Dạy học ngành công nghệ kỹ thuật cơ điện tử dựa vào dự án ở trường đại học sư phạm kỹ thuật (tt)

Dạy học dựa vào dự án DVDA là một chiến lược dạy học có nhiều ưu điểm trong việc phát hiện, nhận diện sự giao thoa giữa các lĩnh vực liên môn, liên ngành, đặc biệt là thúc đẩy việc gắn k

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

Công trình được hoàn thành tại: Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Trần Quốc Thành

TS Lương Việt Thái

Phản biện 1: GS.TS Phạm Hồng Quang

Phản biện 2: TS Vũ Xuân Hùng

Phản biện 3: PGS.TS Nguyễn Tiến Hùng

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Viện họp tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, 101 Trần Hưng Đạo, Hà Nội

Vào hồi giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện Viện Khoa chọ Giáo dục Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 đã chỉ rõ [11]: Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực

tự học của người học; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học, đến năm

2015, 100% giảng viên đại học, cao đẳng và đến năm 2020, 100% giáo viên giáo dục chuyên nghiệp và phổ thông có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học, biên soạn và sử dụng giáo trình, sách giáo khoa điện tử

Hệ thống các cơ sở đào tạo sư phạm kỹ thuật (SPKT) ở nước ta có lịch sử hình thành khá sớm, trải qua gần 50 năm phát triển và trưởng thành, hầu hết các trường đã có những bước phát triển vượt bậc cả về quy mô và chất lượng Từ những ngày đầu mới thành lập, với nhiệm vụ chính là đào tạo kỹ thuật viên và giáo viên dạy nghề, đến nay cả nước có hơn 10 Cơ sở đào tạo chuyên sâu về SPKT với nhiều loại hình đào tạo, đa ngành, đa lĩnh vực,

đa cấp trình độ, trong đó nhiều cơ sở đã trở thành nơi đào tạo uy tín, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho các khu công nghiệp, khu chế xuất, đặc biệt là cung cấp đội ngũ giáo viên, giảng viên(GV) dạy nghề chất lượng cao cho các cơ sở đào tạo nghề

Dạy học dựa vào dự án (DVDA) là một chiến lược dạy học có nhiều ưu điểm trong việc phát hiện, nhận diện sự giao thoa giữa các lĩnh vực liên môn, liên ngành, đặc biệt là thúc đẩy việc gắn kết lý thuyết với thực hành,

tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, phát huy năng lực làm việc tự lực, sáng tạo, giải quyết các vấn đề phức hợp, tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng tác của người học Hiện nay, dạy học DVDA được sử dụng rộng rãi trong các cơ sở giáo dục đại học trên thế giới, đặc biệt ở những nước phát triển Việc vận dụng dạy học DVDA vào đào tạo ngành công nghệ kỹ thuật (CNKT) Cơ điện tử có nhiều điểm rất thích hợp Nhưng cho đến nay, lý luận về dạy học DVDA vẫn chưa được chú ý nhiều trong lý luận dạy học đại học nói chung và đào tạo kỹ

sư ngành CNKT Cơ điện tử nói riêng ở Việt Nam Dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA nhằm xây dựng những cơ sở lý luận bước đầu cho việc vận dụng dạy học DVDA trong đào tạo Kỹ sư CNKT Cơ điện tử, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo

Tuy nhiên, phương pháp dạy học các bộ môn kỹ thuật công nghệ nói chung và lĩnh vực công nghệ

kỹ thuật cơ điện tử nói riêng hiện nay ở các cơ sở đào tạo đại học vẫn mang nặng tính thông báo - tái hiện Thực trạng dạy học CTĐT ngành CNKT Cơ điện tử ở các cơ sở đào tạo đại học còn nhiều vấn đề cần giải quyết Dạy học CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học SPKT là một chiến lược dạy học có hiệu quả cho những vấn đề trên

Chính vì lý do đã trình bày ở trên, tác giả lựa chọn nghiên cứu “Dạy học ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ

điện tử dựa vào dự án ở trường đại học Sư phạm kỹ thuật”

2 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế hệ thống các DAHT, xây dựng tiến trình và các biện pháp dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học SPKT nhằm nâng cao tính tích cực, chủ động và sáng tạo của SV trong học tập, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học

3 Khách thể, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học chương trình đào tạo (CTĐT) ngành CNKT Cơ điện tử ở trường đại học SPKT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Mối quan hệ giữa nội dung CTĐT ngành CNKT Cơ điện tử và Dạy học dựa vào dự án

học chính quy trường đại học SPKT; Tiến hành khảo sát thực trạng dạy học ngành CNKT Cơ điện tử tại một

số trường đại học SPKT; Tổ chức thực nghiệm sư phạm tại Khoa Cơ khí, Trường Đại học SPKT Hưng Yên

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng quy trình và thiết kế được hệ thống các DAHT tốt đồng thời vận dụng các nguyên tắc, phương pháp tổ chức và tiến trình dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học SPKT thì sẽ đạt được một số kết quả sau:

Việc tổ chức dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA là khả thi và phù hợp với nội dung CTĐT, khung thời gian học, cơ sở vật chất và trang thiết bị, trình độ và kinh nghiệm của của GV và sự tiếp thu SV

Việc tổ chức dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA có hiệu quả hơn so với các PPDH thông thường (tăng cường được tính tích cực, chủ động, hợp tác, sáng tạo của SV trong học tập và hình thành được năng lực thực hiện các công việc cho SV ) qua đó góp phần nâng cao được chất lượng đào tạo SV ngành CNKT Cơ điện tử

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

 Xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA

 Đề xuất các nguyên tắc, phương pháp (PP) tổ chức và quy trình thực hiện dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA

 Xây dựng tiến trình dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA và tổ chức dạy học DVDA tổ hợp liên học phần: Kỹ thuận điện tử; Cơ sở thiết kế máy; Vi điều khiển; Robot công nghiệp

 Thực nghiệm sư phạm Tổ chức dạy học DVDA tổ hợp liên học phần (KTĐT; CSTKM; VĐK; RCN) ở Trường Đại học SPKT Hưng Yên

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp luận

6.1.1 Tiếp cận lịch sử và logic học

Kế thừa những tư tưởng, cơ sở khoa học của các nghiên cứu qua từng giai đoạn lịch sử có liên quan đến dạy học dựa vào dự án trong mọi lĩnh vực Hệ thống hóa quá trình hình thành và phát triển của dạy học dựa vào dự

án, xem xét vai trò của dạy học dựa vào dự án trong hệ thống các phương thức và phương pháp dạy học khác

Đồng thời nghiên cứu tổng quát về dạy học DVDA để làm lộ bản chất, tính tất yếu, quy luật vận động và phát triển khách quan của việc vận dụng dạy học DVDA vào dạy học đại học

6.1.2 Tiếp cận hệ thống

Vận dụng tiếp cận hệ thống, tác giả xem xét quá trình dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA là một bộ phận hợp thành của quá trình dạy học trong nhà trường Vì vậy, cần nghiên cứu quá trình này trong mối quan hệ với các bộ phận, các yếu tố khác của quá trình dạy học, đồng thời tính đến các điều kiện khách quan và chủ quan của nó Hiệu quả của dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA chịu ảnh hưởng của các yếu tố của quá trình dạy học và nó ảnh hưởng tới việc nâng cao kết quả đào tạo

6.1.3 Tiếp cận năng lực đầu ra

Tổ chức dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học SPKT hướng tới việc nâng cao năng lực đầu ra: năng lực thực hiện thành thạo các công việc của nghề để sau khi tốt nghiệp, SV có nhiều cơ hội để tìm được việc làm sau tốt nghiệp Để làm được điều này, trong quá trình khảo sát, xây dựng và tổ chức thực hiện đề tài, tác giả luôn bám sát thực tế của các doanh nghiệp có liên quan đến lĩnh vực công nghệ Cơ điện tử, nhằm đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động

phát từ những yêu cầu của thực tế đời sống, bám sát thực tiễn và phục vụ cho sự phát triển của xã hội Thông qua việc thực hiện các DAHT, SV được trải nghiệm thực tế, tiếp cận với thế giới công nghệ và việc làm ngay trong thời gian học tập ở trường, giúp họ tiệm cận hơn với yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp sau khi tốt nghiệp

6.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

Các phương pháp nghiên cứu lý luận

Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: phương pháp điều tra, phương pháp chuyên gia, phương pháp đàm thoại, phương pháp quan sát sư phạm

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành dạy học DVDA tổ hợp liên học phần (KTĐT; CSTKM; VĐK; RCN) tại Trường Đại học SPKT Hưng Yên nhằm khẳng định tính khả thi và hiệu quả của tiến trình dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA đã xây dựng (so sánh với quá trình dạy học học thông thường.)

6.4 Thống kê và xử lý số liệu: Thu nhận thông tin và xử lý bằng các phần mềm chuyên dụng

7 Luận điểm bảo vệ

Dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA quan trọng là xây dựng được tiến trình dạy học DVDA phù hợp với nội dung CTĐT sinh viên ngành CNKT Cơ điện tử thì dễ đạt chuẩn đầu ra một cách tốt hơn;

Phân tích và khai thác các thế mạnh của CTĐT ngành CNKT Cơ điện tử (có sự giao thoa giữa cơ khí và điện tử, tin học ) để thiết kế hệ thống các DAHT là khả thi trong đào tạo SV ngành CNKT Cơ điện tử;

Dạy học ngành CNKT Cơ điện tử có nhiều điểm tương đồng với dạy học DVDA trên các mặt dạy học tích cực như: tính tích hợp giữa lý thuyết và thực hành, dạy học liên môn, liên lĩnh vực, thực hiện với tiến trình và có sản phẩm đầu ra cụ thể Bởi vậy, dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA là phù hợp và sẽ phát triển kỹ năng học tập hợp tác cho SV trong quá trình học tập và nâng cao được chất lượng học tập của họ

8 Những đóng góp mới của luận án

8.1 Về mặt lý luận

Trên cơ sở kế thừa quan điểm của các tác giả đi trước, luận án đã xác định được cơ sở khoa học về bản chất của dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA, các mô hình dạy học DVDA trong giáo dục Xây dựng khung lý thuyết với những quan điểm khoa học về quy trình thực hiện DAHT, quy trình đánh giá trong dạy học ngành CNKT

Cơ điện tử DVDA và thiết kế tiến trình dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA theo 5 giai đoạn Ngoài ra, đã phân tích khung CTĐT ngành CNKT Cơ điện tử phù hợp với dạy học DVDA nhằm hướng đến chuẩn năng lực dành cho

Kỹ sư chất lượng cao;

Phát hiện được sự phù hợp giữa dạy học DVDA với đặc điểm của CTĐT ngành CNKT Cơ điện tử ở trường đại học SPKT;

Đề xuất được nguyên tắc, tiến trình và kỹ thuật để dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học SPKT;

Đề xuất được các tiêu chí để lựa chọn nội dung và phương pháp tổ chức thực hiện dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học SPKT;

Xây dựng bộ công cụ đánh giá trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học SPKT

8.2 Về mặt thực tiễn

Qua khảo sát thực tế, tác giả đã bước đầu phác họa bức tranh chung về thực trạng dạy học DVDA trong đào tạo SV ngành CNKT Cơ điện tử trên một số bình diện như: chưa đạt được hiệu quả như mong muốn, chưa nghiên cứu sâu về đặc điểm của GV còn gặp trở ngại trong dạy học DVDA, khả năng vận dụng và thay đổi thói quen

cũ là những rào cản trong đổi mới PPDH ở các trường;

Đề xuất các định hướng, xây dựng các nguyên tắc và tiến trình dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA, trong đó chỉ rõ các biện pháp và kỹ thuật dạy học từ thiết kế đến thực hiện Dựa trên cơ sở phân tích đặc điểm của

SV và CTĐT ngành CNKT Cơ điện tử để xác định dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA được tổ chức cụ thể với tổ hợp liên học phần (KTĐT, CSTKM, VĐK, RCN) là khả thi, và mang lại nhiều hiệu quả thiết thực

9 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và phụ lục, luận án gồm ba chương, bao gồm:

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của dạy học ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử dựa vào dự án

ở trường đại học Sư phạm kỹ thuật

Chương 2 Đề xuất tổ chức dạy học ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử dựa vào dự án ở trường đại

học Sư phạm kỹ thuật

Chương 3 Tổ chức thực nghiệm Sư phạm

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC

NGÀNH CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ ĐIỆN TỬ DỰA VÀO DỰ ÁN Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT 1.1 Tổng quan các vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài

1.1.1 Lịch sử dạy học dựa vào dự án

Trên thế giới, khái niệm Project từ lâu đã được sử dụng trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo Có nhiều cách khác nhau giải thích về nguồn gốc của dạy học DVDA Những nghiên cứu mới đây chứng tỏ rằng khái niệm Project được sử dụng ở Ý và Pháp từ đầu thế kỷ XVIII Từ đó tư tưởng dạy học DVDA được lan rộng sang Đức

và một số nước châu Âu khác vào những năm của cuối thế kỷ XIX được thực hiện ở Mỹ, có thể khái quát sự hình thành và phát triển của dạy học dựa vào dự án thông qua nghiên cứu ở các giai đoạn như sau:

 Từ năm 1590-1765: Sự khởi đầu của dạy học như làm việc theo dự án tại các trường kiến trúc ở châu Âu

 Từ năm 1765-1880: Dạy học DVDA được xem như là một phương pháp giảng dạy thường xuyên ở Mỹ

 Từ năm 1880-1915: Dạy học DVDA chính thức được sử dụng nhiều trong giáo dục nghề nghiệp và trong trường phổ thông công cộng

 Từ năm 1915- 1965: Dạy học DVDA từ Mỹ được phổ biết “quay trở lại” khắp các nước ở châu Âu

 Từ năm 1965 đến nay: Đánh giá lại tác động của dạy học DVDA và làn sóng phổ biến dạy học DVDA tại các nước đang phát triển

1.1.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Quá trình phân tích, hệ thống các tài liệu nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước, có thể sắp xếp các nội dung nghiên cứu liên quan đến dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học SPKT theo các vấn đề như sau:

- Các nghiên cứu về lý luận dạy DVDA

- Các nghiên cứu xem dạy học DVDA như là một phương pháp dạy học phức hợp

- Các nghiên cứu xem dạy học DVDA như là một chiến lược dạy học hiện đại

- Các dự án giáo dục có đề cập đến dạy học DVDA

Như vậy, các nghiên cứu trên đây mới chỉ đề cập đến khái niệm, phân loại, ưu nhược điểm của dạy học DVDA, đặc biệt chưa đồng nhất về ngữ, nghĩa tiếng Việt của “phương pháp” “kiểu dạy” hay “chiến lược học tập” Do đó, các nghiên cứu còn phần nào đồng nhất dạy học DVDA với nghiên cứu tình huống, phương pháp nêu vấn đề , cá biệt còn nghi ngại khi sử dụng kiểu dạy này trong dạy học đại học Trong khi đó, Lý luận dạy học hiện đại luôn coi dạy học DVDA là một chiến lược dạy học hiện đại, có một vị thế quan trọng đối với việc giảng dạy đại học đặc biệt là giảng dạy các môn kỹ thuật phức tạp và có tính tích hợp cao (giữa

lý thuyết và thực hành)

Trong một số năm trở lại đây, dạy học DVDA đã được đưa vào sử dụng trong giảng dạy các ngành

Y, Cơ khí, Tự động hóa, Tin học đặc biệt là các ngành Điện, Điện tử Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu để làm rõ và phát triển thêm các vấn đề lý luận về chiến lược dạy học hiện đại này trong dạy học đại học Như vậy, ở Việt Nam hiện nay có một số nghiên cứu, ứng dụng dạy học DVDA, ở hầu hết các lĩnh vực Qua các nghiên cứu, thực nghiệm cho thấy ưu việt của dạy học DVDA, tuy nhiên cũng bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt

về yếu tố thời gian, CTĐT và cơ sở vật chất, cơ sở lý luận về dạy học DVDA cũng chưa thật đầy đủ Đặc biệt trong đào tạo công nghệ kỹ thuật cơ điện tử chưa có nghiên cứu nào đề cập đến dạy học DVDA

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Dự án và dự án học tập

- Dự án: Dự án là bản dự thảo một dự định, một chiến lược, một kế hoạch cần được thực hiện trong

điều kiện thời gian, phương tiện tài chính, nhân lực, vật lực xác định nhằm đạt được mục đích đã đề ra (thường tạo ra sản phẩm hữu dụng)

- Dự án học tập: Dự án học tập là một dự án được thiết kế và thực hiện bởi SV dưới sự hỗ trợ của GV

để thực hiện một nhiệm vụ hoặc Chủ đề của chương trình đào tạo nhằm đạt tới mục đích đào tạo (đạt chuẩn đầu ra) và cao hơn nữa phát triển sản phẩm hữu dụng trong thực tế

1.2.2 Dạy học dựa vào dự án

Dạy học DVDA là chiến lược dạy học hiện đại, trong đó SV thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được

SV thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học DVDA

1.2.3 Dạy học ngành CNKT Cơ điện tử dựa vào dự án

Dạy học CNKT Cơ điện tử DVDA là chiến lược dạy học Cơ điện tử mang tính hiện đại (nhận diện

và thực hiện sự liên môn, liên lĩnh vực, tăng cường tích hợp giữa lý thuyết và thực hành), trong đó SV tiến hành học tập thông qua các dự án học tập, qua đó nhằm giúp SV trải nghiệm công việc, trải nghiệm giá trị

xã hội trong các quan hệ hợp tác, phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp có tính thực tiễn trong lĩnh vực cơ điện tử, nâng cao tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng tác làm việc của SV

1.2.4 Ngành Công nghệ Kỹ thuật Cơ điện tử

Cơ điện tử là sự kết hợp của kỹ thuật cơ khí, kỹ thuật điện tử và kỹ thuật máy tính Đây là ngành rất quan trọng và không thể thiếu trong sự phát triển của khoa học kỹ thuật hiện đại Mục đích của ngành khoa học tổng hợp liên ngành này là nhằm phát triển tối đa tư duy hệ thống trong thiết kế và phát triển sản phẩm

để tạo ra những sản phẩm mới có những tính năng vượt trội Robot chính là một sản phẩm tiêu biểu của ngành CNKT Cơ điện tử

1.2.5 Năng lực thực hiện và giáo dục theo năng lực thực hiện

1.2.5.1 Năng lực thực hiện

Năng lực thực hiện (NLTH) là khả năng thực hiện được các hoạt động (nhiệm vụ, công việc) trong nghề theo tiêu chuẩn đặt ra NLTH được coi như là sự tích hợp của kiến thức – kỹ năng – thái độ làm thành khả năng thực hiện một công việc sản xuất và được thể hiện trong thực tiễn sản xuất Không chỉ là kỹ năng tâm vận động hay là kỹ năng lao động tay chân, nhưng kỹ năng trí tuệ cũng là thành phần kỹ năng tạo nên năng lực thực hiện[9] Chẳng hạn kỹ năng nhận biết, kỹ năng phán đoán, kỹ năng xử lý và giải quyết vấn đề,

kỹ năng ra quyết định v.v Tùy theo loại năng lực cần hình thành mà thành phần kỹ năng được nhận diện có thể khác nhau

Hình 1.1 Các thành tố cấu thành năng lực thực hiện

1.2.5.2 Giáo dục dựa theo năng lực thực hiện

Giáo dục theo năng lực (Competency- based education - CBE) hướng tới việc đo lường chính xác kiến thức, kĩ năng và thái độ của người học sau khi kết thúc mỗi chương trình học Nếu giáo dục truyền thống được coi là giáo dục theo nội dung, kiến thức (content-based education) tập trung vào việc tích lũy kiến thức, nhấn mạnh tới các năng lực nhận thức và việc vận dụng kiến thức tập trung vào việc thực hành kĩ năng chứ không hướng tới việc chứng minh khả năng đạt được Ngoài ra chương trình giảng dạy theo năng lực cũng cho phép người học bỏ qua những module về năng lực mà SV đã nắm vững thông qua kết quả đánh giá trong quá trình học hoặc kết quả đánh giá ban đầu[16]

Hình 1.2 Xây dựng chương trình giảng dạy theo năng lực

Tóm lại, việc phân tích NLTH và Giáo dục theo NLTH sẽ cung cấp được thông tin đa chiều về khả năng sẵn sàng tiếp nhận kiến thức và tiến hành học tập, nghiên cứu một cách chủ động trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA Hơn nữa những năng lực được hình thành trong quá trình dạy học theo NLTH sẽ

là đóng góp thêm lý luận cho việc phát triển dạy học DVDA

1.3 Đặc trưng của dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học SPKT

1.3.1 Bản chất và đặc điểm của dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA

Ngoài các đặc điểm chung của dạy học DVDA thì dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA còn có những nét đặc trưng sau:

- Định hướng thực tiễn và hành động

- Định hướng sản phẩm

- Tăng tính chủ động, tự lực, tích cực của SV

- Cộng tác làm việc theo nhóm

- Tính tích hợp liên môn, liên lĩnh vực và tích hợp giữa lý thuyết và thực hành

- Không thích hợp cho các dự án học tập hoàn toàn là lý thuyết

- Yêu cầu khung thời gian tương đối dài

Bảng 1.1 So sánh tương đối dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA với dạy học CNKT Cơ điện tử theo phương pháp truyền thống Dạy học ngành CNKT Cơ điện tử

theo phương pháp truyền thống

Dạy học ngành CNKT Cơ điện tử

Dựa vào dự án Quan niệm Học là quá trình tiếp thu và lĩnh hội,

qua đó hình thành kiến thức, kĩ năng,

tư tưởng, tình cảm

Học là quá trình kiến tạo; SV tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin,… tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất

chứng minh chân lí của giảng viên

Tổ chức hoạt động nhận thức cho SV Hướng dẫn, tư vấn cho SV cách tìm ra chân lí, tri thức,

xảo Học thường để đối phó với thi cử, sau khi có kết quả học tập, những điều

đã học thường bị bỏ quên hoặc ít dùng đến

Chú trọng hình thành các năng lực (sáng tạo, tư duy, hợp tác,…) dạy phương pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân SV và cho sự phát triển xã hội

viên

Từ nhiều nguồn khác nhau: giáo trình, tài liệu tham khảo, GV, các tài liệu khoa học phù hợp, thí nghiệm, thực tế, đặc biệt là các nguồn tài liệu dạng mở online…: gắn với: (vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu cầu của SV, tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường ứng dụng, những vấn đề

Tóm lại, ngoài những đặc trưng của dạy học DVDA thì dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA còn

có những chú ý đặc thù như tính liên môn, liên ngành, liên lĩnh vực Do vậy, khi tiến hành dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA, GV cần nghiên cứu kỹ những đặc trưng riêng để thiết kế hệ thống DAHT, xây dựng tiến trình dạy học một các hợp lý nhằm khai thác những thế mạnh và khắc phục tối đa những hạn chế của dạy học DVDA Qua đây, chúng ta có thể phân biệt dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA với những PPDH khác, và đây cũng là những đặc điểm nhận diện để xem xét lựa chọn những nội dung phù hợp cho dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA

1.3.2 Phân loại dự án học tập trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA

Căn cứ vào đặc điểm CTĐT ngành CNKT Cơ điện tử thì DAHT được phân loại theo chuyên môn

Cụ thể ở đây là dự án thuộc loại liên môn (ví dụ tổ hợp môn: KTĐT, CSTKM, VĐK, RCN), liên lĩnh vực (Cơ khí, điện tử, tự động hóa, ) Về thời gian là dự án trung hạn (được thực hiện từ 4-3 tháng đến 1 học

kỳ cá biệt có những dự án lên đến gần 1 năm học), do dự án liên môn nên cần có thời gian đủ lớn để tích hợp các liên môn, nhưng cũng không nên kéo dài (lớn hơn 1 năm học) vì sẽ gây ra nhiều trở ngại cho việc

bố trí các môn học khác theo lịch trình chung của toàn khóa

1.3.3 Vai trò của giảng viên và sinh viên trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA

GV (có một GV chính và các GV phụ) trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA luôn giữ vai trò

tư vấn, định hướng, hướng dẫn, đồng hành quản lý, giám sát và đánh giá Còn SV sẽ chủ động tích cực trong mọi hoạt động của toàn bộ tiến trình học tập Ngoài ra việc tự học, tự nghiên cứu và làm việc ngoài giờ lên lớp (học tại nhà) luôn chiếm lượng thời gian lớn, buộc SV phải chủ động hoàn toàn trong mọi nhiệm vụ học tập để đạt mục tiêu học tập

1.3.4 Đánh giá trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA

Việc đánh giá trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA cũng có các đặc điểm, phương pháp, công cụ đánh giá như trong dạy học DVDA thông thường Ngoài ra, cần chú ý thêm về đặc trưng liên môn, liên lĩnh vực của DAHT Cơ điện tử, nên GV (Nhóm GV) phải cùng SV tiến hành xây dựng bộ công cụ đánh giá gồm các tiêu chí cụ thể để tiến hành đánh giá Sau khi có kết quả chung của DAHT, sẽ tiến hành quy đổi sang điểm số cho SV các nhóm và trả kết quả về cho GV phụ trách học phần trong tổ hợp liên môn

1.4 Đặc trưng của SV và chuẩn đầu ra của CTĐT ngành CNKT Cơ điện tử trình độ đại học chính quy ở trường đại học SPKT

1.4.1 Đặc điểm hoạt động nhận thức của sinh viên đại học ngành CNKT Cơ điện tử

Việc phân tích đặc điểm hoạt động nhận thức của SV ngành CNKT Cơ điện tử luôn là vấn đề quan trọng trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA, nhằm chuyển biến vị trí của người học từ thụ động sang chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập Điều này hoàn toàn phù hợp với dạy học DVDA

1.4.2 Năng lực của sinh viên Sư phạm kỹ thuật ngành CNKT Cơ điện tử

Qua phân tích các mô hình nhận thức, năng lực và chuẩn năng lực của tổ chức ABET, tác giả cho rằng, nếu GV&SV thực hiện việc dạy và học một cách hợp lý theo tiến trình dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA thì sẽ góp phần hình thành được các năng lực theo chuẩn quốc tế (chuẩn do các tổ chức quốc tế đề xuất), qua đó giúp SV đạt được một số điểm chung như: có khả năng thiết kế, chế tạo, vận hành, cải tiến và bảo trì các hệ thống thiết bị cơ điện tử trong các qui trình sản xuất và chế tạo của các nhà máy và xí nghiệp; có khả năng thích nghi và áp dụng các công nghệ tiên tiến của khu vực và thế giới nhằm phục vụ sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, nâng cao năng lực tự học và năng lực giao tiếp

1.4.3 Chuẩn đầu ra CTĐT ngành CNKT Cơ điện tử trình độ đại học

Chuẩn đầu ra CTĐT ngành CNKT Cơ điện tử của các trường đại học SPKT đều có những điểm chung thể hiện trên các bình diện sau: Về kiến thức; Về kỹ năng; Về thái độ; Về năng lực tự chủ và trách nhiệm nghề nghiệp; Vị trí làm việc, khả năng học tập nâng cao trình độ sau tốt nghiệp; Minh chứng đạt chuẩn đầu

ra

Sau khi phân tích chuẩn đầu ra ngành CNKT Cơ điện tử của một số trường đại học SPKT, tác giả thấy rằng: Các chuẩn này đặt ra yêu cầu tương đối rộng về kiến thức, kỹ năng, thái độ và đặc biệt là năng lực thật của SV Việc tiếp tục phát triển nền tảng các năng lực này sau khi tốt nghiệp cũng được đề cập đến Điều này rất phù hợp với dạy học DVDA, vì qua dạy học DVDA SV sẽ đạt được chuẩn một cách trọn vẹn thông qua việc thực hiện các DAHT đồng thời tiệm cận hơn với yêu cầu của nơi sử dụng lao động

1.5 Cơ sở triết học và tâm lý học của DH ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học SPKT

Những tri thức lĩnh hội được trong dạy học cũng cần được vận dụng nhằm kiểm nghiệm trong thực tiễn Việc dạy học cần gắn với kinh nghiệm của SV Triết học duy vật biện chứng nhấn mạnh sự thống nhất giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa tư duy và hành động, giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính Đó cũng chính là những cơ sở triết học nhận thức cho dạy học DVDA

1.5.2 Cơ sở tâm lý học

Một trong những cơ sở quan trọng của việc tổ chức quá trình dạy học cũng như việc phát triển các PPDH là các lý thuyết học tập của tâm lý học dạy học Trong quá trình phát triển, có nhiều lý thuyết khác nhau giải thích cơ chế của việc học tập như thuyết hành vi, thuyết nhận thức, thuyết kiến tạo Mỗi lý thuyết học tập đều có những ưu điểm riêng, không có lý thuyết nào có thể phù hợp với mọi mục tiêu và nội dung dạy học Trong đó lý thuyết kiến tạo là một lý thuyết học tập ngày nay đang được sự quan tâm trên phạm vi quốc tế trong lĩnh vực giáo dục Từ lý thuyết kiến tạo có thể rút ra những cơ sở lý thuyết quan trọng cho dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA

Dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA phù hợp với những quan điểm của thuyết kiến tạo Theo đó,

SV làm việc trên cơ sở hoạt động nhóm, cùng nhau giải quyết một nhiệm vụ, vấn đề phức hợp gắn với các tình huống thực tiễn, trong quá trình đó, họ được tạo điều kiện chủ động kiến tạo tri thức thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ của cá nhân và nhiệm vụ chung của nhóm, được tạo điều kiện tham gia cùng quyết định

và tự quyết mục tiêu, nội dung và phương pháp, kế hoạch học tập và làm việc

1.6 Quy trình thiết kế hệ thống các DAHT trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học Sư phạm Kỹ thuật

Việc thiết kế được hệ thống các DAHT trong dạy học DVDA nói chung và dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA nói riêng luôn là yêu cầu có tính bắt buộc và góp phần quyết định sự thành công của dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA Trong luận án này tác giả đề xuất quy trình thiết kế DAHT gồm 6 giai đoạn như sau: (xem sơ đồ1.1)

Sơ đồ1.1 Quy trình thiết kế DAHT trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA

Qua phân tích quy trình thiết kế DAHT ở trên, tác giả thấy rằng: quy trình này áp dụng chung cho việc thiết kế các DAHT trong CTĐT ngành CNKT Cơ điện tử Tuy nhiên, trong thực tế các GV căn cứ vào mục tiêu, nội dung chương trình, yêu cầu cụ thể của từng học phần mà thiết kế DAHT phù hợp

Hình 1.3 Mô hình tìm ý tưởng hình thành DAHT trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA 1.7 Tiến trình dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở trường đại học Sư phạm Kỹ thuật

Dựa vào quy trình thiết kế DAHT, cấu trúc dạy học DVDA và căn cứ đặc thù của CTĐT ngành CNKT

Cơ điện tử trình độ đại học, tiến trình dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA sẽ được thiết kế theo một trình tự nhất định, đảm bảo tính hệ thống, tính kế thừa và phát triển

DAHT trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử

Tác giả cho rằng trong dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA, việc nghiên cứu đề xuất tiến trình tổ chức dạy học theo các giai đoạn như đã phân tích ở trên là cần thiết Tuy nhiên, sự phân chia các giai đoạn trên đây chỉ mang tính chất tương đối Trong thực tế chúng có thể xen kẽ và thâm nhập lẫn nhau Việc tự kiểm tra, điều chỉnh cần được thực hiện trong tất cả các giai đoạn của dự án Với những dạng dự án khác nhau có thể xây dựng cấu trúc chi tiết riêng phù hợp với nhiệm vụ dự án

1.8 Thực trạng tổ chức dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở các trường đại học SPKT

1.8.1 Khái quát về khảo sát

- Nội dung khảo sát

- Đối tượng và phạm vi khảo sát

- Phương pháp khảo sát

1.8.2 Kết quả khảo sát

1.8.2.1 Khảo sát thực trạng dạy học ngành CNKT Cơ điện tử DVDA ở các cơ sở đào tạo SPKT

Hình 1.5 Mô tả giá trị trung bình của mức độ sử dụng các nhóm PPDH của GV