Bài 12. Di truyền liên kết với giới tính và di truyền ngoài nhân

DI TRUYỀN LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH... Y Vùng tương đồng Vùng không tương đồng trên Y Vùng không tương đồng trên X Vùng tương đồng Cặp NST giới tính XY ở người... •Khi con cái trong phép l

Thomas Morgan

(1866-1945)

BÀI 12: DI TRUYỀN LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH VÀ

DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

1 NST giới tính và cơ chế TB học xác định giới tính bằng NST:

Bộ NST ở người đàn ông (44A+ XY) a.NST giới tính

I DI TRUYỀN LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH

Y

Vùng tương đồng Vùng không tương đồng

trên Y Vùng không tương đồng trên X

Vùng tương đồng Cặp NST giới tính XY ở người

* Con cái XY, con đực XX

Tóm tắt:

Nhận xét thí nghiệm:

•Tính trạng mắt đỏ là trội so với tính trạng mắt trắng.

•Khi con cái trong phép lai có màu mắt đỏ, thì con đực F1 có màu mắt đỏ.

•Khi con cái trong phép lai có mắt màu trắng, thì con đực F1 có mắt màu trắng.

50%♂ mắt trắng

Giải thích bằng cơ sở tế bào học

Đặc điểm di truyền của các

gen trên NST X: di truyền

chéo

b Gen trên NST Y

Ví dụ: bố có tay dính ngón, tai có túm lông sẽ truyền cho con trai.

Đặc điểm: gen trên NST Y di truyền thẳng

c Ý nghĩa của di truyền liên kết với giới tính

- Dựa vào những tính trạng liên kết với giới tính để sớm

phân biệt đực cái ở ĐV và điều chỉnh tỷ lệ đực cái theo

mục tiêu sản xuất.

- Phát hiện được bệnh do rối loạn cơ chế phân li, tổ hợp

của cặp NST giới tính.

Thí nghiệm của Coren (1909) trên cây hoa phấn

II Di truyền ngoài nhân

Giải thích thí nghiệm này như thế nào?

P: ♀ Cây lá đốm x ♂ Cây lá xanh P: ♀ Cây lá xanh x ♂ Cây lá đốm

F1: 100% cây lá đốm F1: 100% Cây lá xanh

Năm 1909, Coren tiến hành thí

nghiệm ở cây hoa phấn

(Mirabilis japala)

Ở tế bào nhân thực không chỉ có các gen nằm trên NST trong nhân tế bào mà còn có các gen nằm trong ti thể và lục lạp ở ngoài tế bào chất.

Ti thể Nhân

Lục lạp

Do khối tế bào chất ở giao tử cái lớn gấp nhiều lần ở giao tử đực, sau khi thụ tinh hợp tử lại phát triển trong trứng Nên hệ gen ngoài tế bào chất ở cơ thể con có được hoàn toàn là di truyền từ mẹ.

Noãn của cá thể cái Hạt phấn của

cá thể đực Hợp tử

*Đặc điểm di truyền qua tế bào chất:

• KQ phép lai thuận và lai nghịch khác nhau.

• Con lai luôn có KH giống mẹ (DT theo dòng mẹ).

• Gen quy định tính trạng nằm ở ngoài nhân (trong ty thể hoặc lục lạp).

• Sự phân ly KH ở đời con rất phức tạp.

• Các tính trạng DT không tuân theo các quy luật DT NST.

Lừa đực Ngựa cái

X

Câu 1: Nếu kết quả của phép lai thuận nghịch khác nhau ở 2 giới (ở loài có cơ chế xác định giới tính kiểu XX, XY thì kết luận nào dưới đây là đúng:

a Gen quy định tính trạng nằm trên NST Y.

b Gen quy định tính trạng nằm trong ti thể.

c Gen quy định tính trang nằm trên NST X.

d Không có kết luận nào trên đúng.

CỦNG CỐ BÀI HỌC

Câu 2: Bệnh mù màu đỏ - xanh lục ở người do 1 gen lặm nằm trên NST X quy định, một phụ nữ bình thường có em trai bị bệnh mù màu lấy 1 người chồng bình thường có em gái bị bệnh, xác suất cặp vợ chồng này sinh con trai đầu lòng bình thường là bao nhiêu? Biết bố mẹ của cặp vợ chồng này không bị bệnh.

CỦNG CỐ BÀI HỌC