền (2013)[ 24]; Trần thị Hồng Việt(2016)[93]

Từ trước tới nay chưa có công trình nghiên cứu nào ứng dụng PPDH môn bóng bàn cho sinh viên chuyên ngành, mà chỉ có một số công trình khoa học nghiên cứu về giảng dạy trong lĩnh vực giáo dục, các môn lý luận, một số môn thể thao khác nhau và cho đối tượng sinh viên không chuyên ở Trường Đại học TDTT Bắc Ninh

Xuất phát từ những lí do trên chúng tôi nghiên cứu đề tài: “Xác định nhóm phương pháp dạy học Bóng bàn cho sinh viên ngành GDTC Trường Đại học thể dục thể thao Bắc Ninh”

Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác dạy học chuyên ngành bóng bàn, ngành GDTC, nhằm mục đích xác định nhóm PPDH phù hợp, để từng bước đổi mới PPDH, nâng cao chất lượng dạy học cho sinh viên chuyên ngành bóng bàn,

ngành GDTC góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ giáo viên của Trường Đại học TDTT Bắc Ninh

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, chúng tôi giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

Nhiệm vụ 1 : Đánh giá thực trạng dạy học cho sinh viên bóng bàn ngành

GDTC Trường Đại học TDTT Bắc Ninh

Nhiệm vụ 2 : Xác định nhóm PPDH bóng bàn cho sinh viên bóng bàn

ngành GDTC Trường Đại học TDTT Bắc Ninh

Nhiệm vụ 3 : Ứng dụng và đánh giá hiệu quả nhóm PPDH bóng bàn cho

sinh viên ngành GDTC Trường đại học TDTT Bắc Ninh

Giả thuyết khoa học:

Đặt ra giả thuyết khoa học rằng: Trong nhiều năm qua Bộ môn chưa đổi mới được PPDH, chưa xác định được nhóm PPDH cho sinh viên chuyên ngành, ngành GDTC do đó, không gây hứng thú học tập cho sinh viên, dẫn đến chất lượng dạy học chưa cao Nếu xác định được nhóm PPDH bóng bàn phù hợp với thực tế, giúp giáo viên điều chỉnh trong quá trình giảng dạy, sinh viên tự giác, tích cực trong quá trình học tập Vì vậy, chất lượng đào tạo đội ngũ giáo viên sẽ đáp ứng được nhu cầu đòi hỏi ngày càng cao của xã hội

Ý nghĩa khoa học của luận án

Những vấn đề lí luận về PPDH đại học được hệ thống hóa, bổ sung các kiến thức về lí luận và các vấn đề liên quan đến PPDH, các vấn đề trọng tâm đó là: Quan điểm về phương pháp, PPDH, PPDH đại học, PPDH TDTT, PPDH bóng bàn, cách phân loại PPDH đại học và PPDH TDTT Những yêu cầu sư phạm và nguyên tắc đối với các PPDH đại học, PPDH TDTT, cách triển khai các PPDH và đánh giá kết quả học tập của sinh viên bóng bàn khi vận dụng nhóm PPDH

Dựa trên cơ sở lí luận và điều kiện thực tế của nhà trường, xác định nhóm PPDH bóng bàn phù hợp với sinh viên chuyên ngành bóng bàn, ngành GDTC, xây dựng qui trình vận dụng các PPDH môn bóng bàn và thiết kế bài giảng, có

tác dụng định hướng, hướng dẫn giáo viên của Bộ môn bóng bàn, nâng cao hiệu quả dạy học bóng bàn ở Trường Đại học TDTT Bắc Ninh

Ý nghĩa thực tiễn của luận án

Luận án đánh giá được thực trạng sử dụng PPDH bóng bàn ở Trường Đại học TDTT Bắc Ninh, được phân tích và đánh giá: về PPDH trong quá trình giảng dạy, hầu hết giáo viên Bộ môn chưa xác định được PPDH chủ đạo, chưa phối hợp được các PPDH để kích thích sự hứng thú trong quá trình học tập, tập luyện cho sinh viên Thấy rõ nhất là giáo viên Bộ môn thường xuyên sử dụng các PPDH truyền thống chưa khai thác các PPDH hiện đại Vì vậy, chất lượng

giờ học chưa hiệu quả

Từ kết quả của đánh giá thực trạng, cơ sở lí luận và thực tiễn hiện nay của

Bộ môn bóng bàn đã xác định được nhóm PPDH lí thuyết là 7 PPDH và PPDH thực hành là 10 PPDH được phân làm 3 nhóm( dạy học ban đầu; dạy học đi sâu; củng cố và hoàn thiện), cho sinh viên chuyên ngành, ngành GDTC Các nhóm PPDH đã được lựa chọn phù hợp với mục tiêu dạy học, phù hợp với nội dung môn học, điều kiện thực tế ở Bộ môn và trình độ của sinh viên chuyên ngành bóng bàn

Luận án đã ứng dụng nhóm PPDH lí thuyết và thực hành trong quá trình thực nghiệm cho sinh viên và được đánh giá hiệu quả nhóm PPDH thông qua thi

lí thuyết, thi thực hành, ý kiến phản hồi của sinh viên và thông qua hội đồng bình giảng nhà trường Nhóm PPDH bóng bàn ứng dụng cho sinh viên chuyên

ngành, ngành GDTC bước đầu đã có hiệu quả nhất định

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Quan điểm về phương pháp dạy học đại học và cách phân loại

1.1.1 Quan điểm về phương pháp

Để có khái niệm đầy đủ về PPDH, trước hết phải tìm hiểu thế nào là phương pháp? Thuật ngữ "phương pháp" bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, "Metodos"

có nghĩa là con đường, cách thức hoạt động nhằm đạt được mục đích nhất định [43], [ 95]

Tác giả I.Ia Lecner[34]: “Phương pháp là xây dựng hoạt động và các hình thức của nó, với một trình tự nhất định với những phương tiện tương ứng để đạt mục đích dự kiến”

Theo V.I Lênin[42, tr.105]: "Trong nhận thức đang tìm tòi, phương pháp cũng là công cụ, là một thủ đoạn đứng về phía chủ quan, qua thủ đoạn đó nó có quan hệ với khách thể"

Tác giả Nguyễn Bá Kim[ 32, tr.103]: “Phương pháp là con đường, cách thức để đạt mục đích nhất định”

Tác giả Phạm Viết Vượng[ 95, tr.172]: “Phương pháp là tổ hợp cách thức

mà chủ thể sử dụng để tác động vào đối tượng hoạt động nhằm biến đổi đối tượng theo mục đích đã xác định

Như vậy, phương pháp là con đường, cách thức hay phương tiện để đạt được mục đích và giải quyết nhiệm vụ đặt ra

1.1.2 Quan điểm về phương pháp dạy học đại học

Trong lĩnh vực giáo dục, PPDH chính là mô hình thể hiện cách thức tác dụng tương hỗ giữa người dạy và người học nhằm lĩnh hội nội dung học vấn Từ trước tới nay các quan điểm về PPDH vẫn được các nhà khoa học quan tâm và các ý kiến trái chiều Để hiểu về PPDH, luận án tiếp cận một số quan điểm PPDH sau:

Theo tác giả Bùi Hiển[ 20, tr.318]: PPDH là cách thầy tiến hành việc dạy nội dung đi đôi với việc dạy cách học cho trò trau dồi phương pháp tự học, để nắm vững nội dung dạy học đồng thời để rèn luyện cách học suốt đời

Tác giả Hilbert Meyer[19, Tr.99]: PPDH là những hình thức và cách thức, bằng cách đó mà giáo viên và học sinh tiếp thu hiện thực tự nhiên và xã hội xung quanh dưới những điều kiện khung về thiết chế

Tác giả Lu.K Babanxki[83, tr.210]: PPDH là cách thức tương tác giữa thầy và trò nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học

Tác giả I Ia Lecne[83, tr.210]: PPDH là một hệ thống hành động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức các hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh, đảm bảo học sinh lĩnh hội nội dung học vấn

Tác giả I.D Dverev[ 83, tr.210]: PPDH là cách thức hoạt động tương hỗ giữa thầy và trò nhằm đạt được mục đích dạy học, hoạt động này được thể hiện trong việc sử dụng các nguồn nhận thức, các thủ thuật lôgic, các dạng hoạt động độc lập của học sinh và cách thức điều khiển quá trình nhận thức của thầy giáo

Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh[48]: PPDH là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và các nhiệm

vụ dạy học

Tác giả Trịnh Trung Hiếu[22, tr.30]: Phương pháp giảng dạy là những hình thức, những biện pháp được đặt ra trong quá trình giảng dạy để hoàn thành tốt các nhiệm vụ đề ra

Tác giả Lê Khánh Bằng[68, tr.184]: PPDH là tổng hợp các cách thức làm việc, phối hợp thống nhất của thầy và trò( trong đó thầy đóng vai trò chủ đạo, trò đóng vai trò tích cực- chủ động) nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học

Tác giả Phạm Viết Vượng[95, tr.105]: PPDH là tổng hợp các cách thức hoạt động phối hợp, tương tác giữa giáo viên và học sinh, nhằm giúp học sinh chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoa học, hình thành hệ thống kĩ năng kĩ xảo, thực hành sáng tạo và thái độ chuẩn mực theo mục tiêu của quá trình dạy học

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang[49, tr.23]: "PPDH là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy, nhằm làm cho trò tự giác, tự lực đạt tới mục đích dạy học"

Tác giả Lê Đức Ngọc[44, tr.45]: PPDH là một “khoa học và cũng là một nghệ thuật” Tính khoa học của PPDH đại học đòi hỏi phải nắm vững bản chất của quá trình đào tạo đại học Tính nghệ thuật của việc dạy học đại học thể hiện

ở năng lực truyền đạt của giáo viên sao cho khơi dậy được tiềm năng tiếp thu, phát triển và sáng tạo của người học để nhận thức, để cảm nhận và để có kỹ năng cao [45, tr.7]

Tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức[29, tr.120]: PPDH ở đại học là tổng hợp các cách thức hoạt động của giáo và sinh viên nhằm thực hiện tốt các nhiệm

vụ dạy học ở đại học góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học, kĩ thuật, cán

bộ quản lí, nghiệp vụ có trình độ đại học

Tác giả Lưu Xuân Mới[40, tr.151]: PPDH đại học là một phạm trù cơ bản của lý luận dạy học đại học; một thành tố cấu trúc năng động nhất, linh hoạt nhất của quá trình dạy học Tác giả còn xem xét PPDH đại học là tổng hợp các cách thức hoạt động tương tác được điều chỉnh của giáo viên và sinh viên, trong đó hoạt động dạy học là chủ đạo, hoạt động học là tự giác, tích cực, tự lực, sáng tạo, nhằm mục đích thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học ở đại học, góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, cán bộ quản lý, nghiệp vụ có trình độ cao

Ngoài ra, còn nhiều quan điểm khác khi định nghĩa về PPDH, các tác giả

đã xét trên nhiều mặt khác nhau của quá trình dạy học, có tác giả chú trọng tới cách thức tương tác giữa giáo viên và sinh viên, có tác giả chú trọng tới hoạt động nhận thức của sinh viên, có tác giả lại xét về mặt điều khiển học v.v…Tuy chưa có ý kiến dẫn tới một định nghĩa thống nhất về PPDH, nhưng các tác giả đều thừa nhận rằng PPDH có những dấu hiệu đặc trưng sau đây:

Phương pháp dạy học phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của sinh viên nhằm đạt được mục đích đặt ra

Phương pháp dạy học phản ánh sự vận động của nội dung dạy học đã được quy định

Phương pháp dạy học phản ánh cách thức hoạt động tương tác, sự trao đổi thông tin giữa thầy và trò

Phương pháp dạy học phản ánh cách thức điều khiển nhận thức, kích thích

và xây dựng động cơ, tổ chức hoạt động nhận thức và kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động

Nói chung, khi định nghĩa về PPDH, tuy các tác giả đề cập tới nhiều mặt của quá trình dạy học, nhưng mặt hoạt động tương tác giữa thầy và trò được nhiều tác giả quan tâm và đi sâu nghiên cứu nhất Hiện có, những cách hiểu khác nhau về PPDH xét trên mặt tương tác giữa thầy và trò, nhưng tóm lại chúng thuộc một trong ba cách hiểu như sau:

Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động của người giáo viên để truyền thụ kiến thức, rèn luyện kĩ năng và giáo dục sinh viên theo mục tiêu của nhà trường

Phương pháp dạy học là sự kết hợp các biện pháp và phương tiện làm việc của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học, nhằm đạt tới những mục đích giáo dục [83, tr.152]

Phương pháp dạy học là cách thức hướng dẫn và chỉ đạo của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và hoạt động thực hành của sinh viên, dẫn tới việc sinh viên lĩnh hội vững chắc nội dung học vấn, hình thành thế giới quan và phát triển năng lực nhận thức [49, tr.23], [ 40, tr.166], [45, tr.8]

Cách hiểu thứ nhất, phản ánh quan niệm cũ về vai trò của người giáo viên

trong quá trình dạy học Theo quan niệm này thì giáo viên là nhân vật trung tâm, giữ vai trò chủ đạo, hoạt động tích cực, còn học sinh thì thụ động thực hiện những điều thầy dạy Quan niệm đó cũng dẫn tới coi các PPDH đều là phương pháp của thầy

Cách hiểu thứ hai, coi PPDH là một sự kết hợp ngang hàng của hai hoạt

động dạy và học Nhiệm vụ truyền tri thức của thầy cũng quan trọng như nhiệm

vụ lĩnh hội tri thức của trò

Cách hiểu thứ ba, xuất hiện sau khi lý thuyết về sự lĩnh hội tri thức ra đời

Theo quan điểm này thì dạy học chính là quá trình tổ chức cho sinh viên lĩnh hội tri thức Vai trò của sinh viên trong quá trình dạy học là vai trò chủ động Nói khác đi thì phương pháp học tập, xuất phát từ các qui luật của sự lĩnh hội tri thức quyết định hoạt động của giáo viên, phương pháp dạy của giáo viên

Quan điểm các PPDH nêu trên, chúng ta cũng chú ý PPDH là phương pháp xây dựng và vận dụng vào một quá trình cụ thể ,quá trình dạy học.Về tính chất quá trình dạy học này có hai mặt: dạy của thầy và học của trò Hai mặt, hoạt động này có mối quan hệ biện chứng Do đó, PPDH không chỉ hoạt động của giáo viên hoặc chỉ của sinh viên Mà phải là tổng hợp các cách thức làm việc chung cả giáo viên và sinh viên, trong đó giáo viên đóng vai trò chủ đạo, sinh viên đóng vai trò tích cực, chủ động

Về bản chất, đây là một quá trình nhận thức, có tính chất nghiên cứu của sinh viên, dưới sự chỉ đạo của giáo viên nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học đại học là dạy học nghề, dạy học phương pháp, dạy học lí tưởng đạo đức nghề nghiệp

Như vậy, PPDH vừa có ý nghĩa trí dục, vừa có ý nghĩa đức dục và bao gồm cả phương pháp dạy và phương pháp học

Qua phân tích, tổng hợp các quan điểm trên theo chúng tôi PPDH đại học: là cách thức hoạt động phối hợp, tương tác giữa giáo viên và sinh viên, giúp sinh viên chủ động, tự giác, tích cực chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoa học, nhằm mục đích thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học ở đại học

1.1.3 Quan điểm về phương pháp dạy học Thể dục Thể thao:

Quan điểm của nhà lý luận dạy học Exipov (1977), Kharlamop (1979) đã đưa ra: “PPDH TDTT là những phương pháp mà thầy và trò dựa vào đó để đạt được mục đích dự định” [15], [31]

Nhà lý luận dạy học Nga Lecne.I.Ia(1984) cho rằng: “ Phương pháp giảng dạy TDTT là phương thức vận dụng tập luyện cơ thể trong giáo dục TDTT”.[33]

Tác giả Ngô Chí Triệu (2003) trong cuốn “Lý luận dạy học hiện đại với dạy học TDTT” thì cho rằng: “PPDH TDTT là tên gọi chung của phương thức, con đường, biện pháp thực hiện nhiệm vụ hoặc mục tiêu giáo dục” [103]

Tác giả Khúc Miên Nghị, Lý Tường (2000) thì cho rằng: “PPDH TDTT là các phương thức công tác mà thầy và trò sử dụng để hoàn thành nhiệm vụ dạy

và học TDTT để thực hiện mục đích dạy học TDTT” [104]

Tác giả Nguyễn Toán(2004), lý luận và phương pháp TDTT ấn phẩm lưu hành nội bộ Trường ĐHSP TPHCM), cho rằng: PPDH TDTT là cách thức để

hoàn thành nhiệm vụ dạy học đã định trong lĩnh vực TDTT

Tác giả Đồng Văn Triệu [76]: PPDH môn Lí luận và phương pháp TDTT

là hệ thống những biện pháp, cách thức dạy và học nhằm thực hiện nhiệm vụ dạy học và mục tiêu đào tạo môn học Trong đó, phương pháp học là chủ động tích cực, phương pháp giảng dạy là tổ chức hướng dẫn

Phương pháp dạy học TDTT là hệ thống tổng hoà về hành vi động tác của thầy và trò trong dạy học TDTT, PPDH TDTT nói chung bao gồm phương thức con đường biện pháp và hàng loạt hành vi động tác hoạt động trong quá trình dạy học của thầy và trò biểu hiện ra đặc điểm hành vi bên ngoài của động tác ở thầy và trò

Tóm lại, các quan điểm về PPDH TDTT được các nhà khoa học lý luận

dạy học trong và ngoài nước đưa ra theo quan điểm của mình, mặc dù có cách biểu đạt khác nhau song, đều có cùng chung nhận thức đó là: PPDH TDTT đều giải quyết các nhiệm vụ dạy học, được thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa giáo viên và sinh viên thông qua các phương tiện dạy học để đạt được mục đích dạy học

1.1.4 Những đặc điểm cơ bản của phương pháp dạy học đại học

Căn cứ vào mục đích, nhiệm vụ, đặc điểm của nhà trường hiện nay, căn

cứ vào bản chất của quá trình dạy học, qua các quan điểm về PPDH đại học nêu trên, theo một số đặc điểm cơ bản của PPDH đại học như sau: [68,tr.184], [29, tr.120]

Phương pháp dạy học học đại học gắn liền với nghề đào tạo

Phương pháp dạy học đại học gắn liền với thực tiễn xã hội

Phương pháp dạy học đại học tiếp cận với phương pháp khoa học

Phương pháp dạy học đại học kích thích cao độ tính tích cực, độc lập, sáng tạo của sinh viên

Phương pháp dạy học đại học rất đa dạng, nó thay đổi tùy theo loại trường đại học, đặc điểm của Bộ môn, điều kiện phương tiện dạy học, đặc điểm nhân

cách của giáo viên và sinh viên

Phương pháp dạy học đại học gắn liền với các thiết bị, các phương tiện dạy học

Trên đây, là 6 đặc điểm cơ bản của PPDH đại học, chúng có mối quan hệ với nhau Ngoài ra, các PPDH đại học còn có một số đặc điểm PPDH đại học chung như PPDH vừa có tính trí dục, vừa có tính đức dục; vừa mang tính khách quan, vừa mang tính chủ quan Vì vậy, trong quá trình vận dụng PPDH đại học, chúng ta phải luôn chú ý các đặc điểm trên, để có thể đạt được hiểu quả của quá trình dạy học

1.1.5 Quan điểm về phân loại phương pháp dạy học đại học

Việc phân loại các PPDH là một số vấn đề hết sức phức tạp Hiện nay ở nước ta cũng như ở nước ngoài đã và đang tồn tại nhiều cách phân loại khác nhau, do đó có nhiều hệ thống phân loại khác nhau, sau đây, luận án đưa ra các cách phân loại PPDH được các nhà khoa học quan tâm nhiều nhất

S.I.Petrovski, E Ia.Glan phân loại theo nguồn kiến thức và đặc điểm tri giác thông tin gồm: phương pháp dùng lời, phương pháp trực quan, phương pháp thực hành[48]

Theo I Ia Lecne[34], dựa trên mức độ sáng tạo trong nhận thức của học sinh chia PPDH thành các nhóm: nhóm phương pháp giải thích- minh họa, nhóm phương pháp tái hiện, phương pháp trình bày nêu vấn đề, tìm hiểu từng phần, nghiên cứu

Theo I.K Babanxki (nhà lí luận dạy học Liên Xô) [48] Phân loại theo quan điểm điều khiển học thành 3 nhóm: nhóm phương pháp tổ chức và thực hoạt động nhận thức, nhóm phương pháp kích thích và xây dựng động cơ học tập, phương pháp kiểm tra- đánh giá kết quả học tập

G.Petty là nhà sư phạm người Anh[16] Ông chia nhóm PPDH thành 3 nhóm:

Nhóm phương pháp lấy người người dạy làm trung tâm: Giáo viên thuyết trình; nghệ thuật giải thích, nghệ thuật trình diễn, phương pháp đặt câu hỏi và phương pháp hỗ trợ người học

Nhóm phương pháp tích cực: Hướng dẫn họ viên thực hành; thảo luận, học nhóm và người học trình bày; trò chơi; đóng vai, diễn kịch và mô phỏng; Xemina; học cách nhớ v.v

Phương pháp lấy người học làm trung tâm: Học qua đọc; tự học và làm bài tập ở nhà; bài tập nghiên cứu; tiểu luận; khám phá có hướng dẫn; sáng tạo, thiết kế và phát minh; học tự kinh nghiệm của mình

Theo Lothar Klingberg[19,Tr.99 ] mô tả cấu trúc PPDH theo mặt bên trong và mặt bên ngoài Mặt bên ngoài của PPDH: Là những hình thức bên ngoài hoạt động của giáo viên và người học trong dạy học ,có thể nhận biết ngay khi quan sát giờ học Mặt bên ngoài của PPDH bao gồm:

Các hình thức cơ bản của PPDH: Dạy học thông báo( thuyết trình, biểu diễn trực quan, làm mẫu); cùng làm việc(các phương pháp đàm thoại); giao nhiệm vụ (làm việc tự học của người học)

Các hình thức hợp tác( hình thức xã hội của PPDH, hình thức làm việc trong quá trình dạy học): dạy học toàn lớp, dạy học nhóm, dạy học đối tác( học nhóm đôi), dạy học cá thể

Sơ đồ 1.1 Cấu trúc mặt bên ngoài phương pháp dạy học

Mặt bên trong của PPDH: Là những thành phần dễ dàng nhận biết ngay

thông qua ngay thông qua quan sát giờ dạy mà cần có sự quan sát kĩ và phân tích

để nhận biết chúng Mặt bên trong của PPDH bao gồm:

Các bước dạy học: Các bước của quá trình dạy học có các chức năng lí luận dạy học khác nhau, ví dụ: chuẩn bị, nhập đề, làm việc với tài liệu mới, củng

Mặt bên ngoài

PP DH

Các hình thức cơ bản

Dạy học

Giao nhiệm vụ

Các hình thức hợp tác

Dạy học

Dạy học

cá thể

cố, luyện tập, ứng dụng, kiểm tra, đánh giá

Các phương pháp lôgic: Trong các PPDH có thể sử dụng phương pháp và những thao tác lôgic nhận thức khác nhau, ví dụ: phân tích tổng hợp, so sánh, trìu tượng hóa, khái quát hóa, cụ thể hóa, phân loại

Các phương pháp theo các bước đã qui định trước(Algorit) hay phương pháp tìm tòi khám phá, giải quyết vấn đề

Giải thích – minh họa: Giáo viên thông báo tri thức thông qua giải thích

và minh họa, người học tiếp thu thụ động, PPDH chủ yếu là thuyết trình

Algorit hóa: Quá trình học tập được thiết kế theo các bước đã được lập trình sẵn, học sinh thực hiện các thao tác học tập theo qui trình đã được thiết kế trước Dạy học của chương trình hóa là một dạng của Algorit hóa Làm mẫu- làm theo mẫu cũng là một dạng của dạy học theo các bước đã xác định

Khám phá– phát hiện: Người học tham gia tích cực, tự lực vào quá trình tìm tòi, khám phá tri thức ( ví dụ, thông qua đàm thoại gợi mở)

Giải quyết vấn đề: Quá trình dạy học được tổ chức theo cấu trúc của quá trình giải quyết vấn đề Sự tham gia của người học ở những mức độ tự lực khác nhau, ở những mức độ cao nhất là tự lực nhận xét và giải quyết vấn đề

Sơ đồ 1.2 Cấu trúc mặt bên trong phương pháp dạy học

Mặt bên trong PPDH

Algorit hay giải quyết vấn đề

Giải

Bảng 1.1: Tổng hợp về sự phân loại các phương pháp dạy học [84, tr.57]

và trách nhiệm học tập

Các phương pháp theo phương tiện truyền và tri giác thông tin

Nhóm phương pháp theo logic nội dung

Nhóm phương pháp theo đặc điểm của tư duy

Nhóm phương pháp theo mức độ điều khiển mức độ học tập

- Dùng lời -Trựcquan -Thực hành

- Qui nạp

- Suy diễn

- Tái hiện -Tìm kiếm có vấn đề

- Sáng tạo

- Làm việc với sách

- Làm việc với thí nghiệm

- Kiểm tra miệng

- Kiểm tra viết

- Kiểm tra bằng thi nghiệm

- Tự kiểm tra- đánhgiá Theo tác giả Lê Khánh Bằng [68,tr.186] Phân làm 5 nhóm

Các phương pháp kích thích sinh viên tự giác học tập

Các phương pháp trình bày và nắm vững thông tin mới Ở đây, các phương pháp thông báo ( giảng giải, minh họa), nêu vấn đề, nghiên cứu dạy học chương trình hóa và các phương pháp cụ thể như diễn giảng, đọc sách, tự học

Các phương pháp rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo( luyện tập)

Các phương pháp củng cố và hệ thống hóa tri thức, kĩ năng, kĩ xảo

Các phương pháp kiểm tra- đánh giá uốn nắn tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, tổ chức thi sát hạch, bảo vệ khóa luận, luận văn

Có tác giả phân loại PPDH thành 2 nhóm :

Phương pháp dạy học truyền thống: Là những phương pháp đã có từ lâu,

hiện nay vẫn được sử dụng như phương pháp thuyết trình, phương pháp đàm thoại vấn đáp, phương pháp trực quan

Phương pháp dạy học không truyền thống: Là những PPDH theo định hướng hoạt động hóa người học, xuất phát từ những yêu cầu và bản chất của quá trình nhận thức như: phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề, phương pháp nghiên cứu tình huống, phương pháp hợp tác theo nhóm

Một cách phân loại đang được sử dụng rộng rãi ở Việt Nam hiện nay, đó

là phân là 4 nhóm PPDH: Nhóm PPDH sử dụng ngôn ngữ, nhóm PPDH trực quan, nhóm PPDH thực hành và nhóm PPDH kiểm tra- đánh giá kết quả học tập

1.1.6 Quan điểm phân loại phương pháp dạy học Thể dục Thể thao

Việc phân nhóm PPDH đại học trong lĩnh vực dạy học thể thao theo các nhà lý luận và phương pháp giáo dục TDTT như Harre [18], Novicôp, Matveép [47], Hàn Quế Phong[105], Phàn Lâm Hổ [103], Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn [69] thì PPDH TDTT có thể phân thành bốn nhóm chính là:

Nhóm phương pháp tập luyện định mức chặt chẽ

Nhóm phương pháp trò chơi và phương pháp thi đấu

Nhóm phương pháp giảng giải, nhóm phương pháp sử dụng lời nói ( giảng giải, giảng thuật, giảng diễn, chỉ thị, mệnh lệnh )

Nhóm phương pháp trực quan (làm mẫu động tác, mô hình, tranh ảnh, phim, băng đĩa hình )

Trịnh Trung Hiếu [22, tr.30], phân làm 3 nhóm chính: Phương pháp truyền thụ kiến thức kĩ năng, phương pháp phát triển thể lực và phương pháp giáo dục tư tưởng trong giảng dạy TDTT

Phương pháp truyền thụ kiến thức kĩ năng bao gồm: Phương pháp hoàn chỉnh và phân đoạn, phương pháp giảng giải và làm mẫu, phương pháp tập luyện và phương pháp sửa chữa các động tác sai

Phương pháp phát triển thể lực, bao gồm: phát triển sức nhanh, sức mạnh, sức bền, khả năng phối hợp vận động và khéo léo

Phương pháp giáo dục tư tưởng trong giảng dạy TDTT bao gồm các biện pháp:

Thông qua nội dung chương trình môn học để giáo dục tư tưởng

Thông qua hình thức tổ chức, PPDH để giáo dục tư tưởng cho học sinh Thông qua việc chú ý, quan sát, phát hiện và xử lí kịp thời mọi biểu hiện trên lớp để giáo dục tư tưởng cho học sinh

Thông qua lời nói, hoạt động thực tế, gương mẫu của giáo viên để giáo dục tư tưởng cho học sinh

Qua cách phân loại của các tác giả về PPDH trên, cho thấy: Các tác giả dựa trên các cơ sở khác nhau, mỗi cách phân loại đều có ưu điểm, nhược điểm riêng, tuy nhiên các cách phân loại đó đều có nét tương đồng và quan trọng nhất

là chúng không mẫu thuẫn với nhau Vì vậy, người ta cần phân loại PPDH để dễ nhớ, dễ vận dụng Cách phân loại PPDH cũng chỉ mang tính chất tương đối, quan trọng trong quá trình dạy học người thầy vận dụng, phối hợp các PPDH khác nhau như thế nào? để giải quyết được nhiệm vụ dạy học đạt kết quả cao nhất

1.2 Phương pháp dạy học môn bóng bàn cho sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh

1.2.1 Các phương pháp dạy học được sử dụng nhiều vào quá trình dạy học ở bậc đại học hiện nay:

1.2.1.1 Một số phương pháp dạy học đại học đặc trưng hiện nay:

Theo S.J Hidalgo, hướng dẫn cách dạy học có hiệu quả[66, tr.196], thì có

khoảng 60 PPDH đại học khác nhau, mỗi phương pháp đều có điểm mạnh và những điểm yếu Ở Việt Nam hiện nay, có rất nhiều PPDH đại học được sử dụng trong các trường đại học khác nhau Sau đây, luận án giới thiệu một số PPDH đại học phổ biến được giáo viên sử dụng trong giảng dạy ở bậc đại học:

Phương pháp diễn giảng( thuyết trình)

Mô tả phương pháp:

Phương pháp diễn giảng là phương pháp mà giáo viên dùng lời nói cùng với các phương tiện kỹ thuật thông tin, nghe nhìn như: bảng- phấn, văn bản in, máy tính, video/film… để diễn giảng cho người học nghe, phát hiện và hiểu các khái niệm, hiện tượng, qui luật, nguyên lý của các qúa trình

Phương pháp diễn giảng là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất Phương pháp này rất có ích khi mục đích giảng dạy là nhằm truyền đạt cho sinh viên một hệ thống tri thức hoặc nội dung của môn học Nhưng vấn đề được đặt

ra khi sử dụng phương pháp diễn giảng là phải tạo cho sinh viên tự giác, tích cực học tập

Phương pháp dạy học dựa trên vấn đề

Trong cuốn sách “hướng dẫn cách dạy học có hiệu quả,1994) S.J

Hidalgo viết như sau về PPDH dựa trên vấn đề:

Phương pháp dạy học dựa trên vấn đề là một trong những phương pháp có giá trị to lớn đối với sinh viên Nếu, một sinh viên biết kỹ thuật giải quyết vấn

đề, anh ta sẽ có khả năng khắc phục mọi khó khăn mà anh ta gặp PPDH dựa trên vấn đề định hướng cho việc thảo luận và ngăn ngừa sự chệch hướng Nó kích thích lối tư duy có suy nghĩ và hướng dẫn cách tổ chức các ý tưởng Hướng sinh viên vào nhiệm vụ và khuyến khích sinh viên tập trung vào giải quyết nhiệm vụ

Các bước quan trọng trong việc giải quyết vấn đề:

Nhận biết và trình bày một vấn đề có căn nguyên từ một tình huống khó khăn hoặc rắc rối

Trình bày giả thuyết Kiểm tra và đề xuất giải pháp hoặc các giải pháp Đánh giá có phê phán giải pháp đã chấp nhận

Kiểm tra lại giải pháp đã chấp nhận

Chuẩn bị vấn đề: Tổ chức các dữ kiện, nguyên tắc và các tư tưởng thích hợp với vấn đề lựa chọn và thử một giả thuyết, thu thập dữ liệu qua việc đọc các tài liệu, quan sát và đánh giá giải pháp và hình thành kết luận

Các khâu cần cho sinh viên học khi sử dụng phương pháp giảng dạy dựa trên vấn đề :

Lựa chọn giả thuyết

Thu thập và tổ chức dữ liệu hoặc tài liệu sử dụng khi giải quyết vấn đề Đánh giá giả thuyết hoặc dữ liệu sử dụng khi giải quyết vấn đề

Hình thành các kết luận

Kiểm tra kết quả và áp dụng nếu cần thiết

Phương pháp dạy học thảo luận nhóm

Mô tả phương pháp: Thảo luận nhóm là một sự trao đổi ý tưởng, quan

điểm, nhận thức giữa sinh viên và giáo viên, để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo

Ưu điểm của phương pháp thảo luận nhóm:

Sinh viên có cơ hội để trao đổi kinh nghiệm, hiểu biết về các vấn đề học tập, để cọ xát các thông tin mà sinh viên đã có để kiến thức dạy học biến thành

sở hữu của sinh viên

Chủ động trong việc điều chỉnh trong việc nhận thức của người học Rèn luyện được kĩ năng như diễn giải, hùng biện và ứng phó

Phương pháp nghiên cứu điển hình( nghiên cứu trường hợp, nghiên cứu tình huống )

Mô tả phương pháp:

Phương pháp nghiên cứu điển hình hay nghiên cứu trường hợp là phương pháp khá phổ biến thường đưa cho sinh viên chi tiết các dữ kiện của trường hợp khảo sát và yêu cầu phân tích tổng hợp, đánh giá và định hướng giải quyết trường hợp đó

Trình bày một vấn đề cần được xem xét, giải quyết bởi sinh viên Bài nghiên cứu tình huống thường được trình bày dưới dạng tài liệu in, song điều này không quá quan trọng, đối với phương pháp này Đôi khi, một tình huống đưa ra dựa trên tình huống có thật trong cuộc sống Bài tập được thiết kế để lồng ghép được các rắc rối cần giải quyết và các vấn đề liên quan đến chủ đề của bài học, buổi học Thường giáo viên phải đưa ra giới hạn về thời gian

Phương pháp dạy học đóng vai

Mô tả phương pháp:

Người học đóng vai một nhân vật có thực trong đời sống hoặc giả định

trước mọi người Giáo viên đưa ra tình huống để người đóng vai giải quyết như

là đã từng trải qua Kết quả là người học được rèn luyện cách ứng phó và các

tình huống, có thể sẽ gặp trong tương lai

Phương pháp dạy học trình diễn( thực hành, thực tập )

Mô tả phương pháp:

Trình diễn là một cách minh họa bài giảng mà đòi hỏi người giáo viên phải từng bước hoặc bằng một chuỗi các hành động làm cho sinh viên phát hiện

và hiểu được các thủ tục, các nguyên tắc hoặc các hiện tượng cần trình bày

Phương pháp này thường hiểu có một trong các sinh viên cùng thực hiện dưới sự chỉ dẫn của giáo viên

Phương pháp dạy học tự đọc( tự nghiên cứu )

Mô tả phương pháp:

Phương pháp tự nghiên cứu tài liệu là một cách tiếp cận cá nhân để cung cấp thông tin cho sinh viên Giáo viên đưa cho sinh viên các tài liệu có chứa các nội dung hay các qui trình cần phải nắm để tự đọc

Phương pháp dạy học tham quan thực tế

Mô tả phương pháp:

Tham quan thực tế là một cách khảo sát tình huống thông qua hiện trường

để sinh viên rút ta được những bài học thực tế và giả định được các hướng phát triển trong tương lai

Tóm lại: Các PPDH đại học hiện nay, được sử dụng rất phong phú và đa

dạng Mỗi PPDH nêu trên đều có ưu, nhược điểm và khó khăn nhất định khi áp dụng không có PPDH tối ưu, chỉ có sự tối ưu trong kết hợp các phương pháp với nhau

1.2.1.2 Các phương pháp dạy học Giáo dục thể chất chủ yếu được sử dụng trong các môn thể thao Trường Đại học Thể dục Thể thao ở nước ta

Giáo dục thể chất là một trong những mặt giáo dục toàn diện, nó có hai mặt cơ bản là: giảng dạy động tác và giáo dục các tố chất vận động cho con người

Hai mặt, đều là qúa trình thực hiện các bài tập thể chất trong các điều kiện

tự nhiên, đảm bảo các yêu cầu vệ sinh để giải quyết tốt các nhiệm vụ GDTC Vì vậy, phương pháp GDTC cũng chính là PPDH động tác và giáo dục các tố chất thể lực Các PPDH GDTC được trình bày ở sơ đồ 1.3 [ 78]

Trong quá trình GDTC, các phương pháp tập luyện rất đa dạng và phong phú Song, một điều quan trọng có tính nguyên tắc là không một phương pháp nào đó khi sử dụng riêng lẻ lại được đánh giá là duy nhất có giá trị Kết quả chỉ thu được khi biết vận dụng một cách khoa học toàn bộ tổ hợp những phương pháp đã được khoa học và thực tiễn chứng minh, đồng thời phải tính toán đến đặc điểm của người tập, điều kiện tập luyện

1.2.2 Phương pháp dạy học môn bóng bàn ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh

1.2.2.1 Đặc điểm môn bóng bàn

Khái nệm dạy học bóng bàn: Dạy học bóng bàn là quá trình sư phạm mà

hoạt động của người giáo viên là định hướng, tổ chức, điều khiển người học tự biến đổi mình, tự nghiên cứu chiếm lĩnh kiến thức, hình thành kĩ năng kĩ xảo vận động và thể hiện được thái độ nhằm giải quyết nhiệm vụ đề ra.[62]

Khái niệm phương pháp dạy học bóng bàn: PPDH bóng bàn là cách thức

hoạt động phối hợp, tương tác giữa giáo viên và sinh viên thông qua sử dụng các bài tập chuyên môn để hình thành hệ thống kĩ năng, kĩ xảo vận động nhằm giải quyết các nhiệm vụ của dạy học môn bóng bàn

Đặc điểm môn bóng bàn:

Đặc điểm của môn bóng bàn là dụng cụ tập luyện đơn giản, có thể tiến hành chơi trong nhà hoặc ngoài trời, lượng vận động có thể lớn nhỏ tùy ý, tất cả mọi người đều có thể tham gia tập luyện

Bóng bàn là môn thể thao thể hiện sức mạnh tốc độ cao, biến hóa đa dạng, yêu cầu người tập trong một khoảng thời gian ngắn phải có năng lực phản ứng

và ứng biến với tốc độ đi của bóng Tập bóng bàn có thể nâng cao tính linh hoạt của hệ thống thần kinh

Nội dung tập luyện của bóng bàn có đơn, đôi, đồng đội ở nội dung đồng đội vẫn mang tính cá nhân thực hiện.Vì vậy, môn bóng bàn luôn được bồi dưỡng tập luyện độc lập, tác chiến cá nhân nhưng thể hiện tinh thần tập thể

1.2.2.2 Một số phương pháp dạy học môn bóng bàn được sử dụng ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh

Phương pháp dạy học lí thuyết

Phương pháp thuyết trình: Trong giảng dạy môn học bóng bàn, giáo viên

chủ yếu sử dụng PPDH thuyết trình( diễn giảng), là chủ yếu trong dạy học Phương pháp này chủ yếu áp dụng những bài học có kiến thức tương đối phức tạp( khó, trừu tượng), có nhiều vấn đề cần giải quyết Ví dụ: Bài nguyên lí chung khi đánh bóng Ngoài ra, PPDH giảng giải cũng được sử dụng, để hướng dẫn sinh viên tìm hiểu các khái niệm, phạm trù, qui luật và phạm trù của chúng

Ví dụ: bài giảng kĩ thuật bóng bàn

Phương pháp trực quan: Là PPDH được sử dụng trong dạy học bóng bàn

trước, trong và sau khi nắm tài liệu mới, khi ôn tập, khi củng cố, hệ thống hóa và kiểm tra tri thức, kĩ năng, kĩ xảo Khi trình bày thường gắn liền với các đoạn băng hình về kĩ thuật, chiến thuật, trọng tài bóng bàn

Phương pháp vấn đáp(đàm thoại): PPDH trong môn bóng bàn hiện nay

chủ yếu sử dụng phương pháp vấn đáp tái hiện, được thực hiện khi những câu hỏi do giáo viên đặt ra chỉ yêu cầu sinh viên nhớ lại, nhắc lại kiến thức đã biết

và trả lời dựa vào trí nhớ, không cần suy luận Phương pháp này được sử dụng tập trung chủ yếu là ôn lại bài cũ

Phương pháp dạy học thực hành

Trong giảng dạy cho sinh viên chuyên ngành GDTC, giáo viên Bộ môn thường sử dụng các PPDH sau:

Phương pháp thuyết trình(giảng giải): PPDH giảng giải được sử dụng chủ

yếu kết hợp với phương pháp thị phạm để phân tích nội dung cơ bản khi giảng dạy kĩ thuật về tư thế chuẩn bị, phương hướng dùng lực, phân tích các mấu chốt

cơ bản của kĩ thuật nhằm nắm vững và thực hiện kĩ thuật một cách chính xác

Phương pháp giải thích: Kèm theo là bình luận, ngắn gọn kết hợp trình

bày giáo cụ trực quan, sửa chữa hoặc nhấn mạnh những mặt nào đó của động tác

Phương pháp đánh giá: Dùng lời nói để biểu dương, chê trách kết hợp

ngôn ngữ chuyên môn để đánh giá người học

Phương pháp thị phạm(làm mẫu): Là PPDH được sử dụng thường xuyên

trong giảng dạy kĩ thuật mới, giai đoạn dạy học ban đầu, giúp sinh viên có khái niệm về kĩ thuật, nắm bắt được các bước thực hiện kĩ thuật và được kết hợp với các băng hình VIDEO để sinh viên có thể so sánh giữa kĩ thuật làm mẫu của thầy với động tác chuẩn thông qua băng hình

Phương pháp phân chia: Trong giai đoạn giảng dạy ban đầu có thể chia

động tác kỹ thuật thành từng phần nhỏ để giảng dạy giúp cho sinh viên nắm được từng chi tiết động tác một cách chắc chắn

Ví dụ: Giảng dạy kỹ thuật líp thuận tay: Sau khi hình thành khái niệm động tác thông qua phân tích, thị phạm và mô phỏng động tác thì cho người tập thực hiện đơn giản từng quả với yêu cầu thực hiện được cơ cấu cơ bản của động tác đó (gập cẳng tay), sau đó cho tập trong điều kiện chủ động (thả bóng xuống bàn và thực hiện)

Phương pháp giảng dạy nguyên vẹn (hoàn chỉnh): Thường được sử dụng

ở giai đoạn chuyên môn hoá hoặc giảng dạy với các kỹ thuật cơ bản tương đối giống nhau Lúc này cảm giác đánh bóng của sinh viên đã tương đối đảm bảo cho việc tập luyện liên tục (đánh bóng qua lại) Phương pháp này giúp cho người tập hiểu được kỹ thuật tương đối hoàn chỉnh ngay từ đầu

Ví dụ: Sau khi tập líp bóng thuận tay chuyển sang kỹ thuật khác như vụt bóng thuận tay Lúc này, không nên phân chia thành các phần nhỏ để tập luyện

mà có thể cho người tập thực hiện ngay kỹ thuật vụt hoàn chỉnh Trên cơ sở các phương pháp của quá trình sư phạm nói chung và phương pháp tập luyện TDTT nói riêng có thể giảng dạy kỹ thuật cơ bản theo các bước

Phương pháp kiểm tra- đánh giá dạy học môn bóng bàn ở Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh

Công tác kiểm tra- đánh giá của Bộ môn thông qua chương trình môn học, đồng thời căn cứ vào các học phần, học trình theo chỉ tiêu đặt ra của Bộ môn cho mỗi khoá học để xây dựng tiêu chuẩn đánh giá phù hợp với khả năng của sinh viên theo thang điểm 10 Trong những năm qua bộ môn bóng bàn thực hiện theo một số hình thức, phương pháp kiểm tra- đánh giá sau:

Kiểm tra– đánh giá giảng dạy lí thuyết: Trong những năm qua Bộ môn

sử dụng các hình thức kiểm tra- đánh giá dạy học lí thuyết căn cứ vào các học phần để đưa ra cách đánh giá phù hợp với yêu cầu thực tế, việc kiểm tra- đánh giá giảng dạy lí thuyết tương đối đa dạng bao gồm các hình thức đánh giá: kiểm tra vấn đáp; thi tự luận và thi trắc nghiệm khách quan

Kiểm tra – đánh giá thực hành

Thứ 1: Kiểm tra đánh giá thông qua độ chính xác về mặt kỹ thuật của nội

dung kiểm tra bằng cách quan sát về tư thế chuẩn bị, phương hướng lăng của vợt, thời điểm đánh bóng, điểm tiếp xúc giữa vợt và bóng, cách chuyển trọng tâm, khả năng phối hợp, di chuyển bước chân, tốc độ của bóng, kết thúc động tác đánh bóng Sau đó căn cứ vào tiêu chuẩn để cho điểm kỹ thuật theo thang điểm 10

Thứ 2: Phương pháp đánh giá thông qua chỉ tiêu của nội dung mà sinh

viên phải thực hiện, đó chính là xác định số lần, số quả bóng đánh tốt sang bàn hay vào ô qui định được đưa ra chỉ tiêu cụ thể như kỹ thuật giao bóng, giật bóng, phối hợp chiến thuật gò công, giật - bạt bóng

Thứ 3: Kiểm tra- đánh giá thông qua các giải thi đấu trong và ngoài

trường bằng cách sinh viên nào có thành tích tốt ở các giải sinh viên chuyên ngành, giải truyền thống của nhà trường và giải sinh viên toàn quốc sẽ được đặc cách không phải kiểm tra đánh giá trình độ chuyên môn

Tuy nhiên, những hình thức phương pháp trên đều là phương pháp truyền thống đã được Bộ môn sử dụng từ nhiều năm nay và hiện tại đang được nghiên cứu tìm ra những cách thức kiểm tra mới tốt hơn, hiệu quả hơn phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục của nhà trường trong giai đoạn mới

1.3 Nguyên tắc và tiêu chuẩn lựa chọn phương pháp dạy học đại học

1.3.1 Những yêu cầu sư phạm đối với phương phương pháp dạy học đại học

Phương pháp dạy học đại học phải phát huy cao độ tính tự giác, tích cực, độc lập, sáng tạo và năng lực tự học của sinh viên Để thực hiện được điều kiện này cần phải tiến hành một số biện pháp cơ bản sau:

Phối hợp các kiểu, nhóm PPDH và các PPDH học cụ thể với nhau một

cách tối ưu

Xử lý hợp lý các kiểu PPDH

Lôi cuốn sinh viên vào quá trình luyện tập, vận dụng hiểu biết vào các tình huống thực tế đa dạng

Bồi dưỡng sinh viên phương pháp học, tự học

Phương pháp dạy học đại học phải góp phần rèn luyện nghề nghiệp cho sinh viên Để thực hiện được yếu tố này cần tiến hành một số biện pháp cơ bản sau:

Cần xác định rõ mục tiêu đào tạo của trường đại học, của khoa, của Bộ môn vì: tri thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp, năng lực, phẩm chất, khả năng thực hành nghề nghiệp của sinh viên

Trang bị cho sinh viên hệ thống tri thức khoa học cơ bản, tri thức cơ sở của chuyên ngành và tri thức chuyên ngành; chú ý rèn luỵên cho họ hệ thống những kỹ năng, kỹ xảo có liên quan đến nghề nghiệp tương lai

Việc đánh giá sinh viên cần dựa trên cơ sở nắm vững tri thức cơ bản, cơ

sở, chuyên ngành và kỹ năng vận dụng thành thạo đối với nghề nghiệp tương lai của họ

Phương pháp dạy học đại học phải từng bước làm cho phương pháp học tập của sinh viên ngày càng thống nhất với phương pháp nghiên cứu khoa học, gắn các đề tài nghiên cứu của sinh viên với thực tiễn xã hội Để thực hiện được yêu cầu này cần tiến hành:

Gắn liền hoạt động dạy học và nghiên cứu khoa học với các viện nghiên cứu, các trung tâm khoa học, các cơ sở sản xuất, các tổ chức xã hội; tổ chức vận dụng kết quả nghiên cứu khoa học của giáo viên và sinh viên vào hoạt động thực tiễn

Tổ chức thông báo trình bày những công trình khoa học, những tri thức hiện đại, những quan điểm, những lý thuyết mới cho sinh viên trong quá trình dạy học ở đại học, khuyến khích sinh viên nhận xét, phê phán, đánh giá

Tổ chức cho sinh viên tham gia làm bài tập nghiên cứu, tiểu luận tiến tới làm khóa luận để học làm quen dần với hoạt động nghiên cứu khoa học

Phương pháp dạy học đại học góp phần điều khiển quá trình dạy học, khách quan và công khai hóa quá trình kiểm tra đánh giá theo kế hoạch để sinh viên chủ động và chuẩn bị kịp thời Mặt khác, họ có thể tự điều chỉnh và có hướng phấn đấu tiếp theo

Hướng PPDH vào việc thực hiện mục đích, nhiệm vụ dạy học đại học Đảm bảo tính khoa học

Thường xuyên nghiên cứu tất cả những vấn đề mới trong lý thuyết và thực tiễn liên quan đến PPDH học đại học

Cần thiết phải đổi mới PPDH, các hình thức tổ chức dạy học cùng một lúc với việc cải cách nội dung dạy học đại học trong điều kiện hiện nay

Cần phải tuân thủ các nguyên tắc dạy học đại học Bởi vì, nguyên tắc dạy học đại học là những luận điểm cơ bản có tính qui luật của lý luận dạy học đại học, chỉ đạo toàn bộ tiến trình dạy và học nhằm thực hiện tốt mục đích, nhiệm

Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức chung và tính vừa sức riêng trong quá trình dạy học đại học

Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò tự giác tích cực, độc lập của sinh viên với vai trò chủ đạo của giáo viên trong quá trình dạy học đại học

Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cá nhân và tập thể trong quá trình dạy học đại học

1.3.3 Những cơ sở lí luận và thực tiễn lựa chọn phương pháp dạy học đại học

Trong thực tiễn lập kế hoạch và tiến hành dạy học người thầy giáo thường xuyên đối diện với câu hỏi: Làm thế nào để lựa chọn PPDH phù hợp và có hiệu quả? các nhà lí luận dạy học thường đưa ra lời khuyên: Mỗi PPDH có một giá trị riêng, không có PPDH nào là vạn năng, giữ vị trí độc tôn trong dạy học, cần phối hợp sử dụng các PPDH… Lời khuyên này không sai nhưng gần như không

có tác dụng thao tác hoá; giá trị giúp đỡ đối với giáo viên quá ít nếu như không chỉ ra được các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn PPDH Câu trả lời cần được tìm kiếm ở các mối quan hệ của PPDH với các yếu tố liên quan, đó là: Với mục tiêu dạy học; với nội dung dạy học; với nhu cầu, hứng thú, thói quen học tập của sinh viên; năng lực, sở trường, kinh nghiệm sư phạm của giáo viên; với điều kiện giảng dạy và học tập

Dưới đây là cơ sở của các tác giả cần quan tâm khi lựa chọn PPDH:

A.V Muraviep cho rằng[1]: Sự lựa chọn PPDH và các biện pháp sư phạm trên lớp được xác định bằng nhiều nhân tố khác nhau Nó phụ thuộc vào nội dung bài học, vào nhận thức của học sinh, các thiết bị dạy học và thời gian cho bài học

Theo Nguyễn Ngọc Quang[50]: PPDH phải được lựa chọn tùy theo sự qui định của mục đích và nội dung dạy học Như vậy, sự lựa chọn PPDH là hoàn toàn khách quan, không thể tùy tiện

Theo Thái Duy Tuyên[86]: Để lựa chọn PPDH không chỉ cần biết khả năng của chúng mà cần nắm được đặc điểm của học sinh, năng lực của giáo viên, tình hình thiết bị của trường mà quan trọng hơn cả là mục đích, nhiệm vụ

và nội dung bài học Cần xét tới tất cả các yếu tố đó trong mối quan hệ biện chứng bởi vì, một PPDH có thể đem lại hiệu quả cao nhất khi thực hiện nhiệm

vụ dạy học nào đó Nhưng nếu giáo viên và học sinh không có khả năng thực hiện phương pháp đó, điều kiện vật chất nhà trường cũng không đủ thỏa mãn các yêu cầu của nó thì vẫn không sử dụng phương pháp đó trong quá trình dạy học Ví dụ: Phương pháp làm việc độc lập, phương pháp nghiên cứu thực hành Thường nâng cao tính tích cực, độc lập, phát triển ý trí và tư tưởng sáng tạo của học sinh, nhưng không thể bao giờ cũng thực hiện được

Bảng 1.2 Lựa chọn các phương pháp dạy học ( Theo Thái Duy Tuyên) Trong điều kiện

nào

vấn đề dễ tìm kiếm

PP làm việc độc

lập

Nhiệm vụ nào Để phát triển kĩ

năng và kĩ xảo thực hành

Để phát triển tính độc lập của tư đuy

Để phát triển tính độc lập trong hoạt động của học sinh, hình thành kĩ năng lao động học tập Nội dung nào Khi nội dung của

đề tài bao gồm những bài tập thực hành, thí nghiệm

Khi nội dung có tài liệu có độ phức tạp vừa phải

( không khó lắm)

Khi tài liệu học tập và sức để học sinh tự lực học tập được

Khi học sinh đã được chuẩn bị năng lực và PP nghiên cứu vấn đề đưa ra

Khi học sinh được chuẩn bị làm việc đọc lập

Năng lực giáo

viên

Khi giáo viên nắm được phương pháp thực hành

Khi giáo viên nắm được PP tìm kiếm khi dạy học

Khi giáo viên nắm được PP tổ chức hoạt động độc lập của học sinh

Bảng trên nêu lên mối quan hệ giữa phương pháp với: Nhiệm vụ dạy học, nội dung dạy học, khả năng của học sinh, trình độ của giáo viên, điều kiện vật

chất (thiết bị, thí nghiệm, thì giờ ) đó là các yếu tố trực tiếp liên quan tới việc lựa chọn phương pháp

Theo Nguyễn Hữu chí ( viện chiến lược và chương trình giáo dục): Có 4 căn cứ quan trọng để lựa chọn PPDH cho sinh viên

Chọn những PPDH có khả năng cao nhất đối với việc thực hiện mục tiêu dạy học

Mỗi mô hình lí luận dạy học, PPDH đều có những điểm mạnh, điểm hạn chế nhất định Nhưng khi xem xét việc thực hiện một mục tiêu dạy học nhất định thì có một số PPDH có khả năng cao hơn các PPDH khác Chẳng hạn, nếu đặt mục tiêu nhanh chóng truyền thụ cho xong nội dung quy định thì PPDH thuyết trình có vị trí quan trọng Nhưng nếu, đặt mục tiêu phát triển năng lực tìm tòi sáng tạo của sinh viên thì vấn đề sẽ khác đi

Sau đây, là kết quả nghiên cứu về khả năng của các PPDH trong việc thực hiện các mục tiêu

Bảng 1.3: Khả năng của các phương pháp dạy học trong việc thực hiện các

mục tiêu (theo phân loại của Bloom )

Các phạm trù mục tiêu

Các PPDH Thuyết

trình

Thảo luận

Học cá nhân

Học tương tác, học trong hành động