A. MỞ BÀI Trong những năm gần đây, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt nhiều bạn trẻ. Mạng xã hội có những tính năng như chat, email, phim ảnh, voice chat, chia sẻ file, blog và xã luận. Mạng đổi mới hoàn toàn cách cư dân mạng liên kết với nhau và trở thành một phần tất yếu của mỗi ngày cho hàng trăm triệu thành viên khắp thế giới. Các dịch vụ này có nhiều phương cách để các thành viên tìm kiếm bạn bè, đối tác: dựa theo group (ví dụ như tên trường hoặc tên thành phố), dựa trên thông tin cá nhân (như địa chỉ email hoặc screen name), hoặc dựa trên sở thích cá nhân (như thể thao, phim ảnh, sách báo, hoặc ca nhạc), lĩnh vực quan tâm: kinh doanh, mua bán… Tuy là một loại hình truyền thông ra đời muộn và mới mẻ nhưng các mạng xã hội đã nhanh chóng thu hút đông đảo cộng đồng tham gia, nhất là giới trẻ; đã và đang có những tác động không nhỏ đến đời sống xã hội cũng như lối sống của các bạn trẻ. Đặc biệt, càng ngày, các mạng xã hội càng có tốc độ phát triển cực nhanh cả về số lượng và thành viên. Vì vậy, việc nghiên cứu về “Vai trò của mạng xã hội và xu hướng sử dụng mạng xã hội trong giới trẻ” hiện nay là đòi hỏi cấp bách, rất cần thiết. Đề tài sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về vai trò của mạng xã hội đối với đời sống nói chung; sự phát triển của nó; những tác động của nó tới giới trẻ… để từ đó có những dự báo; tìm giải pháp quản lý, định hướng khai thác phù hợp nhằm phát huy tính ưu việt của các mạng xã hội cũng như cộng đồng mạng là giới trẻ trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước; hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực mà các mạng xã hội mang lại cho giới trẻ. Đề tài “Vai trò của mạng xã hội và xu hướng sử dụng mạng xã hội của giới trẻ hiện nay” có phạm vi nghiên cứu khá rộng. Tuy nhiên, trong khuôn khổ thực hiện đề tài, tôi chọn đối tượng nghiên cứu là một số mạng xã hội nổi tiếng hiện nay; thực hiện khảo sát các thông tin, nhu cầu sử dụng, tham gia của các bạn trẻ trên các mạng xã hội đó, đồng thời, thực hiện khảo sát về nhu cầu, tâm lý sử dụng các mạng xã hội hiện nay trong giới trẻ. Đây là một đề tài khá mới mẻ. Thực hiện đề tài này tôi dùng phương pháp biện chứng của triết học để có cái nhìn khách quan, đồng thời dùng phương pháp tổng hợp, phân tích, đánh giá để làm rõ vai trò và những tác động của mạng xã hội cũng như thực trạng sử dụng nó trong giới trẻ hiện nay để có những dự báo và đề xuất cần thiết. Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi còn có những hạn chế nhất định, vì vậy, rất mong muốn nhận được sự góp ý chân thành để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đề tài trong thời gian sau này. Xin chân thành cám ơn
Trang 1Tuy là một loại hình truyền thông ra đời muộn và mới mẻ nhưng cácmạng xã hội đã nhanh chóng thu hút đông đảo cộng đồng tham gia, nhất làgiới trẻ; đã và đang có những tác động không nhỏ đến đời sống xã hội cũngnhư lối sống của các bạn trẻ Đặc biệt, càng ngày, các mạng xã hội càng cótốc độ phát triển cực nhanh cả về số lượng và thành viên Vì vậy, việcnghiên cứu về “Vai trò của mạng xã hội và xu hướng sử dụng mạng xã hộitrong giới trẻ” hiện nay là đòi hỏi cấp bách, rất cần thiết Đề tài sẽ giúpchúng ta hiểu rõ hơn về vai trò của mạng xã hội đối với đời sống nói chung;
sự phát triển của nó; những tác động của nó tới giới trẻ… để từ đó có những
dự báo; tìm giải pháp quản lý, định hướng khai thác phù hợp nhằm phát huytính ưu việt của các mạng xã hội cũng như cộng đồng mạng là giới trẻ trong
sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước; hạn chế những ảnh hưởng tiêucực mà các mạng xã hội mang lại cho giới trẻ
Trang 2Đề tài “Vai trò của mạng xã hội và xu hướng sử dụng mạng xã hội củagiới trẻ hiện nay” có phạm vi nghiên cứu khá rộng Tuy nhiên, trong khuônkhổ thực hiện đề tài, tôi chọn đối tượng nghiên cứu là một số mạng xã hộinổi tiếng hiện nay; thực hiện khảo sát các thông tin, nhu cầu sử dụng, thamgia của các bạn trẻ trên các mạng xã hội đó, đồng thời, thực hiện khảo sát vềnhu cầu, tâm lý sử dụng các mạng xã hội hiện nay trong giới trẻ.
Đây là một đề tài khá mới mẻ Thực hiện đề tài này tôi dùng phươngpháp biện chứng của triết học để có cái nhìn khách quan, đồng thời dùngphương pháp tổng hợp, phân tích, đánh giá để làm rõ vai trò và những tácđộng của mạng xã hội cũng như thực trạng sử dụng nó trong giới trẻ hiệnnay để có những dự báo và đề xuất cần thiết Trong quá trình thực hiện đềtài, tôi còn có những hạn chế nhất định, vì vậy, rất mong muốn nhận được sựgóp ý chân thành để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đề tài trong thời gian saunày
Xin chân thành cám ơn!
Trang 32 Sự ra đời và phát triển của mạng xã hội
Mạng xã hội ngày càng đi sâu vào cuộc sống của con người Có thể nói,đây là mô hình mới nhất trong quá trình phát triển đương đại, đơn giản hoácác phương thức tương tác và kết nối giữa con người với nhau suốt chiều dàilịch sử
Trang 4Theo các nhà nghiên cứu, mặc dù mới ra mắt gần đây khi đã hội tụ đầy
đủ các điều kiện nền tảng cơ sở nhưng thực chất "tổ tiên" của mạng xãhội đã xuất hiện từ khá lâu
Khởi điểm cho thời đại kết nối không giới hạn như ngày nay diễn ra vàonhững năm 70 của thế kỉ trước Năm 1971, thư điện tử đầu tiên được gửi đigiữa hai chiếc máy tính…nằm cạnh nhau với thông điệp ngắn gọn gồm dãy
kí tự hàng đầu từ phía trái trên bàn phím chuẩn hiện nay “QWERTYUIOP”
Tiếp đến, cùng năm 1978 diễn ra 2 sự kiện quan trọng Hệ thống trao đổithông tin dữ liệu BBS điện thoại đường dài hoạt động Ngoài ra, những trìnhduyệt sơ khai thời đầu cũng bắt đầu “lây lan” khắp nơi thông qua USENET,một trong số những nền tảng BBS đầu tiên
Tuy nhiên, cũng phải đến 20 năm sau, trên Internet mới bắt đầu hìnhthành những mạng xã hội đầu tiên Tên tuổi tiên phong làm nên cuộc hànhtrình social network đầu tiên trong gần 20 năm nay trước khi rơi vào quênlãng là Geocites
Năm 1994, Geocities được thành lập Người dùng có thể khởi tạo và pháttriển những địa chỉ, website cá nhân tại đây Yahoo đã mua lại Geocities vàbiến trang này thành một địa chỉ quen thuộc với người dùng Yahoo Tuynhiên, do công nghệ lạc hậu và thiếu linh hoạt trong chiến lược phát triển,Geocities đã buộc phải đóng cửa cách đây không lâu, nhường bước choFacebook, Linkedin, Twitter hay MySpace
Một năm sau khi Geocites ra đời, mạng xã hội đáng chú ý thứ hai tronggiai đoạn này là Theblobe.com hình thành Trang web cho phép người dùng
Trang 5cơ hội được trải nghiệm và xuất bản nội dung bất kì theo ý mình, đồng thời
Cùng thời điểm này, trình ứng dụng AOL Instant Messenger ra mắt, đồngthời Sixdegrees.com cũng xuất hiện, cho phép người dùng tạo profile vàthêm bạn bè vào danh sách
Cách đây gần 10 năm, trang mạng xã hội nổi tiếng Friendster xuất hiện.Đây được coi là tên tuổi tiên phong hỗ trợ kết nối và chia sẻ trực tuyến giữanhững người thân sống ở đời thực Friendster hoạt động dựa vào chínhngười dùng và có tới 3 triệu người tham gia sau 3 tháng đầu ra mắt Trungbình cứ 126 người dùng Internet có một người có mặt ở đây
Tuy nhiên, chỉ một năm sau thì bản sao MySpace ra mắt và nhanh chóngthu hút được người dùng Internet Phiên bản đầu tiên của MySpace chỉ đượcthiết kế trong vòng đúng 10 ngày
Hai mạng xã hội phát triển nhanh nhất hiện nay có mặt khá muộn Năm
2004, Facebook ra mắt Ban đầu đây là địa chỉ dành cho sinh viên đại họckết nối và chia sẻ Ngay sau khi ra đời tại trụ sở trường đại học danh tiếngHarvard, Facebook đã có tới 19.500 sinh viên đăng kí trong tháng đầu tiên
Trang 6Hai năm sau, Twitter cũng kịp thời ra đời, ghi dấu mốc quan trọng trongquá trình phát triển của mạng xã hội.
Tại thời điểm năm 2008, mỗi giây người dùng Twitter đăng lên 3.283thông điệp Đây cũng là năm Facebook vượt mặt MySpace để trở thànhmạng xã hội số một thế giới Cả hai đều trở nên phổ biến hơn hẳn vượt mặtngười tiền nhiệm Friendster
Thống kê cho thấy, hiện nay Facebook có tốc độ phát triển chóng mặt,với số lượng người dùng đông nhất, vào khoảng 600 triệu, trong khi cảFriendster và Myspace đều có dấu hiệu chững lại Twitter đang yếu thế trướcFacebook, nhưng cũng đã đã vượt qua Friendster từ lâu và vẫn đang tiếp tụcchinh phục Myspace
Chương II: Vai trò của mạng xã hội và những tác động của nó
1 Mạng xã hội là “cơ hội chưa từng có của thế giới”
Các phương tiện báo chí mới, mạng xã hội đang mở ra những cơ hội chưatừng có cho mọi người trong việc tạo ra và tiếp nhận thông tin, thúc đẩy dânchủ và tiến bộ xã hội
Các mạng xã hội như Facebook hay Twitter đang giúp tạo ra những thayđổi kinh ngạc trên thế giới, thay đổi cách thức giao tiếp của hàng trăm triệungười Trong các diễn biến dồn dập ở thế giới Ảrập đầu năm nay, hay trongthảm hoạ thiên nhiên ở Nhật Bản, các mạng xã hội đã có vai trò rất quantrọng
Trang 7Tuyên bố chung của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon và chủtịch UNESCO Irina Bokova đã đưa ra:
“Chúng ta đang có những cơ hội chưa từng có, nhờ các công nghệ vàphương tiện truyền thông mới Ngày càng nhiều người có thể chia sẻ thôngtin và trao đổi quan điểm, không chỉ trong quốc gia và còn vượt ra ngoàikhuôn khổ các biên giới”; “Đây là điều tuyệt vời tạo điều kiện cho sự sángtạo, cho những xã hội tốt đẹp và cho tất cả mọi người”
Vai trò của các mạng xã hội trong việc tạo ra và duy trì tự do thông tinđược đề cao Trong thời đại ngày nay, các phương tiện như điện thoại diđộng, mạng xã hội, đã đựoc nhiều ngưòi, đặc biệt là những người trẻ tuổi, sửdụng rộng rãi và tạo ra tiến bộ xã hội
Báo chí truyền thống đang đứng trước thách thức của việc chạy đua đưatin nhanh hơn và đa dạng hơn các mạng xã hội Tuy nhiên các chuyên giacho rằng sự phát triển của các mạng xã hội không nhất thiết dẫn đến suyvong của các loại hình báo chí truyền thống
Các chuyên gia chỉ ra rằng có 3 lực lượng trong cuộc cách mạng thôngtin hiện nay, gồm các mạng xã hội, những cá nhân dẫn dắt xu hướng thôngtin trên các mạng xã hội, và báo chí truyền thống
Chẳng hạn trong các diễn biến ở Tunisia hay Ai Cập, những người dùngđiện thoại di động và mạng xã hội tạo ra một lượng thông tin khổng lồ Một
số cá nhân, chẳng hạn như Wael Ghonim trở thành người dẫn dắt luồngthông tin đó Và cuối cùng, các kênh truyền hình như Al-Jazeera hay France
24 - với thế mạnh kiểm chứng thông tin, đã giúp đưa thông tin từ các nhữngngười sử dụng công nghệ và mạng xã hội trở thành tin tức
Trang 8Báo chí truyền thống khiến các tin tức đó được phổ biến rộng rãi Ba lựclượng này hình thành một tam giác tương hỗ lẫn nhau Tin tức sau khi phát
đi lại được các thành viên của mạng xã hội tiếp nhận, truyền bá và thảo luận,rồi từ đó tạo ra làn sóng tin tức mới
Andy Carvin là chiến lược gia về mạng xã hội của đài phát thanh quốcgia Mỹ NPR Trong những ngày đầu năm nay, mỗi ngày ông làm việc vớinhững người dẫn dắt các mạng xã hội ở Ai Cập 16-17 giờ đồng hồ mỗingày, trở thành một “ngôi sao” trên Twitter
Carvin cho rằng hoạt động của các phóng viên trên mạng ngày nay giốngnhư của những biên tập viên dẫn các chương trình tin tức “Người dẫn tindựa vào phóng viên, biên tập viên và các chuyên gia”, Carvin nói “Cònngày nay, công việc của tất cả những người này được thực hiện bởi cáctwitter”
Trong thời gian diễn ra cuộc nổi dậy ở Ai Cập, Carvin – không biết tiếngẢrập, không phải là chuyên gia về Trung Đông – đã dựa vào thông tin củahơn 45.000 ngưòi theo ông trên mạng – liên tục dẫn dắt một dòng thông tindồi dào và ổn định Để kiểm chứng thông tin, Carvin dựa vào nguyên tắc sốđông Ông đặt ra một vài câu hỏi và nhận được hàng nghìn câu trả lời, từ đóphân tích và phán đoán
Các mạng xã hội toàn cầu như Facebook và Twitter có ảnh hưởng rộnglớn, nhưng chúng cũng không ngăn cản sự phát triển của các mạng địaphương Viewspaper tại Ấn Độ là một ví dụ Mạng này có sự tham gia củangười ở lứa tuổi từ 17 đến 25, và không nhận bài viết của những người trên
Trang 935 Đây là nơi người tham gia đọc và thảo luận về hàng loạt chủ đề, từ cácchính sách xã hội đến ẩm thực và thời trang.
Shiv Dravit, 25 tuổi, kể lại rằng khi anh lập ra mạng này hồi năm 2007,anh và các biên tập viên không chuyên đã đi đến rất nhiều trường đại học đểgiới thiệu với sinh viên “Sau đó, khi chúng tôi có nhiều người biết đến,chính các độc giả bắt đầu viết
“Mỗi khi có một bài báo mới, chúng tôi luôn trông đợi nhận được thậtnhiều ý kiến với các cách nhìn khác nhau”, Shiv Dravit, được mời từ Ấn Độtới hội nghị về báo chí mới và mạng xã hội tại Washington DC, nói “Điềuquan trọng nhất đối với chúng tôi, đó là ý kiến phản hồi”
Hiện Viewspaper có 5.000 người viết thường xuyên, mỗi ngày viết lên7.000 mẩu tin hoặc gửi ý kiến bình luận, anh cho biết trong một cuộc phỏngvấn của mạng lưới các nhà báo quốc tế
Dravit cho hay một số công ty truyền thông khác cũng mở ra những trangtương tự, nhưng không thành công Lý do là bởi các trang đó không làm ra
đủ tiền để tồn tại, nhưng điều quan trọng hơn trong thất bại của họ là lốimòn “Họ vẫn không thể thoát khỏi cách làm cũ, đó là đăng ý kiến củanhững cái gọi là chuyên gia tuổi hơn 60 tóc bạc da mồi, giảng giải cho giớitrẻ”, Dravit bình luận
2 Quyền lực ngầm sau mạng xã hội
Có thể nói mạng xã hội (MXH) trên Internet là một bước tiến mới củacông nghệ thông tin, đã và đang thu hút sự quan tâm của hàng tỷ người trên
Trang 10thế giới, đồng thời góp phần quan trọng trong khi đưa con người đến gần vớinhau hơn, đưa "thế giới ảo" đến gần với "thế giới thật".
Tuy nhiên, đằng sau MXH luôn có những quyền lực ngầm, và công nghệ
do con người tạo ra có thể trở thành một công cụ bị lạm dụng nhằm khốngchế con người, nếu như mất cảnh giác Liệu đã có bao nhiêu người đủ tỉnhtáo, đủ khả năng sàng lọc thông tin khi tham gia các MXH, bao nhiêu ngườibiết đến tác động của các MXH, nhất là tác động tiêu cực?
Hiện nay trên thực tế, MXH thường được hiểu là các trang web, blog kếtnối mọi người với nhau, tạo ra môi trường trên mạng để mọi người trao đổi
và chia sẻ thông tin, tình cảm Tuy nhiên, đây là quan niệm hết sức "hiềnlành", chưa phản ánh các "quyền lực ngầm" sau mỗi trang kết bạn và giảitrí
Thông thường, những ai có địa chỉ email thường hay nhận được lời mờihấp dẫn tham gia Facebook, Twitter, hay các trang kết bạn online nhưtwoo.com, badoo.com, nhipcauduyen.com, myzamana.com,vietnamsingle.net Và thường thì cảm giác về một thế giới cởi mở, hòađồng với những cơ hội kinh doanh và kết bạn dễ làm mờ đi sự nghi ngại.Còn gì thú vị hơn khi được trò chuyện, trao đổi, hẹn hò, thoải mái bày tỏquan điểm, ngợi khen hay tặng quà với mọi người có cùng sở thích từ khắpnơi trên thế giới Có lẽ vì thế, mỗi ngày có hàng tỷ lượt người truy cập vàoyoutube, wikipedia, google để tra cứu thông tin, xem vi-đi-ô hoặc tươngtác với bạn bè Thành viên MXH thường là người tích cực tải thông tin lêncác trang web Thông tin trên MXH được gián tiếp thừa nhận khi người khaithác nó nghiên cứu và sử dụng cho mục đích riêng MXH đang phát triểnnhư một xu thế thời đại, một phần là do nhu cầu giao lưu, chia sẻ, khai thác
Trang 11thông tin của con người, phần khác do công nghệ kỹ thuật số không ngừngđược nâng cấp Có thể nói, sự liên kết giữa các MXH và trang web trên toàncầu có thể biến một sự việc xảy ra tại một làng quê hẻo lánh thành mối quantâm của cả thế giới
Ở nước ta, số người tham gia MXH tăng lên nhanh chóng, nhất là tronggiới trẻ Theo ictnews.vn của Bộ Thông tin và Truyền thông, tính đến ngày31-3-2012, nước ta có hơn 30,8 triệu người sử dụng Internet, chiếm 34,1%dân số Số người dùng Internet ở nước ta xếp thứ tám trong khu vực châu Á
và thứ ba ở khu vực Ðông - Nam Á Nếu 50% số người sử dụng Internettham gia các MXH, thì nước ta có trên dưới 15 triệu người tham gia cácMXH, hoặc là thành viên của MXH MXH nổi tiếng nhất Việt Nam là Zing
Me tự quảng bá số thành viên lên tới bảy triệu người; mạng này cung cấpnhiều tiện ích giải trí, thông tin "nóng", ảnh của "hot girl, hot boy" và trởthành tâm điểm của giới trẻ Do phần lớn những người tham gia vào cácMXH sở hữu máy tính cá nhân, hoặc thường xuyên tiếp xúc với máy tính,điện thoại di động cao cấp (có chức năng duyệt web), họ trở thành đối tượngtác động, chào mời của các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân với nhữngmục đích khác nhau
Quá trình phát triển của MXH cũng chứa đựng nhiều thay đổi so với mụcđích ban đầu Những MXH ra đời đầu tiên vào những năm 1990 chỉ nhằmmục đích kết bạn, tạo diễn đàn trao đổi nội bộ cho các thành viên trongnhóm, không hề hoặc rất ít liên quan chính trị Tuy nhiên, ảnh hưởng và lựchấp dẫn của các MXH ngày càng lớn và dần dần được các đại gia tài chính,các thế lực chính trị và nhiều đối tượng khác khai thác để kiếm lợi Twitter
là một thí dụ Khởi điểm là một dịch vụ nhắn tin di động, đến nay, mỗi ngàyMXH Twitter có khoảng 600 triệu lượt người truy cập Ðể duy trì hoạt động,
Trang 12MXH này đã chấp nhận các khoản đầu tư của các công ty như Digital SkyTechnologies có trụ sở tại LB Nga và thực hiện các điều khoản cam kết vớicông ty này
Từ một trang web kết nối bạn bè do Mark Zuckerberg lập nên, Facebook
đã trở thành MXH đa năng với số thành viên còn đông hơn cả dân số Mỹ,
LB Nga Song ai đang thật sự sở hữu và điều hành MXH khổng lồ này? Một
số nguồn tin cho biết, MXH nổi tiếng nhất thế giới này được sở hữu và quản
lý bởi các ngân hàng và nhà đầu tư tài chính khổng lồ Rothschilds andGoldman Sachs Mối quan hệ giữa CIA và Facebook được nói rõ trên trangamericasnewsnow.com với những thông tin khiến người đọc giật mình.Trang này cho biết, chính các cựu điệp viên CIA là người gây quỹ choFacebook, và những người này đã được sử dụng thông tin từ Facebook Cácđiều khoản dịch vụ Facebook cũng nói rõ rằng, công ty sở hữu trang webnày được sở hữu và có quyền sử dụng bất kỳ thông tin nào đăng tải trêntrang này theo bất kỳ cách thức nào từ giờ (thời điểm đăng ký) đến vô tận.Khi trả lời câu hỏi "Có đúng là Facebook thật sự được điều hành bởi CIA?",trang hỏi đáp có tiếng của yahoo có tên miền là answers.yahoo.com đưa racâu trả lời rằng, các cơ quan tình báo Mỹ như CIA, FBI hay NSA chỉ việcthu thập thông tin cá nhân có sẵn trên Facebook dùng để chống lại chínhnhững người cung cấp thông tin đó, nếu họ muốn Có lẽ, những người đăngtải thông tin thật của mình trên Facebook sẽ phải giật mình sợ hãi khi biếtđiều này Bởi vì bên cạnh những người cố tình khai báo thông tin khôngchính xác, thì không ít người vô tư cung cấp thông tin cá nhân khá trungthực Âu đó cũng là bài học sơ đẳng nhất trong bảo mật thông tin cá nhân Bất cứ ai muốn tham gia vào một MXH như Facebook hay Twoo.com,đều phải đăng ký theo yêu cầu của người điều hành trang web Thông