Hoàn thiện pháp luật về kê biên tài sản thi hành án dân sự ở Việt Nam

Bên cạnh việc kế thừa, phát triển và pháp điển hóa các quy định về thi hành án dân sự còn phù hợp, trên cơ sở nghiên cứu, khảo sát, đánh giá tình hình thực tiễn công tác thi hành án dân sự và tiếp thu có chọn lọc quy định của pháp luật về THADS của một số nước trên thế giới, Luật THADS đã quy định thêm nhiều nội dung mới, khắc phục được một số hạn chế, tồn tại của Pháp lệnh thi hành án dân sự năm 2004. So với các văn bản pháp luật THADS được ban hành trước, Luật THADS quy định đầy đủ, chi tiết và khoa học hơn các vấn đề về THADS, vì vậy đã điều chỉnh hiệu quả hơn các quan hệ phát sinh trong THADS và phù hợp với tình hình phát triển kinh tế xã hội hiện nay. Tuy nhiên, sau hơn ba năm triển khai thực hiện, Luật THADS cũng đã bộc lộ những bất cập, đặt ra nhiều vấn đề cần được nghiên cứu, làm rõ thêm, nhất là trong việc áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án nói chung và biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản nói riêng còn bộc lộ nhiều vướng mắc, do nhiều nguyên nhân khác nhau gây cản trở cho việc tiến hành hoạt động thi hành án dân sự như: cơ chế quản lý, hoạt động còn chồng chéo, sự phối hợp của các cơ quan tổ chức trong việc cưỡng chế chưa tốt, các quy định của pháp luật về biện pháp kê biên còn chưa rõ ràng, thiếu sót; quyền, lợi ích hợp pháp của một bộ phận quần chúng nhân dân không được đảm bảo gây bức xúc trong xã hội… Bởi vậy, việc nghiên cứu cơ sở lý luận, đánh giá thực tiễn các phương thức, tiến hành áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản là cần thiết, chỉ ra những khó khăn, vướng mắc, từ đó đề xuất giải pháp khắc phục là việc làm có ý nghĩa thiết thực. Đồng thời, góp phần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi hành án dân sự và nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên trong thực tiễn thi hành án dân sự, đảm bảo được quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể có liên quan tạo tiền đề cho sự ổn định an ninh trật tự, phát triển của kinh tế xã hội.

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP

LUẬT VỀ KÊ BIÊN TÀI SẢN THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.1 Cơ sở lý luận về kê biên tài sản thi hành án dân sự 81.2 Các yếu tố và tiêu chí hoàn thiện pháp luật về biện pháp kê biên

1.3 Pháp luật về kê biên tài sản của một số nước trên thế giới có giá

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ QUÁ TRÌNH HOÀN

THIỆN PHÁP LUẬT VỀ KÊ BIÊN TÀI SẢN THI HÀNH

2.1 Thực trạng và quá trình hoàn thiện quy định của pháp luật thi

hành án dân sự về kê biên tài sản trước khi ban hành Luật Thi

2.2 Quá trình hoàn thiện quy định của pháp luật về kê biên tài sản

2.3 Thực trạng thi hành pháp luật về kê biên tài sản thi hành án dân

Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT

VỀ KÊ BIÊN TÀI SẢN THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở VIỆT

3.1 Quan điểm hoàn thiện pháp luật kê biên tài sản thi hành án dân

3.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về kê biên tài sản thi hành án dân

Nxb : Nhà xuất bản

THADS : Thi hành án dân sự

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thi hành án dân sự là hoạt động đưa bản án, quyết định về dân sự củaTòa án, Trọng tài thương mại, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh ra thi hànhtrên thực tế Thi hành án dân sự (sau đây gọi tắt là THADS) bảo đảm cho bản

án, quyết định của Tòa án được chấp hành, góp phần bảo đảm tính nghiêmminh của pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa; bảo đảm quyền, lợi ích hợppháp của tổ chức, cá nhân và lợi ích của nhà nước, góp phần giữ vững ổn địnhchính trị-xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước Chính vìvậy, Hiến pháp năm 1992 đã chỉ rõ: “Các bản án và quyết định của Tòa ánnhân dân có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh

tế, tổ chức xã hội, các đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân tôn trọng;những người và đơn vị hữu quan phải nghiêm chỉnh thi hành” [22]

Thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra nhiều chủ trương, chínhsách về THADS, đó là: Hiến pháp năm 1992 của nước Cộng hòa xã hội chủnghĩa Việt Nam (Điều 136), Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hànhTrung ương Đảng khóa VII (1995), Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấphành Trung ương Đảng khóa VIII (1997), Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháptrong thời gian tới, Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trungương Đảng khóa IX (2004) và nhất là trong Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thốngpháp luật Việt Nam đến năm 2020, Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020

Thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng, Hội đồng Nhà nước trướcđây, nay là Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành các văn bản pháp luật cóhiệu lực pháp lý cao để điều chỉnh các quan hệ pháp luật trong lĩnh vực này

như Pháp lệnh THADS năm 1989, Pháp lệnh THADS năm 1993, Pháp lệnhTHADS năm 2004 và đặc biệt là việc Quốc hội ban hành Luật THADS.

Bên cạnh việc kế thừa, phát triển và pháp điển hóa các quy định về thihành án dân sự còn phù hợp, trên cơ sở nghiên cứu, khảo sát, đánh giá tìnhhình thực tiễn công tác thi hành án dân sự và tiếp thu có chọn lọc quy địnhcủa pháp luật về THADS của một số nước trên thế giới, Luật THADS đã quyđịnh thêm nhiều nội dung mới, khắc phục được một số hạn chế, tồn tại củaPháp lệnh thi hành án dân sự năm 2004 So với các văn bản pháp luật THADSđược ban hành trước, Luật THADS quy định đầy đủ, chi tiết và khoa học hơncác vấn đề về THADS, vì vậy đã điều chỉnh hiệu quả hơn các quan hệ phát sinhtrong THADS và phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội hiện nay

Tuy nhiên, sau hơn ba năm triển khai thực hiện, Luật THADS cũng đãbộc lộ những bất cập, đặt ra nhiều vấn đề cần được nghiên cứu, làm rõ thêm,nhất là trong việc áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án nói chung và biệnpháp cưỡng chế kê biên tài sản nói riêng còn bộc lộ nhiều vướng mắc, do nhiềunguyên nhân khác nhau gây cản trở cho việc tiến hành hoạt động thi hành án dân

sự như: cơ chế quản lý, hoạt động còn chồng chéo, sự phối hợp của các cơ quan

tổ chức trong việc cưỡng chế chưa tốt, các quy định của pháp luật về biện pháp

kê biên còn chưa rõ ràng, thiếu sót; quyền, lợi ích hợp pháp của một bộ phậnquần chúng nhân dân không được đảm bảo gây bức xúc trong xã hội…

Bởi vậy, việc nghiên cứu cơ sở lý luận, đánh giá thực tiễn các phươngthức, tiến hành áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản là cần thiết, chỉ ranhững khó khăn, vướng mắc, từ đó đề xuất giải pháp khắc phục là việc làm có

ý nghĩa thiết thực Đồng thời, góp phần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật

về thi hành án dân sự và nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp cưỡng chế kêbiên trong thực tiễn thi hành án dân sự, đảm bảo được quyền, lợi ích hợp phápcủa các chủ thể có liên quan tạo tiền đề cho sự ổn định an ninh trật tự, pháttriển của kinh tế - xã hội

Với mong muốn góp phần phục vụ cho công tác nghiên cứu tìm hiểupháp luật, giúp ích cho công tác thi hành án dân sự trong tình hình mới, nên

tác giả lựa chọn đề tài “Hoàn thiện pháp luật về kê biên tài sản thi hành án dân sự ở Việt Nam” làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Đây là một nội dung đã được quy định tại các văn bản pháp luật trướckhi Luật Thi hành án dân sự được ban hành Đến nay, Luật THADS đã tiếpthu có chọn lọc những quy định về kê biên tài sản và quy định bổ sung mộtcách đầy đủ, toàn diện, phù hợp, khoa học hơn về vấn đề này

Trong thời gian qua, có một số đề án, đề tài khoa học nghiên cứu vềvấn đề liên quan đến hoạt động kê biên tài sản thi hành án, cụ thể là:

- “Luật thi hành án dân sự Việt Nam những vấn đề lí luận và thực

tiễn” do TS Nguyễn Công Bình (chủ biên), do Nhà xuất bản Công an nhân

dân xuất bản năm 2007

- “Những điểm mới của LTHADS 2008”, Đề tài nghiên cứu khoa học

cấp trường, Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2010

- "Các biện pháp cưỡng chế THADS" của tác giả Nguyễn Công Long

(Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội);

- "Đổi mới thủ tục THADS Việt Nam" trong đó có các biện pháp cưỡng

chế thi hành án dân sự của tác giả Lê Anh Tuấn (Luận văn thạc sĩ Luật học,Trường Đại học Luật Hà Nội, 2004);

- “Những vướng mắc từ thực tiễn thi hành luật thi hành án dân sự”, Nguyễn Thị Khanh, Tạp chí dân chủ và pháp luật, số 05/2010, tr 13 - 16.

- “Bản chất pháp lí của biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự theo

Luật thi hành án dân sự”, Trần Anh Tuấn, Tạp chí nghiên cứu lập pháp, số

16/2009, tr 50 - 55

“Vài suy nghĩ về thời hạn áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án”

-Hồ Quân Chính - Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số chuyên đề về thi hành ándân sự t7/2011

- “Biện pháp bảo đảm thi hành án-Bước ngoặt của pháp luật về thi hành án dân sự”, Thạc sỹ Lê Thị Kim Dung, Tạp chí Dân chủ và pháp luật,

Số chuyên đề Thi hành án dân sự và vấn đề xã hội hóa năm 2009

- “Các biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự”, Trần Phương Hồng,

Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số chuyên đề 2011

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, Những điểm mới của Luật Thi

hành án dân sự 2008, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2010.

- Bùi Thị Thanh Hiếu: “Tài sản là quyền sử dụng đất bị kê biên khó bán

theo thủ tục bán đấu giá”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 11, năm 2007.

- Minh Đức: “Những vướng mắc trong việc áp dụng hình thức đấu giá

bằng bỏ phiếu”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 11, năm 2007.

- Đỗ Khắc Trung: “Bán đấu giá tài sản thực trạng và hướng hòan

thiện”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 11, năm 2007.

Cũng liên quan đến vấn đề này, thời gian qua, Bộ Tư pháp cũng đã biêntập và xuất bản một số cuốn sách, tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ về Thi hành

án dân sự, trong đó có vấn đề về kê biên tài sản để thi hành án dân sự; một sốcông chức đang công tác tại Bộ Tư pháp, trong đó có tác giả của luận văncũng đã bước đầu nghiên cứu và tham gia biên soạn cuốn sách trong đó có

vấn đề về kê biên tài sản thi hành án dân sự, cụ thể là cuốn: “ xử lý tình huống

trong thi hành án dân sự” nhà xuất bản Tư pháp, năm 2010.

Tuy nhiên, do mục đích và phạm vi nghiên cứu, các công trình nghiêncứu này cũng mới chỉ dừng lại ở mức độ nêu mục đích, cơ sở áp dụng và giớithiệu về nội dung, các tình huống cần giải quyết về các quy định về kê biêntài sản thi hành án dân sự mà chưa nghiên cứu, phân tích một cách toàn diện,tổng thể về các nội dung liên quan đến vấn đề này Tuy vậy, đây vẫn là nhữngtài liệu nghiên cứu quan trọng được tác giả lựa chọn tham khảo khi thực hiệnviệc nghiên cứu đề tài luận văn của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích

Mục đích nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu làm rõ những vấn đề

lý luận về sự cần thiết áp dụng biện pháp cưỡng chế là kê biên tài sảnTHADS, nội dung của chế định kê biên tài sản THADS Trên cơ sở đánh giáthực trạng, nhận diện được những hạn chế, bất cập của chế định này và cáctồn tại, vướng mắc trong thực tiễn thực hiện chúng, từ đó, đề xuất một số giảipháp nhằm tăng cường hiệu quả biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản, gópphần giải quyết các khó khăn, vướng mắc trong công tác THADS hiện nay

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận và thực tiễn

về hoàn thiện quy định về kê biên tài sản THADS trong pháp luật Thi hành ándân sự Việt Nam hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề cơ bản nhất thuộc nội dung đề tài như kháiniệm, đặc điểm, nội dung và ý nghĩa của kê biên tài sản THADS; cơ sở của

việc pháp luật quy định kê biên tài sản THADS; nội dung các quy định củaLuật THADS về kê biên tài sản THADS và thực tiễn thực hiện từ khi có LuậtTHADS được ban hành.

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam vềNhà nước và pháp luật

Mác-5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của triết họcMác - Lê nin mà trực tiếp là phương pháp của triết học duy vật biện chứng vàduy vật lịch sử; kết hợp giữa nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn

Trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả đã sử dụng phương phápnghiên cứu chuyên ngành lý luận về lịch sử Nhà nước và pháp luật và một sốphương pháp khác như phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phươngpháp tổng hợp, phương pháp thống kê

- Chương 1, luận văn chú trọng sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp

để hệ thống hóa, phân tích các vấn đề lý luận về kê biên tài sản trong THADS

- Chương 2, luận văn chú trọng sử dụng phương pháp lịch sử, phươngpháp so sánh, phương pháp thống kê, kết hợp phương pháp phân tích, tổnghợp để làm rõ quá trình hình thành, phát triển và đánh giá thực trạng quy định

và thực trạng thi hành quy định về kê biên tài sản THADS hiện nay

- Chương 3, luận văn chú trọng sử dụng phương pháp phân tích, tổnghợp để đề ra những quan điểm và đề xuất những biện pháp nhằm hoàn thiệnpháp luật về kê biên tài sản THADS

6 Những đóng góp về khoa học của luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, có tính hệ thống và phântích sâu, tương đối toàn diện về kê biên tài sản THADS, thể hiện ở các nộidung cơ bản sau đây:

- Phân tích, đưa ra cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện quyđịnh về kê biên tài sản THADS;

- Phân tích, đánh giá đúng thực trạng các quy định của Luật THADS về

kê biên tài sản THADS và thực tiễn thi hành;

- Đề xuất được những quan điểm, giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện vàthực hiện những quy định của pháp luật về kê biên tài sản THADS

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thựctiễn về biện pháp kê biên tài sản THADS, hoàn thiện pháp luật về kê biên tàisản THADS, nhằm đóng góp vào việc sửa đổi, bổ sung Luật THADS năm

2008 do Bộ tư pháp chủ trì soạn thảo và góp phần hoàn thiện hệ thống phápluật mà Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về

“Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm

2010, định hướng đến năm 2020”.

Luận văn còn có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong công tác nghiêncứu, giảng dạy môn Luật Thi hành án dân sự; luận văn còn có thể được sửdụng cho những người làm công tác thực tiễn tham khảo nhằm nhận thức và

áp dụng đúng quy định về kê biên tài sản THADS

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dungcủa Luận văn gồm có 03 chương, 08 tiết

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT

VỀ KÊ BIÊN TÀI SẢN THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở VIỆT NAM

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KÊ BIÊN TÀI SẢN THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, điều kiện, nguyên tắc của kê biên tài sản thi hành án dân sự

1.1.1.1 Khái niệm về kê biên tài sản thi hành án dân sự

Để làm rõ khái niệm kê biên tài sản THADS, cần phải làm rõ các kháiniệm thi hành án dân sự; biện pháp; thi hành; bảo đảm; cưỡng chế thi hành ándân sự

Trước hết, chúng ta tìm hiểu khái niệm thi hành án dân sự là gì?

Khái niệm thi hành án dân sự theo từng thời kỳ lịch sử của đất nước thì

có quan niệm khác nhau Có ba quan niệm về thi hành án dân sự, cụ thể:

Quan điểm cho rằng THADS là một giai đoạn của tố tụng tư pháp, vì

những nội dung trong bản án, quyết định của Tòa án nhằm đảm bảo khôi phụclại trật tự pháp luật và tình trạng ban đầu chỉ đạt được khi bản án, quyết định

đó được thực hiện trên thực tế và thông qua hoạt động THADS tiếp sau hoạtđộng xét xử

Quan điểm cho rằng THADS là hoạt động hành chính vì khi đã có phán

quyết của Tòa án tức là sự thật đã được khẳng định và việc áp dụng pháp luật

đã hoàn thành, quá trình tố tụng tư pháp kết thúc Như vậy, một phán quyếtthể hiện quyền lực nhà nước có tính chất bắt buộc tôn trọng, chấp hành vàphản ánh mối quan hệ phát sinh giữa các chủ thể liên quan đến THADS, tínhchất hành chính tổ chức được thực hiện theo những nguyên tắc khác với cácnguyên tắc tố tụng tư pháp

Cả hai quan điểm trên đều đưa ra những luận điểm riêng của mình và ởchừng mực nhất định đều có tính hợp lý Tuy nhiên, mỗi quan điểm đều có

những vấn đề chưa thể lý giải một cách thuyết phục Bởi vì, nếu cho rằng

THADS là hoạt động tư pháp thì Cơ quan THADS có phải là cơ quan tiến

hành tố tụng hay Chấp hành viên có phải là người tiến hành tố tụng hay không? Hiện nay, chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào quy định Cơ quan

Thi hành án dân sự là cơ quan tiến hành tố tụng và Chấp hành viên là nhữngngười tiến hành tố tụng Đồng thời, nếu cho rằng Thi hành án dân sự là hoạtđộng hành chính, có nghĩa là phương pháp thuyết phục, giáo dục có ý nghĩaquan trọng, điều này không chấp nhận được vì khi thực hiện nhiệm vụ, Chấphành viên có quyền độc lập, phải tuân theo pháp luật và chịu trách nhiệmtrước pháp luật về việc quá trình tổ chức thi hành án Khi tổ chức thi hành bản

án, quyết định của Tòa án, không thể áp dụng phương pháp mệnh lệnh, phụctùng đối với Chấp hành viên như trong quan hệ hành chính đơn thuần Không

có bất kỳ một mệnh lệnh hành chính nào được yêu cầu Cơ quan Thi hành án dân

sự phải hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ, trả đơn yêu cầu thi hành án hoặc thay đổibiện pháp cưỡng chế thi hành án mà không có căn cứ pháp luật Việc ra quyếtđịnh, thông báo trong quá trình tổ chức thi hành án chỉ được thực hiện khi cónhững căn cứ pháp lý được quy định trong Luật THADS và pháp luật khác liênquan Mặt khác, một phần không nhỏ việc Thi hành án dân sự chủ yếu được tiếnhành dựa trên cơ sở đơn yêu cầu của người được thi hành án (thi hành án theođơn yêu cầu), có nghĩa là thực hiện theo nguyên tắc quyền tự định đoạt củađương sự (đây là nguyên tắc đặc trưng của tố tụng dân sự) Ngoài ra, trong bất

cứ giai đoạn nào của quá trình thi hành án, các bên đương sự cũng có quyền tựthỏa thuận với nhau về nội dung, địa điểm, phương thức thi hành, thậm chí cóthể thỏa thuận thi hành khác với nội dung quyết định của bản án, vì vậy phươngpháp mệnh lệnh, phục tùng không thể áp dụng được Ngược lại, một quyết địnhhành chính có hiệu lực thì không thể nói đến chuyện đối tượng bị áp dụng có thểchọn lựa thực hiện quyết định đó hay không hoặc tuỳ tiện thay đổi nội dung của

nó Do đó, hai quan điểm nêu trên là không chính xác

Quan điểm cho rằng thi hành án dân sự là dạng hoạt động hành chính

-tư pháp (vừa mang tính chất của hoạt động hành chính, vừa có những yếu tốcủa hoạt động tư pháp) Tác giả đồng thuận với quan điểm này, bởi lẽ:

Thi hành án dân sự là một giai đoạn kế tiếp sau giai đoạn xét xử, cómối quan hệ mật thiết, đan xen với các giai đoạn tố tụng trước đó Giai đoạnThi hành án dân sự có thể bắt đầu ngay từ khi việc xét xử vụ án chưa kết thúcnhư việc thi hành các quyết định khẩn cấp tạm thời của Tòa án (Điều 130Luật THADS) hoặc những bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm đượcthi hành ngay như bản án, quyết định về cấp dưỡng, trả lương, trả công laođộng, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất sức lao động hoặc bồi thường thiệt hại vềtính mạng, sức khỏe, tổn thất về tinh thần, nhận người lao động trở lại làmviệc mặc dù có thể bị kháng cáo, kháng nghị (khoản 2 Điều 2 Luật THADS).Trong quá trình tổ chức thi hành án dân sự, Chánh án Tòa án, Viện trưởngViện kiểm sát có thẩm quyền yêu cầu Cơ quan Thi hành án dân sự hoãn thihành án (điểm d, khoản 1, Điều 48 Luật THADS); tạm đình chỉ THADS đểxem xét lại bản án theo trình tự giám đốc thẩm hoặc tái thẩm hoặc Tòa ánthông báo về việc thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản đối với người phảithi hành án (khoản 1, 2 Điều 49 Luật THADS) Những quyết định này mangtính bắt buộc chấp hành đối với tất cả các chủ thể có trách nhiệm và nghĩa vụliên quan đến việc thi hành án dân sự Các cơ quan, tổ chức, công dân, trongphạm vi trách nhiệm của mình có nghĩa vụ chấp hành và phối hợp thực hiện

để thi hành án đạt hiệu quả Tính chấp hành trong thi hành án dân sự phản ánhmột đặc trưng chứng tỏ nó không đơn thuần là hoạt động tố tụng thuần tuý

Bản chất của THADS là dạng hoạt động chấp hành nhưng là chấp hànhphán quyết của cơ quan xét xử với các cách thức và biện pháp khác nhaunhằm buộc người có nghĩa vụ được xác định trong bản án, quyết định của Tòa

án phải thực hiện đúng các nghĩa vụ của mình Mục đích cuối cùng của Thihành án dân sự là bảo đảm cho các bản án, quyết định của Tòa án được thi

hành trên thực tế chứ không phải là ra văn bản áp dụng pháp luật hoặc quyếtđịnh có tính điều hành

Quá trình thi hành án nhằm khôi phục lại tình trạng ban đầu về quyền

và nghĩa vụ của các chủ thể Do đó, trình tự, thủ tục thi hành án dân sự cũnggiống như những thủ tục tố tụng trước đó được quy định chặt chẽ vì đều liênquan đến quyền con người, quyền công dân; khi tổ chức thi hành án, Chấphành viên cũng phải độc lập và tuân theo pháp luật để bảo đảm hiệu lực củabản án, quyết định của Tòa án Nếu không độc lập và chỉ tuân theo pháp luậtthì giá trị sự thật mà bản án, quyết định của Tòa án đã xác định sẽ không cònnguyên nghĩa của nó, trừ trường hợp các đương sự có sự thỏa thuận tự nguyệnkhác của các đương sự trong quá trình thi hành án

Là giai đoạn cuối cùng để đưa các phán quyết của Tòa án trong bản án,quyết định được thực thi trên thực tế, nhưng đối với các giai đoạn tố tụngtrước khi có bản án, quyết định thì đều có mối liên hệ biện chứng với nhau.Trong lĩnh vực hình sự, dân sự nếu các cơ quan tiến hành tố tụng tiến hành ápdụng đầy đủ, kịp thời các biện pháp ngăn chặn, biện pháp khẩn cấp tạm thờinhư thu giữ, kê biên, phong tỏa tài sản thì Cơ quan thi hành án dân sự sẽkhông gặp khó khăn do đương sự cất giấu, tẩu tán tài sản dẫn đến tình trạng

vụ việc tồn đọng không thể thi hành được Trong giai đoạn xét xử, nếu một bản

án, quyết định được Tòa án tuyên một cách công bằng, thấu tình, đạt lý, rõ ràng,

cụ thể, được dư luận ủng hộ, đồng tình thì việc thi hành án sẽ dễ dàng, nhanhchóng Ngược lại, nếu bản án, quyết định của Tòa án được tuyên không kháchquan, toàn diện và công bằng, thiếu tính khả thi sẽ gây cản trở cho việc thi hành

án, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với các cơ quan nhà nước

Tóm lại, phải xem xét thi hành án như là một hiện tượng phức tạp, cótính đặc thù, không nên xem như một dạng hoạt động hoạt động hành chính

hoặc hoạt động tư pháp đơn thuần Vì vậy, có thể quan niệm: Thi hành án

dân sự là hoạt động hành chính - tư pháp, do các cơ quan nhà nước có thẩm

quyền tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định nhằm bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, đồng thời, buộc những cá nhân, tổ chức phải thực hiện các nghĩa vụ của mình theo bản án, quyết định của Tòa án.

Về khái niệm kê biên tài sản thi hành án dân sự

Như chúng ta đã biết, theo quy định của pháp luật về THADS thì thủtục THADS được hiểu theo nghĩa rộng là toàn bộ các bước để đưa một bản

án, quyết định của Tòa án, Trọng tài thương mại, Hội đồng xử lý vụ việc cạnhtranh ra thi hành theo quy định của pháp luật Quy trình, thủ tục về THADSđược thực hiện từ khi cấp bản án, quyết định, tiếp nhận, thụ lý đơn yêu cầu thihành án, ra quyết định thi hành án và tiến hành các tác nghiệp cụ thể cho đếnkhi chấm dứt việc thi hành án; quyền và nghĩa vụ của đương sự được thựchiện trên thực tế Trong quy trình THADS, tùy theo từng vụ việc cụ thể màThủ trưởng, Chấp hành viên cơ quan THADS có thể thực hiện các thủ tục cầnthiết khác nhau

Pháp luật về THADS đã có những quy định nhằm đảm bảo quyền vàlợi ích hợp pháp của người được thi hành án trong các trường hợp người phảithi hành án chống đối, cản trở việc thi hành án Theo đó, trong trường hợpngười phải thi hành án không tự nguyện, có dấu hiệu trốn tránh việc thi hành

án thì người được thi hành án có quyền yêu cầu hoặc Chấp hành viên tự mình

áp dụng những biện pháp mang tính quyền lực Nhà nước là các biện pháp bảođảm, biện pháp cưỡng chế THADS để buộc người phải thi hành án thực hiệnnghĩa vụ thi hành án

Luật THADS đã dành hẳn từ Mục V đến Mục X, chương IV, baogồm các điều từ Điều 70 đến Điều 141 để quy định về các biện pháp cưỡngchế THADS; trong đó, từ Mục V, VI, VIII bao gồm các điều: từ Điều 84đến Điều 106; từ Điều 110 đến Điều 113 để quy định về kê biên tài sảnTHADS ở Việt Nam

Theo Từ điển Tiếng Việt do Viện Ngôn ngữ học, Nhà xuất bản ĐàNẵng xuất bản thì “Biện pháp” được hiểu là cách làm, cách giải quyết mộtvấn đề cụ thể, còn khái niệm “Bảo đảm” được hiểu là làm cho chắc chắn thựchiện được, giữ gìn được hoặc có đầy đủ những gì cần thiết hoặc là sự bảo đảmthực hiện được hoặc giữ được và “Thi hành” là làm cho thành có hiệu lựcđiều đã được chính thức quyết định [37, tr 95] Về mặt pháp lý, khái niệm “thihành án” là hoạt động làm cho các bản án, quyết định đã có hiệu lực thi hànhcủa Tòa án được thực hiện Nếu như kết quả của hoạt động xét xử là đưa racác phán quyết (bản án, quyết định) trên cơ sở áp dụng các điều luật cụ thể đểxem xét các tình tiết đã xảy ra, thì kết quả của thi hành án là làm cho các phánquyết đó được thực hiện trong thực tế

Về khái niệm biện pháp cưỡng chế tài sản, thì có ý kiến cho rằng “Biệnpháp cưỡng chế THADS” là các cách thức đảm bảo cho việc THADS đượcthực hiện một cách chắc chắn và đầy đủ nhằm đảm bảo tính hiệu lực của bản

án, quyết định được tổ chức thi hành, đảm bảo tính nghiêm minh của phápluật, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân

Theo phân tích của Giáo trình Luật Thi hành án dân sự của Trường Đạihọc Luật Hà Nội thì “ cưỡng chế” là dùng quyền lực Nhà nước buộc cá nhân,

tổ chức phải thực hiện những việc trái với ý muốn của họ Cưỡng chế gắn liềnvới hoạt động quản lý Nhà nước và là một trong những phương pháp chủ yếucủa hoạt động quản lý Nhà nước Trong hoạt động tư pháp, để đảm bảo hiệulực của các bản án, quyết định do Tòa án tuyên thì Nhà nước phải quy địnhcác biện pháp cưỡng chế cụ thể và trình tự, thủ tục áp dụng các biện phápcưỡng chế này Việc thực hiện các quy định này là phương tiện để thực hiệnquyền lực Nhà nước đồng thời là phương tiện để bảo vệ quyền lợi hợp phápcủa các chủ thể liên quan trong thi hành án

Thi hành án dân sự là quá trình thực hiện các quyền, nghĩa vụ dân sựcủa các đương sự đã được xác định trong bản án, quyết định được đưa ra thi

hành Trong trường hợp, người phải thi hành án mặc dù có điều kiện thi hànhnhưng vẫn không tự nguyện thi hành trong thời hạn mà Cơ quan Thi hành án

đã ấn định, tìm cách trì hoãn, trốn tránh việc thi hành án Trong những trườnghợp này, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được thi hành án, bảođảm cho pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh thì việc cưỡng chế thi hành án

là hết sức cần thiết

Từ sự phân tích trên, Giáo trình đã đi đến định nghĩa về khái niệm về

Biện pháp cưỡng chế THADS là: Biện pháp cưỡng chế THADS là biện pháp

thi hành án dân sự dùng quyền lực của Nhà nước buộc người phải thi hành

án thực hiện nghĩa vụ THADS của họ, do Chấp hành viên áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành án [30, tr.195]

Tác giả không đồng thuận với cách định nghĩa của quan điểm thứ nhất

vì cách định nghĩa chỉ nêu được mục đích của biện pháp cưỡng chế, đó làđảm bảo hiệu lực, hiệu quả của bản án, quyết định của Tòa án mà không nêuđược bản chất cụ thể của biện pháp này Về định nghĩa của Giáo trình Đại họcLuật đã định nghĩa tương đối đầy đủ, nêu được biện pháp này là do Cơ quanTHADS sử dụng quyền lực Nhà nước và các điều kiện để áp dụng đó là ngườiphải thi hành án có điều kiện thi hành mà không tự nguyện thi hành Tuynhiên, cách định nghĩa này lại chưa nêu được sử dụng biện pháp cưỡng chế đểhướng tới mục đích gì? Để định nghĩa một cách đầy đủ thì cần nêu cụ thể:

Biện pháp cưỡng chế THADS là biện pháp mà Cơ quan Thi hành án dân sự

sử dụng quyền lực của Nhà nước buộc người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ THADS của họ, do Chấp hành viên áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành án Nhằm đảm bảo tính hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án được tổ chức thi hành; đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Về kê biên tài sản, xử lý tài sản của người phải thi hành án là một trongsáu biện pháp cưỡng chế thi hành án, Giáo trình Đại học Luật Hà Nội cũng

đưa ra khái niệm về kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án: Là biện

pháp cưỡng chế thi hành án do Chấp hành viên áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có nghĩa vụ trả tiền theo bản án, quyết định có điều kiện thi hành án nhưng không tự nguyện thi hành [30, tr 211]

Tương tự như khái niệm về biện pháp cưỡng chế tài sản, cách địnhnghĩa này chưa đầy đủ, theo tác giả, cần nêu biện pháp này là một trong cácbiện pháp cưỡng chế mà Cơ quan Thi hành án dân sự sử dụng quyền lực Nhànước; nêu điều kiện để áp dụng biện pháp này, mục đích hướng đến của biệnpháp Mặt khác, biện pháp kê biên tài sản không chỉ được Chấp hành viên ápdụng thực hiện sau khi bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật

mà trong trường hợp trước khi xét xử các vụ án dân sự, kinh tế, phá sản doanhnghiệp, Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời bằng biện pháp kê biêntài sản, thì Cơ quan Thi hành án dân sự cũng phải thực hiện quyết định này

Do đó, để định nghĩa được đầy đủ thì cần nêu: Kê biên tài sản THADS là một

biện pháp cưỡng chế thi hành án, do Cơ quan thi hành án sử dụng quyền lực Nhà nước, áp dụng khi người phải thi hành án có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền theo bản án, quyết định của Tòa án, được áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không

tự nguyện thi hành trong thời hạn do Chấp hành viên ấn định, hoặc trong trường hợp cần ngăn chặn đương sự tẩu tán, huỷ hoại tài sản Nhằm đảm bảo tính hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án được tổ chức thi hành; đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Biện pháp cưỡng chế là kê biên tài sản thi hành án đối với tài sản là vật

là một trong những biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất và được áp dụngphổ biến nhất trong các biện pháp cưỡng chế Biện pháp này gồm ba giai

đoạn kế tiếp nhau, đó là giai đoạn kê biên tài sản, định giá tài sản và giai đoạnbán tài sản đã kê biên Theo đó, quyền tự định đoạt tài sản của người phải thihành án có nghĩa vụ trả tiền theo bản án, quyết định của Tòa án có nguy cơ bịtước bỏ Các trình tự, thủ tục để thực hiện biện pháp nghiệp vụ này đòi hỏi hếtsức chặt chẽ, áp dụng đúng những quy định của pháp luật có liên quan như:pháp luật doanh nghiệp, thương mại, dân sự, đất đai, nhà ở nhằm hạn chếcác sai sót trong quá trình tác nghiệp

1.1.1.2 Đặc điểm kê biên tài sản thi hành án dân sự

Xuất phát từ khái niệm về kê biên tài sản THADS đã luận giải ở trên,đồng thời xuất phát từ việc nghiên cứu thực tiễn hoạt động kê biên tài sảnTHADS trong thời gian qua, có thể nhận thấy kê biên tài sản THADS cónhững đặc điểm chủ yếu sau đây:

- Đối tượng bị áp dụng biện pháp kê biên tài sản THADS là quyền sở hữu trí tuệ, tài sản là vật, tài sản là quyền sử dụng đất.

Phần lớn các nghĩa vụ được tổ chức thi hành trong lĩnh vực THADS

là nghĩa vụ về tài sản Để các bản án, quyết định của Tòa án được tổ chứcthi hành nghiêm chỉnh; quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự đượcđảm bảo; trên cơ sở kết quả xác minh hoặc thông tin do người được thihành án cung cấp, người phải thi hành án có điều kiện để thi hành ánnhưng không chịu thi hành hoặc có biểu hiện trốn tránh, tẩu tán, dịchchuyển tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án, thì Chấp hành viên ápdụng biện pháp kê biên tài sản Đối tượng kê biên là các tài sản là vật,quyền sử dụng đất hoặc quyền sở hữu trí tuệ có căn cứ xác định là củangười phải thi hành án Tài sản có thể đang do người phải thi hành án hoặc

do người khác chiếm giữ

- Biện pháp kê biên tài sản THADS là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất, được áp dụng theo một trình tự, thủ tục quy định chặt chẽ.

Hoạt động kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án rất phức

tạp, chỉ được áp dụng sau khi thời hạn tự nguyện thi hành án đã hết Khi ápdụng thì quyền sở hữu của chủ sở hữu bị hạn chế và có nguy cơ bị tước bỏ.

Do đối tượng kê biên rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau trong đờisống xã hội như: Quyền sở hữu trí tuệ, quyền sử dụng đất, tài sản đang cầm

cố, thế chấp, tài sản đang do người thứ ba giữ, tài sản là vốn góp, là vật bịkhóa, đóng gói… Do đó, khi áp dụng biện pháp kê biên tài sản phải nghiêncứu kỹ các quy định pháp luật về thi hành án dân sự và các quy định pháp luật

có liên quan như: pháp luật doanh nghiệp, thương mại, dân sự, đất đai, nhà ở,

về định giá tài sản, bán đấu giá tài sản để đảm bảo việc kê biên, xử lý tài sảncủa người phải thi hành án được đúng pháp luật

- Khi áp dụng kê biên tài sản THADS, bắt buộc phải thực hiện việc xác minh và thông báo trước cho đương sự.

Kê biên tài sản THADS là biện pháp nghiêm khắc mang tính bắt buộccưỡng chế khi người phải thi hành án có điều kiện thi hành mà không tựnguyện thi hành án; hậu quả của kê biên tài sản là có thể làm thay đổi, dịchchuyển quyền sở hữu của người phải thi hành án Để hoàn thành việc kê biêntài sản đúng quy định pháp luật thì trong quá trình thực hiện đòi hỏi phải tuânthủ đúng các quy định pháp luật liên quan đến đối tượng tài sản kê biên (nhưtài sản là quyền sử dụng đất, động sản, tài sản là vật, quyền sở hữu trí tuệ…)

Do đó, trước khi kê biên, Cơ quan THADS buộc phải xác minh cụ thể, chínhxác về tài sản đó để xác định chủ sở hữu, tính pháp lý, xác định tài sản chung,riêng của người phải thi hành án, xác định tài sản định kê biên có thuộc đốitượng cấm kê biên hay không?

Khi xác minh rõ được đối tượng tài sản định kê biên thuộc đối tượngđược pháp luật cho phép tiến hành kê biên, thì thủ tục bắt buộc trước khi ápdụng đó là phải tiến hành thông báo trước cho người phải thi hành án, người

có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan để một lần nữa tạo điều kiện cho họ tựnguyện chấp hành thi hành án, trừ trường hợp cần ngăn chặn đương sự tẩu

tán, hủy hoại tài sản trốn tránh việc thi hành án.

- Kê biên tài sản THADS được Chấp hành viên tự mình ra quyết định

áp dụng và phải chịu trách nhiệm về việc áp dụng

Liên quan đến kê biên tài sản nói chung thì có kê biên tài sản trong giảiquyết các vụ án hình sự; dân sự; vi phạm hành chính

Trong vụ án hình sự thì khoản 1 Điều 80 Bộ luật Tố tụng hình sự quyđịnh các chủ thể là Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân vàViện kiểm sát quân sự các cấp; Chánh án, Phó Chánh án Toà án nhân dân vàToà án quân sự các cấp; Thẩm phán giữ chức vụ Chánh toà, Phó Chánh toàTòa phúc thẩm Toà án nhân dân tối cao; Hội đồng xét xử; Thủ trưởng, PhóThủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp có thẩm quyền kê biên tài sản Đốitượng bị áp dụng giới hạn chỉ đối với bị can, bị cáo về tội mà Bộ luật hình sựquy định có thể tịch thu tài sản hoặc phạt tiền cũng như đối với người phảichịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật Khi tiếnhành kê biên chỉ kê biên phần tài sản tương ứng với mức có thể bị tịch thu,phạt tiền hoặc bồi thường thiệt hại Chủ thể có quyền quyết định áp dụng biệnpháp kê biên có quyền hủy quyết định kê biên tài sản nếu xét thấy việc kêbiên tài sản là không cần thiết Sau kê biên tài sản thì việc duy trì việc kê biênđến khi xét xử tại Tòa án Chỉ có Hội đồng xét xử mới quyết định tại bản án,quyết định có tiếp tục kê biên tài sản hay không tiếp tục kê biên tài sản đểđảm bảo thi hành án

Đối với vụ án dân sự, kinh tế, phá sản doanh nghiệp (gọi chung là vụ ándân sự), một trong các biện pháp khẩn cấp tạm thời đó là kê biên tài sản đangtranh chấp (quy định tại Điều 102 Bộ luật Tố tụng dân sự) Khi Thẩm phán(giai đoạn trước khi xét xử) hay Hội đồng xét xử (tại phiên tòa) quyết định kêbiên tài sản thì quyết định kê biên tài sản được gửi sang Cơ quan Thi hành ándân sự cùng cấp để thực hiện

Một điểm khác biệt của kê biên tài sản trong khi giải quyết vụ án hình

sự và vụ án dân sự đó là liên quan đến vai trò của Cơ quan Thi hành án dân

sự Khi kê biên tài sản trong vụ án dân sự thì các chủ thể được quy định tạikhoản 1 Điều 80 Luật Tố tụng hình sự quyết định áp dụng biện pháp kê biên

và giao cho Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán thực hiện quyết địnhnày Việc tiếp tục kê biên hay không tiếp tục kê biên chỉ được quyết địnhchính thức bởi Hội đồng xét xử và được chuyển sang Cơ quan Thi hành ándân sự cùng cấp để thực hiện các bước tiếp theo sau khi kê biên tài sản (thẩmđịnh giá, bán đấu giá tài sản…); còn trong khi giải quyết các vụ án dân sự thìtại giai đoạn chuẩn bị xét xử, Thẩm phán ra quyết định áp dụng biện phápkhẩn cấp tạm thời bằng hình thức kê biên tài sản thì quyết định này đượcchuyển ngay cho Cơ quan Thi hành án dân sự thực hiện theo quy định tạikhoản 2 Điều 2 Luật THADS

Đối với kê biên trong vi phạm hành chính thì một trong các biện pháp

để cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính là biện pháp kêbiên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá (quy định tạiđiểm b, khoản 2, Điều 86 Luật xử phạt vi phạm hành chính), các chủ thể raquyết định kê biên tài sản rồi đưa ra bán đấu giá không liên quan đến Cơ quanThi hành án dân sự

Như vậy, các chủ thể ra quyết định kê biên tài sản trong khi giải quyếtcác vụ án hình sự, dân sự không trực tiếp tổ chức thực hiện để đạt được mụcđích khi áp dụng biện pháp kê biên tài sản Pháp luật THADS thừa nhận việc

kê biên tài sản của chủ thể của các cơ quan tố tụng trong khi giải quyết vụ ánhình sự, của Tòa án trong việc giải quyết các vụ án dân sự Cơ quan Thi hành

án dân sự có trách nhiệm tổ chức thi hành các quyết định của chủ thể này

Khi bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật, đến giai đoạnthi hành án thì Pháp luật về THADS quy định rõ chủ thể nào mới có thẩmquyền ra quyết định kê biên tài sản, đó là Chấp hành viên (quy định tại khoản

5 Điều 20 Luật THADS) Trong quá trình tổ chức thi hành án, sau khi có kết

quả xác minh về tài sản của người phải thi hành án, nếu kết quả xác minh chothấy người phải thi hành án có điều kiện thi hành án, có tài sản (là vật; quyền

sử dụng đất; quyền sở hữu trí tuệ) để đảm bảo thi hành án nhưng không chịu

tự nguyện thi hành, thì Chấp hành viên phải áp dụng biện pháp cưỡng chếbằng hình thức kê biên tài sản Nếu Chấp hành viên không áp dụng biện pháp

kê biên tài sản để xảy ra hậu quả nghiêm trọng (người phải thi hành án tẩu tántài sản) thì tùy theo mức độ phải chịu trách nhiệm bồi thường Trường hợpChấp hành viên ra quyết định kê biên không đúng, ít hơn hay vượt quá mứcphải thi hành án, nếu xảy ra hậu quả thì tùy theo mức độ cũng phải chịu tráchnhiệm bồi thường

- Việc áp dụng kê biên tài sản THADS được thể hiện thông qua việc

ban hành quyết định của Chấp hành viên

Để việc kê biên tài sản được chặt chẽ, đúng pháp luật, tránh trường hợp

áp dụng một cách tùy tiện thì pháp luật THADS quy định chỉ Chấp hành viênmới có quyền được áp dụng kê biên tài sản THADS Ngoài Chấp hành viênthì các chủ thể khác trong Cơ quan THADS không có quyền ra quyết định ápdụng các biện pháp này Mặt khác, việc áp dụng kê biên tài sản THADS chỉ

có hiệu lực pháp lý khi được Chấp hành viên quyết định dưới hình thức vănbản quyết định Các hình thức văn bản khác thể hiện việc áp dụng kê biên tàisản thi hành án (như công văn, thông báo hay biên bản) đều không có giá trịpháp lý

Đánh giá về chế định kê biên tài sản THADS cũng có nghĩa là đánh giá

về toàn bộ các yếu tố hình thành nên chế định hoặc có ảnh hưởng, liên quan.Việc hoàn thiện pháp luật về kê biên tài sản THADS cũng dựa trên sự đánhgiá, nhận xét đúng đắn, đầy đủ, khách quan về chế định kê biên tài sảnTHADS để có giải pháp phù hợp cho việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật

kê biên tài sản THADS

1.1.1.3 Điều kiện áp dụng kê biên tài sản thi hành án dân sự

Khi kê biên tài sản THADS phải tuân theo các điều kiện sau đây:

- Người phải thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền theobản án, quyết định được đưa ra thi hành hoặc phải nộp phí thi hành án

Nghĩa vụ thanh toán tiền của người phải thi hành án được ấn định trongbản án, quyết định của Tòa án hoặc của cơ quan có thẩm quyền như tổ chứctrọng tài thương mại Việt Nam hoặc của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh,được biểu hiện ở các dạng như: người phải thi hành án phải trả tiền bồithường, bồi thường do làm mất, làm hỏng, bồi hoàn chi phí đào tạo, bồithường tính mạng sức khỏe hoặc là việc trả tiền nợ, tiền thanh toán theo hợpđồng, tiền công lao động, tiền chênh lệch giá trị tài sản khi phân chia tài sản

và cũng có thể là nghĩa vụ nộp phí thi hành án khi người được thi hành án đãnhận tài sản nhưng không tự nguyện nộp phí thi hành án (quy định tại Điều

60, khoản 4 Điều 3 Thông tư số 144/2010/TTLT-BTC-BTP ngày 22/9/2010của Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp)

- Người phải thi hành án có điều kiện thi hành án

Người phải thi hành án có điều kiện thi hành án là những người màChấp hành viên đã xác minh khẳng định được người đó có tài sản (trừ tài sản

là tiền thì không áp dụng biện pháp cưỡng chế này) Tài sản của người phảithi hành án có thể là tài sản động sản hoặc bất động sản và kể cả quyền sở hữutrí tuệ, quyền sử dụng đất, vốn góp theo quy định tại Mục 6 Luật thi hành ándân sự năm 2008

- Hết thời gian tự nguyện thi hành án mà người phải thi hành án không

tự nguyện thi hành hoặc chưa hết thời gian tự nguyện nhưng để ngăn chặnviệc tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụ thi hành án (quy địnhtại Khoản 2 Điều 45 Luật thi hành án dân sự năm 2008)

Thời gian tự nguyện thi hành án do Chấp hành viên ấn định là 15 ngày,

kể từ ngày nhận được hoặc thông báo hợp lệ quyết định thi hành án theo quyđịnh tại Điều 39,40,41,42 và 45 Luật Thi hành án dân sự Tuy nhiên, trong

thời gian tự nguyện thi hành án của người phải thi hành án, nếu chấp hànhviên cần phải ngăn chặn việc tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụthi hành án thì Chấp hành viên có quyền ra quyết định áp dụng biện pháp bảođảm thi hành án được quy định tại Điều 66 luật thi hành án dân sự hoặc biệnpháp cưỡng chế thi hành án đã quy định tại Điều 71 Luật Thi hành án dân sự.

1.1.1.4 Nguyên tắc áp dụng kê biên tài sản thi hành án dân sự

Khi kê biên tài sản THADS chủ thể áp dụng biện pháp này phải tuântheo những nguyên tắc nhất định, đó là:

Thứ nhất, chỉ được áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án sau khi đã

hết thời gian tự nguyện thi hành án, trừ trường hợp cần áp dụng các biện phápbảo đảm hoặc biện pháp cưỡng chế theo quy định Khoản 2 Điều 45 Luật thihành án dân sự

Để tổ chức thi hành một bản án, quyết định trước tiên phải để chongười được thi hành án có một thời gian suy nghĩ, thu xếp các điều kiện để tựmình thi hành các nghĩa vụ mà Bản án, quyết định của Tòa án đã tuyên ( phápluật THADS hiện hành ấn định thời gian tự nguyện thi hành án cho ngườiphải thi hành án thi hành án là 15 ngày, kể từ ngày nhận được hoặc thông báohợp lệ quyết định thi hành án) Đây là thủ tục bắt buộc và là thủ tục đầu tiên

mà Chấp hành viên phải thực hiện khi tổ chức thi hành một quyết định thihành án Chỉ khi hết thời gian tự nguyện thi hành án, người phải thi hành ánkhông tự nguyện thi hành án, thì Chấp hành viên mới phải dùng đến quyềnlực của Nhà nước tức là áp dụng các biện pháp cưỡng chế để buộc người cónghĩa vụ thi hành phải thi hành theo đúng bản án, quyết định và quyết địnhcủa Cơ quan thi hành án Nếu không cho người phải thi hành án một thời gian

tự nguyện thi hành mà đã áp dụng biện pháp kê biên tài sản để thi hành án làtrái pháp luật

Tuy nhiên, để đảm bảo công tác thi hành án dân sự đạt hiệu quả, vớimục đích nhằm ngăn chặn các hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh

nghĩa vụ thi hành án của đương sự thì trong thời gian tự nguyện thi hành ánChấp hành viên vẫn được áp dụng các biện pháp bảo đảm, các biện phápcưỡng chế thi hành án được quy định tại Chương IV Luật thi hành án dân sựtheo quy định tại Khoản 2 Điều 45 Luật thi hành án dân sự.

Thứ hai, chỉ kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án khi có căn

cứ khẳng định tài sản đó thuộc sở hữu của người phải thi hành án đang quản

lý sử dụng hoặc đang do người thứ ba giữ

Khác với việc áp dụng các biện pháp bảo đảm thi hành án quy định tạiĐiều 66 Luật thi hành án dân sự, việc kê biên, xử lý tài sản của người phải thihành án chỉ được tiến hành khi và chỉ khi đã xác định được tài sản đó là tàisản thuộc sở hữu của người phải thi hành án đang do họ quản lý, sử dụnghoặc đang do người thứ ba quản lý, sử dụng Tài sản của người phải thi hành

án có thể là tài sản riêng và cũng có thể là tài sản chung của người phải thihành án với người khác (như tài sản chung của vợ chồng khi người vợ hoặcngười chồng là người phải thi hành án hoặc tài sản là vốn góp của người phảithi hành án với người khác ) và cũng có thể là tài sản của người phải thihành án nhưng đang cho người khác vay, mượn, thuê, gửi giữ, sửa chữa

Thứ ba, chỉ kê biên tài sản của người phải thi hành án tương ứng với

nghĩa vụ của người phải thi hành án và các chi phí cần thiết

Nguyên tắc này đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp của ngườiphải thi hành án; người phải thi hành án chỉ phải chịu nghĩa vụ thi hành theobản án và quyết định của Tòa án đã tuyên cùng với các chi phí cho việc kêbiên tài sản để thi hành án mà pháp luật quy định Nguyên tắc này cũng tránhviệc lạm quyền của Cơ quan thi hành án dân sự trong việc kê biên tài sảnTHADS gây thiệt hại cho quyền lợi hợp pháp của người phải thi hành án

Tại Khoản 1 Điều 8 Nghị định số 58/2009/NĐ-CP ngày 13/7/2009, quy định:Chấp hành viên căn cứ vào nội dung bản án, quyết định; tính chất,mức độ, nghĩa vụ thi hành án; điều kiện của người phải thi hành án;

đề nghị của đương sự và tình hình thực tế của địa phương để lựachọn việc áp dụng biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế thi hành

án thích hợp Việc áp dụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế thi hành

án phải tương ứng với nghĩa vụ của người phải thi hành án và cácchi phí cần thiết Trường hợp người phải thi hành án chỉ có một tàisản duy nhất lớn hơn nhiều lần so với nghĩa vụ phải thi hành án màtài sản đó không thể phân chia được hoặc việc phân chia sẽ làmgiảm đáng kể giá trị của tài sản thì Chấp hành viên vẫn có quyền ápdụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế để thi hành án [11]

Như vậy, để tiến hành kê biên tài sản có giá trị tương ứng với nghĩa vụcủa người phải thi hành án và các chi phí cần thiết thì phải ước tính được giátrị hoặc phải xác định được giá trị sử dụng thực tế (giá trị hiện có) của từng tàisản của người phải thi hành án Từ đó, mới lựa chọn tài sản kê biên, dựa trên

cơ sở xác định nghĩa vụ của người phải thi hành án, gồm: Các khoản phải thihành án theo quyết định thi hành án và các chi phí cần thiết như chi phí về xácminh, chi phí thông báo thi hành án, chi phí định giá tài sản, chi phí cưỡngchế theo quy định tại Điều 73 Luật thi hành án dân sự Trường hợp ngườiphải thi hành án chỉ có một tài sản duy nhất có giá trị lớn hơn nghĩa vụ phảithi hành án và các chi phí cần thiết nhưng tài sản đó là một khối thống nhất,không thể phân chia được hoặc nếu phân chia sẽ làm giảm đáng kể giá trị tàisản thì vẫn có quyền kê biên tài sản đó theo quy định tại Khoản 1 Điều 8 Nghịđịnh số 58/2009/NĐ-CP Số tiền thu được do bán tài sản kê sẽ được thanhtoán theo Điều 47 Luật thi hành án dân sự, số tiền còn lại sẽ được trả lại chongười phải thi hành án

Thứ tư, không được kê biên những tài sản mà pháp luật đã quy định

không được kê biên

Để đảm bảo tính nhân đạo trong thi hành án dân sự cũng như các tàisản của Nhà nước thì cần có những quy định các tài sản không được kê biên

để thi hành án, như đối với cá nhân công dân thì các loại tài sản như lươngthực đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người phải thi hành án và gia đình trongthời gian chưa có thu nhập, thu hoạch mới, thuốc men dùng để chữa và phòngbệnh; đồ thờ cúng, công cụ lao động thông thường, đồ dùng của người tàntật…, đối với những tài sản bị cấm lưu thông như heroin; tài sản phục vụ choquốc phòng, an ninh, công cộng; tài sản do ngân sách Nhà nước cấp cho cơquan, tổ chức… (cụ thể đã được quy định tại Điều 87 Luật thi hành án dân sựnăm 2008)

Thứ năm, thời gian tổ chức kê biên.

Cũng để đảm bảo tính nhân đạo trong thi hành án dân sự cũng nhưphục vụ nhiệm vụ chính trị của từng địa phương thì không được tổ chứccưỡng chế kê biên tài sản vào các ngày giáp tết nguyên đán, các ngày truyềnthống đối với các đối tượng chính sách… (ví dụ theo quy định tại khoản 2Điều 8 Nghị định số 58/2009/NĐ-CP thì cơ quan thi hành án dân sự khôngđược tổ chức cưỡng chế thi hành án có huy động lực lượng trong thời gian 15ngày trước và sau Tết nguyên đán, các ngày ngày 27/7, ngày 27/2, ngày22/12 nếu người phải thi hành án là người thương binh, bệnh binh, là bác

sỹ, y sỹ, bộ đội Trường hợp cần thiết phải cưỡng chế, Thủ trưởng cơ quanthi hành án cấp tỉnh và cấp huyện báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cùngcấp, Thủ trưởng cơ quan thi hành án cấp quân khu báo cáo Tư lệnh quân khu

ít nhất là 05 ngày làm việc trước khi tổ chức cưỡng chế thi hành các vụ ánlớn, phức tạp, có ảnh hưởng về an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội tại địabàn theo quy định tại Khoản 1 Điều 172, Khoản 2 Điều 173 và Khoản 2 Điều

174 Luật Thi hành án dân sự)

1.1.2 Ý nghĩa của việc quy định kê biên tài sản thi hành án dân sự

Là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất, thể hiện quyền lực nhànước buộc người phải thi hành án phải thi hành án nên kê biên tài sản thi hành

án dân sự có ý nghĩa hết sức to lớn, đóng vai trò quan trọng đối với kết quả tổ

chức thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, cụ thể như sau:

Thứ nhất, kê biên tài sản THADS đã góp phần đẩy nhanh quá trình tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tòa án; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, người có quyền, nghĩa vụ liên quan; bảo đảm Pháp chế

Xã hội Chủ nghĩa.

Việc quy định kê biên tài sản THADS đã giúp cho Chấp hành viên kịpthời buộc người phải thi hành án phải thi hành các phán quyết của bản án,quyết định của Tòa án; tránh việc người phải thi hành án không thi hành án,

cố tình chần chừ, kéo dài thời hạn thi hành án; ngăn chặn người phải thi hành

án thực hiện hành vi tẩu tán, hủy hoại hoặc thay đổi hiện trạng tài sản trốntránh việc thi hành án để từ đó có thể bảo toàn được điều kiện thi hành án,đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự, bảo đảm các bản

án, quyết định đã có hiệu lực được thi hành trên thực tế

Thứ hai, kê biên tài sản THADS góp phần nâng cao ý thức của đương

sự, người có quyền, nghĩa vụ liên quan đến việc thi hành án.

Trước khi tiến hành kê biên tài sản THADS, Chấp hành viên phải tiếnhành xác minh điều kiện về tài sản; xác minh về nhân thân người phải thihành án, xác minh thân nhân của người phải thi hành án để xác định thái độchấp hành hoặc chống đối khi Cơ quan THADS tiến hành thủ tục kê biên tàisản; xác minh thái độ của quần chúng nhân dân xung quanh nơi có tài sản sẽ

bị kê biên, nơi người phải thi hành án sinh sống; sự đồng tình ủng hộ haykhông đồng tình của Chính quyền cơ sở… Trong hoạt động sản xuất, kinhdoanh thì uy tín là một tài sản rất có giá trị, thậm chí quyết định đến sự thànhbại của thương nhân, doanh nghiệp Việc bị áp dụng kê biên tài sản THADS

có thể làm cho hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động thanh toán, chi trả,giao dịch với đối tác theo hợp đồng đã ký kết bị chậm trễ, thậm chí bị ngưngtrệ, dẫn đến việc phát sinh chi phí, tiền phạt, tiền bồi thường thiệt hại do viphạm thời hạn hợp đồng, thời hạn thanh toán…Bên cạnh đó, việc người phải

thi hành án bị áp dụng kê biên tài sản cũng dẫn đến hậu quả là dư luận của xãhội cho rằng người phải thi hành án đang lâm vào tình trạng vỡ nợ, kinh tếsuy yếu, thậm chí là mất khả năng thanh toán

Do đó, kê biên tài sản THADS sẽ làm cho người phải thi hành án phảigánh chịu những thiệt hại đáng kể về kinh tế, ảnh hưởng đến danh dự, uy tíntrong đời sống cũng như trong hoạt động sản xuất, kinh doanh Muốn không

bị áp dụng biện pháp kê biên tài sản thì trước khi bị áp dụng biện pháp này,người phải thi hành án phải nhanh chóng lựa chọn phương án tự nguyện thihành nghĩa vụ của mình, hạn chế các thiệt hại có thể xảy ra

Quy định này cũng có tác dụng nâng cao ý thức chấp hành pháp luậtcủa người dân, của những người phải thi hành án trong các vụ việc thi hành

án dân sự khác, tạo áp lực lên tâm lý của người phải thi hành án, hướng họ lựachọn phương án tự nguyện thi hành án

1.1.3 Cơ sở của việc quy định kê biên tài sản thi hành án dân sự

1.1.3.1 Cơ sở lý luận

Việc pháp luật THADS quy định về kê biên tài sản THADS xuất phát

từ những cơ sở lý luận sau đây:

Thứ nhất, từ yêu cầu của việc khôi phục và bảo vệ các quan hệ xã hội hợp pháp bị xâm hại, đảm bảo cho các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được chấp hành nghiêm chỉnh.

Mỗi khi quyền lợi hợp pháp của mình bị xâm phạm thì chủ thể đó cóquyền gửi đơn đến Tòa án để yêu cầu giải quyết, vì vậy đòi hỏi hoạt động xét

xử phải kịp thời, nghiêm minh, đúng pháp luật Đồng thời, các phán quyết củaTòa án phải được thi hành nghiêm chỉnh, triệt để, kịp thời mới bảo vệ đượcquyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự

Trong hoạt động tổ chức thi hành án dân sự, phương châm chủ yếu vẫn

là tăng cường công tác vận động giáo dục, thuyết phục, hoà giải để người phảithi hành án tự giác thi hành Việc vận động, giáo dục, thuyết phục, hoà giải

đưa lại hiệu quả cao trong tổ chức thi hành án

Tuy nhiên để giữ nghiêm pháp luật, bản án, quyết định của Tòa ánđược thi hành kịp thời, tăng cường pháp chế XHCN, thì trong thi hành án dân

sự không chỉ có sử dụng phương pháp vận động, giáo dục, thuyết phục, hoàgiải Trong trường hợp đối tượng phải thi hành án cố tình chây ỳ, trốn tránh,thậm chí có thái độ thách thức, biểu hiện chống đối, tẩu tán tài sản, thì dứtkhoát phải sử dụng quyền lực Nhà nước, phải áp có biện pháp buộc ngườiphải thi hành án thi hành án, đó là biện pháp cưỡng chế

Như vậy, khi bản án, quyết định của Tòa án được đưa ra thi hành thìngười phải thi hành án có nghĩa vụ tự nguyện thi hành; người phải thi hành án cóđiều kiện thi hành mà không tự nguyện thi hành án thì sẽ bị cưỡng chế thi hành

Các biện pháp cưỡng chế thi hành án thi hành án dân sự trong đó cóbiện pháp cưỡng chế kê biên tài sản cũng chỉ nhằm mục đích chung nói trên.Hiệu quả của việc cưỡng chế kê biên tài sản THADS là cơ sở, tiền đề cho sựthành công, hiệu quả của một vụ thi hành án về tài sản khi đương sự không tựnguyện thi hành Kê biên tài sản THADS có một vai trò quan trọng trong việcđảm bảo hiệu lực các phán quyết dân sự về tài sản của Tòa án; bảo đảm yên dân;giữ gìn được mối quan hệ đoàn kết; đảm bảo được an ninh trật tự ở địa phương

Thứ hai, xuất phát từ sự thể hiện quyền lực Nhà nước trong hoạt động thi hành án dân sự.

Kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án là một trong sáu biệnpháp cưỡng chế thi hành án, được áp dụng khi người phải thi hành án phảithực hiện nghĩa vụ trả tiền, hết thời gian tự nguyện đã được ấn định, có tài sảnnhưng không tự nguyện thi hành Khi được áp dụng sẽ tác động một cáchmạnh mẽ, trực tiếp và dẫn đến hậu quả pháp lý là buộc người phải thi hành ánphải thực hiện một cách thực tế, đầy đủ nghĩa vụ dân sự của họ và phải chịumọi chi phí cưỡng chế cũng như hậu quả pháp lý tiêu cực khác Thể hiệnquyền năng của Cơ quan thi hành án, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp

luật, nhằm đảm bảo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật phải được thihành nghiêm chỉnh, đúng pháp luật; đảm bảo việc thi hành án được nhanhgọn, dứt điểm.

1.1.3.2 Cơ sở thực tiễn

Trong thực tiễn cho thấy, khi có các quan hệ xã hội bị xâm hại đượccác chủ thể yêu cầu Tòa án giải quyết tức là một bên hoặc cả hai bên chủ thểcủa các quan hệ xã hội đó không chấp hành đúng quy định pháp luật tươngứng Khi đã không có ý thức chấp hành đúng thì các chủ thể đó sẽ cố tình vàtìm mọi biện pháp để lảng tránh quyền và nghĩa vụ mà pháp luật buộc phảituân theo Tòa án, nhân danh Nhà nước tiến hành xét xử và có những phánquyết cụ thể tại các bản án, quyết định Đến giai đoạn thi hành án dân sự thìthực tiễn tổng kết cho thấy đa số các đương sự không tự nguyện thi hành.Nguyên nhân không tự nguyện thi hành có thể là do người phải thi hành ánkhông có điều kiện thi hành án, tuy nhiên, phần nhiều là có điều kiện thi hànhnhưng người phải thi hành án cố tình tẩu tán tài sản, kéo dài, chống đối không

tự nguyện thi hành án

Do đó, việc quy định các biện pháp cưỡng chế THADS trong đó có kêbiên tài sản là xuất phát từ đòi hỏi của yêu cầu thực tiễn trong hoạt động thihành án dân sự

Ngay từ những văn bản quy phạm pháp luật đầu tiên về pháp luật Thihành án dân sự, từ Pháp lệnh thi hành án dân sự năm 1989, Pháp lệnh Thihành án dân sự năm 1993, Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 2004 đến nay làLuật thi hành án dân sự năm 2008 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đều

đã ghi nhận và quy định chế định các biện pháp cưỡng chế tài sản THADStrong đó có kê biên tài sản THADS ngày một hoàn thiện, đầy đủ hơn đáp ứngvới đòi hỏi của thực tiễn Thi hành án dân sự đề ra

Việc quy định các biện pháp cưỡng chế THADS trong đó có kê biên tàisản THADS đã tạo cơ sở pháp lý cần thiết để Cơ quan Thi hành án dân sự tiến

hành các thủ tục thi hành án một cách linh hoạt, hiệu quả, ngăn chặn tìnhtrạng người phải thi hành án tẩu tán, chuyển dịch, thay đổi hiện trạng và thậmchí là việc hủy hoại tài sản nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ thi hành án.Đồng thời, việc quy định các biện pháp cưỡng chế THADS trong đó có kêbiên tài sản THADS cũng đã góp phần nâng nâng cao ý thức, trách nhiệmcũng như thái độ ứng xử của người phải thi hành án trong việc thi hành nghĩa

vụ của mình

Như vậy, từ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn đã nêu trên cho thấy kêbiên tài sản THADS được quy định trong Pháp luật THADS là cần thiết, có ýnghĩa quan trọng Việc áp dụng bảo đảm được hiệu quả hoạt động THADSvừa góp phần bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự vừa gópphần giáo dục nâng cao ý thức pháp luật của đương sự và đảm bảo được tínhnghiêm minh của pháp luật trong việc thi hành bản án, quyết định đã có hiệulực pháp luật

1.2 CÁC YẾU TỐ VÀ TIÊU CHÍ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP KÊ BIÊN TÀI SẢN THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.2.1 Các yếu tố của biện pháp kê biên tài sản Thi hành án dân sự

Từ khái niệm về Kê biên tài sản THADS cho thấy, kê biên tài sảnTHADS có những yếu tố cơ bản sau đây:

Một là, các quy định của pháp luật về kê biên tài sản THADS.

Các quy định của pháp luật về kê biên tài sản THADS quy định trongHiến pháp, các Pháp lệnh Thi hành án dân sự, Luật Thi hành án dân sự, Luật

Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Các Nghị định của Chính phủ hướng dẫn thihành Luật Thi hành án dân sự, quy định về định giá, bán đấu giá tài sản; LuậtĐất đai, Luật Nhà ở; Bộ luật Dân sự; Luật Tố tụng dân sự; các quy định trongcác Nghị định quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan,

tổ chức liên quan…

Hai là, các chủ thể áp dụng và đối tượng bị áp dụng biện pháp kê biên

tài sản THADS.

Chủ thể áp dụng biện pháp kê biên tài sản THADS là Chấp hành viêncủa Cơ quan Thi hành án dân sự các cấp; đối tượng bị áp dụng biện pháp kêbiên tài sản THADS là người phải thi hành án nghĩa vụ dân sự tài sản là vật

có điều kiện thi hành nhưng không tự nguyện thi hành

Ba là, mối quan hệ và cơ chế phối hợp của Cơ quan Thi hành án dân sự các

cấp với các cơ quan, tổ chức liên quan trong công tác kê biên tài sản THADS

Mối quan hệ giữa Cơ quan Thi hành án dân sự với Viện kiểm sát nhân dâncùng cấp trong công tác kiểm tra, giám sát công tác kê biên tài sản THADS

Mối quan hệ phối hợp giữa Cơ quan Thi hành án dân sự các cấp với

Tổ chức Thẩm định giá tài sản (đối với loại tài sản quy định phải có sựthẩm định của Tổ chức Thẩm định giá), đối với cơ quan chuyên môn về giá(đối với các loại tài sản là mặt hàng tươi sống, mau hỏng, có giá trị nhỏdưới hai triệu đồng)

Mối quan hệ giữa Cơ quan Thi hành án dân sự với các Trung tâm bánđấu giá tài sản; Cơ quan chính quyền địa phương, Văn phòng nhà đất, Cơquan đăng ký tài sản (trong việc xác minh tài sản là bất động sản, động sản)

Bốn là, các yếu tố liên quan khác như công tác chỉ đạo, kiểm tra việc

thực hiện công tác kê biên tài sản THADS

Đối với những vụ việc cưỡng chế kê biên tài sản THADS lớn, phức tạp,đương sự chống đối quyết liệt, những vụ việc ảnh hưởng đến an ninh, chínhtrị của địa phương thì Cơ quan Thi hành án dân sự cấp trên trực tiếp, Ban chỉđạo Thi hành án dân sự địa phương cùng cấp, cấp trên trực tiếp chỉ đạo, kiểmtra quá trình tổ chức cưỡng chế kê biên, bán đấu giá tài sản đảm bảo thi hành

án dân sự Cơ quan Thi hành án dân sự địa phương định kỳ hàng tháng, quý,năm phải tổng hợp, báo cáo Cơ quan Thi hành án dân sự cấp trên trong côngtác kê biên tài sản THADS

Muốn hoàn thiện pháp luật về kê biên tài sản THADS, chúng ta phải

hoàn thiện các yếu tố tạo nên cơ chế này.

1.2.2 Các tiêu chí hoàn thiện pháp luật kê biên tài sản Thi hành án dân sự

Nói đến “Tiêu chí” (criterion) là nói đến các tiêu chuẩn dùng để kiểmđịnh hay đánh giá một đối tượng, mà bao gồm các yêu cầu về chất lượng,mức độ, hiệu quả, khả năng, tuân thủ các quy tắc và qui định, kết quả cuốicùng và tính bền vững của các kết quả đó

Sau đây là các tiêu chí hoàn thiện pháp luật về kê biên tài sản THADShiện nay:

Một là, có đầy đủ các quy định có liên quan đến kê biên tài sản

THADS; quy định trong Luật THADS và các văn bản hướng dẫn thi hànhcũng như pháp luật liên quan đến kê biên tài sản THADS

Hai là, bảo đảm rõ ràng, minh bạch về thẩm quyền, trách nhiệm, nghĩa

vụ của chủ thể áp dụng biện pháp kê biên tài sản THADS và các đương sự

Ba là, bảo đảm sự phối hợp giữa Cơ quan Thi hành án dân sự các cấp

với các Cơ quan, tổ chức liên quan trong công tác thi hành án dân sự nóichung và trong kê biên tài sản THADS nói riêng

Bốn là, bảo đảm cho việc phán quyết và xử lý kịp thời, triệt để khi phát

hiện việc áp dụng biện pháp kê biên tài sản có sai sót, vi phạm

Năm là, đáp ứng yêu cầu thuận tiện cho việc áp dụng, góp phần tháo gỡ

những vướng mắc, bất cập hiện nay và tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quảcủa công tác kê biên tài sản THADS

Hoàn thiện pháp luật về kê biên tài sản để sử dụng quyền lực, sức mạnhcủa Nhà nước buộc người phải thi hành án trong khi có điều kiện thi hànhnhưng không tự nguyện thi hành, cố tình chống đối, kéo dài nhằm mục đíchkhông thực hiện nghĩa vụ mà bản án, quyết định của Tòa án đã tuyên có hiệulực pháp luật, góp phần đảm bảo việc tăng cường Pháp chế Xã hội chủ nghĩa,đảm bảo cho bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật được

thực hiện nghiêm chỉnh, triệt để đồng thời giáo dục đối với người phải thihành án khác nói riêng và với công dân nói chung về ý thức, trách nhiệm tuânthủ pháp luật của Nhà nước.

1.3 PHÁP LUẬT VỀ KÊ BIÊN TÀI SẢN CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI CÓ GIÁ TRỊ THAM KHẢO TẠI VIỆT NAM

Để hoàn thiện quy định về kê biên tài sản thi hành án dân sự ở ViệtNam hiện hành, theo tác giả, ngoài xem xét những bất cập, mâu thuẫn của quyđịnh và những vướng mắc khi thi hành quy định về kê biên tài sản thi hành ándân sự còn phải tham khảo quy định của pháp luật kê biên tài sản nước ngoài

để từ đó tìm ra phương án tối ưu nhằm hoàn thiện quy định này Tham khảopháp luật quy định về kê biên tài sản thi hành án của một số nước tiêu biểu vàkhu vực thì thấy cụ thể như sau:

Tại Nhật Bản

Về tổ chức, ở Nhật Bản thi hành án dân sự trước đây do thừa phát lạiđảm nhận (theo luật số 51 năm 1890 kèm theo Qui chế Thừa phát lại, Quy chếthu lệ phí Thừa phát lại) Đến 1966, khi Luật chấp hành viên ra đời, thì chếđịnh thừa phát lại không còn, thay vào đó là chế định chấp hành viên Hiệnnay cơ quan thi hành án Nhật Bản gồm hai bộ phận: Toà thi hành án và chấphành viên Toà thi hành án là một bộ phận của toà án sơ cấp Ở Nhật cókhoảng 50 Toà án sơ thẩm Toà thi hành án quản lý các hoạt động thi hành ántrong phạm vi chức năng của mình và trợ giúp Chấp hành viên trong thi hành

án Toà thi hành án có quyền ra các quyết định về thi hành án, đặc biệt là cácquyết định về kê biên tài sản (bất động sản, máy bay, tàu thuyền ); quyếtđịnh việc hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ thi hành án Toà thi hành án giải quyếtcác khiếu nại về thi hành án, có quyền tiến hành kiểm tra việc thi hành án, cóquyền yêu cầu lực lượng cảnh sát, cơ quan nhà nước khác hỗ trợ khi thực hiệncác công việc theo thẩm quyền của mình

Có 5 loại cưỡng chế thi hành án là: Cưỡng chế theo yêu cầu, bao gồm

việc thi hành các yêu cầu về thanh toán tiền và cưỡng chế thi hành các yêucầu không liên quan đến việc thanh toán tiền; Cưỡng chế trên cơ sở các biệnpháp cưỡng chế, được chia thành cưỡng chế trực tiếp và cưỡng chế gián tiếp;Cưỡng chế thi hành tổng hợp và thi hành riêng lẻ; Cưỡng chế thi hành án trên

cơ sở chức năng, bao gồm việc thi hành để thoả mãn một yêu cầu và việc thihành biện pháp bảo đảm; Cưỡng chế trên cơ sở hiệu quả, được chia thành thihành thực tế và thi hành tạm thời

Pháp luật thi hành án dân sự của Nhật Bản quy định cấm kê biên và bánđấu giá để thi hành án một số tài sản, như: quần, áo, giường, chiếu, đồ dùngnấu ăn cần thiết phục vụ sinh hoạt của người phải thi hành án; dụng cụ, phânbón, vật nuôi phục vụ cho công việc làm ăn; thức ăn gia súc, vật nuôi; cácTượng phật, bài vị và các vật dụng khác cần thiết sử dụng trực tiếp trong lễhội; Gia phả, nhật ký, sách thương mại hoặc những thứ khác cần thiết đối vớingười phải thi hành án; Huân chương, huy chương và những thứ khác biểu thịcho danh dự mà người phải thi hành án hoặc họ hàng của người này đượcnhận; Chân tay giả và những thứ khác dùng để hỗ trợ cho cơ thể mà ngườiphải thi hành án cần dung (Điều 131 Luật Thi hành án dân sự Nhật Bản)

Chỉ kê biên tài sản có giá trị tương đương với nghĩa vụ phải thi hành án

và các chi phí có liên quan; khi kê biên tài sản phải xác định giá khởi điểm đểbán đấu giá tài sản đã kê biên

Việc thi hành cưỡng chế đối với tàu biển được xác định là một trongnhững hình thức thi hành cưỡng chế yêu cầu thanh toán tiền để đảm bảo thihành án Việc thi hành cưỡng chế đối với tàu biển được áp dụng đối với tàubiển có tổng trọng tải từ 20 tấn trở lên và được thực hiện thông qua biện phápmua bán cưỡng chế tàu biển

Đối với việc cưỡng chế trả nhà, thì trong trường hợp một ngôi nhà

mà bên phải thi hành án đang là đối tượng của một quyết định cho phéptiến hành quản lý cưỡng chế, nếu bên phải thi hành án không có chỗ ở

khác, thì Toà thi hành án có thể căn cứ vào đơn đề nghị của người phải thihành án để cho phép họ và người thân của họ được sử dụng ngôi nhà đótrong một thời gian nhất định

Tại Cộng hòa liên bang Đức

Về tổ chức, theo luật Đức, Toà án khu vực là cơ quan chịu trách nhiệmthi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của toà án Hệ thống toà

án của Cộng hoà liên bang Đức gồm: Toà án khu vực, Toà án liên khu vực, Toà

án cấp cao của bang và Toà án tối cao của liên bang Ở toà án khu vực có Thẩmphán, nhân viên Toà án, Chấp hành viên và nhân viên thi hành án

Địa vị pháp lý của Chấp hành viên được qui định trong Luật chấp hànhviên, Qui chế Chấp hành viên Tuy là công chức nhưng Chấp hành viên thựchiện công việc mình một cách độc lập, có con dấu riêng, có văn phòng riêngmang tên Chấp hành viên tại Toà án, được hưởng một khoản lương cố định.Chấp hành viên có nghĩa vụ tiếp khách tại văn phòng của mình 2 lần mỗi tuần

Theo pháp luật Đức thì trường hợp đương sự không có tài sản gì để thihành án thì chủ nợ được quyền yêu cầu Toà thi hành án triệu tập con nợ đếntoà để buộc con nợ phải tuyên thệ về việc không có tài sản để thi hành án.Nếu con nợ không chịu tuyên thệ, thì chủ nợ có quyền yêu cầu toà án bắtgiam đến khi con nợ đồng ý tuyên thệ, nếu không sẽ bị giam giữ kéo dài (tối

đa 6 tháng một lần) và mọi chi phí trong thời gian giam giữ do chủ nợ chịu

Ở Đức, người ta lập danh danh sách các con nợ không có khả năng trả

nợ và lưu giữ tại Toà án để mọi người đều có thể xem được, nhất là nhữngngười đang có ý định thực hiện giao dịch với một đối tác cụ thể tìm hiểu xemđối tác của mình có tên trong danh sách con nợ hay không Điều này tạo tâm

lý buộc con nợ phải có gắng thi hành

Quy định về cưỡng chế thi hành án: Chấp hành viên thực hiện việccưỡng chế thi hành đối với các trường hợp sau: Cưỡng chế thi hành đòi tiền từđộng sản của con nợ; cưỡng chế thi hành vào giấy tờ có giá trị của con nợ;cưỡng chế thi hành đối với hoa màu chưa được thu hoạch; cưỡng chế thi hành

việc trả lại đồ vật, trong đó có việc cưỡng chế buộc ra khỏi nhà.

Đối với trường hợp không có tài sản là động sản để thi hành án thì Toà

án áp dụng các biện pháp cưỡng chế khác, như: Khấu trừ thu nhập; trừ vàoquyền yêu cầu của con nợ đối với người khác; trừ vào quyền tài sản của connợ; yêu cầu cưỡng chế, phát mại tài sản của con nợ là bất động sản Việc ápdụng các biện pháp cưỡng chế phải đảm bảo cho người bị cưỡng chế vẫn đủkhả năng tiếp tục cuộc sống ở mức độ vừa phải, có điều kiện làm việc và nuôisống gia đình

Điều 811 Bộ luật tố tụng dân sự Đức quy định hết sức chi tiết các loạitài sản không được kê biên, ví dụ: vật dụng đối với điều kiện sống tối thiểu;những con vật có số lượng ít như bò sữa, dê, cừu… nếu con vật đó cần thiết choviệc nuôi dưỡng người phải thi hành án và gia đình, kể cả thức ăn gia súc cầnthiết trong khoảng thời gian 4 tuần hoặc số tiền mặt đủ mua số lượng tương tự.Điều luật quy định cụ thể, chi tiết trong các trường hợp tài sản không được kêbiên là công cụ lao động, trong trường hợp người phải thi hành án là người làmcông trong các trang trại, là người ở góa, người vị thành niên…

Tại Cộng hòa Pháp

Về tổ chức, ở Cộng hoà Pháp, thi hành án dân sự do Toà thi hành án và

Tổ chức thừa phát lại đảm nhiệm Theo Đạo luật năm 1991 về cải cách thủtục thi hành án, tại Toà án sơ thẩm có thẩm quyền rộng có các Thẩm phán thihành án, được Chánh Toà chỉ định và uỷ quyền phụ trách thi hành án Thẩmphán thi hành án không tham gia trực tiếp vào quá trình xét xử một vụ việc cụthể mà chỉ xem xét đơn đề nghị công nhận và cho thi hành những quyết địnhcủa toà án, những quyết định của trọng tài Trong lĩnh vực thi hành án, Thẩmphán thi hành án có trách nhiệm kiểm tra, giám sát tính hợp pháp hợp lệ củaquá trình thi hành án, cho phép tiến hành các biện pháp kê biên bảo tồn, quyếtđịnh thời hạn tạm đình chỉ, đình chỉ thi hành án, giải quyết các tranh chấp,khiếu nại phát sinh trong quá trình thi hành án Tuy nhiên, Thẩm phán thi

hành án không được xem xét lại quyết định đã có hiệu lực của Toà án, khôngđược làm gián đoạn việc thi hành quyết định đó nếu không có cơ sở Quanniệm ở Pháp, việc thi hành án là công việc có tính chất tư, chỉ liên quan đếncác đương sự với nhau và thông qua thừa phát lại, tổ chức nghề nghiệp khôngphải là cơ quan Nhà nước; Nhà nước không can thiệp trực tiếp vào quá trình

đó Tuy nhiên, việc thi hành hành này cần có sự giám sát của Nhà nước, đó là

sự giám sát của Toà án, trực tiếp là của Thẩm phán thi hành án Trong quátrình thi hành án, nếu có các vấn đề tranh chấp phát sinh, thì Thẩm phán thihành án giải quyết

Các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự gồm có: Kê biên thanhtoán nợ; kê biên tiền lương, tiền công; kê biên và bán các tài sản là động sảncủa người mắc nợ đang do người thứ ba giữ; phong toả động sản; các biệnpháp thi hành án đối với các phương tiện cơ giới đường bộ; kê biên các tài sản

và trong một tỷ lệ do Thẩm phán quyết định, được các chủ nợ sau này khi đãquyết định tặng cho hoặc mở thừa kế mà không thể kê biên; động sản cầnthiết cho cuộc sống, việc làm của người phải thi hành án và gia đình họ, nếunhư không phải để chi trả cho khoản nợ trong chừng mực mà sắc lệnh củaTổng thống cho phép, tuy nhiên những động sản đó vẫn có thể bị tịch biênnếu nằm ngoài nơi cư trú và nơi làm việc thường xuyên của con nợ, nếu đó làtài sản có giá trị như tài sản quý, hiếm, xa xỉ hoặc là tài sản có số lượng lớnvượt quá nhu cầu cần thiết; những động sản hữu hình của nghiệp sản thương

mại; vật dụng cần thiết của người tàn tật hay dùng để chăm sóc người ốm.

Trong việc thi hành cưỡng chế trả nhà, trừ trường hợp có quy định đặcbiệt, việc trục xuất hoặc cưỡng chế ra khỏi một toà nhà, một nơi ở, chỉ đượctiến hành nếu có quyết định của Toà án hoặc trên cơ sở một biên bản hoà giải

có hiệu lực thi hành, sau khi đã có lệnh tống đạt giải toả nhà

Việc bắt giữ tàu biển để thi hành án là một trong những biện pháp bảođảm thi hành án Sau khi có bản án, quyết định của Toà án buộc bên phải thihành án phải thanh toán tiền mặt hoặc tài sản cho bên được thi hành án, thìThẩm phán Toà án có thể ra quyết định bắt giữ tàu biển để bán

Chỉ kê biên tài sản có giá trị tương đương với nghĩa vụ phải thi hành án

và các chi phí có liên quan

Tại Singapore

Việc tổ chức thi hành án dân sự ở Singapore do Toà án đảm nhiệm Hệthống tổ chức Toà án ở Singapore gồm: Toà án tối cao và Toà án cấp dưới ỞToà án tối cao và Toà án cấp dưới có bộ phận Thi hành án Các nhân viên Thihành án vừa có nhiệm vụ Thi hành án vừa có nhiệm vụ tống đạt giấy tờ, thựchiện các lệnh bắt giữ Nhân viên Thi hành án của Toà án nào thì thi hành bản

án của Toà án đó

Các biện pháp cưỡng chế được thể hiện bằng các lệnh của Toà án: Lệnhtịch thu tài sản; lệnh tịch thu các thu nhập của người phải thi hành án; lệnhtrục xuất người phải thi hành án ra khỏi nhà; lệnh tháo dỡ nhà

Đối với việc thi hành bản án trả nhà, nhân viên Thi hành án ấn địnhngày người phải thi hành án phải trả lại nhà cho người được thi hành án vànói rõ nếu không sẽ tiến hành cưỡng chế Trường hợp người phải thi hành án

cố tình dây dưa không trả nhà, nhân viên Thi hành án yêu cầu cảnh sát đicùng để đưa người phải thi hành án và đồ đạc của họ ra ngoài, trả lại nhà chongười được thi hành án

Trong trường hợp người phải thi hành án là cá nhân thực sự không có