khoa luan tìn hiểu công tác biên tập xuất bản cuốn sách di sản văn hóa chăm của nhà xuất bản thế giới

MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Việt Nam có một nền văn hóa phong phú và đa dạng trên tất cả các khía cạnh, văn hóa Việt Nam là nền văn hóa dân tộc thống nhất trên cơ sở đa dạng sắc thái văn hóa tộc người. Từ cái nôi của nền văn minh lúa nước ở Đồng bằng sông Hồng đến những sắc thái văn hóa của các dân tộc miền núi tại Tây Bắc và Đông Bắc; từ các vùng đất biên viễn của Việt Nam thời dựng nước ở Bắc Trung Bộ đến sự pha trộn với văn hóa Chăm Pa của người Chăm ở Nam Trung Bộ; từ những vùng đất mới ở Nam bộ với sự kết hợp văn hóa các tộc người Hoa, người Khmer đến sự đa dạng trong văn hóa tộc người ở Tây Nguyên. Những phong tục tập quán, những nét đẹp văn hóa riêng của mỗi dân tộc tạo nên nền văn hóa chung của cả cộng đồng Việt Nam. Việt Nam là quốc gia đa dân tộc bởi thế Việt Nam mang trong mình một nền văn hóa đa dạng, đầy màu sắc. Mỗi dân tộc là một phần máu thịt của Việt Nam, là một bộ phận không thể tách rời. Hiện nay Đảng và Nhà nước ta luôn có sự quan tâm sâu sắc tới đồng bào các dân tộc thiểu số, đã tăng cường việc đi sâu nghiên cứu bản sắc của mỗi dân tộc. Nhiều chính sách về đời sống, văn hóa, xã hội được thực hiện với mục tiêu không ngừng nâng cao đời sống về cả vật chất lẫn tinh thần cho đồng bào các dân tộc thiểu số, bảo tồn và phát huy nền văn hóa truyền thống của dân tộc. Song song với việc đầu tư, xây dựng và tu bổ các công trình văn hóa, khuyến khích đồng bào giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình thông qua việc duy trì các lễ hội truyền thống, các điệu múa, các làn điệu dân ca… Ngoài ra, Đảng và Nhà nước ta hàng năm còn thực hiện nhiều dự án để bảo tồn và phát triển các di sản văn hóa thông qua công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Di sản văn hóa, nâng cao ý thức nhân dân trong việc bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa Việt Nam. Đặc biệt, Đảng và Nhà nước còn khuyến khích các đơn vị xuất bản chú ý đến việc sưu tầm, biên soạn và xuất bản các cuốn sách về dân tộc thiểu số ở nước ta. Khác với các đơn vị xuất bản khác, Nhà xuất bản Thế Giới có chức năng chính là tuyên truyền đối ngoại bằng sách báo ngoại văn cho nên các xuất bản phẩm của nhà xuất bản này không chỉ đáp ứng được nhu cầu tìm hiểu của bạn đọc trong nước mà còn góp phần mang nền văn hóa Việt Nam giới thiệu rộng rãi đến bạn đọc nước ngoài. Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm nằm trong bộ sách Văn hóa Việt Nam của Nhà xuất bản Thế Giới. Những cuốn sách trong bộ sách này đa phần là sách song ngữ tiếng Việt tiếng nước ngoài và ngược lại. Nhà xuất bản Thế Giới đã liên tục xuất bản bộ sách này trong suốt 20 năm qua và vẫn tiếp tục duy trì xuất bản liên tục. Ngày một nhiều phát hiện về nền văn hóa Chăm khiến số người quan tâm đến di sản Chăm nhiều hơn, hiếu kì cũng có, nghiên cứu bài bản cũng có. Nói đến văn hóa Chăm là phải nói đến các đền tháp Chăm nằm rải rác suốt dải đất miền Trung từ Thừa Thiên Huế, Quảng Nam tới Bình Thuận và Tây Nguyên; các tác phẩm điêu khắc Chăm phản ánh tín ngưỡng, tôn giáo, con người Chăm… Như vậy, có thể nói cuốn sách Di sản văn hóa Chăm là một ghi chép chân thực và sinh động về cuộc sống muôn màu của đồng bào dân tộc Chăm ở Việt Nam. Sách tập hộ nhiều bức ảnh tư liệu quý giá và ấn tượng. Đó là công trình được xây dựng lên bằng tâm huyết của nhiều người với mong muốn đem đến cho bạn đọc một ấn phẩm có gía trị cao về mặt tinh thần. Cùng với việc yêu thích nghệ thuật nhiếp ảnh, cuốn sách ảnh Di sản văn hóa Chăm đã mang đến cho tôi niềm say mê. Tôi hy vọng rằng, qua tìm hiểu công tác biên tập xuất bản cuốn sách trên sẽ giúp tôi trau dồi thêm kĩ năng nghiệp vụ, rút ra những bài học kinh nghiệm thiết thực trong vấn đề nâng cao chất lượng biên tập sách ảnh. Đó chính là lí do tôi chọn đề tài “Tìn hiểu công tác biên tập xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa Chăm của Nhà xuất bản Thế Giới” cho đề tài khóa luận của mình

M ỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

2 T ình hình nghiên cứu

3 M ục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4 Đối tượng và phạm vị nghiên cứu

5 Ph ương pháp nghiên cứu

6 K ết cấu khóa luận

CH ƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC BIÊN TẬP - XUẤT BẢN

S ÁCH ẢNH VÀ CÔNG TÁC BIÊN TẬP SÁCH ẢNH CỦA NHÀ XUẤT

1.2.1 Giới thiệu về Nhà xuất bản Thế Giới

1.2.2 Đặc trưng trong công tác biên tập - xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới

1.2.3 L ợi thế của Nhà xuất bản Thế Giới trong xuất bản sách ảnh

1.2.4 T ình hình xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới

CHƯƠNG 2: CÔNG TÁC BIÊN TẬP - XUẤT BẢN CUỐN SÁCH “DI SẢN VĂN HÓA CHĂM” CỦA NHÀ XUẤT BẢN THẾ GIỚI

2.1 Giới thiệu về cuốn sách “Di sản văn hóa Chăm”

2.2 C ông tác biên tập - xuất bản cuốn sách “Di sản văn hóa Chăm”

2.2.1 C ông tác kế hoạch đề tài

3.1 Kinh nghiệm về biên tập và xuất bản sách ảnh qua thực tiễn cuốn sách ảnh “Di sản văn hóa Chăm” của Nhà xuất bản Thế Giới

3.2 Một số kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng xuất bản sách ảnh

K ẾT LUẬN

T ÀI LIỆU THAM KHẢO

PH Ụ LỤC

DANH M ỤC HÌNH ẢNH, SƠ ĐỒ, BẢNG

1 Ảnh

Ảnh 2.1: Ảnh gốc được sử dụng trong bản thảo

Ảnh 2.2: Ảnh được biên tập viên thay đổi

Sơ đồ 2.1: Vị trí trình bày ảnh trên trang sách

Sơ đồ 2.2: Vị trí đặt ảnh trên trang sách

đa dạng sắc thái văn hóa tộc người Từ cái nôi của nền văn minh lúa nước

ở Đồng bằng sông Hồng đến những sắc thái văn hóa của các dân tộc miền

núi tại Tây Bắc và Đông Bắc; từ các vùng đất biên viễn của Việt Nam

thời dựng nước ở Bắc Trung Bộ đến sự pha trộn với văn hóa Chăm Pa của

người Chăm ở Nam Trung Bộ; từ những vùng đất mới ở Nam bộ với sự

kết hợp văn hóa các tộc người Hoa, người Khmer đến sự đa dạng trong

văn hóa tộc người ở Tây Nguyên Những phong tục tập quán, những nétđẹp văn hóa riêng của mỗi dân tộc tạo nên nền văn hóa chung của cả cộngđồng Việt Nam.

Việt Nam là quốc gia đa dân tộc bởi thế Việt Nam mang trong mình

một nền văn hóa đa dạng, đầy màu sắc Mỗi dân tộc là một phần máu thịt

của Việt Nam, là một bộ phận không thể tách rời Hiện nay Đảng và Nhànước ta luôn có sự quan tâm sâu sắc tới đồng bào các dân tộc thiểu số, đãtăng cường việc đi sâu nghiên cứu bản sắc của mỗi dân tộc Nhiều chínhsách về đời sống, văn hóa, xã hội được thực hiện với mục tiêu khôngngừng nâng cao đời sống về cả vật chất lẫn tinh thần cho đồng bào các

dân tộc thiểu số, bảo tồn và phát huy nền văn hóa truyền thống của dân

tộc

Song song với việc đầu tư, xây dựng và tu bổ các công trình văn

hóa, khuyến khích đồng bào giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình

thông qua việc duy trì các lễ hội truyền thống, các điệu múa, các làn điệu

dân ca… Ngoài ra, Đảng và Nhà nước ta hàng năm còn thực hiện nhiều dự

án để bảo tồn và phát triển các di sản văn hóa thông qua công tác tuyêntruyền, phổ biến Luật Di sản văn hóa, nâng cao ý thức nhân dân trong việcbảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa Việt Nam Đặc biệt, Đảng và Nhànước còn khuyến khích các đơn vị xuất bản chú ý đến việc sưu tầm, biênsoạn và xuất bản các cuốn sách về dân tộc thiểu số ở nước ta

Khác với các đơn vị xuất bản khác, Nhà xuất bản Thế Giới có chứcnăng chính là tuyên truyền đối ngoại bằng sách báo ngoại văn cho nên các

xuất bản phẩm của nhà xuất bản này không chỉ đáp ứng được nhu cầu tìm

hiểu của bạn đọc trong nước mà còn góp phần mang nền văn hóa ViệtNam giới thiệu rộng rãi đến bạn đọc nước ngoài Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm nằm trong bộ sách Văn hóa Việt Nam của Nhà xuất bản Thế

Giới Những cuốn sách trong bộ sách này đa phần là sách song ngữ tiếngViệt - tiếng nước ngoài và ngược lại Nhà xuất bản Thế Giới đã liên tục

xuất bản bộ sách này trong suốt 20 năm qua và vẫn tiếp tục duy trì xuất

bản liên tục

Ngày một nhiều phát hiện về nền văn hóa Chăm khiến số ngườiquan tâm đến di sản Chăm nhiều hơn, hiếu kì cũng có, nghiên cứu bài bản

cũng có Nói đến văn hóa Chăm là phải nói đến các đền tháp Chăm nằm

rải rác suốt dải đất miền Trung từ Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam tới BìnhThuận và Tây Nguyên; các tác phẩm điêu khắc Chăm phản ánh tín

ngưỡng, tôn giáo, con người Chăm… Như vậy, có thể nói cuốn sách Di sản văn hóa Chăm là một ghi chép chân thực và sinh động về cuộc sống

muôn màu của đồng bào dân tộc Chăm ở Việt Nam Sách tập hộ nhiều bứcảnh tư liệu quý giá và ấn tượng Đó là công trình được xây dựng lên bằngtâm huyết của nhiều người với mong muốn đem đến cho bạn đọc một ấn

phẩm có gía trị cao về mặt tinh thần

Cùng với việc yêu thích nghệ thuật nhiếp ảnh, cuốn sách ảnh Di sản

v ăn hóa Chăm đã mang đến cho tôi niềm say mê Tôi hy vọng rằng, qua

tìm hiểu công tác biên tập - xuất bản cuốn sách trên sẽ giúp tôi trau dồi

thêm kĩ năng nghiệp vụ, rút ra những bài học kinh nghiệm thiết thực trong

vấn đề nâng cao chất lượng biên tập sách ảnh Đó chính là lí do tôi chọn

đề tài “Tìn hiểu công tác biên tập - xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa

Ch ăm của Nhà xuất bản Thế Giới” cho đề tài khóa luận của mình.

2 Tình hình nghiên cứu

Hiện nay, sách ảnh có sức hút rất lớn đối với bạn đọc Vấn đề biên

tập - xuất bản sách ảnh đã và đang thu hút rất nhiều đơn vị xuất bản Tuynhiên, số ấn phẩm sách ảnh nhiều nhưng những ấn phẩm về dân tộc thiểu

số, di sản văn hóa Việt Nam… lại rất hiếm Các sách, bào, bài nghiên cứu

về đồng bào Chăm cũng xuất hiện rất nhiều, có thể kể đến một vài tácphẩm sau:

- Nguyễn Văn Kự, Ngô Văn Doanh, Andrew Harly, 2005, Du khảo văn

h óa Chăm - Peregrinations into Chăm Culture - Pérégrinations

Culturellesau Chămpa, NXB Thế Giới

- William Noseworthy, 2014, Nghiên cứu văn hóa Chăm - Cham Cultural Studies, NXB Tri thức

- Phan Xuân Biên, Phan An, Phan Văn Dốp, 1991, Văn hóa Chăm, NXB

Khoa học xã hội

- Sayaka, 2010, Văn hóa Chăm: Nghiên cứu và phê bình, NXB Phụ nữ

- Hồ Xuân Tịnh, 1998, Di tích Chăm ở Quảng Nam, NHX Đà Nẵng

- Ngô Văn Doanh, 1994, Văn hóa Chăm Pa, NXB Văn hóa thông tin

- Hoàng Minh Tường, 2014, Dấu ấn Chăm trên đất Thanh Hóa, NXB Văn

hóa dân tộc

- Lưu Trần Tiêu, Ngô Văn Doanh, Nguyễn Quốc Hùng, 2000, Giữ gìn những kiệt tác kiến trúc trong nền văn hóa Chăm, NXB Văn hóa dân tộc

Những cuốn sách nêu trên đều là những tác phẩm tiêu biểu nghiên

cứu về tín ngưỡng, phong tục, đời sống của đồng bào Chăm nhưng đây chỉ

là những cuốn sách nghiên cứu thông thường ít có hình ảnh minh họa và

khó có thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu tìm hiều của độc giả Cuốn sách Di

s ản văn hóa Chăm do Nhà xuất bản Thế Giới phát hành năm 2007 là cuốn

sách ảnh đầu tiên cung cấp cho độc giả nguồn tư liệu ảnh quý giá vềđồng bào Chăm ở Việt Nam Cuốn sách không chỉ mang tới cho bạn đọctrong và ngoài nước hình ảnh khắc họa chân thực nhất về đồng bào Chăm

mà còn giúp họ có được một cái nhìn mới mẻ về sách ảnh cũng như sựphát triển của sách ảnh ở Việt Nam

Tính đến nay, đã có nhiều đề tài khóa luận nghiên cứu về tình hìnhxuất bản sách ảnh của nhiều đơn vị xuất bản.Tuy nhiên, chưa có đề tàinào tập trung nghiên cứu về mảng sách ảnh song ngữ, đa ngữ của Nhà

xuất bản Thế Giới Do tính đặc thù trong công tác biên tập - biên dịch sách

của Nhà xuất bản mà có thể khẳng định ràng đề tài khoa luận không bị

trùng lặp với các đề tài trước đó, là một hướng mới để nghiên cứu

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Từ những bài học trong việc tìm hiểu, mua bản quyền, dịch, biên tập

cuốn sách ảnh này của Nhà xuất bản Thế Giới, khóa luận sẽ đưa ra cái

nhìn toàn diện hơn về thực tế hoạt động đồng thời đánh giá, phân tích

những điểm mạnh, điểm yếu, những thành công, hạn chế của Nhà xuất

bản Từ đó đề ra giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả công tác biên

tập - xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới trong thời gian tới

3.2 Nhi ệm vụ nghiên cứu

- Khái quát về sách ảnh, tình hình xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bảnThế Giới

- Tìm hiểu công tác biên tập cuốn sách ảnh Di sản văn hóa Chăm

- Rút ra một số bài học và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất

lượng mảng sách ảnh tại Nhà xuất bản Thế Giới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Quy trình biên tập - xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa Chăm của

tác giả Nguyễn Văn Kự tại Nhà xuất bản Thế Giới

Khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: Đọc tài liệu,tra cứu, thống kê, so sánh, liệt kê, thu thập tài liệu, phân tích, tổng hợp,đánh giá tài liệu.

6 K ết cấu khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lụcminh họa, phần nội dung chính của khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về công tác biên tập - cuất bản sách ảnh vàcông tác biên tập - xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới

Chương 2: Công tác biên tập - xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa

Ch ăm của Nhà xuất bản Thế Giới

Chương 3: Đánh giá chung về công tác biên tập - xuất bản cuốn

sách Di sản văn hóa Chăm và đề xuất ý kiến nâng cao chất lượng biên tập

- xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới

CH ƯƠNG 1

KH ÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC BIÊN TẬP - XUẤT BẢN SÁCH ẢNH

V À CÔNG TÁC BIÊN TẬP SÁCH ẢNH CỦA NHÀ XUẤT BẢN THẾ

GI ỚI 1.1 Khái quát về sách ảnh

1.1.1 Khái niệm về sách ảnh và xuất bản sách ảnh

1.1.1.1 Khái niệm và phân loại sách ảnh

Sách ảnh, theo cuốn “Từ điển Tiếng Việt” của Nhà xuất bản Khoahọc xã hội (1998): “Sách ảnh là loại sách thể hiện nội dung thông tin bằngảnh, bên cạnh phần ảnh còn có phần chữ được viết một cách ngắn gọn,

súc tích phục vụ cho chủ đề đưa ra, bố cục sách được sắp xếp thep một trật

tự nhất định”

Theo Wikipedia: Sách ảnh là loại sách trong đó hình ảnh đóng gópđáng kể cho toàn bộ nội dung cuốn sách Mọi hình ảnh chứa đựng trong đóđều có liên quan đến nội dung cuốn sách

Như vậy, có thể thấy rằng, điểm quan trọng nhất để nhận biết sáchảnh với các loại sách khác là ở số lượng ảnh Số ảnh sử dụng trong sáchảnh nhiều hơn và chiếm phần lớn dung lượng mỗi trang sách, phần chữ bịthu hẹp lại và chiếm vị trí ít hơn so với phần ảnh

Sách ảnh khá phong phú và đa dạng về đề tài Căn cứ vào loại hình,

người ta chia sách ảnh ra làm hai loại: sách ảnh nghệ thuật và sách ảnh

báo chí Và ở bất cứ loại hình nào, sách ảnh cũng mang đến cho độc giả

cái nhìn trực diện, chân thực nhất về hiện thực cuộc sống khách quan, giúpđộc gỉa có cách tiếp cận mới về thế giới quan mà họ muốn tìm hiểu

Bởi Nhà xuất bản Thế Giới có nhiệm vụ chủ yếu là làm đối ngoạibằng sách báo ngoại văn, các ấn phẩm của nhà xuất bản chủ yếu là sáchdịch ngược, sách song ngữ (Việt - Anh, Việt - Pháp), sách đa ngữ cho nênbiên tập viên sẽ phải chú ý đến các đặc điểm của sách ảnh để có thểtruyền đạt được ý đồ của tác giả một cách chính xác nhất Bên cạnh đó,

việc hiểu được đặc điểm của loại sách này giúp cho biên dịch viên của

nhà xuất bản linh hoạt trong phong cách dịch bởi đặc trưng riêng của mỗi

tác giả cũng như ảnh hưởng văn hóa của ngoại ngữ Biên dịch viên phảiđảm bảo kết hợp linh hoạt giữa yêu cầu của từng loại sách, đảm bảo ba

yếu tố “tín, đạt, nhã” mà vẫn thể hiện được phong cách của sách ảnh

1.1.1.2 Sự ra đời của sách ảnh

Nguồn ảnh dồi dào và đa dạng đã tạo điều kiện cho sự ra đời củaloại sách mang tính nghệ thuật cao - sách ảnh Do vậy mà sự ra đời củasách ảnh có liên quan mật thiết đến nền nhiếp ảnh

Ngày 07/01/1839 được coi là ngày ra đời của nhiếp ảnh thế giới Có

thể nói rằng quá trình ra đời bức ảnh là một quá trình dài phát minh, laođộng, sáng tạo của các nhà sáng chế Nhiếp ảnh ra đời, được vận dụng

vào rất nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội như hội họa, điêu khắc, nghiên

cứu khoa học… Tuy nhiên, riêng lĩnh vực thông tin, phải đến hàng chục

năm sau con người mới chính thức sử dụng các bức ảnh trên báo chí Ảnh

báo chí phản ánh thông tin nhanh và chân thực hơn rất nhiều so với chữ

viết Trên thế giới, việc xuất bản các loại sách, báo, tạp chí ảnh phát triển

ồ ath Trong những năm gần đây, sách ảnh được xuất bản với số lượng

ngày một nhiều, có nhiều nhà xuất bản chỉ chuyên xuất bản loại sách này.Đến tận bây giờ vẫn chưa có một tài liệu nào khẳng định chắc chắn vềthời điểm bắt đầu của thể loại sách ảnh, nhưng qua nghiên cứu, chúng ta

có thể thấy sự phát triển của thể loại sách ảnh gắn với sự phát triển củanhiếp ảnh và sự ra đời của các tờ báo, tạp chí ảnh Bước sang thế kỉ XXI,nhiếp ảnh đã có những bước tiến khổng lồ nhờ công nghệ kĩ thuật số.Thay vì phải mang theo hàng tấn thiết bị cồng kềnh thì hiện nay, mọi nhiếpảnh gia đều có thể thỏa sức sáng tạo ngay tại nơi diễn ra sự kiện mà không

cần phải liệt kê những khoản phí tổn về phim hay thời gian hiện hình trên

giấy ảnh Chính ảnh kĩ thuật số đã mang lại cho nhiếp ảnh phong cách tự

do mới Người ta không chỉ giới thiệu ảnh đẹp, ảnh mới mà còn quan tâmđến các vấn đề lí luận, nghiệp vụ, phương pháp sáng tác, kinh nghiệm

sáng tác Thế giới quan tâm và khai thác mọi đề tài về sách ảnh từ ẩmthực, thời trang, trang điểm, đến giải trí, âm nhạc cũng như tất cả các kháicạnh khác trong đời sống Đặc biệt là loại sách ảnh nghệ thuật về hình ảnhcác vùng miền ở các địa phương, các đất nước trên thế giới đã và đangthu hút đông đảo độc giả

Ở Việt Nam, đến tận năm 1953, sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh kí sắc

lệnh số 147/SL chính thức thành lập doanh nghiệp chiếu bóng và chụp ảnh

Việt Nam, thì điện ảnh và nhiếp ảnh mới manh nha xuất hiện và có bướcchuyển mình ở nước ta Những năm gần đây, trong nền cơ chế thị trường,nhiều nhiếp ảnh gia bằng tâm huyết, nỗ lực, nguồn vốn của mình đã tự cho

xuất bản, in và phát hành nhiều tập sách ảnh của cá nhân, làm phong phúthế giới hình ảnh dưới ống kính của tác giả: “Chim rừng Việt Nam”, nhiếpảnh gia Lê Thị Hoài Phương, NXB Kim Đồng; Ăn vặt Sài Gòn, Chu ThịHồng Anh, nhiếp ảnh gia Trần Việt Đức; sách ảnh đồng tính “Yêu là yêu”,Maika Elan…

Đến năm 2000, thị phần sách ảnh trong nước vẫn còn bỏ ngỏ Các

nhà xuất bản tham gia làm sách ảnh rất ít Những nhà xuất bản đầu tiên

xuất bản sách ảnh là Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin (Đại tướng Tổng tư

lệnh Võ Nguyên Giáp…), Nhà xuất bản Trẻ (Họ đã sống như thế…), Nhà

xuất bản Văn nghệ (Mê Kông ký sự- phim và ảnh, Phạm Khắc…), Nhà

xuất bản Thông tấn (Hình ảnh 54 dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh…), đặc

biệt Nhà xuất bản Thế Giới hiện nay là nhà xuất bản cho in và phát hànhnhiều sách thuộc thể loại sách ảnh nhất và chủ yếu là sách song ngữ Tiêubiểu như các cuốn sách về văn hóa Việt Nam: Đình Việt Nam, Kiến trúc

cổ Hội An, Hội họa Việt Nam từ 1005 - 1945, 250 quốc gia và vùng lãnhthổ…

Sách ảnh tuy có sự phát triển mạnh mẽ hơn so với nhiều năm trướcnhưng vẫn chiếm tỉ lễ nhỏ hơn so với sách chữ truyền thống Nguyên do là

làm sách ảnh giá thành cao nên đa phần các nhà xuất bản chưa mạnh dạn

thực hiện Sách ảnh hiện nay được đặt hàng bởi các cơ quan, đoàn thể, cá

nhân, trở thành một xu hướng mới đang lan truyền mạnh mẽ và dân trở

nên phổ biến Ngoài ra, sách ảnh chủ yếu vẫn là do Nhà nước đặt hàng

các nhà xuất bản làm

Có thể thấy nền nhiếp ảnh Việt Nam ra đời khá muộn só với thếgiới, sách ảnh cũng vậy Nền nhiếp ảnh phát triển ngày càng mạnh mẽ,đến nay đã dần trưởng thành và là công cụ đắc lực phục vụ cuộc sống.Nghệ thuật nhiếp ảnh Việt Nam đã trở thành một nghệ thuật có vị trí xứngđáng trong văn hóa Việt Nam Chính nó đã tạo ra nguồn ảnh dồi dào phục

vụ cho công tác xuất bản sách, báo truyền thống nói chung và sách ảnh nói

để tạo nên giá trị cho một ấn phẩm sách ảnh Hàng trăm, hàng nghìn bứcảnh được sưu tầm bằng nhiều cách khác nhau, có thể là ảnh tư liệu của

các đơn vị; ảnh của từng các nhân phóng viên, nhiếp ảnh gia chụp và trực

tiếp gửi về đơn vị xuất bản

Ấn tượng đầu tiên của của người đọc khi tiếp xúc với một cuốn sáchảnh đó là ảnh Hầu như trang nào cũng có và lấp đầy cả trang sách Sự

khéo léo của biên tập viên cùng những người minh họa sách đã tạo nênphong cách đa dạng trong sách ảnh mà vẫn thể hiện được đầy đủ ý đồnghệ thuật của tác giả.

Thông thường, phần chữ trong sách ảnh rất ít, chỉ chiếm một phần

rất nhỏ, bởi tất cả những thông tin được truyền đến bạn đọc đều thông qua

các bức ảnh Hình ảnh là phần chính yếu nhất trong một cuốn sách ảnh, dovậy hình ảnh phải phán ánh đúng thực trạng của hiện thực, các mối liên hệcủa đối tượng, sự kiện thông qua các lát cắt tiêu biểu, chân thực, sinhđộng, diễn ra trong một khoảng thời gian và không gian xác định Nhờ vàonhững hình ảnh đó mà người xem dù không trực tiếp chứng kiến sự vật,

hiện tượng nhưng vẫn có thể dễ dàng nhận biết được đối tượng theo đúng

với nội dung mà hình ảnh thông báo trong tác phẩm

Kênh hình (ảnh) và kênh chữ (phần bài viết hoặc chú thích) là hai

phần quan trọng không thể tách rời nhau trong một cuốn sách ảnh Hìnhảnh làm nhiệm vụ cung cấp thông tin chính, thông tin cơ bản Còn bài viết

và chú thích làm nhiệm vụ gọi tên người, tên sự vật, sự việc tránh gây

hiểu lầm, nhầm lẫn Mặt khác, kênh chữ bổ sung thêm thông tin mà hìnhảnh không truyền đạt hết được Ngôn ngữ viết còn có nhiệm vụ giải thích,bình luận mối liên hệ ảnh - ảnh; ảnh - lời; tạo mối liên hệ chặt chẽ trongtác phẩm, giúp người xem hiểu đúng hơn về sự kiện, sự việc được phảnánh trong tác phẩm

Hình ảnh đôi khi không thể biểu đạt được mọi thông tin, ý đồ nghệthuật mà tác giả muốn truyền đạt Phần chữ viết cũng thế, độc giả không

thể hình dung ra hết những gì nó thể hiện nếu chỉ thông qua việc đọc, họ

chỉ có thể cảm nhận đầy đủ và chính xác nhất khi kết hợp cả phần hình và

phần chữ Người đọc phải vừa cảm nhận bằng mắt qua những sự thật

khách quan sinh động thể hiện qua từng thước ảnh; lại vừa cảm nhận bằng

tất cả những suy nghĩ của mình qua từng câu chữ Chỉ như thế mới thấyđược cái hay, cái đẹp của từng bức ảnh, từng bài viết, cái thú vị của từngtrang sách

1.1.2.2 T ác động trực quan, mang tính truyền cảm trực tiếp

Ảnh bao giờ cũng tác động trực tiếp qua con mắt của người xem Ảnh

là một loại hình thông tin đặc biệt sinh động, dễ hiểu và gây ấn tượng

mạnh đối với độc giả So với chữ viết, hình ảnh tiếp cận với người xemnhanh hơn và được lưu lại lâu hơn trong trí nhớ của họ qua hình ảnh trựcquan bởi để hiểu được chữ viết, trước hết là phải đọc, rồi suy ngẫm từ đó

mới đưa đến việc hình thành nên những nhận thức mới, những nhận xéthay đánh giá của riêng mỗi cá nhân

Mọi thông tin đều tác động trực tiếp tới con người qua hai giác quanquan trọng nhất là thị giác và thính giác Thị giác là giác quan tiếp nhậnthông tin lớn, khoảng 83% thông tin con người thu thập được là qua giácquan này, chỉ 11% điều chúng ta nhận thức được hàng ngày là qua thính

giác, còn lại là các giác quan khác

Sách ảnh thông tin bằng hình ảnh Trong số thông tin mà con người

tiếp nhận, ngoài những thông tin được truyền tải bằng chữ viết thì dung

lượng lớn thông tin được truyền tải bằng hình ảnh Sách ảnh là thể loại tốt

nhất để đáp ứng nhu cầu về thị giác của độc giả Nhìn lại những cuốn sáchtruyền thống, chữ viết nhiều và hình ảnh chỉ là điểm xuyết, đa phần là ảnh

vẽ Người đọc muốn hiểu hết nội dụng buộc phải dựa vào kênh chữ Đọcnhiều, mắt chúng ta phải hoạt động thường xuyên và liên tục hơn, hiệu

quả đọc vì thế sẽ kém đi rất nhiều do cảm giác mệt mỏi, chán nản

Thông tin trong sách ảnh hấp dẫn bạn đọc bởi có thể tiếp cận vớithông tin qua hình ảnh trực quan, sinh động Độc giả nhờ vậy cũng có thểcảm nhận được không gian và thời gian diễn ra sự kiện Hơn nữa, cảm xúc

từ các khuôn hình , tùy mức độ nông hay sâu của nhiếp ảnh gia se dẫn dắtđộc giả đi đến chứng kiến bản chất cốt lõi của sự việc, hiện tượng Thôngtin từ những bức ảnh do đó luôn tạo nên những bất ngờ cũng như sự thích

thú trong quá trinh tiếp nhận của bạn đọc

Sức hấp dẫn của sách ảnh còn được thể hiện qua những thông tinmang ý nghĩa xã hội cao, chứa đựng tính thời sự Các bức ảnh đem đến cho

người xem cái nhìn mới lạ về những khía cạnh tưởng chừng như rất quenthuộc trong đời sống Điều này sẽ trở nên có ý nghĩa hơn khi những hìnhảnh kích thích trí tưởng tượng của người đọc đến mức buộc họ phải suynghĩ đến những vấn đề có trong từng thước ảnh

1.1.2.3 S ách ảnh mang tính chất của một loại hình nghệ thuật

Sách ảnh cung cấp cho người đọc những tấm ảnh đẹp, nhiều giá trịmang tính chất của một loại hình nghệ thuật Dưới con mắt của một con

người luôn tìm kiếm cái đẹp, cái mới, thì mỗi người nghệ sĩ luôn hướng

mình đi đến mọi miền đất nước, nhập vào mọi cuộc hành trình để khám

phá, tìm tòi, phát hiện cái mới Nghệ thuật đích tựhc bao giờ cũng cần sự

sáng tạo và sự sáng tạo ấy phải tạo nên gía trị cho tác phẩm nghệ thuật.Nhiếp ảnh cũng như vậy, mọi nhiếp ảnh gia để có được những bức ảnhđắt giá, trước hết người đó phải là người yêu thích sự trải nghiệm, có cái

nhìn sâu sắc và toàn diện, khám phá được mọi mặt cuộc sống con người,

biết đánh giá những giá trị cuộc sống, truyền tải được nhu cầu thông tincho độc giả

Cái nhìn cá nhân và nghệ thuật đích thực phát sinh từ đó Mỗi phongcách nghệ thuật đánh dấu một dấu ấn cá nhan riêng của từng nghệ sĩ vàmỗi tác phẩm ảnh đều mang một phong cách riêng biệt với một góc nhìn

riêng, cách cảm nhận, truyền tải riêng Một bức ảnh phải có trong đó

những chi tiết “đắt” để vừa làm nên giá trị nghệ thuật của bức ảnh, vừa

phản ánh được những vấn đề cấp bách của xã hội

Sách ảnh hội tụ những bức ảnh nghệ thuật, các bức ảnh được sắp

xếp, trình bày trên từng trang sách, có sự cân đối, hài hòa giữa hình và

chữ Người đọc tìm đến sách ảnh cũng giống như tìm hiểu một loại hìnhnghệ thuật Việc sưu tầm bằng cách đi chụp lại các bức ảnh, điều đó cầnđến khả năng tư duy nghệ thuật Ảnh đẹp, không chỉ đơn thuần là ảnh cóchất lượng, sắc nét mà ảnh đó phải được chụp bằng con mắt tinh anh củangười nghệ sĩ nhiếp ảnh Từ chọn bối cảnh, bố cục, ánh sáng, nhân vật,đường nét, độ tương phản…cho đến việc chờ đến khoảnh khắc, thời cơbấm máy đều rất quan trọng, quyết định “số phận” của một bức ảnh

Việc trình bày, minh họa ảnh trong sách cũng là một nghệ thuật.

Những bức ảnh, tự thân chúng đã là những sáng tạo nghệ thuật của ngườinghệ sĩ, khi sưu tầm, biên soạn các biên tập viên, mĩ thuật viên lại đưa

chúng vào những vị trí thích hợp trong cuốn sách

1.1.2.4 Ng ôn ngữ biểu hiện là hình ảnh

“Mối quan hệ giữa hệ thống kí hiệu chữ viết và hệ thống kí hiệu

hình ảnh được coi là mối quan hệ giữa hệ thống kí hiệu ngôn ngữ và hệ

thống kí hiệu không ngôn ngữ Hai cấp bậc của sự hiểu biết là cấp khái

niệm (lời nói) và cấp trực quan (hình ảnh) luôn luôn có mối quan hệ nhấtđịnh với nhau, có sự tác động qua lại lẫn nhau, cùng cho phép ta hiểu chính

xác bức ảnh, nâng cao giá trị bức ảnh bằng cách cụ thể hóa một dữ kiện”(Tiến sĩ Veasta Zachejeva) Lời nói (có thể là chú thích ảnh) kèm theo bứcảnh sẽ làm cho bức ảnh được tôn lên, tăng thêm sức biểu hiện cho bứcảnh

Hình ảnh mang đến cho người xem những thông điệp, đưa thông tincần truyền tải Với các bức ảnh khác nhau thể hiện những thông điệp khácnhau Trong sách ảnh, ngoài hệ thống ngôn ngữ và chữ viết, một ngôn ngữkhác không kém phần quan trọng là hình ảnh - ngôn ngữ không lời Cácbức ảnh trình bày theo từng phần, chương, mục, trình bày thoe thời gian,

không gian, đề tài, chủ đề… từng bức ảnh diễn đạt một nội dung khácnhua, bổ sung cho nhau, tạo thành một sự kết hợp hài hòa giữa thông tin

phần chữ và thông tin phần ảnh

Chất liệu chính của sách ảnh là hình ảnh Sách ảnh truyền thông tinđến bạn đọc chủ yếu qua kênh hình, còn ngôn ngữ văn tự chỉ là để giải

thích, làm rõ hơn hình ảnh hoặc chỉ có tính chất chỉ dẫn về nguồn gốc và

bối cảnh, được sử dụng một cách ngắn gọn Ngôn ngữ của từng bức ảnh

chỉ có thể cảm nhận được bằng giác quan thị giác của người xem Hìnhảnh trong sách ảnh trung thực, ghi lại hiện thực cuộc sống một cách kháchquan, chân thực như nó vốn có Người chụp không hề sáng tác hoặc ghépảnh theo ý chủ quan của mình

Sách ảnh là sách cho đại chúng, ngôn ngữ bằng hình ảnh ai cũng cóthể tiếp nhận được, không phân biệt trình độ, lứa tuổi Chỉ cần quan sắt

bằng mắt, người đọc dù là bất cứ ai, đều có thể hiểu được điều mà bứcảnh truyền tải Màu sắc, đường nét, nhân vật… xuất hiện trong bức ảnh,

mà dưới con mắt của mỗi độc giả, bức ảnh có thể có những cách cảm

nhận rất khác nhau Cùng biểu hiện một sự vật, hiện tượng nhưng với goc

chụp khác nhau sẽ cho ra đời những bức ảnh khác nhau, cũng như thế,

cùng một bức ảnh nhưng thông tin nhận được đối với mỗi người là khácnhau

1.1.3 Vai tr ò của sách ảnh

1.1.3.1 Cung c ấp và truyền bá thông tin

Sách ảnh đáp ứng được mọi nhu cầu về thông tin: chính xác, nhạy

bén Đọc sách ảnh vừa nắm bát được nội dung một cách nhanh chóng,

người đọc vừa tiết kiệm được thời gian Thông tin trong sách ảnh đa dạng,phong phú, mang nhiều tri thức, giúp người đọc nhận thức được bản chất,

quy luật vận động và phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy So với các

phương tiênh thông tin khác thì sách ảnh có độ tin cậy cao hơn bởi nộidung thông tin có sức thuyết phục và giá trị sâu sắc

1.1.3.2 S ách ảnh có ý nghĩa giáo dục cao

Trên thực tế, phương thức giáo dục bằng ngôn ngữ hình ảnh mang

lại hiệu quả cao hơn Nó tác động vào nhận thức con người, nuôi dưỡng,

hoàn thiện và phát triển nhân cách, hướng con người sống lành mạnh tiếnđến “chân - thiện - mĩ” Ngoài việc nâng cao nhận thức, sách ảnh còn tácđộng trực tiếp vào tâm lí, tình cảm con người thông qua hình ảnh cụ thể,

các hình tượng nghệ thuật, những hình mẫu con người, lối sống đạo đức,

các lí tưởng, tình cảm, thẩm mĩ để khích lệ con người vươn tới những giá

trị tốt đẹp

1.1.3.3 Đáp ứng nhu cầu thầm mĩ

Đối với sách ảnh, giá trị thẩm mĩ được đánh giá cao trong mỗi bứcảnh bởi thông tin chứa đựng trong đó Một cuốn sách đẹp không chỉ đẹptrong nội dung mà hình thức của nó cũng phải hài hòa, hợp lí Người đọc

phải cảm nhận, rung động được trước cái đẹp của từng thước ảnh, phải

tận hưởng được nghệ thuật trong thiết kế, trình bày, minh họa ảnh thì cuốn

sách mới có thể đáp ứng trọn vẹn nhu cầu thẩm mĩ của con người

1.1.3.4 Phản ánh hiện thực

Do khả năng ghi lại chi tiết và tỉ mỉ những gì máy ảnh ghi nhận từthực tế nên nhiếp ảnh có thể phản ảnh hiện thực một cách chân thực nhất.Sách ra đời để ghi nhận mọi biến động của cuộc sống hiện tại, điều đó sẽ

giúp cho thể loại này tiếp cận gần hơn với các mặt của hiện thực đời sống

xã hội, cung cấp cho độc giả gốc rễ của thế giới khách quan mà con người

muốn tìm hiểu, khám phá

1.1.3.5 B ảo tồn giá trị văn hóa và giao lưu quốc tế

Bản thân sách ảnh là một sản phẩm văn hóa, nó có vai trò trong việc

bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc Sách ảnh lưu giữ lại

các sáng tác nghệ thuật và khoa học kĩ thuật nhằm gìn giữ những giá trị đócho xã hội và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác

Nhờ có sách ảnh mà các thế hệ trước, biết đến các phong tục tập

quán, lễ hội, biết đến lịch sử của dân tộc mình, biết về những thắng cảnhđẹp trên mọi miền đất nước… từ đó thế hệ trẻ hiểu và có ý thức gìn giữ,

bảo vệ và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc;

kế thừa nó trong cuộc sống hiện đại

Hội nhập và giao lưu văn hóa là một quy luật tất yếu, cần có của

mỗi dân tộc hiện nay Sách ảnh không những là công cụ đắc lực để đưanhững thông tin của các quốc gia trên thế giới đến với Việt Nam mà còn làphương tiện để mang những giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộcgiới thiệu với cộng đồng quốc tế góp phần làm phong phú thêm đời sốngvăn hóa nhân loại và tăng cường vị thế của dân tộc trên trường quốc tế

1.1.3.6 S ách ảnh phục vụ cho công tác tư tưởng của Đảng ta

Sách ảnh có vai trò trong giáo dục, truyền bá tư tưởng của Đảng Là

công cụ phục vụ đắc lực cho công tác tuyên truyền, cổ động Sách ảnh còn

tác động là chuyển biến nhận thức, tình cảm để định hướng xã hội theo

mục tiêu cụ thể của giai cấp Nội dung trong sách ảnh phải phù hợp vớiđường lối, mục tiêu, lí tưởng của Đảng; không có tư tưởng phản động; góp

phần xây dựng Đảng, xây dựng đất nước, giúp quần chúng nhận thức rõnhiệm vụ chính trị của mình

1.2 Kh ái quát về công tác biên tập - xuất bản sách ảnh của Nhà xuất

b ản Thế Giới

1.2.1 Gi ới thiệu về Nhà xuất bản Thế Giới

1.2.1.1 Ch ức năng nhiệm vụ và phương thức hoạt động của Nhà xuất bản Thế Giới

bằng sách báo ngoại văn:

- Sách ra 9 thứ tiếng đủ các loại đề tài bao quát toàn bộ đời sống xã hộiViệt Nam xưa và nay

- Hai tập chí: Nghiên cứu Việt Nam ra hai ngữ Anh và Pháp và mộtnguyệt san Cửa sổ văn hóa Việt Nam ra bằng tiếng Anh

Đối tượng phục vụ: người nước ngoài (bao gồm: nhà văn, nhà báo,sinh viên, giáo sư, doanh nhân, chính khách và khách du lịch các loại);

người Việt Nam làm ăn, cư trú ở nước ngoài và một bộ phận độc gỉa trong

nước (có chọn lọc)

Phương thức hoạt động

- Xuất phát từ đặc thù của công việc, để phù hợp với cơ chế thị trường

và khuyến khích người lao động làm việc và sáng tạo găn liền với số

lượng, chất lượng sản phẩm và kết quả lao động của mình, trọng dụng

người tài và người có tâm huyết với sự nghiệp tuyên truyền đối ngoại,

Nhà xuất bản thực hiện nguyên tắc trả lương theo kết quả lao động

- Khoán sản phẩm và định mức lao động với những công việc có thể cân,

đo, đong, đếm được Phương thức này áp dụng với các khâu trong dâychuyền sản xuất của Nhà xuất bản là: biên tập, biên dịch, in ấn, phát

hành, chế bản và dữ liệu thông tin (dựa trên cơ sở của định mức laođộng và đơn giá theo sự điều tiết của thị trường)

- Quản lí hành chính sự nghiệp ở các bộ phận hành chính - quản trị và tài

chính - kế hoạch

1.2.1.2 T ổ chức bộ máy của Nhà xuất bản Thế Giới

Nhà xuất bản Thế Giới có các bộ phận sau:

- Ban Giám đốc

- Ban Biên tập sách

- Ban Biên tập tạp chí

- Ban Biên dịch tiếng Anh

- Ban Biên dịch tiếng Pháp và các ngữ thuộc hệ Latinh khác

- Ban Biên dịch tiếng Trung Quốc và các ngữ không thuộc hệ Latinh khác

- Phòng Ứng dụng công nghệ thông tin

- Phòng Tài chính - Kế hoạch

- Phòng Hành chính - Quản trị

- Phòng Tiếp thị và Phát hành

- Xưởng in

- Trung tâm Dịch thuật và Tư vấn văn hóa du lịch

- Tổ Tư liệu - Thư viện

- Chi nhánh tại Tp Hồ Chí Minh

1.2.2 Đặc trưng trong công tác biên tập - xuất bản sách ảnh của Nhà

xu ất bản Thế Giới

Đặc trưng trong công tác biên tập - xuất bản sách ảnh của Nhà xuất

bản Thế Giới được thể hiện qua chức năng, nhiệm vụ của bộ phận biên

tập và biên dịch trong nhà xuất bản

1.2.2.1 Ban Biên tập sách

Tại Nhà xuất bản Thế Giới, biên tập viên chia ra thành bangạch: biên tập viên, biên tập viên chính và biên tập viên cao cấp Trong

đó, trách nhiệm của mỗi ngạch là khác nhau:

Trong ngạch biên tập viên được chia làm hai ngạch nhỏ như sau:phụ biên tập và biên tập viên Phụ biên tập trong Nhà xuất bản chưa đượctham gia công việc biên tập bản thảo mà chỉ làm những việc thu thập tư

liệu, chạy cộng tác viên giúp các biên tập viên cao cấp, đọc bông bài,

đánh máy bản thảo Còn biên tập viên được trực tiếp làm bản thảo theo

hướng dẫn của lãnh đạo hoặc của biên tập viên cao cấp

Từ biên tập viên chính trở lên phải làm những bản thảo khó và

phức tạp hơn; khuyến khích viết và dịch sách, báo

Biên tập viên cao cấp có trách nhiệm giám định bản thảo trướckhi đưa biên tập viên các cấp tiến hành biên tập (sau khi giám định phải cónhận xét, đánh giá và kiến nghị cụ thể trình Tổng biên tập quyết định) vàbuộc phải viết sách và bài nghiên cứu cho hai tập chí của Nhà xuất bản

- Đề xuất đề tài và tìm bản thảo

- Xây dựng đề cương hoặc phương án biên tập

- Tìm cộng tác viên

- Tổ chức viết

- Biên tập bản thảo, bao gồm sửa chữa, cắt xén, bổ sung, chú thích, nêu

những ý kiên cần thiết về tên sách, khổ sách sự kiến, viết lời Nhà xuấtbản, lời giời thiệu, ảnh minh họa (nếu có) và bìa

- Tổ chức đánh máy, đọc bông tiếng Việt, hoặc phối hợp với bộ phậnbiên dịch đánh máy, đọc bông ngoại ngữ khi cần thiết

- Ngoài công việc biên tập bản thảo (kể cả bản thảo song ngữ), các biêntập viên còn tham gia giám định bản thảo, đọc so bản dịch, dịch, duyệtlần cuối cùng để đưa dịch hoặc đưa in

- Thực hiện các chính sách với cộng tác viên (tiền nhuận bút, biếu

sách…)

- Mỗi biên tập viên một năm phải đề xuất được 3 đề tài được chấp nhận

và đưa vào sản xuất

- Viết lời giới thiệu quảng cáo xuất bản phẩm cho tiếp thị và phát hành

- Làm hồ sơ tư liệu theo chuyên môn được phân công

1.2.2.2 Ban Bi ên dịch sách

Giống như biên tập viên, biên dịch viên trong Nhà xuất bản Thế

Giới cũng được chia thành ba ngạch: biên dịch viên, biên dịch viên chính

và biên dịch viên cao cấp

Biên dịch là bộ phận tổ chức chuyển ngữ các bản thảo do Ban

Biên tập giao theo kế hoạch xuất bản của cơ quan (gồm cả dịch ngược và

dịch xuôi) và làm theo định mức hoặc khoán Nhiệm vụ của bộ phận biên

dịch là:

- Tổ chức mạng lưới cộng tác viên các ngữ để dịch Làm việc với các dịchgiả về đơn giá nhuận bút dịch, thời hạn giao bản thảo và cùng họ nắmđối tượng ngữ được dịch,

- Đọc so bản dịch, có ghi chú những chỗ, những phần dịch chưa đúng hay

chưa chính xác để làm việc tiếp với dịch giả hoặc trao đổi với người

hiệu đính (chuyên gia nước ngoài và các chuyên gia Việt Nam giỏi ngữ)

Tổ chức hoặc tự đánh máy, sửa lỗi bông trên máy, đọc lại các bông(tiếng nước ngoài được ba lần bông là: bông 1, bông 2 và bông can) Saukhi hoàn tất các phần việc nói trên (người nào đánh máy thì người đó có

bốn phạn sửa lỗi trên bông 1 và bông ; còn bông để ra can thuộc về bộ

phận biên tập viên kĩ thuật), biên dịch viên giao cho người phụ tráchduyệt lần cuối cùng trước khi đưa in (xem lướt tên đề mục, cách trìnhbày…)

- Hiệu chỉnh bản dịch xuôi, mi sách dễ

- Duyệt lại bản dịch sau khi chuyên gia đã hiệu đính

- Đọc giám định bản dịch hoặc sách để in hoặc tái bản

vụ chủ yếu là làm công tác tuyên truyền đối ngoại bằng sách báo ngoạivăn nên những cuốn sách của nhà xuất bản hoặc là sách dịch ngược hoặc

là sách song ngữ tiếng Việt - tiếng nước ngoài Sách bao quát toàn bộ đời

sống văn hóa xã hội Việt Nam từ xưa đến nay và được ra đủ 9 thứ tiếng(tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha…) do vậy biên tập viên phải có

trình độ ngôn ngữ nhất định để hỗ trợ biên dịch viên trong công tác biên

tập bản thảo

Nhà xuất bản Thế Giới đã có hơn 20 năm trong công tác làmsách báo ngoại văn, các kênh phát hành sách của Nhà xuất bản cũng đadạng hơn các nhà xuất bản khác trong khu vực Kênh quảng bá sách củanhà xuất bản không chỉ qua nhà sách nhà xuất bản, các công ty phát hành,hội chợ, triển lãm sách mà còn được thực hiện qua đại sứ quán Việt Namhay trung tâm văn hóa Việt Nam, các tổ chức phi chính phủ, tổ chức Hội

Hữu nghị Ngoài ra, xuất bản phẩm của Nhà xuất bản còn được đông đảo

người Việt ở nước ngoài, du học sinh, khách du lịch đặc biệt ủng hộ Do cónhiều kênh phát hành sách nên lượng sách xuất khẩu ra nước ngoài lớn

Năm Số lượng (bản) Thành tiền (đồng)

Bảng 2.1: Số liệu xuất khẩu sách ra nước ngoài của Nhà xuất bản Thế

Gi ới (2006 - 2010)

1.2.3 T ình hình xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới

Nhà xuất bản Thế Giới là doanh nghiệp đặc thù hạng I với nhiệm vụchủ yếu là làm tuyên truyền đối ngoại bằng sách báo ngoại văn Hầu hếtcác ấn phẩm của nhà xuất bản đều được thực hiện dưới dạng song ngữtiếng Việt - tiếng nước ngoài (Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Nga…) và ngược

lại Sách ảnh cũng không ngoại lệ, Những ấn phẩm sách ảnh do Nhà xuất

bản Thế Giới phát hành ra nhiều thứ tiếng đủ các loại đề tài bao quát toàn

bộ đời sống xã hội Việt Nam xưa và nay Tính đến thời điểm hiện nay, nhà

xuất bản đã cho ra gần 300 đầu sách, trung bình mỗi năm xuất bản được

15 đầu sách Trong suốt 20 năm vừa qua, bộ sách về đề tài văn hóa ViệtNam vẫn được duy trì xuất bản liên tục cho đến nay

Sách ảnh được trình bày đẹp, ấn tượng, hài hòa giữa phần nội dung

thông tin bằng chữ và phần hình ảnh Kích cỡ khổ sách, chất liệu in mỗi

cuốn sách cũng có sự đa dạng, có cuốn mỏng, cuốn dày, hình vuông hay

hình chữ nhật… bìa in cũng có khác nhau cả về thiết kế trình bày và chấtliệu

Hình thức khai thác đề tài sách ảnh từ hai nguồn chủ yếu:

- Sách do nhà nước, cơ quan, tổ chức, đoàn thể, các địa phương đặt hàng

- Sách do nhà xuất bản tự nghiên cứu thị trường để tìm chọn và xây dựng

đề tài Trong đó, các đề tài chính về sách ảnh của Nhà xuất bản Thế

Giới là:

+ Mảng đề tài về chân dung các chính khách, các nhân vật lớn, các cuốn

như: Hồ Chí Minh - Một cuộc hành trình, Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam, Đại tướng Võ Nguyên Giáp…

+ Mảng đề tài thứ hai thường được sách ảnh tiếp cận là sách giới thiệuhình ảnh dân tộc và non nước Việt Nam, những sinh hoạt văn hóa tinhthần của dân tộc nhằm mục đích phục vụ du lịch, quảng bá hình ảnh đấtnước, con người Việt Nam, các cuốn sách: Wandering Through

Vietnamese Culture, Hoan Kiem Lake, Secrets of Hoi An - Vietnam ’s Historic Port, H à Nội ngàn năm văn hiến…

+ Mảng đề tài phản ánh tình hình văn hóa - xã hội, các sự kiện chính trịnổi bật, có thể kể tới các cuốn như: 50 years of Vietnamese Diplomacy

(1945 - 1995), 75 years of the Communist Party of Vietnam (1930 - 2005),

A Selection of Recent Legislation in Vietnam…

+ Mảng đề tài về văn học và nghệ thuật giới thiệu các tác phẩm tiêu biểucủa nền văn hóa Việt Nam từ xưa đến nay, các cuốn sách: Kiến trúc

truy ền thống Việt Nam, Truyện Kiều (Kieu - Sách tiếng Anh), 12 Comtemporary Artist odd Vietnam, Arts of Vietnam 1009 - 1945…

Trong những năm gần đây, xuất bản sách ảnh có xu hướng tăng lên,

năm 2010 là 17 cuốn, chiếm 5,4% tổng số sách xuất bản, đến năm 2014 là

28 cuốn, chiếm 8,3% Trong đó, sách do nhà nước đặt hàng có 4 cuốn sách

về chính khách và 2 cuốn sách về các dân tộc thiểu số

CHƯƠNG 2 CÔNG TÁC BIÊN TẬP - XUẤT BẢN CUỐN SÁCH “DI SẢN VĂN

HÓA CHĂM” CỦA NHÀ XUẤT BẢN THẾ GIỚI 2.1 Gi ới thiệu về cuốn sách “Di sản văn hóa Chăm”

Từ lâu đã có những cuốn sách, những công trình nghiên cứu giá trịcung cấp nhiều thông tin, tư liệu quí giá về đời sống văn hóa, sinh hoạt, tínngưỡng… của đồng bào Chăm, tuy nhiên những tài liệu này chủ yếu bằngchữ viết, nếu có ảnh hoặc tranh vẽ kèm theo cũng chỉ ở dạng minh họa,

chắc chắn chưa thể làm hài lòng bạn đọc - nhất là bạn đọc phổ thông Để

nhận biết rõ ràng hình ảnh thực và vô cùng phong phú của đồng bào người

Chăm ở Việt Nam đã ra đời với mong muốn đáp ứng nguyện vọng tìm

hiểu, tra cứu của nhiều người trong hàng chục năm qua

Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm song ngữ Anh Việt được in lần đầu

vào năm 2007, đến nay đã được tái bản 3 lần vào năm 2008, 2012 và

2014 Đặc biệt, ở lần in thứ 3 năm 2012, ngoài một số chỉnh lý, bổ sung về

nội dung và hình thức, điểm nổi bật của lần tái bản này là sự xuất hiện

các bản dịch tiếng Chăm cổ, Chăm Latin và tiếng Pháp bên cạnh tiếng Anh

và tiếng Việt đã được xác lập kỉ lục là cuốn sách thực hiện bằng nhiềuthứ tiếng nhất Cuốn sách dày 168 trang với 175 bức ảnh, bản vẽ, bản đồ ,đặc biệt trong đó có một số bản vẽ của các nhà khảo cổ học Pháp, giớithiệu khái quát các đền tháp Chăm còn lại nằm rải rác suốt dải đất miềnTrung từ Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam tới Bình Thuận và Tây Nguyên

Tiếp đó là những tác phẩm điêu khắc Chăm tuyệt vời có niên đại từ thế kỷ

II đền thế kỷ XVI đuợ̛ợc thể hiện sinh động với những chủ đề về tínnguỡ̛ợng, tôn giáo, con nguờ̛ợi, động vật, hoa lá Một phần cuốn sách giớithiệu đời sống, hoạt động kinh tế, sinh hoạt văn hóa, tín nguỡ̛ợng, vui chơợigiải trí, cuộc sống hiện tại của nguờ̛ợi Chăm trong cả nuớ̛ợc…

Cuốn sách là công trình sưu tầm, chọn lọc và nghiên cứu công phu

của tác giả và đội ngũ biên tập viên, cộng tác viên của Nhà xuất bản ThếGiới Với hơợn 130 bức ảnh đuợ̛ợc rút ra từ kho tu ̛ợliệu khổng lồ trên 7.000tấm ảnh chắt chiu ba mượơợi năm từ các chuyến hành hượơợng vất vả đến cácvùng có tháp Chăm, cổ vật Chăm và con nguờ̛ợi Chăm, tác giả đã cho nguờ̛ợiđọc những nét đại cượơợng nhất về "Chăm" Từ những nét đẹp tháp Chăm kỳvĩ trên đồi cao vùng ven biển đến tận rừng núi Tây Nguyên, một chúthoang so ̛ợnhu ̛ợtạc dấu ấn bản sắc văn hóa trên nền trời xanh Tác giả

Nguyễn Văn Kự là nguờ̛ợi hoạt động lâu năm trong ngành khảo cổ học, lại

vừa là nhiếp ảnh gia, nên góc nhìn di sản Chăm có cái nhìn sâu lắng của

quá khứ lại có vẻ đẹp của góc độ ánh sáng Nhiều bức ảnh chụp phim đen

trắng mang tính tu ̛ợliệu cao lần đầu đuợ̛ợc công bố từ làng gốm Bàu Trúctruớ̛ợc thời Đổi mới, cảnh cày ruộng bằng trâu đôi đến nụ cuờ̛ợi và ánh mắtlung linh của bà mẹ Chăm 88 tuổi ở một làng An Giang Luớ̛ợt nhanh 168trang, nguờ̛ợi đọc nhu ̛ợlãng du vào một thiên niên kỷ tháp và tuợ̛ợng Chăm,đuợ̛ợc tác giả sắp xếp và bố cục chặt chẽ, lớp lang, cho thấy một nền vănminh nổi tiếng một thời, có sinh thành và phát triển, góp phần làm giàucho bản sắc văn hóa Việt Nam

Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm dày 168 trang chia làm ba phần.

Phần đầu là giới thiệu Phần thứ hai đượa bạn đọc đến thăm các khu thápChăm cổ còn lại nằm rải rác suốt dải đất miền Trung từ Thừa Thiên Huế,Quảng Nam tới Bình Thuận, Tây Nguyên, có niên đại từ thế kỷ VII tới XVInhu ̛ợtháp Mỹ Khánh (Thừa Thiên Huế), Khu Đền - Tháp Mỹ Sơợn, khu đền

Phật giáo Đồng Dượơợng và nhiều tháp Chăm khác ở Quảng Nam, tháp Bà

Nhà Trang (Khánh Hòa), tháp Đồ Bàn (Bình Định) Bên cạnh đó còn cócác bức ảnh tái hiện những tác phẩm điêu khắc Chăm có niên đại từ thế kỷ

II tới thế kỷ XVI đuợ̛ợc thể hiện sinh động với những chủ đề về tín nguỡ̛ợng,tôn giáo, con nguờ̛ợi, động vật, hoa lá… Phần ba của cuốn sách có tên

"Nguờ̛ời Chăm ở Việt Nam", giới thiệu đời sống, cách làm ăn, sinh hoạt văn

hóa, tín nguỡ̛ợng của đồng bào Chăm Bà Ni và Chăm Bà La Môn ở NamTrung Bộ - chủ yếu hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận, một số ở Bình

Định, Phú Yên - và nguờ̛ợi Chăm Islam ở Tây Nam Bộ Sách bao gồm cả

phần chữ và hình ảnh được in trên chất liệu giấy bóng, dày và đẹp

Không phải ngẫu nhiên mà gần đây có một số phát hiện mới về di

sản Chăm Suốt hai năm 2011-2012, các nhà khảo cổ Nhật Bản, Việt Nam

cùng kéo về nghiên cứu mảnh đất Phong Lệ, huyện Cẩm Lệ, thành phố Đà

Nẵng Từ phát hiện ngẫu nhiên của nguờ̛ợi dân, một nền tháp thuộc loại lớnnhất đã tìm thấy nơợi đây Cùng với dấu tích chân tháp là các hố đấtthiêng, hiện vẫn còn là điều bí ẩn Mới đây nữa, khi khai quật khu đềntháp Mỹ Sơợn nổi tiếng, các nhà khảo cổ lại tìm đuợ̛ợc một Mỹ Sơợn còn cổhơợn những tháp Mỹ Sơợn hiện còn đang thấy Mỹ Sơợn trong lòng đất này có

thể là nguồn cội của những tháp Mỹ Sơợn lộ thiên Nơợi đây lại mới tìm đuợ̛ợc

một tuợ̛ợng Linga, mà trên đó chạm nổi hình tuợ̛ợng thần Siva Đó không phải

là Linga thông thuờ̛ợng nữa mà đã thuộc dạng hiếm, tuợ̛ợng Mukhalinga Lại

một bí ẩn nữa đòi hỏi đánh giá thêm các giá trị lịch sử đền đài ở ngay khu

di tích mang tầm di sản thế giới này Ngày một nhiều phát hiện nền văn

hóa Chăm trong lòng đất, khiến số nguờ̛ợi quan tâm đến di sản Chăm nhiềuhơợn, hiếu kỳ cũng có, cần nghiên cứu bài bản hơợn cũng có Phần lớn nhữngnguờ̛ợi muốn buớ̛ợc vào thế giới "Chăm" cần có một cuốn cẩm nang màkhông gì đắc dụng hơợn là cuốn Di sản Văn hóa Chăm

Nhu ̛ợmột cuốn sách hay về du lịch để giúp du khách có đuợ̛ợc cái nhìn

khái quát hơợn về vùng đất Mỹ Sơợn, sách Di sản văn hóa Chăm còn có khá

nhiều bức ảnh và các lời giới thiệu khái quát về vị trí, niên đại hệ thống

tháp nơợi đây, nơợi mà các tháp Chăm thuộc loại sớm nhất Tháp cũng đuợ̛ợc

nhà khảo cổ nổi tiếng nguờ̛ợi Pháp H Parmentier nghiên cứu từ cách đâyhơợn một thế kỷ, để lại nhiều bản vẽ có giá trị và giờ đuợ̛ợc phong là di sản

văn hóa thế giới; lại nhu ̛ợmột tu ̛ợliệu quý dành cho các nhà khoa học nghiên

cứu về Chăm, sách Di sản văn hóa Chăm nhu ̛ợdẫn ta vào một thế giới mênh

mông của đền tháp, của tuợ̛ợng đài Đẹp lạ lùng mà cũng bí ẩn lạ lùng PGSCao Xuân Phổ giới thiệu trong cuốn sách: “ đây không chỉ là những tượliệu độc đáo mà còn biểu thị lòng trân trọng của tác giả đối với con nguờ̛ợi,văn hóa - nghệ thuật Chăm trong đại gia đình văn hóa Việt Nam ngày nay”.Ông Jaya Amil Apuei (Sử Văn Ngọc) - nguờ̛ợi công phu dịch cuốn sách sang

tiếng Chăm - tâm sự: “Tôi xin dịch Di sản văn hóa Chăm bằng ngôn ngữ,

chữ viết Chăm để góp phần bảo tồn và phát huy di sản văn hóa các dân tộc

Việt Nam nói chung và tộc nguờ̛ợi Chăm nói riêng”

2.2 Công tác biên tập - xuất bản cuốn sách “Di sản văn hóa Chăm” 2.2.1 C ông tác kế hoạch đề tài

Trong hoạt động xuất bản, công tác kế hoạch đề tài là một bướcquan trọng và được đánh dấu là khâu mở đầu trong quá trình xuất bản,định hướng cho nhà xuất bản thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích của mình.Nhà xuất bản Thế Giới hàng năm đều có các kế hoạch đề tài cho việcxuất bản những cuốn sách Nhận thấy được vai trò thiết yếu của công tác

kế hoạch đề tài, Nhà xuất bản Thế Giới luôn chú trọng việc tìm tòi, phát

hiện những đề tài hay, mới mẻ và hấp dẫn Hơn nữa, việc quan tâm đến

thị hiếu của độc giả cũng được đề cao, Nhà xuất bản khuyến khích các

biên tập viên không ngừng có những ý tưởng sáng tạo, thường xuyên tổ

chức các đợt đi khảo sát thị trường để nắm bắt nhu cầu tiêu thụ sách củađộc giả.

Mỗi bản kế hoạch đề tài của Nhà xuất bản Thế Giới đều nêu rõ

mục đích và lí do xuất bản cuốn sách Đối với cuốn sách “Di sản văn hóa Chăm”, mục đích và lí do xuất bản được biên tập viên trình bày như sau:

đề cao nhiệm vụ truyền bá văn hóa, đề cao vai trò của tri thức đối với con

người Vì vậy, mục đích về văn hóa luôn được đặt song song với mục đích

lợi nhuận Với việc xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa Chăm, Nhà xuấtbản Thế Giới mong muốn đạt được cả hai mục đích trên

- Lí do xuất bản:

Việc xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa Chăm với mong muốn đápứng nguyện vọng tìm hiểu, tra cứu của nhiều người trong hàng chục nămqua Khi mà những cuốn sách, những công trình nghiên cứu về đời sống

văn hóa, sinh hoạt, tín ngưỡng… của đồng bào Chăm chủ yếu bằng chữ

viết và nếu có ảnh hoặc tranh vẽ kèm theo thì cũng chỉ ở dạng minh họa,

chắc chắn chưa thể làm hài lòng bạn đọc thì việc xuất bản cuốn sách Di

sản văn hóa Chăm đã thực sự có thể khắc phục được những điều này

Bên cạnh đó, việc phát hiện ngày một nhiều nền văn hóa Chămtrong lòng đất khiến số người quan tâm, hiếu kì đến nền văn hóa nàynhiều hơn Phần lớn những người muốn bước vào “thế giới Chăm “ cần có

một cuốn cẩm nang mà không có gì đắc dụng hơn là cuốn Di sản văn hóa

Chăm

- Cuốn sách này phù hợp để Nhà xuất bản Thế Giới xuất bản vì:

+Đề tài này phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Nhà xuất bản: Nhàxuất bản Thế Giới là một nhà xuất bản tổng hợp và là một doanh nghiệpđặc thù hạng 1, nhiệm vụ chủ yếu là làm tuyên truyền đối ngoại bằng

sách báo ngoại văn trên tất cả các đề tài bao quát toàn bộ đời sống văn

hóa xã hội Việt Nam từ xưa đến nay Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm

nằm trong bộ sách văn hóa Việt Nam, vừa phục vụ du khách nước ngoài,

Việt kiều ở nước ngoài, các nhà nghiên cứu và người Việt Nam có nhu

cầu tìm hiểu

+ Nhà xuất bản Thế Giới có ban biên dịch mạnh, có kinh nghiệm để thựchiện cuốn sách này bằng nhiều thứ tiếng Cuốn sách Di sản văn hóa

Ch ăm tính đến nay đã được tái bản 4 lần và được thực hiện bằng nhiều

thứ tiếng (tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng chăm cổ, tiếng chăm

La tinh) Để thực hiện được một cuốn sách với nhiều thứ tiếng như vậy,đòi hỏi đơn vị thực hiện phải có đội ngũ biên tập viên, biên dịch viên với

trình độ cao, am hiểu ngoại ngữ cũng như có những kiến thức nhất định

về văn hóa Chăm Với hơn 20 năm thực hiện những cuốn sách ngoại

văn, Nhà xuất bản Thế Giới rất tự tin với đội ngũ biên tập viên, biên

dịch viên dày dặn kinh nghiệm của mình

+ Nhà xuất bản Thế Giới có bộ phận bản quyền nhiều kinh nghiệm Dothường xuyên phải mua bản quyền từ các Nhà xuất bản nước ngoài cũngnhư xuất bản các ấn phẩm sách ảnh, bộ phận bản quyền của Nhà xuấtbản Thế Giới tích lũy được nhiều kinh nghiệm, có khả năng đàm phán,thương thuyết với tác giả về vấn đề bản quyền sách và bản quyền ảnh.+ Có thể huy động đủ lượng biên tập viên và biên dịch viên tập trung vào

biên tập, biên dịch cuốn sách này Ban biên tập tiếng việt cũng phải có

kiến thức ngoại ngữ tốt (tiếng Anh, tiếng Pháp) để có thể theo sát công

việc của ban biên tập tiếng anh và tiếng pháp

Vì vậy, cuốn sách Di sản văn hóa Chăm có đầy đủ các tiêu chí để

biên tập, biên dịch để xuất bản Nhà xuất bản lập kế hoạch xuất bản nhưsau:

- Thời gian mua bản quyền: Quý I năm 2007

- Thời gian dịch thuật và biên tập: Trong vòng 5 tháng

- Số lượng in: 500 bản

- Thời gian in xong và nộp lưu chiểu: Quý III năm 2007

2.2.2 Công tác cộng tác viên

Cộng tác viên là một trong những nguồn trợ giúp tích cực cùng với

biên tập viên trong công tác biên tập - xuất bản cuốn sách Để có một cuốn

sách được xuất bản thì vai trò của đội ngũ cộng tác viên là rất quan trọng