khoa luan tìm hiểu quy trình biên tập xuất bản sách văn học dịch tại nhà xuất bản văn học

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài “Sách là kỳ công phức tạp và vĩ đại nhất trong tất cả các kỳ công tuyệt diệu mang loài người sáng tạo ra trên con đường tiến tới hạnh phúc và tương lai tươi sáng” ( M.Gorki ). Sách xuất hiện trở thành người bạn thân, đường đồng hành với tất cả mọi người trên những chặng đường đời. Với người già, sách như những người bạn tâm giao, là người bạn tốt nhất luôn kề bên sát vai lắng nghe tâm sự, lặng nhìn những chiêm nghiệm của một đời của cả một thế hệ. Đối với những người trẻ tuổi, sách lại giống như những người chỉ dẫn, người soi đường theo sát những bước đi trên đường đời chiêm nghiệm, khám phá. Họ tìm được trong sách những kinh nghiệm từ thế hệ đi trước, những tri thức khoa học, kiến thức lịch sử, địa lý, giá trị cuộc sống, nhân cách con người được tích tụ từ bao đời nay. Sách phản ánh thực tiễn, sự phát triển của tư duy con người từ thế hệ này qua thế hệ khác và là công cụ, phương tiện học tập không thể thiếu. Trải qua bao thế kỉ tồn tại và phát triển, sách cũng không ngừng được cải tiến và phát triển. Cho đến tận ngày nay, khi bước vào thế kỉ XXI với sự bùng nổ của công nghệ thông tin thì việc xuất bản sách cũng như đọc sách cũng ngày càng đa dạng hơn. Con người có thể tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, mọi lúc mọi nơi với sự hỗ trợ của các thiết bị thông minh. Vì thế mà sách giấy không còn giữ được vị trí độc tôn như thời kì đầu nữa, thay vào đó là sách điện tử tiện dụng. Nhưng dù tồn tại ở dạng nào đi chăng nữa, giá trị của sách vẫn nguyên vẹn. Sách không còn là phương tiện giải trí duy nhất song nhu cầu đọc sách vẫn là một trong nhưng nhu cầu thiết yếu của con người, đặc biệt là nhu cầu đọc về sách văn học. Sách văn học là một trong những mảng sách phổ biến, được độc giả yêu thích và đón đọc nhiều nhất. Sách văn học không chỉ chứa đựng những câu chuyện do tác giả tưởng tượng viết ra, những câu chuyện đời thường mà ẩn sau đó là những triết lí nhân sinh, những giá trị đạo đức nhân cách con người cùng những suy ngẫm, trải nghiệm trong cuộc sống. Khi xã hội đã phát triển tới một trình độ nhất định, những nhu cầu về sách không chỉ giới hạn bó hẹp trong phạm vi một quốc gia mà còn vươn ra tầm quốc tế. Độc giả không chỉ đọc những tác phẩm văn học trong nước nữa mà còn có nhu cầu đọc những tác phẩm kinh điển của những nhà văn, nhà thơ nổi tiếng trên thế giới. Đó là một trong những lý do để văn học dịch xuất hiện và phát triển song hành cùng với dòng văn học trong nước. Xuất bản các tác phẩm văn học nước ngoài sau khi đã được dịch sang tiếng Việt hiện nay phát triển mạnh mẽ và trở thành một mảng sách quan trọng của các nhà xuất bản và của hầu hết các công ty sách tư nhân. Tuy nhiên, hiện nay việc tiến hành dịch và xuất bản các tác phẩm văn học nước ngoài hiện nay còn nhiều bất cập, hạn chế, dịch ẩu, dịch sai nhiều, ngôn ngữ dịch còn chưa phù hợp với thuần phong mỹ tục, lối tiếp nhận của độc giả Việt Nam gây ra những “thảm họa dịch thuật” , làm giảm sút chất lượng của sách. Là một trong những đơn vị xuất bản một lượng lớn các tác phẩm văn học nói chung và các tác phẩm văn học dịch nói riêng, Nhà xuất bản Văn học vẫn đang nỗ lực để đem tới bạn đọc những tác phẩm văn học có giá trị cao. Trong gần hai tháng thực tập tại nhà xuất bản, được tham gia biên tập, tìm hiểu công tác biên tập – xuất bản một số bản thảo, tôi đã hiểu được một cách chi tiết các nghiệp vụ và kỹ năng của công tác xuất bản và đặc biệt dành sự quan tâm tới công tác xuất bản sách văn học dịch. Chính vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài:“ Tìm hiểu quy trình biên tập xuất bản sách văn học dịch tại Nhà xuất bản Văn học” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp. Việc lựa chọn và nghiên cứu đề tài này nhằm làm sáng tỏ các khâu nghiệp vụ cơ bản cũng như kỹ năng cần có trong quy trình biên tập xuất bản mảng sách văn học dịch. Ngoài ra, việc nghiên cứu đề tài này đã giúp tôi có cơ hội trải nghiệm công việc của một biên tập viên, hiện thực hóa được những kiến thức được học tập tại nhà trường áp dụng vào công việc thực tế tại nhà xuất bản, tích lũy được thêm những kinh nghiệm thực tế trong quá trình làm việc và rút ra được những bài học cho bản thân.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

“Sách là kỳ công phức tạp và vĩ đại nhất trong tất cả các kỳ công tuyệt diệu mang loài người sáng tạo ra trên con đường tiến tới hạnh phúc và tương lai tươi sáng” ( M.Gorki ) Sách xuất hiện trở thành người bạn thân, đường đồng

hành với tất cả mọi người trên những chặng đường đời Với người già, sáchnhư những người bạn tâm giao, là người bạn tốt nhất luôn kề bên sát vai lắngnghe tâm sự, lặng nhìn những chiêm nghiệm của một đời của cả một thế hệ.Đối với những người trẻ tuổi, sách lại giống như những người chỉ dẫn, ngườisoi đường theo sát những bước đi trên đường đời chiêm nghiệm, khám phá

Họ tìm được trong sách những kinh nghiệm từ thế hệ đi trước, những tri thứckhoa học, kiến thức lịch sử, địa lý, giá trị cuộc sống, nhân cách con ngườiđược tích tụ từ bao đời nay Sách phản ánh thực tiễn, sự phát triển của tư duycon người từ thế hệ này qua thế hệ khác và là công cụ, phương tiện học tậpkhông thể thiếu

Trải qua bao thế kỉ tồn tại và phát triển, sách cũng không ngừng đượccải tiến và phát triển Cho đến tận ngày nay, khi bước vào thế kỉ XXI với sựbùng nổ của công nghệ thông tin thì việc xuất bản sách cũng như đọc sáchcũng ngày càng đa dạng hơn Con người có thể tiếp nhận thông tin từ nhiềunguồn khác nhau, mọi lúc mọi nơi với sự hỗ trợ của các thiết bị thông minh

Vì thế mà sách giấy không còn giữ được vị trí độc tôn như thời kì đầu nữa,thay vào đó là sách điện tử tiện dụng Nhưng dù tồn tại ở dạng nào đi chăngnữa, giá trị của sách vẫn nguyên vẹn Sách không còn là phương tiện giải tríduy nhất song nhu cầu đọc sách vẫn là một trong nhưng nhu cầu thiết yếu củacon người, đặc biệt là nhu cầu đọc về sách văn học

Sách văn học là một trong những mảng sách phổ biến, được độc giảyêu thích và đón đọc nhiều nhất Sách văn học không chỉ chứa đựng nhữngcâu chuyện do tác giả tưởng tượng viết ra, những câu chuyện đời thường mà

ẩn sau đó là những triết lí nhân sinh, những giá trị đạo đức nhân cách conngười cùng những suy ngẫm, trải nghiệm trong cuộc sống Khi xã hội đã pháttriển tới một trình độ nhất định, những nhu cầu về sách không chỉ giới hạn bóhẹp trong phạm vi một quốc gia mà còn vươn ra tầm quốc tế Độc giả khôngchỉ đọc những tác phẩm văn học trong nước nữa mà còn có nhu cầu đọcnhững tác phẩm kinh điển của những nhà văn, nhà thơ nổi tiếng trên thế giới.

Đó là một trong những lý do để văn học dịch xuất hiện và phát triển songhành cùng với dòng văn học trong nước Xuất bản các tác phẩm văn học nướcngoài sau khi đã được dịch sang tiếng Việt hiện nay phát triển mạnh mẽ và trởthành một mảng sách quan trọng của các nhà xuất bản và của hầu hết cáccông ty sách tư nhân Tuy nhiên, hiện nay việc tiến hành dịch và xuất bản cáctác phẩm văn học nước ngoài hiện nay còn nhiều bất cập, hạn chế, dịch ẩu,dịch sai nhiều, ngôn ngữ dịch còn chưa phù hợp với thuần phong mỹ tục, lốitiếp nhận của độc giả Việt Nam gây ra những “thảm họa dịch thuật” , làmgiảm sút chất lượng của sách

Là một trong những đơn vị xuất bản một lượng lớn các tác phẩm vănhọc nói chung và các tác phẩm văn học dịch nói riêng, Nhà xuất bản Văn họcvẫn đang nỗ lực để đem tới bạn đọc những tác phẩm văn học có giá trị cao.Trong gần hai tháng thực tập tại nhà xuất bản, được tham gia biên tập, tìmhiểu công tác biên tập – xuất bản một số bản thảo, tôi đã hiểu được một cáchchi tiết các nghiệp vụ và kỹ năng của công tác xuất bản và đặc biệt dành sựquan tâm tới công tác xuất bản sách văn học dịch Chính vì vậy, tôi đã lựa

chọn đề tài:“ Tìm hiểu quy trình biên tập - xuất bản sách văn học dịch tại Nhà xuất bản Văn học” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp Việc lựa chọn và

nghiên cứu đề tài này nhằm làm sáng tỏ các khâu nghiệp vụ cơ bản cũng như

kỹ năng cần có trong quy trình biên tập xuất bản mảng sách văn học dịch.Ngoài ra, việc nghiên cứu đề tài này đã giúp tôi có cơ hội trải nghiệm côngviệc của một biên tập viên, hiện thực hóa được những kiến thức được học tập

tại nhà trường áp dụng vào công việc thực tế tại nhà xuất bản, tích lũy đượcthêm những kinh nghiệm thực tế trong quá trình làm việc và rút ra đượcnhững bài học cho bản thân

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Hoạt động xuất bản các tác phẩm văn học dịch hiện nay đang diễn rarất mạnh mẽ, đa dạng, các tác phẩm được dịch từ nhiều ngôn ngữ khác nhaunhư Anh, Pháp, Hàn, Trung, Được đánh giá là một trong những mảng sách

có tiềm năng lớn, mang lại lợi nhuận cao, công tác xuất bản sách văn học dịchcũng được quan tâm hơn Cùng với sự quan tâm đó, cũng đã có nhiều côngtrình nghiên cứu, khóa luận tốt nghiệp về tiểu thuyết thuộc mảng sách văn họcdịch như:

- “Tìm hiểu công tác biên tập, xuất bản tiểu thuyết Yêu nữ quầy ba

(Mĩ Nữ Biến Đại Thu) của Nhà xuất bản Văn học”, Đào Thùy Linh, Xuất bảnK27;

- “Tìm hiểu công tác biên tập xuất bản tiểu thuyết “Hãy để anh ở bên em” ở Nhà xuất bản Văn học”, Lê Thị Ngọc, Xuất bản K28

- “Tìm hiểu công tác tổ chức bản thảo sách dịch tại Công ty Cổ phầnsách Alphabook”, Lâm Ánh Tuyết

Tuy nhiên, việc nghiên cứu tổng quát cả quy trình biên tập xuất bản

sách văn học dịch lại chưa hề có Vì vậy, đề tài “ Tìm hiểu quy trình biên tâp - xuất bản sách văn học dịch tại Nhà xuất bản Văn học” không trùng

lặp về nội dung với các công trình nghiên cứu trước đó

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích

Rút ra những bài học, kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình biên tập xuất bản sách văn học dịch

Đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quy trìnhbiên tâp - xuất bản sách văn học dịch

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Tìm hiểu và làm sáng tỏ khái niệm, đặc trưng và vai trò của sách vănhọc dịch

- Tìm hiểu quy trình biên - xuất bản sách văn học dịch tại Nhà xuất bảnVăn học

- Đưa ra những nhận xét về quy trình xuất bản và kiến nghị những giảipháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác biên tập - xuất bản sách văn họcdịch tại Nhà xuất bản Văn học

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là sách văn học dịch tại Nhà xuất bảnVăn học

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ đề tài và khả năng nghiên cứu, tôi xin tìm hiểu quytrình biên tập - xuất bản sách văn học dịch ở các khâu: tổ chức bản thảo, biêntập bản thảo, trình bày minh họa sách, in ấn và phát hành thông qua sự khảosát 10 đầu sách thuộc thể loại văn học dịch của Nhà xuất bản Văn học:

7 Tuổi Vàng 2014 1.000

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các nhiệm vụ đề ra, đề tài đã kết hợp nhiều phương phápnghiên cứu khác nhau như: phương pháp thống kê, phân loại; phương phápphân tích và tổng hợp số liệu; phương pháp so sánh, đối chiếu

6 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo,

đề tài gồm những nội dung sau:

Chương 1: Tổng quan về hoạt động xuất bản sách văn học dịch tại Nhà

xuất bản Văn học

Chương 2: Quy trình biên tập - xuất bản sách văn học dịch tại Nhà

xuất bản Văn học

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH VĂN HỌC DỊCH TẠI NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

1.1.KHÁI NIỆM, ĐẶC TRƯNG SÁCH VĂN HỌC DỊCH

1.1.1 Khái niệm sách dịch và sách văn học dịch

1.1.1.1 Khái niệm dịch

Vào khoảng 3000 năm TCN, người ta đã phát hiện trên các kim tự tháp

có 2 thứ tiếng khác nhau Như vậy, dịch đã ra đời và xuất hiện từ rất lâu Dịchthuật đóng một vai trò quan trọng trong bất cứ thời đại nào, đặc biệt trong xuthế toàn cầu hóa hiện nay Dịch thuật mang tri thức đến cho những ai đangtìm kiếm tri thức mới Theo Kelly (2004): “Không có dịch thuật, không cólịch sử thế giới” Đúng vậy, dịch thuật không những giúp chúng ta hiểu đượcnhững nền văn minh bị vùi lấp lâu nay bởi thời gian mà còn mở ra sự khámphá thế giới trong tương lai Nói cách khác, hoạt động dịch thuật thúc đẩy sựtrao đổi tri thức, giao lưu văn hóa giữa con người và các dân tộc

Có rất nhiều quan niệm được đưa ra về dịch thuật như: Hartman &Stock (1972) cho rằng: “Dịch là thay thế một văn bản trong một ngôn ngữbằng một văn bản tương đương trong ngôn ngữ thứ hai”

Còn theo Nida & Taber với công trình nghiên cứu “The Theory andPractice of Translating” (1974): “Dịch thuật là tái tạo lại trong ngôn ngữ tiếpnhận (receptor language) sự tương đương tự nhiên và sát với thông điệp củangôn ngữ nguồn (source language), trước hết là về nghĩa (meaning) và sau đó

là phong cách (style)”

Theo Larson (1998): “Dịch thuật là nghiên cứu từ vựng, cấu trúc kếthọc, hoàn cảnh giao tiếp và ngữ cảnh văn hóa của văn bản ngữ nguồn, phântích văn bản để xác định nghĩa, rồi sử dụng từ vựng và cấu trúc kết học phùhợp trong ngôn ngữ tiếp nhận để tái lập cùng nghĩa”

Song, Peter Newmark với công trình nghiên cứu “Approaches ToTranslation” (1988) lại cho rằng: “Dịch thuật là chuyển một văn bản nàythành một văn bản khác theo cùng cách tác giả thể hiện khi viết văn bản đó”

Ở nước ta cũng có nhiều các nhà nghiên cứu viết về lí thuyết dịch.Chẳng hạn như Hoàng Văn Vân với “Nghiên cứu Dịch Thuật”, Nguyễn QuốcHùng với: “Hướng dẫn kỹ thuật dịch Anh- Việt”, Lê Văn Sự với “Dịch vàNgữ Pháp”…

Theo Từ điển Tiếng Việt (NXB Đà Nẵng, H.2003) dịch là “ chuyểnnội dung diễn đạt từ ngôn ngữ này (hoặc hệ thống tín hiệu này) sang ngônngữ khác ( hoặc hệ thống tín hiệu khác)

Như vậy, nghiên cứu dịch thuật là bộ môn học thuật mới về lý thuyết

và các hiện tượng dịch thuật Bản chất của nó là đa ngôn ngữ và liên bộ môn,bao gồm ngoại ngữ, ngôn ngữ học, truyền thông học, triết học và những mônnghiên cứu về văn học

Khái niệm dịch biểu thị quá trình xử lý thông tin đặc thù được hoànthành bởi hình thức, hành vi trí tuệ Trong quá trình đó, một tác phẩm lời nóihay văn bản được biểu đạt bằng một ngôn ngữ gốc được chuyển sang mộtngôn ngữ khác gọi là một ngôn ngữ đích trong không gian và thời gian khácnhau với mục đích đạt được sự toàn vẹn về chức năng của tác phẩm và phongcách của tác giả

Từ những quan niệm trên, xin tổng hợp lại thành một khái niệm đầy đủ

và trọn vẹn về dịch như sau: Dịch là quá trình chuyển một thông điệp được thể hiện bằng một ngôn ngữ gốc thành một thông điệp được biểu đạt bằng

ngôn ngữ đích với sự tương đương tối đa của một hoặc nhiều bình diện nội dung của thông điệp.

XX, đội ngũ dịch thuật rất đông, bước đầu đã dịch sách của nhiều nước trênthế giới Từ đó đến nay, xuất bản sách dịch đã có những bước chuyển biếnlớn, phát triển đều đặn hàng năm, đặc biệt sau khi Việt Nam chính thức trởthành thành viên của Công ước Bern (năm 2004).

1.1.1.3 Khái niệm sách văn học dịch

Sách văn học dịch là một trong những mảng sách đang phát triển rấtmạnh mẽ ở nước ta với sự đa dạng về tác phẩm của nhiều nước trên thế giới

Theo nhận xét của dịch giả Nguyễn Duy Bình: “ Người Việt có chữ viết riêng

rất muộn cho nên mãi đến khi ta có chữ Nôm thì văn học dịch mới xuất hiện,

có thể với bản dịch đầu tiên là Kinh Thi do Hồ Quý Ly chuyển từ chữ Hán sang chữ Nôm Nhưng bản dịch văn học nổi tiếng đầu tiên là bản Chinh phụ ngâm do Đoàn Thị Điểm dịch của Đặng Trần Côn Văn bản phương Tây đầu

tiên được dịch sang quốc ngữ có lẽ là hồi ký của Fernando Mendez Pinto docha Philippe Bỉnh dịch từ tiếng Pháp Do chưa được tiếp cận bản dịch này nêntôi không thể khẳng định hồi ký này có đặc trưng của một tác phẩm văn họchay không Tác phẩm văn học Pháp đầu tiên được dịch sang tiếng Việt

là Chuyện Phan Sa dịch ra quốc ngữ của Trương Minh Ký dịch ngụ ngôn La

Fontaine vào năm 1884, tức cách đây tròn 130 năm”..

Như vậy, sách văn học dịch là kết quả hoạt động tự lực của người dịch nhằm truyền đạt những gì mà tác giả thể hiện trong nguyên bản bằng ngôn ngữ gốc chuyển sang ngôn ngữ dịch trong không gian và thời gian khác

nhau, với sự toàn vẹn về chức năng của tác phẩm và phong cách của tác giả, sau đó được biên tập, xuất bản và phổ biến rộng rãi trong toàn xã hội.

Dịch văn chương đòi hỏi người dịch nắm được cả ngôn ngữ nguồn lẫnngôn ngữ mục tiêu tìm ra mối liên hệ qua lại giữa hai ngôn ngữ Dịch khôngchỉ thuần túy là chuyển tải ngôn ngữ nguồn sang ngôn ngữ mục tiêu mà là -

và nhất là - tôn trọng tối đa nét đặc trưng của ngôn ngữ mục tiêu

1.1.2 Đặc trưng của sách văn học dịch

1.1.2.1 Sách văn học dịch thể hiện tính chủ thể và phụ thuộc vào dịch giả khi dịch

Nhà phê bình George Steiner cho rằng:” Dịch thuật là một nghệ thuật

có tính chính xác” Một khi nó là nghệ thuật, nó ắt mang dấu ấn sáng tạo củangười dịch Dịch giả và sách dịch tồn tại là nhờ vào nguyên tác Tuy nhiên,giữa chúng vẫn có sự độc lập nhất định Biểu hiện cụ thể nhất đó là dịch giả

tự lựa chọn những tác phẩm văn học để dịch và đưa vào trong đó những cảmnhận riêng của họ

Bản dịch là sản phẩm của dịch giả, mang cá tính của dịch giả Trongbản dịch của mình người dịch có thể có những “sáng tạo” trong khuôn khổ

“Việt hóa” để cho bản dịch hay, thuần Việt, đọc bản dịch mà như đọc bản gốctiếng Việt vậy Ngoài ra, thông qua cách hành văn, cách dùng từ, chọn từ củamình, người dịch có thể đưa “cái tôi” vào bản dịch, nhưng “cái tôi” này phảihợp lý và không đi chệch tiêu chí “đúng” Dịch giả sáng tạo dựa trên cái đã có

và vẫn có sự kế thừa những tư tưởng giá trị mà tác giả muốn truyền đạt tới cácđộc giả Mỗi bản dịch là một phiên bản của tác phẩm gốc mang cá tính củadịch giả Vì vậy, không có khái niệm bản dịch chuẩn Dịch giả có thể dịchtheo xu hướng: Hoặc là hướng về văn bản nguyên tác, hoặc là hướng tới sựtiếp nhận của độc giả thuộc ngôn ngữ dịch Mỗi dịch giả lại có thể chọn chomình một trong hai xu hướng dịch trên hoặc có thể là sự tổng hợp của cả hai

xu hướng trên nhằm tạo ra sự hài hòa, thống nhất cho mỗi bản dịch

Hơn nữa, trình độ của các dịch giả cũng có ảnh hưởng không nhỏ đếnchất lượng bản dịch Để có một bản dịch vừa hấp dẫn, lôi cuốn vừa chính xác

so với bản gốc đòi hỏi mỗi dịch giả phải có một vốn kiến thức sâu rộng, sựxúc cảm trên từng con chữ và sự hiểu biết về nền văn hóa bản địa trong tácphẩm ấy Kiến thức ấy có thể là sự trải nghiệm thực tế miền đất văn hóa bảnđịa cũng có thể đó là những tri thức được dịch giả tích lũy từ các nguồn khácnhau: báo chí, sách vở, từ bạn bè… Nếu như dịch giả không có đủ vốn kiếnthức đủ rộng để có thể hiểu được ngôn ngữ cũng như nội dung, tính tư tưởngcủa tác phẩm gốc thì khi dịch sẽ rất dễ dịch sai, để lại trong lòng người đọccảm giác mông lung, khó hiểu, sẽ làm hỏng chính tác phẩm gốc Dịch một tácphẩm văn học đòi hỏi không chỉ là truyền tải ngôn ngữ mà còn phải tái tạocâu chữ để bắc cầu nối các nền văn hóa khác nhau, để người đọc thấy được sựgiao lưu văn hóa ngay trên chính bản dịch đó Chính vì thế, trước khi dịchmột tác phẩm văn học nước ngoài nào, dịch giả cần có vốn hiểu biết về vănhóa bản địa của đất nước đó

1.1.2.1 Văn học dịch thường có tính khu biệt độc giả song vẫn đòi hỏi độc giả phải có một trình độ nhất định

Đặc trưng này xuất phát từ việc chọn sách để dịch của các nhà xuấtbản, của các dịch giả Đối với những tác phẩm văn học kinh điển được nhậncác giải thưởng văn học nghệ thuật lớn trên thế giới và thường chứa đựngnhững nội dung, giá trị tư tưởng sâu sắc cùng ý nghĩa nhân văn cao cả thì rấtkén độc giả Chính vì vậy, để hiểu hết được toàn vẹn nội dung tác phẩm saukhi đã được chuyển ngữ thì ngoài vai trò cầu nối của dịch giả thì độc giả cũngcần có một trình độ, có sự hiểu biết nhất định cũng như khả năng cảm thụ vănhọc một cách tinh thế Thực tế, ở nước ta sách của tác giả đoạt giải Nobel ítngười đọc Đó là bởi bản thân các tác phẩm đó không phải là văn học bìnhdân mà là văn học cao cấp chứa đựng những giá trị tinh thần lớn lao nhưngcũng đòi hỏi người đọc có nền tảng trí tuệ nhất định cùng sự kiên nhẫn và tình

yêu văn chương Tuy nhiên, mỗi đầu sách của tác giả đoạt giải Nobel xuất bản

ở Việt Nam chỉ với số lượng 1500 đến 2000 bản mà còn khó bán thì đó là mộtthực tế đáng suy nghĩ

Hiện nay, xuất bản văn học dịch đã đa dạng hơn, không chỉ bó buộctrong những tác phẩm kinh điển mà còn có các tiểu thuyết tình yêu nhẹnhàng , truyện kinh dị, …đa dạng về thể loại của nhiều nước như: TrungQuốc, Nhật Bản, Hàn Quốc…Thể loại này rất được lòng độc giả bởi lối viếtnhẹ nhàng, cốt truyện li kì cũng như nhiều tình tiết đúng với tâm lý độc giả,không quá kén chọn độc giả Tiêu biểu, trong mấy năm trở lại đây, thể loạitiểu thuyết ngôn tình của Trung Quốc được nhiều độc giả, chủ yếu là giới trẻ

“săn lùng” rất nhiều trên thị trường sách Có thể kể tên những tác giả viết tiểuthuyết ngôn tình rất được lòng các độc giả và được tìm kiếm nhiều nhất như:Diệp Lạc Vô Tâm, Cố Mạn, Tào Đình, Phi Ngã Tư Ổn, Tân Di Ổ…Nắm bắtđược những nhu cầu đó, rất nhiều nhà xuất bản, công ty sách tư nhân đã tổchức mua bản quyền và dịch những tiểu thuyết trên Mặc dù có những ý kiếntrái chiều về ảnh hưởng của tiểu thuyết ngôn tình song không thể phủ nhận “sức nóng” của loại tiểu thuyết này đối với độc giả trẻ

1.1.2.3 Xuất bản sách văn học dịch chú trọng đến khâu mua bản quyền tác phẩm

Trước khi gia nhập Công ước Bern, văn hóa bản quyền của sách dịchvăn học còn khá mờ nhạt, cứ có tác phẩm nước ngoài hay là tổ chức dịch vàcho xuất bản Tuy nhiên, sau khi gia nhập Công ước Bern chúng ta phải thựchiện nghĩa vụ bản quyền với trên 150 quốc gia thành viên và điều này cũngảnh hưởng mạnh đến nguồn sách dịch vào Việt Nam… Các nhà xuất bảntrong nước sẽ phải trả cho tác giả người nước ngoài khoảng 5 - 6% giá bìanhân với lượng phát hành Theo đó, trong các quyền được bảo hộ có quyềndịch thuật, tác giả giữ độc quyền dịch hoặc cho phép dịch tác phẩm gốc củamình trong suốt thời gian hưởng quyền bảo hộ Nếu tác phẩm đích danh được

bảo hộ trong suốt cuộc đời của tác giả và kéo dài 50 năm sau khi tác giả mất.Trong trường hợp đồng tác giả thì thời hạn tính là 50 năm sau cái chết củangười cộng tác cuối cùng Các hình thức “lách luật” như “biên dịch” cũngkhông được phép.

Để có thể ký được hợp đồng xin dịch sách nước ngoài sang Việt ngữ,các nhà xuất bản ở Việt Nam phải liên hệ với đại diện của tác giả ở nướcngoài, hoặc liên hệ với nhà xuất bản đã in tác phẩm đó Hiện nay, ngoài muatác quyền thì việc thương thảo, xin phép, xin tài trợ đã trở nên quen thuộc.Việc soạn thảo hợp đồng mua bán cũng như các điều khoản trong hợp đồngđược cân nhắc rất chặt chẽ và có tính pháp lý rất mạnh bởi đó là luật phápquốc tế nên hiện tượng lách luật sẽ không còn nữa

1.2.1.4 Sách văn học dịch mang đậm dấu ấn văn hóa của dân tộc

Sách văn học là sự phản ánh trung thực và gắn liền với cuộc sống củacon người Chính vì thế, tác phẩm văn học chính là sự kết tinh những nét đặctrưng từ đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc đó Tất cả những gì tinh túynhất đều được tác giả vận dụng và đưa vào trong tác phẩm của mình tạo nênnét đặc trưng riêng, vôn có của dân tộc đó Từ tác phẩm nguyên tác vốn mangmàu sắc, dấu ấn văn hóa của một dân tộc khác thì sang bản dịch nó lại đượcchuyển ngữ với màu sắc của một nền văn hóa khác, của một dân tộc khác Ở

đó, dịch giả chính là cầu nối giữa các nền văn hóa với nhau Chỉ khi nào thực

sự hiểu sâu sắc, cặn kẽ về nền văn hóa trong tác phẩm mình dịch thì dịch giảmới có thể truyền đạt một cách hoàn chỉnh thông điệp tư tưởng tinh thần củatác phẩm gốc

Bất kể là bản dịch hay là nguyên tác thì thông qua lối viết của chính tácgiả, có thể nhìn nhận được phong cách, tinh thần tư tưởng dân tộc bao trùmlên tác phẩm Việc dịch các tác phẩm văn học nước ngoài sang tiếng Việt cònphải phụ thuộc vào đặc điểm văn hóa Á Đông Việt Nam, tư duy tiếp cận vấn

đề của độc giả…Tiêu biểu ở phương Tây, nói đến sex thì họ tỏ ra rất thoải

mái và cho đó là điều rất tự nhiên bình thường Họ khá cởi mở và sẵn sàngchia sẻ về vấn đề đó một cách công khai nên việc đưa các yếu tố đó vào cáctác phẩm là chuyện rất hiển nhiên Thế nhưng, ở Việt Nam, một nước có nềnvăn hóa Á Đông duy tình thì đó lại là một vấn đề khá tế nhị, ít khi có thể chia

sẻ thoải mái, công khai nơi đông người Chính vì thế, việc đưa các yếu tố sexvào tác phẩm khi dịch sẽ gây ra sự tranh cãi rất lớn từ phía bạn đọc và coi đó

là rất “nhạy cảm”

Như vậy, chính từ sự tư duy, đặc điểm của văn hóa dân tộc mà cũnglàm nên sự khác biệt trong quá trình dịch tác phẩm và mang đậm dấu ấn củadân tộc Nguyên tác và bản dịch sẽ là hai dấu ấn văn hóa khác nhau được tạonên từ chính sự chắp bút của tác giả và dịch giả

1.2 VAI TRÒ CỦA XUẤT BẢN SÁCH DỊCH TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA - XÃ HỘI

1.2.1 Văn học dịch góp phần thúc đẩy nền văn học dân tộc

Trong thời gian qua, văn học dịch ở Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ

và đạt được thành tựu, đóng góp tích cực cho sự phát triển của văn học nướcnhà Là một lĩnh vực có truyền thống lâu đời, văn học dịch hiện tại đã thu hútđược sự tham gia của đông đảo đội ngũ nhà văn và dịch giả, trở thành một bộphận không thể thiếu của nền văn học Việt Nam

Vai trò của văn học dịch đối với đời sống xã hội và văn học Việt Nam

là không thể phủ định Văn học dịch tác động mạnh mẽ đến việc hình thành

và phát triển văn học dân tộc thông qua Hán học Nhờ có văn học dịch màtrong buổi sơ khai của chữ quốc ngữ các nhà văn đã vay mượn, sáng tạo làmcho tiếng Việt ngày càng phong phú hơn Nền văn học Việt Nam có thêm cácthể loại mới: truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch, ký, Chính văn học dịch đãmang đến cho người đọc Việt Nam những tinh hoa và những giá trị của vănhọc thế giới Tuy vẫn còn nhiều sai sót, thậm chí "sự cố", song phải nhìn nhậnmột thực tế là, nếu không có đội ngũ những người dịch văn học, thì chắc

người đọc Việt Nam sẽ không được thưởng thức những tác phẩm văn chươngđặc sắc có giá trị trên thế giới Đó là điều ai cũng biết Những điều đã nói ởtrên cho thấy, vai trò của văn học dịch đối với nền văn học nước nhà đặc biệtquan trọng như thế nào

1.2.2 Sách văn học dịch cung cấp những tri thức đa dạng về văn hóa xã hội của các nước các trên thế giới

Tri thức trong sách văn học nói chung và trong sách văn học dịch nóiriêng vô cùng phong phú và đa dạng: tri thức về lịch sử, về phong tục tậpquán, về con người của những vùng địa lý khác nhau, … Từ tác phẩm ta cóthể thấy được bức tranh về văn hóa, dân tộc về một đất nước đó thông qua cáchình tượng nhân vật trong tác phẩm Đọc các tác phẩm văn học sử nước ngoài

sẽ cho ta thêm tri thức về lịch sử hình thành và phát triển của nền văn họcnước đó Đọc các tác phẩm văn học cổ điển, ta có thể nhận thấy được hiệnthực xã hội của các quốc gia đó trong từng thời kỳ lịch sử, có thể thấy được

sự chuyển biến trong tư tưởng của các nhà văn, nhà thơ và dẫn tới những trảolưu văn học mới Mỗi thể loại văn học dịch khác nhau, từng thời điểm khácnhau lại mang lại cho ta những tri thức hết sức cụ thể về từng thời kì Tiêubiểu như với văn học Pháp, bạn sẽ phát hiện ra những nét đặc trưng văn hóaPháp: đó là sự lịch thiệp, sang trọng, là sự lãng mạn với những lâu đài cổ bêncạnh những bờ biển trong xanh, những cánh đồng hoa oải hương dài bất tận,với những nước hoa có thương hiệu nổi tiếng cả thế giới…Với văn học TrungQuốc, đó lại là những tri thức về thời kì lịch sử đầy oai hùng, với Vạn LýTrường Thành kiên cố, với những nét văn hóa đa dạng trong nghệ thuật từkinh kịch, thơ ca, kiến trúc, mỹ thuật…Hay với văn học Hàn Quốc, ta có thểthấy được sự truyền thống với những lễ nghi tôn giáo rất chuẩn mực, thậm chícòn “ khắt khe”, với nền công nghiệp giải trí phát triển mạnh mẽ, xuất hiệnnhiều nghệ sĩ trở thành những “ làn sóng Hallyu” của châu Á, của thế giới, …

Đồng thời, thông qua việc tìm hiểu về văn hóa, phong tục của nhữngnước trên thế giới, văn học dịch còn giúp chúng ta bồi dưỡng tâm hồn, kíchthích sở thích đam mê nghiên cứu văn hóa và xây dựng nhân cách con người.Đọc tác phẩm văn học, ta như hòa mình vào thế giới nhân vật, biết buồn, vui,đau đớn, hạnh phúc cùng nhân vật, biết cảm thông với số phận của nhân vật,với những tình cảnh éo le mà nhân vật gặp phải và cảm than khi nhân vật cóđược cái kết có hậu Đọc sách văn học còn giúp ta bồi dưỡng tâm hồn, biếtphân biêt cái tốt, xấu, phê phán những cái sai trái, ủng hộ khuyến khích tuyêndương những việc làm tốt, góp phần hình thành lên nhân cách chính trực,thẳng thắn của bản thân, biết đấu tranh cho lẽ phải.Văn học làm phong phútâm hồn, đời sống tình cảm của con người, bồi dưỡng đạo đức, định hướng sựphát triển nhân cách con người một cách đúng đắn.

1.2.3 Sách văn học dịch đóng góp vai trò to lớn trong giao lưu văn hóa, lan tỏa các nền văn minh, làm giàu thêm đời sống tinh thần cho các dân tộc

Có thể nói, những đặc trưng văn hóa dân tộc đều được thể hiện mộtcách gián tiếp thông qua những tác phẩm văn học Thông qua những tác phẩmvăn học dịch, các dân tộc có sự giao lưu văn hóa với nhau, hiểu biết hơn vềvăn hoá của nhau Nếu như khi nói tới Nhật Bản, dù không phải là người dânbản địa thì ta cũng có thể nghĩ ngay tới trà đạo, tinh thần võ sỹ đạoSamurai, ; nói tới Hàn Quốc ta hình dung tới áo Hanbok, món kim chi, tậpquán sinh hoạt trên nền nhà, thì những điều đó chính là nhờ giao lưu vănhoá mà công cụ lại là thông qua tác phẩm văn học dịch

Thông qua sách văn học dịch, những tinh hoa của trí tuệ nhân loại sẽ đượctruyền tới các vùng, miền, các lãnh thổ khác nhau, không phân biệt biên giới.Chỉ cần ở đâu có dịch thuật, có sách dịch là ở đó có sự giao lưu văn hóa Một tácphẩm của dân tộc này có thể trở nên thân thiết, thành một món ăn tinh thầnkhông thể thiếu của một hoặc nhiều dân tộc khác Tiêu biểu đó là việc tác phẩm

văn học nổi tiếng của nước này được lan toả và lưu hành rộng rãi ở nước khác đãkhông còn là chuyện xa lạ nữa Nếu như Sếchpia, Puskin, Victo Hugo được

dịch ở hầu khắp các nước trên thế giới, thì Việt Nam cũng tự hào là Truyện Kiều

của Nguyễn Du được dịch ra rất nhiều thứ tiếng, trong đó những bản dịch tiếngPháp có tới 10 phiên bản, chữ Hán có 7 phiên bản khác nhau

Nghiên cứu văn học dân tộc đồng thời với việc nghiên cứu tìm hiểu vănhọc thế giới vừa giúp cho nền văn học của dân tộc đó thêm phong phú đadạng, đáp ứng được nhu cầu đọc, nhu cầu tìm hiểu văn hóa, văn học của độcgiả của dân tộc đó vừa có tác dụng trong việc truyền đi những tinh hoa vănhóa của dân tộc khác, tiếp thu tinh hoa văn hóa dân tộc khác một cách cóchọn lọc Chính vì thế, văn học dịch đã đóng góp vai trò không nhỏ trong việcgắn kết các nền văn hóa, văn học với nhau, trở thành chiếc cầu nối vững chắctrong sự phát triển văn hóa, văn học, đặc biệt trong thời đại toàn cầu hóa nhưhiện nay

1.3 HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH VĂN HỌC DỊCH TẠI NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

ngừng phát triển và đem tới cho đông đảo độc giả những tác phẩm văn học cógiá trị nhân văn to lớn

Là đơn vị xuất bản nhiều tác phẩm văn học nước ngoài có giá trị, nhàxuất bản đã có đóng góp vai trò quan trọng trong việc đưa giá trị tinh thần vănhóa nhân loại đến với đông đảo độc giả, góp phần đa dạng hóa nền văn họcViệt Nam và thúc đầy nền văn học nước nhà, ngành xuất bản phát triển

Sách văn học dịch của Nhà xuất bản Văn học vẫn được đông đảo bạnđọc cả nước tín nhiệm Trong mấy chục năm qua Nhà xuất bản Văn học đãgiới thiệu tương đối đầy đủ và có hệ thống đến độc giả những tinh hoa củavăn học thế giới, hết sức phong phú, đa dạng, từ cổ đại đến hiện đại Số lượngtác phẩm văn học dịch được tuyển chọn từ nhiều nền văn học khác nhau như:Nga, Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản

Sách văn học dịch luôn chiếm một tỉ lệ đáng kể trong số đầu sách xuấtbản của Nhà xuất bản Văn học trong thời gian qua Hằng năm, sách văn họcdịch chiếm tới 40% số lượng sách xuất bản Có thể kể đến một số tác giả:V.Huygô, A.Đuyma, H.Banzac, Standal, Flôbe, L.Tônxtôi, A.Tônxtôi,M.Sôlôkhôp, M.Gorki, A.Puskin, Lecmôntôp, Đôtôiepxki, Sêkhôp, A.Camuy,Hêmingway, G.Macket, Mariô Druzô, Pautôpxki, Gớt, O.Henry, Lỗ Tấn, LýBạch, Đỗ Phủ với tác phẩm văn học đã trở thành đỉnh cao của văn chương

thế giới như: Chiến tranh và hòa bình, Những người khốn khổ, Ba người lính ngự lâm, Hoàng hậu Macgô, Đỏ và đen, Tấn trò đời, Anna Karênina, Hamlet, Anh em nhà Karamazôp, Phục sinh, Cuốn theo chiều gió, Thuỷ Hử, Tam quốc diễn nghĩa, Tây du ký, Hồng lâu mộng, v.v Bên cạnh

việc xuất bản những tác phẩm kinh điển, nhà xuất bản cũng chú trọng việc tìmhiểu, khai thác những tác phẩm văn học hiện đại , những cuốn sách nằm trongdanh mục best – seller của nhiều nước nhằm đa dạng hóa danh mục xuất bản

sách văn học dịch, đem lại hiệu quả lớn hơn Đó là tác giả như: James Rollins

( tác giả tiểu thuyết trinh thám và kinh dị bán chạy nhất ) với tập tiểu thuyết

có 5 cuốn đã được Nhà xuất bản mua bản quyền và cho xuất bản: “Trật tự đen” (2010); “Lối vào địa ngục” (2012); “Địa đồ di cốt” (2012); “Bão cát” (2013) và “Nhà tiên tri cuối cùng” (2013) Tác giả Janine Boissard còn có tác phẩm “ Bố - Hãy là người đàn ông” Ngoài ra còn có tác phẩm văn học Hàn Quốc như: “ Bà lão cháo đậu đỏ và con hổ “ Mảng sách văn học nước

ngoài của Nhà xuất bản Văn học được chuyển ngữ bởi một đội ngũ dịch giảđồng thời cũng là những nhà soạn giả đầy uy tín với hầu hết những tên tuổi

lớn như Phan Kế Bính, Nguyễn Văn Ngọc, Trương Chính, Nhị Ca, PhạmMạnh Hùng, Cao Xuân Hạo, Huỳnh Lý, Đỗ Đức Hiểu, Hữu Ngọc, PhanNgọc, Dương Tường, Phan Hồng Giang, Thuý Toàn Đây là đội ngũ dịch giả

có trình độ dịch thuật chuyên nghiệp, trình độ chuyên môn cao được nhà xuấtbản tín nhiệm và cộng tác lâu dài

Ngoài ra, do tạo nên được uy tín trong xuất bản sách văn học dịch, Nhàxuất bản Văn học trở thành đối tác liên kết uy tín, trách nhiệm của nhiều công

ty sách tư nhân khác Mặt tích cực của mối liên kết xuất bản này là điềukhông thể phủ nhận Nó góp phần làm thị trường sách trở nên phong phú, đadạng và sôi nổi hơn rất nhiều so với việc chỉ có nhà xuất bản xuất bản sách

Có thể kể đến nhiều đối tác liên kết như: Công ty sách Văn Việt, Công ty sáchMinh Long, Công ty Cổ phần sách Thái Hà, Công ty Trách nhiệm Hữu hạnsách Phương Nam, Công ty Cổ phần Văn hóa Huy Hoàng, Công ty Văn hóa

và Truyền thông Nhã Nam, Công ty Cổ phần sách Alpha (Alpha Book),…

Trong hơn 65 năm hoạt động, Nhà xuất bản Văn học đã gặt hái đượcnhiều thành công với các giải thưởng lớn:

- Giải thưởng trong nước (giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam, giảithưởng của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật ViệtNam, giải thưởng của Bộ Văn hóa - Thông tin…) tặng cho hơn 100 tác phẩm

do Nhà xuất bản Văn học ấn hành Một số cuốn tiêu biểu như: Vùng mỏ (Võ Huy Tâm); Xung kích (Nguyễn Đình Thi); Ký sự Cao Lạng (Nguyễn Huy Tưởng); Đánh trận giặc lúa (Bùi Hiển); Đất nước đứng lên (Nguyên Ngọc); Truyện Tây Bắc (Tô Hoài); Con trâu (Nguyễn Văn Bổng); Cỏ lau (Nguyễn Minh Châu), Một loài chim trên sóng (Đỗ Chu); Chân dung văn học (Hoài

Anh)…

- Giải thưởng Quốc tế:

 Giải thưởng quốc tế Matxcơva, năm 1970, cho tác phẩm Nhật ký trong tù tại cuộc thi sách đẹp nhân kỷ niệm lần thứ 100 ngày sinh Lênin

 Giải thưởng quốc tế Leipzig, năm 1971, cũng cho tác phẩm trênngày 15 tháng 6 năm 1971

 Giải thưởng Hoa sen của Hội các nhà văn Á Phi tặng Tô Hoài với

tác phẩm Miền Tây, Thu Bồn với tác phẩm Bài ca chim Chơrao, Nguyên Ngọc với Đất nước đứng lên… đều do Nhà xuất bản Văn học xuất bản

 Giải thưởng văn học châu Á tặng nhà thơ Tố Hữu với tác phẩm Một tiếng đờn xuất bản năm 1993

 Giải thưởng M Gorki cho dịch giả Phạm Mạnh Hùng về các bản

dịch các tác phẩm Nga - Xô Viết (Rừng Nga, Con tầu trắng); giải thưởng các Hội hữu nghị Liên Xô 1987 cho dịch giả Thúy Toàn (Khúc ca về hành binh Igor và Thơ Nga).

Ngoài ra, Nhà xuất bản Văn học cũng vinh dự nhận được nhiều huânchương và cờ thi đua do Đảng và Nhà nước trao tặng

Bảng 1 Tên đầu sách Nhà xuất bản Văn học mua bản quyền

xuất bản năm 2013 Tên sách Tên tác giả Tên dịch giả Khổ sách

Miền đất ấy

( tiểu thuyết) Antônio Tores

Dịch giả HiệuConstant 13,5 x 20,5

Những cuộc phiêu

lưu của Jamil

( tiểu thuyết)

MohammedUmar

Dịch giả ĐỗTrọng Tân dịch 13,5 x 20,5

Lila K – Hành

trình tìm lại( tiểu

thuyết)

Blandine LeCallet

chúa Sọ James Rollins Khang Vinh dịch 15 x 23

Vụ án Moncada Marta Rojas

Nhóm dịch giả

Vũ Trung Vũ, VũVăn Âu, ĐặngQuân, ĐặngThành dịch vàPhạm Đình Lợihiệu đính

14,5 x 25,5

Bà lão cháo

đậu đỏ và con

hổ

Choi Dae In Dịch giả Lê ThịThu Giang dịch 16 x 24

Số lượng biên tập viên sách văn học dịch còn mỏng, biên tập viên phòngvăn học trong nước cũng đều tham gia vào biên tập sách văn học dịch

- Sách văn học dịch liên kết chiếm phần lớn trong cơ cấu sách văn họcdịch của nhà xuất bản Vì thế, nhà xuất bản luôn trong tình thế bị động, phụthuộc nhiều vào nguồn bản thảo của đối tác liên kết Không chỉ có Nhà xuất

bản Văn học mới như vậy, mà hiện nay theo cơ chế thị trường hầu hết cácnhà xuất bản đều thực hiện liên kết Theo thống kê thì hiện nay có đến khoảng

80 - 90% số đầu sách mỗi năm là sách liên kết Và nếu để ý sẽ thấy, rất nhiềuquyển sách hay, thuộc hàng “best seller” là những quyển sách liên kết

Hình 1 Biểu đồ so sánh lượng xuất bản phẩm tự xuất bản và liên kết xuất bản

tại Nhà xuất bản Văn học

(Nguồn: Báo cáo hoạt động xuất bản năm 2008, 2009, 2010, 2011, 2012 )

- Việc thực hiện liên doanh liên kết trong xuất bản sách văn học dịchcũng còn tồn tại nhiều bất cập: chất lượng sách còn chưa cao, còn nhiều sai

sót dẫn đến bị đình chỉ, thu hồi Tiêu biểu như cuốn sách "Bản đồ và Vùng đất",

là xuất bản phẩm liên kết giữa Nhà xuất bản Văn học và Công ty Nhã Nam bịthu hồi vì có quá nhiều lỗi dịch thuật: Dịch sai nghĩa, dịch chệch nghĩa, dịchsót, diễn đạt tiếng Việt có nhiều bất ổn Số lượng lỗi này vượt quá số lỗi tối đacho phép để sách có thể tiếp tục lưu hành

- Biên tập viên sách văn học dịch còn yếu về ngoại ngữ Hầu hết biên tậpviên chủ yếu làm việc với bản dịch mà các dịch giả cung cấp mà ít có kiếnthức về ngoại ngữ để có thể tham gia vào việc định hướng cũng như thẩmđịnh chất lượng bản dịch của dịch giả

CHƯƠNG 2

QUY TRÌNH BIÊN TẬP - XUẤT BẢN SÁCH VĂN HỌC DỊCH TẠI NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

2.1 CÔNG TÁC KẾ HOẠCH ĐỀ TÀI

2.1.1 Cơ sở lựa chọn đề tài

Kế hoạch đề tài là một bản dự kiến về nhiệm vụ biện pháp biên tập xuấtbản các đề tài với những chỉ tiêu về số lượng, chất lượng và thời hạn cụ thể

mà nhà xuất bản cần hoàn thành trong một thời gian nhất định Có thể nóicông tác kế hoạch đề tài đóng một vai trò hết sức quan trọng, là khâu mởđường, tạo “ nguyên liệu đầu vào” cho hoạt động xuất bản Nắm bắt được vaitrò quan trọng này, Nhà xuất bản Văn học rất coi trọng công tác này

Công tác kế hoạch đề tài trong xuất bản sách văn học dịch là quá trìnhtìm hiểu và lựa chọn được một cuốn sách văn học hay và thực sự có giá trị đểdịch, biến nó trở thành bản thảo Công tác kế hoạch đề tài sách văn học dịchlại mang những đặc thù riêng biệt, khác hẳn với những loại sách khác Đó làviệc biên tập viên tìm kiếm bản thảo từ những cuốn sách đã ra đời, chứ khôngphải từ bản thảo thông thường Để chọn ra được những bản thảo có giá trị,biên tập viên cũng như nhà xuất bản đã đánh giá một số tiêu chí sau đây:

- Thứ nhất, chọn những cuốn sách hay, sách được giải thưởng, phù

hợp bổ ích với bạn đọc Thực tế cho thấy, sách văn học dịch của Nhà xuất bảnVăn học chủ yếu được mua bản quyền và được xuất bản hầu hết là nhữngcuốn sách nằm trong danh mục sách “best seller” (bán chạy nhất/được tiêu thụnhiều nhất) hay “best selling author” (tác giả có sách bán chạy nhất) Danhmục best seller thường được tính trong thời hạn một tuần - khoảng thời giankhá ngắn Có những cuốn sách chỉ nằm trong danh mục một lần nhưng cũng

đã trở thành best seller Cũng có những cuốn sách liên tục nhiều tuần nằmtrong danh sách Đối với những danh mục sách này, nhà xuất bản sẽ lên kếhoạch đánh giá giá trị văn hóa của từng cuốn Đặc biệt, khi đã lựa chọn sáchtrong danh mục này, nhà xuất bản đã có thể tiết kiệm được một khoản chi phíkhi phát hành sách, bởi cuốn sách đó đã được tiếng là sách bán chạy nhất nên

đã thu hút được phần nào sự quan tâm từ độc giả Tiêu biểu như : Bộ tiểuthuyết về lực lượng Sigma khá nổi tiếng ở Mỹ, tại thời điểm năm 2008, James

Rollins đã viết năm cuốn về bộ tiểu thuyết này và đều bán rất chạy : “ Trật tự đen”, “Lối vào địa ngục”, “Địa đồ di cốt”, “Bão cát” và “Nhà tiên tri cuối cùng” Đánh giá được bộ tiểu thuyết có tiềm năng này, nhà xuất bản đã xây

dựng kế hoạch đề tài để mua bản quyền xuất bản Hay một loạt các cuốn sáchkhác cũng nằm trong danh mục best seller được nhà xuất bản lựa chọn như:

“Miền đất ấy” ( Antônio), “ Những cuộc phiêu lưu của Jamil” ( Mohammed Umar), “ Vụ án Moncada” ( Marts Rojas)… Việc lựa chọn trong danh mục

sách best seller cũng góp một phần giúp cho việc đem lại hiệu quả xuất bảnsách văn học nước ngoài cao hơn

- Thứ hai, sách có tiền mua bản quyền dưới 1.000USD Sở dĩ tiền

mua bản quyền của Việt Nam thấp hơn các nước bạn là do thị trường đọc củanước ta còn yếu Do kinh phí có hạn nên ban viên tập cũng như nhà xuất bảnthường mua những cuốn sách có giá bản quyền dưới 1.000 USD Đây là điều

mà các biên tập viên rất linh hoạt Trong cơ chế thị trường như hiện nay cũngnhư đặc thù về văn hóa đọc ở nước ta còn chưa cao, việc mua những tác phẩm

có giá bản quyền cao sẽ làm cho giá sách dịch xuất bản ở Việt Nam bị đội lênrất cao Tính toán đến chi phí, giá thành xuất bản phẩm nên các biên tập viênchủ động sáng tạo trong việc mua những cuốn sách có giá bản quyền thấp.Giá bản quyền thấp nhưng không có nghĩa là giá trị của sách cũng thấp Việclựa chọn sách có giá bản quyền thấp nhưng giá trị nhân văn xã hội thì vẫn

phải được xem là yếu tố tiên quyết khi lựa chọn sách Ví dụ như: cuốn “ Trật

tự đen”, “ Lối vào địa ngục”, “ Địa đồ di cốt” được mua với giá 650 USD, cuốn “ Miền đất ấy” được mua với giá 400 USD, …

- Thứ ba, chú trọng những cuốn sách có quan hệ hợp tác song

phương, sách xin được hỗ trợ Nhà xuất bản Văn học xuất bản một số lượnglớn các tác phẩm của các nước Anh, Pháp , Mỹ… Vừa chịu trách nhiệm xuấtbản vừa đảm bảo việc thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị trong hợp tác xuất bảnnhững xuất bản phẩm có giá trị văn hóa nhằm quảng bá văn hóa nước bạn tớisâu rộng bạn đọc ở các quốc gia khác nhau trên thế giới Đặc biệt trong cơ chếthị trường như hiện nay, việc xin hỗ trợ trong các dự án xuất bản cũng khôngcòn là điều xa lạ đối với nhà xuất bản Đối với những cuốn sách có giá bảnquyền cao nhưng lại có giá trị nhân văn lớn, những cuốn sách khó khăn trongviệc liên hệ tác giả để mua bản quyền thì nhà xuất bản sẽ nhờ đến sự hỗ trợcủa Bộ Ngoại giao trong khuôn khổ chương trình hợp tác xuất bản Có thể kể

đến một số cuốn sách như: Cuốn “ Bà lão cháo đậu đỏ và con hổ” ( của tác

giả Choi Dae In) được xuất bản với sự tài trợ của Viện Dịch thuật Văn học

Hàn Quốc, cuốn “ Miền đất ấy” được xuất bản với sự giúp đỡ của Bộ Văn

hóa Brasil, Quỹ thư viện quốc gia và Đại sứ quán Cộng hòa Liên Bang Brasil;

cuốn “ Ông hoàng xứ Kahel” được xuất bản với sự giúp đỡ của Bộ Ngoại

giao và châu Âu Pháp trong khuôn khổ chương trình hỗ trợ xuất bản,…

- Thứ tư, sách phải phù hợp với nhu cầu bạn đọc nhưng cũng phải phù

hợp với tôn chỉ, mục tiêu của nhà xuất bản Sách được xuất bản phải đáp ứngđược nhu cầu của bạn đọc thì mới có thể đẩy mạnh lượng tiêu thụ, nâng caohiệu quả kinh tế Là một trong những tiêu chí quan trọng trong lựa chọn sách

để dịch, biên tập viên Nhà xuất bản Văn học hết sức coi trọng nhu cầu củađộc giả, tìm hiểu nhu cầu của bạn đọc thông qua những cuộc khảo sát nhỏ,thông qua những nhu cầu đọc của bạn bè mà tìm ra những tác phẩm phù hợpvới nhu cầu của thị trường Tuy nhiên, việc tìm sách đó cần gắn liền với tônchỉ, chức năng của nhà xuất bản để tránh cho hoạt động của nhà xuất bản đichệch hướng, sai tôn chỉ, mục tiêu Và thực tế đã chứng minh, sách văn học

dịch của Nhà xuất bản Văn học luôn được bạn đọc khắp nơi ủng hộ và trởthành địa chỉ tin cậy mỗi khi tìm đến sách văn học dịch của nhiều độc giả.

- 2.1.2 Nguồn tìm đề tài

Do đặc thù là sách văn học nước ngoài nên công tác mua bản quyềnkhá khó khăn, việc trao đổi, thương lượng giá bản quyền diễn ra cũng khá lâunên nguồn bản thảo chủ yếu đến từ hai nguồn chủ yếu, đó là: Nhà xuất bản tự

tổ chức bản thảo, lên kế hoạch mua bản quyền, thuê dịch giả dịch và cho xuấtbản Hoặc là những bản thảo dịch do các dối tác liên kết xuất bản mang tớinhà xuất bản

Đối với những cuốn sách do nhà xuất bản tự tổ chức, biên tập viên sẽchủ động tìm kiếm nguồn sách văn học trên các trang mạng, trên các bảng xếp

hạng về mức độ tiêu thụ xuất bản phẩm như: “New York Times Best Seller”,

“International Best Seller” hay “Best Selling Author”…Việc tìm kiếm nguồn

sách trên mạng, trong các danh mục trên sẽ giúp cho các biên tập viên tìm ranhững cuốn sách, những đề tài hay, thực sự có giá trị

Biên tập viên cũng tìm ra những cuốn sách có giá trị nhờ vào uy tín vàmức độ thân quen với các hãng bản quyền Thông thường, khi đã làm việc vàtrở nên quen biết với một số hãng bản quyền, họ sẽ gửi cho các biên tập viênmột danh sách về các mảng sách hay, tóm tắt nội dung ngắn một số tác phẩmrồi đưa ra một số gợi ý cho biên tập viên về một số cuốn sách mà họ thực sựcho là có giá trị, đáng để mua bản quyền và cho xuất bản

Ngoài ra, để có nhiều đề tài hay, biên tập viên nhà xuất bản cần phảinắm vững tất cả những thông tin về thời sự văn học thế giới, các cuộc thi sángtác truyện, tiểu thuyết, đặc biệt là các giải thưởng văn học nghệ thuật diễn ra

ở nhiều nước trên thế giới Chính nhờ những thông tin cập nhật nhanh chóng

đó, biên tập viên mới có thể tìm hiểu và tiếp cận đến tác phẩm một cáchnhanh nhất, tránh tình trạng các nhà xuất bản khác cũng “tranh giành” tácphẩm Bởi vậy, yếu tố năng động sáng tạo của biên tập viên cũng hết sứcquan trọng

Đối với những bản thảo liên kết xuất bản, việc khai thác đề tài, bảnthảo sẽ do bên đối tác thực hiện Nhà xuất bản sẽ chịu trách nhiệm về việcbiên tập nội dung và cấp giấy phép xuất bản cho những cuốn sách đó Do đó,

có thể thấy rằng, số lượng kế hoạch đề tài chuẩn bị từ năm trước đã ít đi hẳn,hầu hết là những kế hoạch đột xuất

Hình 2 Biểu đồ so sánh kế hoạch đề tài năm trước và kế hoạch đề tài đột xuất

tại Nhà xuất bản Văn học

( Nguồn: Báo cáo hoạt động xuất bản năm 2008, 2009, 2010, 2011, 2012 )

Như vậy để đáp ứng được tính thời sự, nâng cao tính cạnh tranh trên thịtrường, kế hoạch đề tài của nhà xuất bản đã chuyển dần sang những kế hoạchđột xuất Điều đó cho thấy, ban biên tập cũng như lãnh đạo nhà xuất bản rấtlinh hoạt chủ động trong việc điều hành hoạt động xuất bản để phù hợp hơnvới cơ chế thị trường như hiện nay

2.1.3 Liên hệ tác giả và mua bản quyền tác phẩm

Đối với sách dịch nói chung và sách văn học dịch nói riêng, bản quyềntác phẩm đặc biệt được coi trọng Đặc biệt, từ sau khi nước ta gia nhập Côngước Bern năm 2004 việc tiến hành mua bản quyền cũng được coi trọng vàthực hiện nghiêm túc hơn Mọi tác phẩm văn học nước ngoài in ấn đều phải

có sự chấp thuận của tác giả, chủ sở hữu tác phẩm Tuy nhiên, điều đó cũnggây ra những khó khăn nhất định cho nhà xuất bản bởi việc liên lạc được vớitác giả, với chủ sở hữu tác phẩm để nhận được trả lời cũng không hề dễ.

Hiện nay, ở Nhà xuất bản Văn học đã có phòng tác quyền và thươnghiệu Mọi giao dịch, hoat động mua bán bản quyền đều được giao cho biêntập viên Trịnh Thị Diệu của Ban biên tập sách Văn học nước ngoài phụ trách.Tuy nhiên, công tác mua bản quyền tại Nhà xuất bản diễn ra vẫn còn rấtchậm, gặp nhiều khó khăn

Theo như quy trình để mua được bản quyền tác phẩm từ tác giả hay chủ

sở hữu, biên tập viên sẽ kiểm tra xem bản quyền tác phẩm đó đã được bán chocác đơn vị xuất bản nào hay chưa để đánh giá bản quyền, tránh tình trạngnhiều đơn vị cùng liên hệ sẽ rất dễ khiến cho giá bản quyền bị đẩy lên cao.Sau khi đã xác định được vấn đề này cùng với việc đánh giá giá trị của đề tài,biên tập viên sẽ đề xuất ý kiến với nhà xuất bản để mua bản quyền cuốn sách

đó Khi đã được Ban Giám đốc chấp thuận đề xuất trên, biên tập viên TrịnhThị Diệu sẽ là người trực tiếp liên hệ với tác giả hoặc cơ quan sở hữu tácphẩm đó thông qua thư điện tử hoặc gọi điện trực tiếp để ngỏ ý với tác giả

Theo như biên tập viên Trịnh Thị Diệu, việc liên hệ với tác giả và nhậnđược thư trả lời sẽ rất lâu Đối với các tác phẩm ở các nước Anh, Pháp, Mỹ đãđược ủy quyền sẽ có đại điện của họ ở nước Thái Lan Nếu liên lạc thì sẽ liênlạc với trực tiếp với đại diện đó Thời gian chờ đợi có thể từ 1 đến 2 tháng.Còn đối với các tác phẩm chưa được ủy quyền, biên tập viên sẽ liên lạc trựctiếp với tác giả, đặt vấn đề mua bản quyền

Sau khi đã nhận được thư trả lời từ phía tác giả, hai bên sẽ tiến hànhthương lượng, thỏa thuận biên tập viên sẽ cung cấp những thông tin về nhàxuất bản, thông tin chi tiết về kế hoạch xuất bản cuốn sách mua bản quyền:Tên của tác phẩm mà nhà xuất bản muốn xuất bản, tác giả của tác phẩm mànhà xuất bản muốn xuất bản, mã số sách quốc tế (ISBN) của tác phẩm mànhà xuất bản muốn xuất bản Bên tác giả hoặc đại diện ủy quyền sẽ xem xét

những thông tin trên và sẽ đưa ra quyết định xem có quyết định bán bảnquyền cho nhà xuất bản hay không Mua bản quyền thành công hay khôngcũng do sự năng động, khả năng khéo léo và việc xây dựng kế hoạch chi tiếtcho việc xuất bản cuốn sách Thông tin càng chi tiết thì càng tạo ra sự tin cậy

và thể hiện sự cầu thị đối với tác giả Sau khi xem xét tất cả các thông tintrên, bên tác giả sẽ có câu trả lời đối với tác giả Nếu chấp thuận, hai bên sẽtiến hành thương lượng giá bản quyền và những điều khoản có trong hợpđồng mua bản quyền Việc thương lượng này diễn ra cũng rất lâu bởi biêntập viên phải làm sao để thương lượng được giá bản quyền thấp nhất có thể.Khi đã thống nhất được hợp đồng và giá bản quyền, biên tập viên Trịnh ThịDiệu sẽ báo cáo với Giám đốc để phê duyệt và thực hiện ký kết hợp đồng

Có thể kể đến một số cuốn sách biên tập viên Trịnh Thị Diệu giao dịch

mua bản quyền như: cuốn “ Trật tự đen” với giá 660 USD, “ Miền đất ấy”

với giá 400 USD,… Đặc biệt, việc soạn thảo các điều khoản có trong hợpđồng mua bản quyền rất quan trọng bởi đó là văn bản có tính chất pháp lý,ràng buộc quyền và trách nhiệm giữa hai bên, buộc hai bên phải tuân thủ theo

Tiêu biểu như trong hợp đồng bản quyền cuốn “Miền đất ấy” gồm tất cả 20

điều khoản:

1 Xem xét các khoản thanh toán và tài trợ, chủ sở hữu cho phép nhà xuất bản sử dụng giấy phép độc quyền để xuất bản tác phẩm trên giấy bằng tiếng Việt trên cả vùng lãnh thổ Giấy phép này được giới hạn quyền xuất bản bằng tiếng Việt trong khoảng thời gian 7 năm kể từ khi ký hợp đồng này Nhà xuất bản có quyền gia hạn hợp đồng này với những điều khoản thuận lợi hơn.

2 Nhà xuất bản không làm thay đổi nội dung hoặc tiêu đề tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào mà không có sự đồng ý bằng văn bản của chủ sở hữu Nhà xuất bản cam kết dịch và in tác phẩm với chất lượng tốt nhất phù hợp với các điều khoản của hợp đồng này Trừ trường hợp nhà xuất bản gặp hạn chế bởi chiến tranh, bãi công hoặc các vấn đề lớn nằm ngoài tầm kiểm soát của họ.

3 Nhà xuất bản trả tiền bản quyền sở hữu 6% (sáu phần trăm) trên tổng số thu nhập từ lượng bản in.

Theo đó, nhà xuất bản phải trả cho chủ sở hữu: 400 USD để ký kết hợp đồng này.

Nhà xuất bản sẽ thanh toán tiền cho chủ sở hữu theo quy định tại khoản 4 của hợp đồng này.

4 Tất cả các báo cáo và các khoản thanh toán sẽ được chuyển cho Stéphane Chao Agencia Literária Stéphane Chao Agencia Literária có trách nhiệm chuyển khoản tiền này tới tác giả Antônio.

5 Trong trường hợp của cuốn sách được bán với giá đặc biệt cho các cơ quan chính phủ, các tổ chức, các nhóm công chúng hoặc những người khác, cũng như trong trường hợp là số xuất bản đặc biệt hoặc đồng phiên bản với bất kỳ cơ quan thì giá thỏa thuận là đặc biệt, tỷ lệ phần trăm được dựa trên giá đặc biệt Trong trường hợp của cuốn sách bán ra nước ngoài, nó sẽ được dựa trên các giá trị FOB nhận bởi các nhà xuất bản được tính theo tỷ giá hối đoái theo ngày trong hóa đơn.

6 Trong vòng 18 tháng kể từ ngày ký hợp đồng này, nhà xuất bản đồng ý xuất bản tác phẩm Nếu nhà xuất bản không thực hiện theo các điều khoản ghi trong hợp đồng thì thỏa thuận tự động chấm dứt và tất cả các quyền bản quyền được trao cho nhà xuất bản sẽ bị thu hồi mà không cần văn bản, các khoản tiền đã thanh toán không trả lại cho nhà xuất bản.

7 Nhà xuất bản cam kết rằng tên của tác giả được xuất hiện nổi bật trên các trang tiêu đề, gáy sách và bìa của từng bản sao của bản dịch và trên mặt sau của trang bìa cũng sẽ xuất hiện các thông tin: năm nắm giữ bản quyền, Antônio Torres, thông qua Agência Literária Stéphane Chao Nhà xuất bản sẽ có thông báo bản quyền của các văn bản dịch.

8 Nhà xuất bản có trách nhiệm thông báo cho chủ sở hữu ngày công bố tác phẩm cụ thể, số trang chính xác của mỗi bản in, giá bán lẻ của nhà xuất bản Trong mỗi số xuất bản, nhà xuất bản phải gửi 10 bản sách đã dịch cho chủ sở hữu.

9 Chủ sở hữu có quyền mua thêm bản dịchcủa tác phẩm từ nhà xuất bản với giá thấp nhất tại thời điểm nhà xuất bản bán ra các bản in với mục đích thương mại.

10 Nhà xuất bản cam kết giữ đúng số bản in và giá bán lẻ cuốn sách và nộp bản sao báo cáo bán hàng cho chủ sở hữu Nhà xuất bản đồng ý cho chủ sở hữu kiểm tra số sách in và giá bán lẻ vào ngày 31 tháng 12 hằng năm, hoàn thành trong vòng 90 ngày Nhà xuất bản cũng đồng ý cho phép chủ sở hữu hoặc đại diện ủy quyền của mình kiểm tra cuốn sách.

11 Nếu bất cứ lúc nào kể từ ngày công bố lần đầu tác phẩm khi được in xong và trong vòng ba mươi (30) ngày kể từ ngày nhận được thông báo bằng văn bản của chủ sở hữu cho biết rằng ông sẽ đưa ra một hình thức mới của các tác phẩm trong vòng sáu tháng, nhà xuất bản không hoàn thành thì sau đó tất cả các quyền được cấp cho các nhà xuất bản theo thỏa thuận này sẽ chấm dứt và trở lại với các chủ sở hữu mà không có thông báo hay thủ tục

12 Trên bất kỳ bản được tái bản nào, nhà xuất bản phải trả cho chủ sở hữu 4% (bốn phần trăm) giá bán ghi trên sách cho bản quyền tác phẩm Số sách tái bản còn lại se được bán trong 3 năm kể từ ngày xuất bản đầu tiên Nhà xuất bản cũng

sẽ không trả nhuận bút cho bản thảo đã được bán với giá thấp hơn giá thành Khi tái bản tác phẩm, nhà xuất bản có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho chủ sở hữu.

13 Nhà xuất bản không được chuyển nhượng giấy phép bản quyền này, cũng như không được sử dụng tác phẩm cho những mục đích khác xuất bản mà không có

sự cho phép bằng văn bản của chủ sở hữu Trong trường hợp nhà xuất bản bị vỡ

nợ, phá sản, hoặc không thể đáp ứng các nghĩa vụ của mình, dù tự nguyện hoặc chấp hành theo quyết định của toà án, các tài liệu này sẽ tự động và ngay lập tức chấm dứt Điều này không ảnh hưởng đến những khoản tiền nhà xuất bản đã thanh toán cho chủ sở hữu trước đó.

14 Hai bên cùng hiểu và đồng ý rằng tất cả các điều khoản trên đều được thừa nhận sự tồn tại bây giờ và kể cả sau này đều thuộc về các chủ sở hữu sử dụng

15 Trong trường hợp quyền tác giả của tác phẩm bị vi phạm trong phạm vi lãnh thổ, nhà xuất bản phải thực hiện các bước cần thiết để hạn chế vi phạm trong trường nhà xuất bản có trách nhiệm thu thập các thiệt hại Nhà xuất bản cũng phải trả cho các chủ sở hữu một nửa trong tổng số tất cả các khoản tiền thu thập được

sau khi đã khấu trừ các chi phí pháp lý và án phí Chủ sở hữu có quyền lựa chọn

và tham gia với nhà xuất bản trong việc hạn chế vi phạm.

16 Hợp đồng này được lập theo quy định của pháp luật Brazil Bất kỳ khiếu nại, tranh chấp nào phát sinh hoặc liên quan đến hợp đồng sẽ được giải quyết bởi Tóa án Rio de Janeiro Và phán quyết của Tòa án Rio de Janeiro sẽ được chấp nhận ở bất kì tòa án nào.

17 Thỏa thuận này sẽ có hiệu lực bắt buộc và đảm bảo lợi ích của các cá nhân đại diện chủ sở hữu (người thừa kế) và được chuyển nhượng

18 Hợp đồng này sẽ không hợp lệ nếu không có chữ ký của cả hai bên là chủ

sở hữu và nhà xuất bản trong vòng 30 ngày kể từ ngày ghi trên biên bản của hợp đồng này.

19 Nếu vì bất cứ sắc lệnh, pháp luật hoặc quy định bất kỳ cơ quan chính phủ, các nhà xuất bản bị ngăn cản việc trả tiền bản quyền, ông sẽ giữ tiền bản quyền đó trong một tài khoản ngân hàng riêng bố trí theo hướng chủ động và chuyển tiền gửi phiếu hoặc biên lai ngân hàng Nếu nhà xuất bản chậm trễ trong việc thanh toán các khoản tiền cho chủ sở hữu (trừ lí do liên quan đến pháp luật nhà nước) thì khoản tiền đó sẽ phải trả theo tỷ giá hiện hành tại thời điểm thanh toán.

20 Hợp đồng này không được phép sửa đổi, thay đổi, hủy bỏ, chấm dứt ngoại trừ việc có một thỏa thuận mới bằng văn bản có chữ ký của cả hai bên là chủ

quyền là 6% tổng doanh thu từ lượng bạn in… Đó là khoảng giới hạn để nhàxuất bản có thể mua bản quyền cũng như có chi phí để trả cho tác giả