Tái cấu trúc khu vực công ty hàn quốc và bài học kinh nghiệm đối với việt nam tt

Chính vì thế, để n ng cao hiệ q của q á trình tái cấ trúc kh v c doanh nghiệp Nhà nước, bên cạnh s q yết t m của Nhà nước và các doanh nghiệp thì việc nghiên cứ , học tập kinh nghiệm của

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

Người hướng dẫn khoa học:

- Hướng dẫn 1: PGS TS Ngô X n ình

- Hướng dẫn 2: TS V H i Thanh

Ph n biện 1: PGS TS Lê Xuân Bá

Ph n biện 2: PGS TS Ngô Quang Minh

Ph n biện 3: PGS TS Phạm Q ý Long

L ận án sẽ được b o vệ trước Hội đồng chấm l ận án cấp Học

viện họp tại vào hồi……… ….giờ…………phút,

ngày………tháng……….năm………

Có thể tìm hiể l ận án tại thư viện:

- Thư viện Quốc gia (Hà Nội)

- Thư viện Học viện Khoa học Xã hội

Ầ

1 Tính cấp thiết của đề tài

Khủng ho ng tài chính Ch Á năm 1997 đã đặt nền kinh tế Hàn

Q ốc trong đó có kh v c công ty vào tình trạng hết sức khó khăn, ng y

cơ phá s n hàng loạt các công ty kéo theo s kiệt q ệ của thanh kho n ngoại hối và s sụp đổ mang tính hệ thống của toàn bộ nền kinh tế đã hiện

hữ Đứng trước tình hình đó, Chính phủ Hàn Q ốc đã tiến hành q á trình tái cấ trúc nền kinh tế trên 4 lĩnh v c chính: hệ thống tài chính, kh v c công ty, kh v c công và thị trường lao động Kinh nghiệm của Hàn Q ốc trong việc th c hiện những nội d ng cơ b n của q á trình tái cấ trúc kh

v c công ty Hàn Q ốc là vấn đề rất được q an t m đối với nhiề q ốc gia trong đó có Việt Nam khi triển khai q á trình tái cấ trúc doanh nghiệp nói chung, các doanh nghiệp Nhà nước nói riêng

Ở Việt Nam trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn

2011 - 2020 đã xác định, tái cấ trúc DNNN là một trong ba trụ cột trong

q á trình tái cấ trúc nền kinh tế (cùng với tái cấ trúc đầ tư công, tái cấ trúc ng n hàng và tổ chức tín dụng) đã được Đ ng ta chỉ đạo đẩy mạnh

th c hiện tại Hội nghị lần thứ 3 an Chấp hành Tr ng ương khóa XI Chính vì thế, để n ng cao hiệ q của q á trình tái cấ trúc kh v c doanh nghiệp Nhà nước, bên cạnh s q yết t m của Nhà nước và các doanh nghiệp thì việc nghiên cứ , học tập kinh nghiệm của các nước đi trước, mà cụ thể là Hàn Q ốc là hết sức cần thiết, có thể giúp cho Việt Nam có được những bài học q í trong q á trình tái cấ trúc kh v c doanh nghiệp Nhà nước

Đó là lí do tôi chọn đề tài: “Tái cấu trúc khu vực công ty ở Hàn

Quốc và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam” làm đề tài l ận án Tiến

sỹ của mình

2 ục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ những thành công và vấn đề đặt ra trong quá trình khu v c công ty ở Hàn Quốc sau khủng ho ng tài chính ch Á năm 1997 cùng các nguyên nhân chủ yếu của chúng Từ đó, l ận án sẽ rút ra những bài học kinh nghiệm và hàm ý chính sách đối với vấn đề tái cấu trúc khu v c

doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan lại tình hình nghiên cứ cho đến nay về chủ đề của

luận án

- Hệ thống hóa và làm rõ thêm những vấn đề lý luận và th c tiễn về

tái cấu trúc khu v c công ty ở Hàn Quốc

- Nghiên cứu mục tiêu, q an điểm, nguyên tắc, nội dung, th c trạng, những vấn đề đặt ra trong tái cấu trúc các khu v c công ty ở Hàn Quốc và

rút ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

- Trên cơ sở bài học kinh nghiệm từ quá trình tái cấu trúc khu v c công ty ở Hàn Quốc, luận án đưa ra một số hàm ý về chính sách nhằm nâng cao hiệu qu quá trình tái cấu trúc khu v c doanh nghiệp Nhà nước ở

Việt Nam hiện nay

3 ối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứ của l ận án là: q á trình tái cấ trúc kh v c

công ty ở Hàn Q ốc

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: L ận án sẽ tập tr ng ph n tích đánh giá th c

trạng tái cấ trúc kh v c công ty Hàn Q ốc và rút ra những bài học kinh nghiệm, đưa ra một số hàm ý về chính sách nhằm nâng cao hiệu qu quá trình tái cấu trúc khu v c doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam hiện nay

- Phạm vi thời gian: L ận án chủ yế tập tr ng vào nghiên cứ tái

cấ kh v c công ty Hàn Q ốc từ sa khủng ho ng tài chính, tiền tệ châu

Á 1997 đến năm 2002 Đối với q á trình tái cấ trúc kh v c doanh nghiệp

Nhà nước ở Việt Nam tập tr ng vào giai đoạn từ năm 2011 đến nay

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Phương pháp luận

Trên cơ sở lấy chủ nghĩa d y vật biện chứng và chủ nghĩa d y vật lịch sử làm phương pháp l ận nghiên cứ , l ận án sẽ sử dụng cách tiếp cận

nghiên cứ trên góc độ vĩ mô

4.2 Phương pháp nghiên cứu của luận án

Phư ng h nghi n c u h n t ch: L ận án sử dụng phương pháp

này trong nhằm nghiên cứ tổng q an, tìm hiể những cơ sở lý l ận về tái

cấ trúc kh v c công ty; nghiên cứ những vấn đề ch ng về kh v c

công ty Hàn Q ốc

Phư ng h thống m t : Ng ồn số liệ của l ận án được tác

gi tập hợp và mô t nhằm làm r th c trạng hoạt động tái cấ trúc khu

v c công ty Hàn Q ốc và q á trình tái cấ trúc kh v c doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam

Phư ng h h n t ch t ng h : Phương pháp này được sử dụng

để ph n tích th c trạng và tổng hợp tình hình, số liệ về tái cấ trúc kh

v c công ty ở Hàn Q ốc,

Phư ng h o nh: Tác gi sử dụng phương pháp này để ph n

tích và làm r s khác biệt phương pháp tiếp cận về tái cấ trúc kh v c công ty mà Hàn Q ốc sử dụng so với các phương pháp tiếp cận của các

nước khác

Phư ng h thống d o: Phương pháp này được l ận án sử dụng

để nhận định, d báo tình hình kinh tế trong và ngoài nước trong thời gian tới

sẽ nh hưởng đến quá trình tái cấu trúc khu v c doanh nghiệp Nhà nước ở

Việt Nam

Phư ng h ế thừa: Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc phương pháp

l ận c ng như các tài liệ và công trình nghiên cứ để ph n tích, đánh giá và làm r cơ sở lý l ận, th c tiễn của q á trình tái cấ trúc kh v c công ty ở Hàn Q ốc

5 óng góp mới về khoa học của luận án

i) Làm r bối c nh và ng yên nh n b ộc Hàn Q ốc ph i th c hiện

tái cấ trúc kh v c công ty

ii) Làm r mục tiê , ng yên tắc, q an điểm và phương pháp tiếp cận

trong q á trình th c hiện tái cấ trúc kh v c công ty ở Hàn Q ốc

iii) Ph n tích th c trạng từ đó làm r những thành công và thất bại trong q á trình tái cấ trúc kh v c công ty ở Hàn Q ốc và những ng yên

nh n chủ yế của chúng

iv) Từ những thành công và thất bại của q á trình tái cấ trúc kh

v c công ty ở Hàn Q ốc rút ra những bài học kinh nghiệm cho q á trình tái cấ trúc kh v c doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa về mặt lý luận

L ận án đã khái quát, hệ thống hóa một cách có chọn lọc và làm rõ thêm những vấn đề cơ b n về khu v c công ty và tái cấu trúc khu v c công ty ở Hàn Quốc Đồng thời đi s vào ph n tích một số những lý thuyết và phương pháp tiếp cận về quá trình tái cấu trúc khu v c công ty,

từ đó x y d ng khung phân tích về quá trình tái cấu trúc khu v c công ty

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Trên cơ sở ph n tích những bài học thành công, thất bại của q á trình tái cấ trúc kh v c công ty của Hàn Q ốc, đồng thời đánh giá th c tiễn của q á trình tái cấ trúc kh v c doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam thời gian q a, l ận án từ đó đưa ra một số hàm ý về chính sách nhằm nâng cao hiệu qu quá trình tái cấu trúc khu v c doanh nghiệp Nhà nước ở Việt

Nam trong thời gian tới

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầ , danh mục các chữ viết tắt, danh mục các b ng, hình, sơ đồ, biể đồ, kết l ận, danh mục tài liệ tham kh o, phụ lục, kết

cấ của l ận án bao gồm 4 chương:

CHƯƠN 1

ỔN AN ÌNH HÌNH N HIÊN CỨ

VỀ I C C KH V C C N H N C 1.1 Tình hình nghiên cứu

1.1.1 Tình hình nghiên cứu nước ngoài

1.1.1.1 Nhóm những c ng trình nghi n c u về c ở lý luận và th c

tiễn t i cấu trúc hu v c c ng ty ở Hàn Quốc

C ốn sách của Michael Hammer and James Champy

(1993), “Reengineering the Corporation: A Manifesto for Business

Revolution”, Harper Business Books, New York [90], ài báo của

Bowman, E H and Singh, H (1993), “Cor orate restructuring:

Reconfiguring the firm”, Strategic Management Journal, 14: page 5-14

[75], C ốn sách của Chandler, A D (1990), “Strategy and Structure:

Chapters in the History of American Enter ri e”, Cambridge, MA: MIT

Press [66]; ài viết của tác gi Liběna Tetřevová, (2001), “Conce t of

Corporate Restructuring and Reengineering”, Indian Institute of

Company Secretaries [94]; Nghiên cứ của Andreas Kemper & Florian

Khuen, (2004), “Corporate Restructuring Dynamics: A case-study

analysis” [85]; Công trình nghiên cứ của O-kyu KWon (2016),

“Cor orate Re tructuring in Korea”, Korea Development Institute (KDI)

[98]; Yoo Jang-Hee và Moon, Woo Chul (1999), “Korea in financial crisis

1997-1998: Causes and challenge ”, Asian Economic Review, number 10

[79]…

1.1.1.2 Nhóm những c ng trình nghi n c u về qu trình t i cấu

trúc hu v c c ng ty ở Hàn Quốc au cuộc hủng ho ng tài ch nh Ch u Á năm 1997

Công trình của tác gi S ng Wook Joh (1999) “The Korean

Cor orate Sector: Cri i and Reform”, Korea Development Institute

(KDI) [101]; Công trình: “Governance of SOE and Pu lic In titution in

Korea”, (2013) của tác gi Joohoon Kim, Korea Development Instit te

(KDI) [83]; Tác gi Joohoon Kim (2013) với công trình: “Small and

Medium Enter ri e Promotion Policy”, Korea Development Institute

(KDI) [82], Công trình của tác gi Oh-Seok Hyun (2012) “Cri i and

Cor orate In olvency”, Korea Development Institute (KDI) [97]; Công

trình nghiên cứ : “Cor orate Re tructuring in Korea: Ex erience and

Le on ” của Lee Jae-Woo, Korean National Commission for UNESCO,

1999 [93]; Nghiên cứ của Phil Sang Lee- Dean: “Economic Crisis and

Chaebol Reform in Korea”, school of business administration, Korea

University, tháng 10, năm 2002 [74]…

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

1.1.2.1 Nhóm những c ng trình nghi n c u về c ở lý luận và th c tiễn t i cấu trúc hu v c c ng ty ở Hàn Quốc

Trần Hoàng Ngân, Phạm Q ốc Việt (2015), “T i cấu trúc doanh

nghiệ - lý thuyết, ằng ch ng th c nghiệm và g i ý chính sách cho tái c cấu doanh nghiệ nhà nước ở Việt Nam”, Bài đăng trên trang Web

http://www.mof.gov.vn, ( ộ Tài chính) ngày 23/10/2015 [32], V Xuân

Hùng (2014), “Lý thuyết và tác động của tái cấu trúc doanh nghiệ ”, Tạp chí nghiên cứ Tài chính Kế toán, số 5 [21]; T ấn Dương (2012), “Một ố

cách tiế cận về tái cấu trúc”, Tri thức trẻ, ngày 5/7/2012 [15]; Ng yễn

Thành Huyên (2009): “Đẩy mạnh t i cấu trúc c c doanh nghiệ thời ỳ hậu uy

gi m inh tế ở Việt Nam”, Tạp chí Ng n hàng, số 22 [22]; ạch Đức Hiển, Đoàn

Hương Q ỳnh (2010), “T i cấu trúc nguồn vốn của doanh nghiệ trong giai

đoạn hiện nay”, Tạp chí Tài chính, số 2 [24]; Dương Thị Nhi (2010), “T i cấu trúc doanh nghiệ Việt Nam thời ỳ hậu hủng ho ng”, Tạp chí Tài chính, số 2

[34]; Vương Q ốc T ấn (2010), “T i cấu trúc doanh nghiệ Việt Nam hiện

nay”, Tạp chí Giáo dục lý l ận, số 8+9, tr 95-99 [52]; Phan Đăng T ất

(2010), “Bàn th m về t i cấu trúc doanh nghiệ ”, Tạp chí Công nghiệp, số 12, tr

21-24 [51]…

1.1.2.2 Nhóm những c ng trình nghi n c u về qu trình t i cấu trúc hu v c c ng ty ở Hàn Quốc au cuộc hủng ho ng tài ch nh Ch u Á năm 1997 và ài học inh nghiệm cho Việt Nam

Công trình nghiên cứu của V T ấn Anh, “Chaebol Hàn Quốc: Một

số bài học về phát triển và tái cấu trúc đối với tậ đoàn inh tế Việt Nam”, tham luận tại Hội th o “T i cấu trúc nền kinh tế sau khủng ho ng tài chính toàn cầu: Kinh nghiệm của Hàn Quốc và những vấn đề của Việt Nam”, VASS-NRCS, Hà Nội, ngày 17-18/8/2010 [3], Luận án Tiến sỹ

kinh tế: “Ch nh ch t i c cấu tậ đoàn inh tế của Chính phủ Hàn Quốc -

Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam”, Đại học Kinh tế, Đại học Q ốc gia Hà

nội, năm 2016 của TS Trần Quang Nam [31]; Công trình nghiên cứ của V

T ấn Anh: “Từ c c Chae ol Hàn Quốc, uy nghĩ về một ố ài học h t triển và

t i cấu trúc đối với Tậ đoàn inh tế Việt Nam”, Tạp chí Cộng s n, 2010, số 9,

trang 44-50 [4]; Tạp chí nghiên cứu kinh tế, 2011, số 4, trang 66-71; Luận

án Tiến sỹ kinh tế: “C i cách kinh tế Hàn Quốc giai đoạn sau khủng

ho ng tài chính 1997”, Viện kinh tế và Chính trị thế giới, năm 2009 của

TS Võ H i Thanh [45], V Phương Th o (2005) “C i t c c Chae ol Hàn

Quốc và những ài học inh nghiệm đối với Việt Nam” [49]; Bài viết: “Đầu

tư nội bộ giữa các công ty thành viên ở các Chaebol Hàn Quốc”, tạp chí

Nghiên cứu kinh tế, số 310, năm 2004, trang 62-68 [47], của V Phương

Th o;

1.1.2.3 Nhóm những c ng trình nghi n c u về t i cấu trúc hu v c doanh nghiệ Nhà nước ở Việt Nam

V Đại Lược với: “Re tructuring State-owned Enterprises in

Vietnam: View oint and Solution ” (Tái cấ trúc doanh nghiệp nhà nước

ở Việt Nam: Q an điểm và gi i pháp), Vietnam Economic Review - 2012

- số 6 - trang 14-25 [108], Trần Đình Thiên với nghiên cứ :

“Re tructuring of State-owned Enterprises in Vietnam: Identifying the Pro lem and See ing for Solution ” (Tái cấ trúc kh v c doanh nghiệp

nhà nước ở Việt Nam: Xác định vấn đề và tìm kiếm gi i pháp), Vietnam

Economic Review - 2012 - số 4 - trang 3-8 [109], Công trình: “Central

Tasks for Restructuring Vietnam's State-owned Enter ri e Until 2015”

(Nhiệm vụ trọng t m tái cấ trúc doanh nghiệp nhà nước Việt Nam đến năm 2015) của Phạm Viết M ôn, Vietnam Economic Review - 2012 - số

7 - trang 3-11 [107], Nghiên cứ của Phạm Hồng Mạnh, Đồng Tr ng

Chính: “T i cấu trúc c c tậ đoàn inh tế, t ng c ng ty nhà nước: Một ố

huyến nghị”, Tạp chí Kinh tế và D báo - 2013 - số 6 - Trang 15-17 [25];

Đề án “T i cấu trúc doanh nghiệ nhà nước trọng t m là tậ đoàn inh tế,

t ng c ng ty nhà nước giai đoạn 2011-2015” đã được Thủ tướng Chính phủ

phê d yệt theo Q yết định số 929/QĐ-TTg ngày 17/7/2012 [16]

1.2 ánh giá về tình hình nghiên cứu và nh ng vấn đề đ t a cho đề tài luận án c n tập t ung nghiên cứu

1.2.1 Những đánh giá về tổng quan tình hình nghiên cứu

Thời gian q a đã có nhiề công trình tập tr ng vào nghiên cứ về

kh v c công ty Hàn q ốc với nhiề cách tiếp cận khác nha T y nhiên chưa có công trình nào đánh giá, ph n tích một cách toàn diện về tái cấ trúc kh v c công ty Hàn Q ốc để từ đó có cơ sở khoa học nhìn nhận vấn

đề tái cấ trúc kh v c doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam hiện nay Đó chính là “kho ng trống” mà l ận án cần tiếp tục nghiên cứ

1.2.2 Những vấn đề đã được nghiên cứu có thể kế thừa trong luận án

Các vấn đề lý l ận về công ty, kh v c công ty, tái cấ trúc công ty, tái cấ trúc kh v c công ty bao gồm: khái niệm, ph n loại công ty, nhận diện kh v c công ty, khái niệm tái cấ trúc, ng yên nh n, mức độ, nội

d ng tái cấ trúc kh v c công ty Những lý th yết tiê biể và các phương pháp tiếp cận cơ b n về tái cấ trúc kh v c công ty

1.2.3 Những vấn đề cần nghiên cứu sâu hơn trong khuôn khổ luận án

Hệ thống hóa cơ sở lý l ận liên q an đến l ận án

Ði sâu phân tích để làm r hơn th c trạng tái cấ trúc kh v c công

ty ở Hàn Q ốc

Đề x ất những hàm ý về mặt chính sách cho Việt Nam để n ng cao hiệ q của q á trình tái cấ trúc kh v c doanh nghiệp Nhà nước

CHƯƠN 2

CƠ S LÝ L ẬN V H C IỄN

VỀ I C C KH V C C N H N C 2.1 Cơ s lý luận về tái cấu t c khu vực c ng t

2.1.1 ông ty và khu vực công ty

2.1.1.1 Kh i niệm c ng ty

Công ty là s liên kết của hai hay nhiề người (cá nh n hay pháp

nh n) bằng một s kiện pháp lý trong đó các bên tho th ận với nha sử dụng tài s n hay kh năng của họ nhằm tiến hành các hoạt động để đạt mục tiê ch ng

2.1.1.2 Ph n loại và đ c điểm c ng ty

Trên th c tế để nhận diện công ty thường hay có s nhầm lẫn và đồng nhất với doanh nghiệp, xét về b n chất doanh nghiệp và công ty cơ

b n là giống nha Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài s n,

có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo q y định của pháp l ật nhằm mục đích th c hiện các hoạt động kinh doanh C n công ty chỉ là tập con của doanh nghiệp Như vậy có thể khẳng định rằng, sử dụng

th ật ngữ doanh nghiệp khi m ốn chỉ ch ng ch ng tất c các công ty và khi đó công ty là tập con của doanh nghiệp

2.1.1.3 Kh i niệm và nhận diện hu v c c ng ty

Như vậy có thể hiể khu v c c ng ty trong nền inh tế quốc d n đư c

hiểu là toàn ộ tất c c ng ty tiến hành n xuất, inh doanh tr n lãnh th của một quốc gia

2.1.2 Tái cấu trúc khu vực công ty

2.1.2.1 Kh i niệm t i cấu trúc và t i cấu trúc hu v c c ng ty

Tái cấ trúc kh v c công ty là q á trình kh o sát, đánh giá, tổ chức, sắp xếp lại cấ trúc của hệ thống các công ty trong nền kinh tế và đề

x ất những gi i pháp cho một mô hình cấ trúc mới để các công ty hoạt động hiệ q hơn

Q á trình này thường được hiể là một chương trình tái cấ trúc toàn diện hệ thống tất các công ty trong nền kinh tế và sẽ bao trùm hầ hết các lĩnh v c liên q an đến công ty như cơ chế chính sách của Chính phủ,

cơ cấ sở hữ , cơ cấ tổ chức, ng ồn nh n l c, cơ chế q n lý, điề hành các hoạt động, các q á trình và các ng ồn l c khác của các công ty

2.1.2.2 Một ố lý thuyết và hư ng h tiế cận c n về t i cấu trúc khu v c công ty

* Một ố lý thuyết c n

Một là, lý th yết lợi thế cạnh tranh

Hai là, lý th yết cơ cấ vốn tối ư

* Một ố hư ng h tiế cận c n về t i cấu trúc

Thứ nhất, là tái cấ trúc t ng yện

Thứ hai, là tái cấ trúc d a trên thương lượng ngoài t a án

Thứ ba, là tái cấ trúc thông q a thủ tục phá s n dưới s giám sát của t a án

Thứ tư, là tái cấ trúc bởi các công ty q n lý tài s n

2.1.2 Nguy n nh n, m c độ và nội dung t i cấu trúc hu v c c ng ty

* Nguy n nh n t i cấu trúc hu v c công ty

Thứ nhất, tái cấ trúc x ất phát từ các áp l c bên ngoài

Thứ hai, tái cấ trúc x ất phát từ các áp l c bên trong

* M c độ và nội dung t i cấu trúc hu v c công ty

Căn c vào m c độ t i cấu trúc của hu v c c ng ty thì những nội dung c n thường h i gi i quyết hi th c hiện t i cấu trúc:

- Tái cấ trúc kh v c công ty cơ b n:

- Tái cấ trúc kh v c công ty chuyên sâu:

Như vậy có thể x c định t i cấu trúc hu v c c ng ty ao gồm c c hoạt động chính sau:

- Điề chỉnh lại hệ thống cơ chế chính sách của Chính phủ đối với

kh v c công ty và tái cấ trúc