Do đó việc sử dụng công nghệ thông tin là một trong những giải pháp tuyệt vời nhất giúp việc giảng dạy bộ môn Sinh học 7 có hiệu quả Nhưng việc ứng dụng CNTT trong giảng dạy môn Sinh học
Trang 3MỤC LỤC
MỤC LỤC 3
DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ CÁI VIẾT TẮT 5
MỞ ĐẦU 6
1 Lí do chọn đề tài 6
2 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu 6
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7
4 Đối tượng khảo sát thực nghiệm 7
5 Phương pháp nghiên cứu 7
6 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu 7
NỘI DUNG 8
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 8
1.1 Ứng dụng CNTT là gì? 8
1.2 Ứng dụng CNTT đổi mới nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá 8
1.3 Một số hình thức ứng dụng CNTT vào dạy - học cho HS 8 1.4 Một số lợi ích khi ứng dụng CNTT vào dạy học 11
1.5 Một số lưu ý khi ứng dụng CNTT vào dạy học 11
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG CNTT TRONG GIẢNG DẠY BỘ MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG TH&THCS A NGO 12
2.1 Đặc điểm tình hình đơn vị 12
2.2 Thực trạng ứng dụng CNTT trong giảng dạy Sinh học 712 CHƯƠNG 3 CÁC GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN 14
3.1 Các giải pháp 14
3.1.1 Xây dựng ngân hàng tài liệu về CNTT môn Sinh học 7 14 3.1.2 Rèn kĩ năng sử dụng các phầm mềm hỗ trợ soạn giảng trong môn Sinh học 14
3.1.3 Thay thế các thiết bị hỗ trợ CNTT cồng kềnh bằng các thiết bị đơn giản 15
Trang 43.1.4 Trao đổi, góp ý, thảo luận và chia sẽ với GV cùng
chuyên môn Sinh học khác 15
3.2 Kết quả thực hiện 15
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 17
1 Kết luận 17
2 Kiến nghị 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 18
Trang 5DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ CÁI VIẾT TẮT
CNTT công nghệ thông tin
GDĐT Giáo dục Đào tạo
SKKN sáng kiến kinh nghiệm
TH&THCS tiểu học và trung học cơ sở
Trang 6
MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Xã hội đang bước vào thời kì của công nghệ thông tin (CNTT) Tất cả mọi lĩnh vực đều áp dụng CNTT và đã đạt được những thành tựu vượt bậc Vì vậy, chiến lược phát triển giáo dục
và đào tạo trong thời kỳ mới đã yêu cầu ngành giáo dục phải áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy - học CNTT chính là công cụ đắc lực hỗ trợ đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, hỗ trợ đổi mới quản lý giáo dục nhằm nâng cao chất lượng phát triển giáo dục
Ứng dụng CNTT trong dạy học giúp giáo viên (GV) nâng cao tính sáng tạo và trở nên linh hoạt hơn trong quá trình giảng dạy của mình Các thầy cô không chỉ bó buộc trong khối lượng kiến thức hiện có mà còn được tìm hiểu thêm về những chuyên ngành khác như tin học và học hỏi các kỹ năng sử dụng và thiết kế bài giảng GV có thể dễ dàng tổ chức được nhiều hoạt động và phương pháp dạy học hơn từ những nội dung dạy học Ngoài ra, ứng dụng CNTT trong dạy học còn giúp GV có thể chia sẻ bài giảng với đồng nghiệp, cùng nhau thảo luận và nâng cao chất lượng giáo án của mình
Trong bộ môn Sinh học 7 có rất nhiều những vấn đề GV cần truyền tải đến học sinh (HS), nếu không ứng dụng CNTT thì sẽ không đạt hiệu quả cao HS phải được tìm hiểu về thế giới động vật rất đa dạng và phong phú Bởi vậy có rất nhiều những tư liệu, hình ảnh, video bổ ích cần cho các em được nhận biết trực quan Nhưng không phải tất cả đều có sẵn trong điều kiện thực tế của địa phương nơi các em sinh sống Do đó việc sử dụng công nghệ thông tin là một trong những giải pháp tuyệt vời nhất giúp việc giảng dạy bộ môn Sinh học 7 có hiệu quả
Nhưng việc ứng dụng CNTT trong giảng dạy môn Sinh học
7 tại đơn vị vẫn còn nhiều hạn chế bởi những khó khăn về cơ sở vật chất, kĩ năng sử dụng các thiết bị CNTT của GV chưa thành thạo, HS còn hạn chế nhiều về CNTT dẫn đến hiệu quả đạt được chưa cao
Đó chính là những lí do mà đề tài sáng kiến kinh nghiệm
(SKKN)“Ứng dụng công nghệ thông tin có hiệu quả trong giảng
Trang 7dạy môn Sinh học lớp 7” được chọn và nghiên cứu nhằm nâng
cao hiệu quả giảng dạy bộ môn Sinh học 7
2 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích
Đề tài đưa ra những giải pháp để ứng dụng CNTT có hiệu quả trong giảng dạy môn Sinh học lớp 7
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận về ứng dụng CNTT trong dạy học
- Khảo sát thực trạng về việc ứng dụng CNTT trong giảng dạy bộ môn Sinh học 7
- Đề xuất các giải pháp để ứng dụng CNTT có hiệu quả trong môn Sinh học 7
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Các giải pháp để phát huy có hiệu quả các bài giảng của giáo viên và nâng cao khả năng học tập, tiếp nhận kiến thức của học sinh nhờ ứng dụng CNTT trong giảng dạy môn Sinh học 7
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Không gian: Trường tiểu học và trung học cơ sở (TH&THCS) A Ngo
- Thời gian: Nghiên cứu từ 8/2016 đến 4/2018
4 Đối tượng khảo sát thực nghiệm
- HS của các lớp 7A, 7B, 7C trường TH&THCS A Ngo năm
2017 – 2018
5 Phương pháp nghiên cứu
- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu tài liệu, phân tích, tổng hợp
- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Điều tra, quan
sát, thực nghiệm sư phạm, thống kê toán học, tổng kết kinh nghiệm, trao đổi với đồng nghiệp và HS
6 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu
- Tháng 8/2016 đến tháng 10/2016 nghiên cứu lí luận, điều tra thực trạng và chuẩn bị các nội dung thực hiện
Trang 8- Tháng 10/2016 đến tháng 4/2018 tiến hành thực hiện áp dụng sư phạm, đánh giá kết quả và hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm
NỘI DUNG -CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Ứng dụng CNTT là gì?
“Ứng dụng CNTT là việc sử dụng CNTT vào các hoạt động thuộc lĩnh vực kinh tế - xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và các hoạt động khác nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của các hoạt động này” [2]
1.2 Ứng dụng CNTT đổi mới nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá
- Phổ biến, hướng dẫn GV, HS và các nhà trường khai thác kho bài giảng e-Learning của Bộ GDĐT tại địa chỉ http://elearning.moet.edu.vn nhằm đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học Kho bài giảng e-Learning tập hợp các bài giảng
có tính tương tác cao, hỗ trợ HS tự học, tự ôn tập nâng cao kiến thức, giúp GV tham khảo đổi mới nội dung phương pháp dạy học; tiếp tục khuyến khích GV tham gia xây dựng bài giảng e-learning
để đóng góp vào các kho bài giảng của trường, phòng, sở và Bộ GDĐT [1]
- Ứng dụng CNTT đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng GV chủ động tích hợp CNTT vào từng môn học để nâng cao hiệu quả bài giảng, sử dụng phần mềm trình chiếu, kết hợp các phần mềm mô phỏng, thí nghiệm ảo và phần mềm dạy học Hạn chế lạm dụng CNTT trong dạy học hoặc ứng dụng một cách miễn cưỡng [1]
Trang 9- Tăng cường sử dụng trang “Trường học kết nối” của Bộ GDĐT phục vụ trao đổi chuyên môn, đổi mới nội dung, phương pháp dạy học trong nhà trường [1]
- Triển khai giải pháp trường học điện tử, lớp học điện tử (các giải pháp giáo dục thông minh) ở những nơi có điều kiện nhằm ứng dụng những công nghệ tiên tiến, đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy - học Cần có lộ trình triển khai phù hợp, tổ chức thí điểm để đánh giá, điều chỉnh và hoàn thiện mô hình sao cho phát huy tối đa hiệu quả đầu tư, làm cơ sở để triển khai nhân rộng [1]
1.3 Một số hình thức ứng dụng CNTT vào dạy - học cho HS
1.3.1 Giảng dạy bằng bài giảng điện tử
Giảng dạy bằng bài giảng điện tử theo công nghệ e-learning
có ưu điểm là tạo hứng thú cho cả thầy và trò trong buổi học nhờ
có sự truyền đạt và tiếp nhận bài giảng thông qua những hình thức phong phú, đa dạng như hình ảnh, âm thanh giúp cho HS tiếp nhận bài giảng dễ hiểu hơn GV được giảm nhẹ việc thuyết giảng, có điều kiện trao đổi, thảo luận với HS về những vấn đề nảy sinh Qua đó, HS được kích thích khám phá tri thức qua thông tin thu nhận được, có thể nêu câu hỏi với GV, giúp cho giờ học thêm sinh động GV không phải soạn bài giảng nhiều lần mà chỉ cần đầu tư cho lần soạn đầu tiên và cập nhật, chỉnh sửa cho bài giảng tốt hơn vào những lần sau
Tuy nhiên, việc dạy và học bằng bài giảng điện tử cũng có những hạn chế nhất định Nếu tập trung vào thảo luận các vấn
đề liên quan đến bài học, HS sẽ không có nhiều thời gian cho việc thực hành, vì vậy đòi hỏi GV phải phân bố thời gian hợp lý Trên thực tế, việc dạy - học bằng bài giảng điện tử không thể áp dụng với tất cả các nội dung của từng bài học, có những tiết dạy
sẽ không thể đạt hiệu quả tối đa nếu thiếu phương pháp dạy truyền thống, có những tiết học sẽ không giúp HS hiểu và nhớ lâu nếu không được hỗ trợ bằng hình ảnh, âm thanh, vì vậy GV cần kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp giảng dạy bằng bài giảng điện tử và cách dạy truyền thống để có thể phát huy tối đa hiệu quả của việc dạy và học
Muốn có một tiết dạy với bài giảng điện tử theo công nghệ e-learning có hiệu quả, người thầy giáo phải dành nhiều thời gian cho việc sưu tầm, chuẩn bị chu đáo về tài liệu, kiến thức để có được những hình ảnh minh hoạ, âm thanh phục vụ cho bài giảng
Trang 10GV phải biết sử dụng thành thạo máy tính và một số phần mềm
hỗ trợ cho việc soạn bài giảng điện tử như PowerPoint, AutoCad…
1.3.2 Tìm kiếm tài liệu, tra cứu thông tin trên mạng Internet
Ngày nay, cán bộ giảng dạy và HS phải có thói quen và khả năng tự học để bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp
vụ, tích luỹ kiến thức Tuy nhiên, người dạy và người học thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu, tra cứu thông tin do các thư viên truyền thống chưa đáp ứng đủ nhu cầu học hỏi, tìm hiểu và nghiên cứu của họ Vì vậy, Internet và máy vi tính chính
là một phương tiện giúp mỗi người tự học tốt nhất GV và HS có thể tìm kiếm, tra cứu tri thức về mọi lĩnh vực
1.3.3 Tham khảo sách điện tử, giáo trình điện tử
Đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường hoạt động tự học, tự nghiên cứu là vấn đề bức thiết đặt ra cho mỗi nhà giáo và HS Để tăng cường tính chất nghiên cứu, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo của HS, người dạy, với tư cách
là người hướng dẫn quá trình cần phải chỉ ra cho HS cách tìm kiếm, khai thác những nguồn học liệu mở trên mạng CNTT toàn cầu Hiện nay, phần lớn các thư viện, nhà xuất bản, viện nghiên cứu, trường đại học, cao đẳng trong nước và nước ngoài đều có trang web riêng Trên các trang web đó có đăng tải các công trình nghiên cứu khoa học, các cuốn sách và giáo trình điện tử
Có thể nói, với sách điện tử và giáo trình trên mạng Internet, mỗi
GV và HS có thể tham khảo hàng trăm, hàng nghìn cuốn sách và bài giảng khác nhau ở bất cứ thời gian và không gian nào Mỗi người có thể tìm cuốn sách và giáo trình mình cần một nhanh chóng, có thể tham gia diễn đàn và trao đổi những suy nghĩ của mình về một cuốn sách hay một vấn đề quan tâm, có thể viết lại ghi nhớ, đánh dấu những thông tin quan trọng của cuốn sách, có thể chuyển từ trang sách này sang trang sách khác một cách đơn giản Một số địa chỉ thông dụng để GV và HS có thể truy cập tìm sách và giáo trình phục vụ việc dạy - học là: http://www.nlv.gov.vn (trang web của Thư viện Quốc gia); http://www.thuvien.net (mạng thư viện Việt Nam); http://www.saharavn.com (siêu thị sách trực tuyến lớn nhất Việt Nam); http://www.docsach.dec.vn (thư viện trực tuyến để đọc và dowload hàng ngàn đầu sách miễn phí);
Trang 11http://worldebookfair.com (một trong những thư viện điện tử lớn nhất thế giới với trên 330.000 đầu sách, 100 ngôn ngữ)
1.3.4 Sử dụng các thiết bị điện tử vào quá trình dạy học
Quá trình dạy - học cho HS cần đẩy mạnh sử dụng các thiết
bị nghe nhìn để tăng hiệu quả tiếp thu, ghi nhớ bài giảng của HS, giảm bớt việc ghi, đọc, chép của GV và học viên Các nghiên cứu giáo dục cho thấy người học chỉ nhớ được 10% những gì đã đọc, 20% những gì đã nghe và khoảng 50% những gì họ nghe và thấy Một số thiết bị nghe thường dùng trong nhà trường là máy ghi
âm (cassette) + băng từ, máy ghi âm kỹ thuật số; các thiết bị nhìn như máy đèn chiếu (slide projector) + phim dương bản, máy phóng hình (overhead projector) + phim (film) A4, máy chiếu vật thể (visual projector) + phim A4 hoặc vật thể, máy chiếu phim dương bản 35mm (hành động) + phim nhựa; các phương tiện nghe nhìn như máy chiếu phim video, băng từ + Ti vi (television), đầu đĩa VCD, DVD + các loại CD room + Ti vi, máy chiếu đa chức năng (multimedia projector)… HS được học tập thường xuyên trong môi trường có các thiết bị điện tử sẽ luôn tăng hứng thú học tập, phát huy khả năng tư duy sáng tạo Phương pháp dạy và học có sự tham gia nhiều hơn của HS bằng thảo luận nhóm, nêu ý kiến sẽ phát huy nhiều hơn tính chủ động trong tiếp nhận kiến thức Cùng một thời lượng như nhau, nhưng số lượng kiến thức
và kỹ năng HS thu nhận lại nhiều hơn, cụ thể, sinh động, sâu sắc hơn Số lượng bài tập thực hành của HS cũng được rèn luyện nhiều hơn Từ đó, kỹ năng tự học, tự nghiên cứu sẽ phát huy có hiệu quả cao hơn
1.3.5 Gửi, nhận văn bản bằng thư điện tử
Thư điện tử hay e mail (electronic mail) là một hệ thống chuyển nhận thư từ qua các mạng máy tính Một e mail có thể được gửi đi ở dạng mã hoá hay dạng thông thường và được chuyển qua các mạng máy tính, đặc biệt là mạng Internet Nó có thể chuyển mẫu thông tin (bằng chữ, hình ảnh, âm thanh, phim) từ một máy chủ tới một hay rất nhiều máy nhận trong cùng một thời điểm Điều này rất cần thiết trong việc trao đổi, liên lạc giữa cán bộ giảng dạy và HS Hiện nay, Bộ GDĐT đã xây dựng hệ thống e mail có tên miền @moet.edu.vn trên nền gmail để cung cấp cho các đơn vị, cơ sở giáo dục trong cả nước sử dụng thống nhất Hệ thống e mail @moet.edu.vn được sử dụng trên nền gmail có khá nhiều ưu điểm, có thể gửi e mail cho một nhóm đối tượng người sử dụng, như gửi e mail cho toàn thể HS của lớp, của
Trang 12khoa… Với hệ thống e mail này, GV có thể cung cấp cho HS những tài liệu mình có bằng cách gửi qua e mail Ngược lại, HS nếu tìm được những tài liệu có giá trị thì cũng có thể chuyển cho thầy, cô giáo của mình Mỗi khi HS làm tiểu luận, viết bài báo… thì có thể gửi qua e mail để GV góp ý, sửa chữa trực tiếp trên máy tính Một ưu điểm nữa là HS có thể viết thư điện tử xin phép các nhà khoa học, các nhà giáo để download các bài báo, các cuốn sách phục vụ cho việc học tập của bản thân
1.4 Một số lợi ích khi ứng dụng CNTT vào dạy học.
- Ứng dụng CNTT giúp cho GV có thể khai thác hết tất cả các vấn đề theo nhiều hình thức khác nhau trong cùng một nội dung GV có thể dễ dàng truyền tải các nội dung đến HS và HS cũng dễ nắm bắt hơn
- Ứng dụng CNTT vào dạy học đã làm cho giờ học trở nên cực kỳ hấp dẫn và hứng thú hơn rất nhiều, phát huy được tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập của các em
- Ứng dụng CNTT trong soạn giảng nâng cao hiệu quả giảng dạy nhờ sự hỗ trợ của hình ảnh, âm thanh làm cho giờ dạy sinh động hơn
1.5 Một số lưu ý khi ứng dụng CNTT vào dạy học
+ Không nên lạm dụng CNTT, ứng dụng CNTT không có nghĩa là chúng ta không cần sử dụng bảng, phấn Phần trình chiếu chỉ là phương tiện hỗ trợ GV trong quá trình giảng dạy, phần ghi bảng của thầy mới là kiến thức cơ bản trọng tâm giúp
HS hệ thống hóa kiến thức
+ Cần bố cục trình diễn hợp lí về cỡ chữ, màu nền, màu chữ Thông thường nên dùng nền sáng và chữ màu tối
+ Không nên lạm dụng các hiệu ứng hiển thị điều này gây mất tập trung cho HS vào nội dung bài học
+ Không nên diễn giải quá nhanh, khi lựa chọn hình ảnh đưa ra phải phù hợp với nội dung của bài
+ Phải kết hợp hài hòa giữa lời nói và hình ảnh trình chiếu, kết hợp nhuần nhuyễn các thao tác thí nghiệm, hướng dẫn HS quan sát tranh, mẫu vật, phân chia nhóm
+ Việc soạn giáo án, lựa chọn phương tiện dạy học, tổ chức dạy học phải mang một phong cách riêng, tuyệt nhiên không có