ĐỀ TÀI: TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ TÍCH CỰC CỦA VIỆT NAM TRONG PHONG TRÀO KHÔNG LIÊN KẾT Ở GIAI ĐOẠN HIỆN NAY.A.PHẦN MỞ ĐẦU1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀPhong trào không liên kết đến hiện nay có 120 thành viên gồm rất nhiều nước thành viên thuộc các khu vực khác nhau trên thế giới, với nhiều đặc thù về chủng tộc và văn hóa, chế độ chính trị và kinh tế. Vào năm 1976 tại Hội nghị cấp cao lần thứ V tổ chức tại Colombo, Sri Lanka), nước Việt Nam thống nhất gia nhập phong trào. Từ trước khi gia nhập Phong trào Việt Nam đã tham dự Hội nghị Á Phi ở Bandung, năm 1955 và 1973 Chính Phủ cách mạng lâm thời miền nam Việt Nam làm thành viên tại Phong trào.Từ khi tham gia Phong trào không liên kết cho đến nay Việt Nam luôn tham gia tất cả các Hội nghị cấp cao, hợp tác song phương, đa phương với các thành viên của Phong trào không liên kết và đẩy mạnh mối quan hệ với Phong trào không liên kết về mọi mặt. Chính bởi vậy. tiếng nói và vai trò của Việt Nam ngày càng được coi trọng trong Phong trào không liên kếtVới diễn biến chính trị phức tạp, với những thủ đoạn tinh vi của kẻ thù, đường lối đối ngoại của Việt Nam ngày càng cần sự mềm dẻo, giữ vững bản lĩnh chính trị quyết không nhân nhượng với yêu sách của chúng, giữ vững chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ. Muốn như vậy, chúng ta cần coi trọng mối quan hệ quốc tế, trong đó có mối quan hệ với Phong trào không liên kết. Với sự phát triển rộng khắp như hiện nay của Phong trào thì Việt Nam càng cần phải tiếp tục đẩy mạnh phối hợp với các lực lượng tích cực của phong trào trong khu vực nhằm tăng cường đoàn kết, nỗ lực đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, xây dựng một đất nước phát triển bền vững.Như vậy sự thúc đẩy vai trò của Việt Nam trong Phong trào không liên kết ở giai đoạn này là đặc biệt cần thiết. Điều này là một phần cơ bản để chúng ta có thể thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác cùng phát triển hướng tới lợi ích chung của các nước, xây dựng một thế giới hòa bình và thịnh vượng.Chính bởi tính cấp thiết đó, em đã quyết định chọn đề tài : TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ TÍCH CỰC CỦA VIỆT NAM TRONG PHONG TRÀO KHÔNG LIÊN KẾT Ở GIAI ĐOẠN HIỆN NAY.Khả năng nghiên cứu của bản thân trước một vấn đề lớn còn những mặt hạn chế trong phạm vi nghiên cứu tiểu luận. Em mong thầy cô sẽ giúp đỡ em để tiểu luận được hoàn chỉnh hơn nữa. Em xin chân thành cám ơn.
Trang 1ĐỀ TÀI: TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ TÍCH CỰC CỦA VIỆT NAM TRONG PHONG TRÀO KHÔNG LIÊN KẾT Ở GIAI ĐOẠN HIỆN NAY.
A.PHẦN MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ
Phong trào không liên kết đến hiện nay có 120 thành viên gồm rất nhiềunước thành viên thuộc các khu vực khác nhau trên thế giới, với nhiều đặc thù vềchủng tộc và văn hóa, chế độ chính trị và kinh tế
Vào năm 1976 tại Hội nghị cấp cao lần thứ V tổ chức tại Colombo, SriLanka), nước Việt Nam thống nhất gia nhập phong trào Từ trước khi gia nhậpPhong trào Việt Nam đã tham dự Hội nghị Á- Phi ở Bandung, năm 1955 và
1973 Chính Phủ cách mạng lâm thời miền nam Việt Nam làm thành viên tạiPhong trào.Từ khi tham gia Phong trào không liên kết cho đến nay Việt Namluôn tham gia tất cả các Hội nghị cấp cao, hợp tác song phương, đa phương vớicác thành viên của Phong trào không liên kết và đẩy mạnh mối quan hệ vớiPhong trào không liên kết về mọi mặt Chính bởi vậy tiếng nói và vai trò củaViệt Nam ngày càng được coi trọng trong Phong trào không liên kết
Với diễn biến chính trị phức tạp, với những thủ đoạn tinh vi của kẻ thù,đường lối đối ngoại của Việt Nam ngày càng cần sự mềm dẻo, giữ vững bản lĩnhchính trị quyết không nhân nhượng với yêu sách của chúng, giữ vững chủ quyềntoàn vẹn lãnh thổ Muốn như vậy, chúng ta cần coi trọng mối quan hệ quốc tế,trong đó có mối quan hệ với Phong trào không liên kết Với sự phát triển rộngkhắp như hiện nay của Phong trào thì Việt Nam càng cần phải tiếp tục đẩy mạnhphối hợp với các lực lượng tích cực của phong trào trong khu vực nhằm tăngcường đoàn kết, nỗ lực đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, xây dựng một đấtnước phát triển bền vững
Trang 2Như vậy sự thúc đẩy vai trò của Việt Nam trong Phong trào không liên kết
ở giai đoạn này là đặc biệt cần thiết Điều này là một phần cơ bản để chúng ta cóthể thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác cùng pháttriển hướng tới lợi ích chung của các nước, xây dựng một thế giới hòa bình vàthịnh vượng
Chính bởi tính cấp thiết đó, em đã quyết định chọn đề tài :
" TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ TÍCH CỰC CỦA VIỆT NAM TRONG
PHONG TRÀO KHÔNG LIÊN KẾT Ở GIAI ĐOẠN HIỆN NAY".
Khả năng nghiên cứu của bản thân trước một vấn đề lớn còn những mặthạn chế trong phạm vi nghiên cứu tiểu luận Em mong thầy cô sẽ giúp đỡ em đểtiểu luận được hoàn chỉnh hơn nữa Em xin chân thành cám ơn
2 MỤC ĐÍCH CỦA TIỂU LUẬN
Tiểu luận xác định mục đích nghiên cứu :
Thứ nhất là sơ lược về Phong trào không liên kết, làm sáng rõ luận điểmPhong trào không liên kết là Phong trào như thế nào, với mục tiêu, tôn chỉ hànhđộng của Phong trào, để từ đó cho thấy sức hút của Phong trào và triển vọngphát triển của phong trào cũng như cơ hội của các nước thành viên
Thứ hai , tiến hành phân tích vai trò của Việt Nam trong Phong trào, và tạisao Việt Nam cần phát huy hơn nữa vai trò đó trong giai đoạn hiện nay Và cuốicùng nếu muốn phát huy được vai trò đó thì chúng ta cần phải thực hiện đườnglối như thế nào
Để cuối cùng chúng ta có thể xác định được mối quan hệ giữa Việt Namvới Phong trào không liên kết, và biện pháp cần thiết để tăng cường hơn nữa vaitrò của Việt Nam trong Phong trào không liên kết hay chính là tăng cường mốiquan hệ Việt Nam- Phong trào không liên kết
3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trang 3ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU: Nghiên cứu về Phong trào không liên kết,nghiên cứu về vai trò của Việt Nam trong Phong trào không liên kết cũng nhưcác biện pháp nhằm tăng cường vai trò đó trong giai đoạn hiện nay.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: Dùng nhóm phương pháp nghiên cứu lýluận, nghiên cứu phân tích tài liệu, văn kiện, báo cáo, giáo trình
4 KẾT CẤU ĐỀ TÀI
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận thì bài tiểu luận gồm 2 chương:
CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ PHONG TRÀO KHÔNG LIÊN KẾT
CHƯƠNG 2 TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA TÍCH CỰC CỦA VIỆTNAM VÀO PHONG TRÀO KHÔNG LIÊN KẾT
B.PHẦN NỘI DUNG
Trang 4CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ PHONG TRÀO KHÔNG LIÊN KẾT
1.1 SỰ HÌNH THÀNH PHONG TRÀO KHÔNG LIÊN KẾT
Phong trào không liên kết gồm nhiều nước thuộc các khu vực khác nhautrên thế giới, với nhiều đặc thù về chủng tộc và văn hóa , chế độ chính trị vàkinh tế Tuy nhiên, trong sự đa dạng đó của các nước không liên kết , có sựthống nhất cơ bản về mục đích Để hiểu hơn về phong trào không liên kết chúng
ta sẽ khái quát qua sự hình thành và phát triển của phong trào
Phong trào không liên kết (Non- Aligned Movement, gọi tắt là NAM)được thành lập vào tháng 9-1961, Tại Bê-ô-grát ( Nam Tư cũ) Phong tràokhông liên kết ra đời trong điều kiện thế giới bị phân cực một cách sâu sắc thànhhai phe : phe xã hội chủ nghĩa do Liên Xô lãnh đạo và phe tư bản chủ nghĩa do
Mỹ khống chế Và lúc này thì thực thể thứ ba chính là các nước đang phát triển Trong cuộc đối đầu giữa phương Đông cách mạng và Phương tây tư bản đã hìnhthành Để tránh bị cả hai phe lôi kéo, chi phối, cuồn vào cuộc chạy đua vũ trang,
-bị ảnh hưởng bởi các nước phương tây Các nước này đã đoàn kết cùng giúpnhau giữ gìn độc lập trong một tập hợp lực lượng rộng rãi, từng bước giànhđược dộc lập về kinh tế, bảo vệ hòa bình thế giới để cùng tồn tại và phát triển.Chính nguyện vọng đó là tiền đề đầu tiên khai sinh ra Phong trào không liên kết.Trong bối cảnh thế giới những năm 1960, khi chiến tranh Lạnh đang tronggiai đoạn gay cấn, phong trào Không liên kết là tập hợp các quốc gia mới giànhđộc lập từ tay thực dân châu Âu với mục tiêu chính là hình thành nên một cựcđứng giữa hai cực Xô- Mỹ và tăng cường tiếng nói của mỗi nước thành viên dựavào tình đoàn kết
Phong trào được thành lập dựa trên sự nhất trí của Thủ tướng Ấn ĐộNehru, Thủ tướng Ấn Độ Nehru, Thủ tướng Ghana Kwame Nkrumah, Tổngthống Ai Cập Gmal Abdel, Tổng thống Indonesia Achmed Sukarmo và Chủ tịchNam Tư Tito
Trang 5Cụ thể Tháng 3/1947, Thủ tướng Ấn Độ Nehru đã triệu tập hội nghị Đạibiểu các tổ chức và đoàn thể quần chúng tại New Delhi , về sau được gọi là Hộinghị về quan hệ châu Á lần thứ nhất Tháng 1/ 1949 , theo đề nghị của MiếnĐiện , Thủ tướng Nehru tổ chức Hội nghị Châu Á lần thứ hai tại New Delhi.Tháng 4/1954, Thủ tướng 5 nước Ấn Độ, Miến điện, Indonesia, Pakistan vàXri Lanca họp tại Colombo để thảo luận các vấn đề quan tâm chung Theo đềnghị của Indonesia, 5 nước này quyết định triệu tập một Hội nghị các quốc giađộc lập Châu Á và Châu Phi trong năm 1955 Sau đó, 5 nước lại gặp nhau tạiBogor và quyết định Hội nghị Á Phi sẽ họp tại thành phố Bandung củaIndonesia từ ngày 18 đến 24/4/1955.
Từ cuối năm 1954 đến tháng 4/1955 đã diễn ra một loạt cuộc tiếp xúc ngoạigiao quan trọng của Thủ tướng nehru với Tổng thống Nasser, Tổng thống Tito,đặc biệt với Thủ tướng Chu Ân Lai Trước ngày khai mạc Hội nghị, Ấn Độ vàTrung Quốc ra thông cáo chung nêu lên 5 nguyên tắc chỉ đạo quan hệ giữa hainước có chế độ chính trị- xã hội khác nhau, về sau được gọi là 5 nguyên tắcchung.Tham dự Hội nghị Bandung 1955 gồm các chính phủ của 29 nước Á-Phi , trong đó có 23 nước Châu Á.Ghana tham dự Hội nghị trước khi được chínhthức trao trả độc lập, Síp và Palextin tham dự với tư cách quan sát viên Đoànđại biểu Chính phủ ta do Phó thủ tướng Phạm Văn Đồng dẫn đầu
Tháng 4/1961 các Tổng thống Ai Cập, Nam Tư và Indonesia gửi thư chungcho nguyên thủ 21 nước đề nghị tổ chức một hội nghị các nước không liênkết.Ngày 18/5/1961 các Tổng thống Naser, Tito, Sukarno gửi thư chính thứcmời những nước đó dự Hội nghị cấp cao của các nước không liên kết tại Nam
Tư vào tháng 9/1961, đã bàn về vai trò và chính sách của Phong trào không liênkết trong tương lai Những nước tham dự Hội nghị trù bị Cairo cho rằng cầnbiến khu vực các nước không cam kết thành một nhân tố cơ bản giữ gìn hòabình và an ninh quốc tế khẳng định trung thành đối với chính sách không camkết như là mộ biện pháp xử lí tích cực các vấn đề mà thế giới đang gặp phải.Một đóng góp rất quan trọng của Hội nghị trù bị Cairo là việc soạn thảo 5 tiêu
Trang 6chuẩn thành viên của phong trào được Hội nghị cấp cao Belgrade thông qua và
có hiệu lực cho đến ngày nay
Hội nghị các vị đứng đầu nhà nước và chính phủ các nước không liên kếttại Nam Tư vào đầu tháng 9/1961 đã chính thức khai sinh ra Phong trào khôngliên kết viết tắt là NAM
1.2 MỘT SỐ NÉT VỀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO KHỒNG LIÊN KẾT.
Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, thành viên Phong trào không liên kếtthường là mục tiêu tranh thủ của cả hai cường quốc Liên Xô và Mỹ nhằm tăngcường sức mạnh của mỗi cực
Các giai đoạn phát triển của phong trào có thể chia làm 5 giai đoạn:
Thứ nhất, giai đoạn từ năm 1961 đến năm 1965
Giai đoạn này đã đánh dấu bước trưởng thành của phong trào trong hoàncảnh cao trào giải phóng dân tộc và độc lập dân tộc dâng cao ở Châu Á, ChâuPhi, và Châu Mỹ Latinh với hai Hội nghị cấp cao của phong trào Đó là Hộinghị lần thứ I và Hội nghị cấp cao lần thứ II họp tại Cai rô (Ai Cập) tháng10/1964 cùng với sự gia tăng số lượng các thành viên lên 48 quốc gia Tại đây,bản Tuyên bố khẳng định quá trình giải phóng dân tộc là không thể cưỡng lại vàkhông thể đảo ngược và nhấn mạnh các dân tộc bị thực dân thống trị có quyềnchính đáng sử dụng vũ khí để đảm bảo quyền tự quyết và nền độc lập của họ.Thứ hai, giai đoạn từ năm 1965 đến đầu năm 1970
Trong giai đoạn này các thế lực phản động tìm mọi thủ đoạn để chống pháphong trào một cách quyết liệt.Chúng tăng cường gây chia rẽ làm suy yếu phongtrào, ngăn chặn và đẩy lùi ảnh hưởng của các nước xã hội chủ nghía đối vớiphong trào
Sự phân hóa trong Phong trào không liên kết xung quanh vấn đề Việt Nam
và nhiều vấn đề quan trọng khác đã đẩy phong trào vào khủng hoảng về đườnglối và hoạt động cho đến đầu thập kỷ 1970
Thứ ba, giai đoạn từ đầu những năm 1970 đến giữa những năm 1980
Trang 7Đây là giai đoạn hoạt động hết sức sôi nổi trong lịch sử Phong trào khôngliên kết từ trước tới nay Cùng với sự phát riển về số lượng, phong trào có uy tínlớn trên trường quốc tế Lực lượng cách mạng tiến bộ giành ưu thế áp đảo trongnội bộ phong trào.Trong giai đoạn này đã diễn ra Hội nghị cấp cao lần thứ III,Hội nghị cấp cao lần thứ IV, và Hội nghị cấp cao lần thứ V, Hội nghị cấp caolần thứ VI, và Hội nghị cấp cao lần thứ VII.
Thứ tư, là giai đoạn cuối những năm 1980 đến đầu những năm 1990
Trong giai đoạn này, Phong trào không liên kết lầm vào tình trạng khủnghoảng sâu sắc Các nước thành viên bị đặt trước vấn đề có cần thiết hay khôngviệc tiếp tục duy trì hoạt động của phong trào Trong nội bộ phong trào, một loạtcác quốc gia thành viên lâm vào tình trạng khủng hoảng kinh tế- xã hội nặng nề.Nhiều nước lựa chọn định hướng xã hội chủ nghía ở Á, Phi, Mỹ latinh do mắcsai lầm nghiêm trọng đã từng bước đi đến khủng hoảng Ở giai đoạn này đã diễn
ra Hội nghị cấp cao lần thứ chín họp ở Bêôgrat và Hội nghị Bộ trưởng Ủy banphối hợp hành động của phong trào họp tháng 5/1992
Thứ năm , là giai đoạn từ giữa những năm 1990 cho đến nay
Giai đoạn này tiếp tục khẳng định lại những phương hướng hoạt động cơbản được vạch ra từ Hội nghị cấp cao lần thứ X Các Hội nghị cấp cao lần thứ
XI, Hội nghị cấp cao lần thứ XII, Hội nghị cấp cao lần thứ XIV, Hội nghị cấpcao không liên kết lần thứ XIV, Hội nghị thượng đỉnh lần thứ XV, Hội nghị Bộtrưởng Ngoại giao không liên kết lần thứ XVI và Hội nghị Kỷ niệm 50 nămthành lập Phong trào không liên kết Và tại đây, Văn kiện dày 127 trang đượcthông qua tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao lần thứ XVI của Phong trào khôngliên kết đã phản ánh tầm nhìn và vị thế chung của Phong trào không liên kết cầntiếp tục thúc đẩy các nỗ lực cải cách Liên hợp quốc cũng như hệ thống kinh tế
và tài chính toàn cầu Văn kiện này cùng với Tuyên bố Kỷ niệm 50 năm thànhlập Phong trào không liên kết cũng đưa ra các biện pháp giải quyết những tháchthức nổi lên trong thế kỷ XXI, đồng thời kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tếtrong những vấn đề mà từng quốc gia đơn lẻ khôn thể tự giải quyết
Trang 81.3 MỤC TIÊU HOẠT ĐỘNG
Phong trào Không liên kết đấu tranh cho quyền tự quyết của các dân tộc,chống chủ nghĩa đế quốc, thủ tiêu chủ nghĩa thực dân cũ và thực dân mới, theonăm nguyên tắc chỉ đạo: hoà bình, độc lập, phát triển, không liên kết và khôngtham gia khối, nhóm quân sự, chính trị nào
Trải qua gần bốn thập kỷ hoạt động, mặc dù có những thời kỳ sóng giósong Phong trào không liên kết vẫn kiên trì mục tiêu hàng đầu của mình là hòabình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội
1.4.CƠ CẤU TỔ CHỨC
Phong trào không liên kết là một loại thể chế quốc tế đặc biệt, là một hiệntượng mới trong luật pháp quốc tế Nó không phải đơn thuần là một Hội nghịhoặc diễn đàn Liên chính phủ họp định kỳ cũng không phải là một tổ chức củacác nước do một điều ước quốc tế lập ra, có điều lệ rõ ràng và được thể chế hóachặt chẽ Mức độ thể chế hóa của phong trào tương đối lỏng lẻo và thể hiện chủyếu ở tập quán và lề lối hoạt động
Phong trào không liên kết đấu tranh cho quyền tự quyết của các dân tộc,chống chủ nghĩa đế quốc, thủ tiêu chủ nghĩa thực dân cũ và thực dân mới, theonăm nguyên tắc chủ đạo : hòa bình, độc lập, phát triển, không liên kết và khôngtham gia khối, nhóm quân sự, chính trị nào Qua thực tiễn hoạt động đã hìnhthành một hệ thống tổ chức gồm 3 cấp:
Thứ nhất là Hội nghị cấp cao các vị đứng đầu nhà nước hoặc chính phủ cácnước không liên kết, thông thường 3 năm họp 1 lần Nguyên thủ các nước đăngcai Hội nghị cấp cao trở thành Chủ tịch đương nhiệm và là người phát ngôn củaPhong trào
Thứ hai là giữa hai kỳ Hội nghị cấp cao, có Hội nghị toàn thể các Bộtrưởng Ngoại giao và một số Hội nghị khác khi cần
Thứ ba, cơ quan thường trực của Phong trào là Ủy ban phối hợp, thườngxuyên hoạt động ở cấp đại sứ- đại diện các nước không liên kết bên cạnh Liênhợp quốc tại Newyork Ủy ban phối hợp có thể họp cấp Bộ trưởng khi cần
Trang 91.5 TIÊU CHUẨN THÀNH VIÊN.
Là nước có chính sách độc lập.Bên cạnh đó kiên định ủng hộ các phongtrào độc lập dân tộc.Không là thành viên của bất cứ một liên minh quân sự đaphương nào thành lập trong bối cảnh các cuộc xung đột giữa các cường quốc.Nếu một nước có hiệp định quân sự đa phương với một cường quốc, hoặc làthành viên của một hiệp định phòng thủ khu vực thì hiệp định hoặc hiệp ước đókhông được ký kết trong bối cảnh những cuộc tranh chấp giữa các cường quốc.Cuối cùng Nếu một nước đã nhượng căn cứ quân sự cho một nước ngoài thì sựnhượng đó không được tiến hành trong bối cảnh các cuộc tranh chấp giữa cáccường quốc Tính đến năm 2014 Phong trào không liên kết đã có 120 nướcthành viên chính thức
Trang 10CHƯƠNG 2 TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA TÍCH CỰC CỦA VIỆT NAM VÀO PHONG TRÀO KHÔNG
đi chệch mục tiêu cơ bản, làm suy yếu Phong trào
Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong tiến trình phát triển của Phonggtrào không liên kết từ khi chưa là thành viên chính thức cho đến hiện nay
Vào năm 1955 Việt Nam tham dự Hội nghị Á- Phi ở Bangdung(Indonesia), Hội nghị được đánh giá là tiền thân của Phong trào không liên kết.Tại Hội nghị, Việt Nam đã tích cực thúc đẩy đoàn kết giữa các nước mới giànhđộc lập, góp phần xác lập những nguyên tắc cơ bản sau này trở thành cácnguyên tắc chỉ đạo cho hoạt động của Phong trào không liên kết
Trong giai đoạn từ năm 1970 đến năm 1973, Chính phủ cách mạng Lâmthời miền Nam Việt Nam làm quan sát viên ( Hội nghị Georgetown, Guyananăm 1972) rồi làm thành viên Phong trào (tại Hội nghị cấp cao IV Angiê, 1973).Năm 1976 tại Hội nghị cấp cao V (Colombo, Sri Lanca) nước Việt Namthống nhất gia nhập Phong trào Chính tấm gương sáng với sự nghiệp chốngngoại xâm của mình, Việt Nam đã sớm gắn bó và đóng góp vào những mục tiêu
và quá trình hình thành phong trào Không liên kết Ngay cả khi chưa là thànhviên Phong trào, Việt Nam đã có đóng góp quan trọng vào cuộc đấu tranh củacác nước thành viên và các nước đang phát triển Sau khi giành độc lập( năm