nghiên cứu đề xuất mô hình quản lý thích hợp đối với cụm tiểu thủ công nghiệp phục vụ chương trình di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi nội thành tp hồ chí minh

4 CÁC TỪ VIẾT TẮT BOD5 : Nhu cầu oxy sinh hóa đo trong thời gian 5 ngày tại nhiệt độ 20oC BVMT : Bảo vệ môi trường CCN : Cụm công nghiệp CN : Công nghiệp CNXL : Công nghệ xử lý COD : Nh

TRUNG TÂM KHOA HỌC KỸ THUẬT VÀ CÔNG NGHỆ QUÂN SỰ

PHÂN VIỆN NHIỆT ĐỚI MÔI TRƯỜNG QUÂN SỰ

TP HỒ CHÍ MINH CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI : PGS.TS PHÙNG CHÍ SỸ

TP HỒ CHÍ MINH, 2/2007

1

MỤC LỤC

SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 5

CHƯƠNG I 7

NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ ĐỐI VỚI CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP MỚI HÌNH THÀNH 7

I.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CỤM CÔNG NGHIỆP 7

I.1.1 Khái niệm về cụm công nghiệp trong tiêu chuẩn quy hoạch - thiết kế đô thị Việt Nam 7

I.1.2 Khái niệm cụm công nghiệp ở thực tiễn TP Hồ Chí Minh 7

I.1.2.1 Cụm các xí nghiệp công nghiệp tập trung 7

I.1.2.2 Khu vực tập trung các xí nghiệp công nghiệp 7

I.1.2.3 Các xí nghiệp công nghiệp trong khuôn viên các tổ chức, cơ quan nhà nước 7

I.1.2.4 Làng nghề công nghiệp 8

I.1.2.5 Làng nghề truyền thống 8

I.1.3 Đặc thù của các cụm công nghiệp ở TP Hồ Chí Minh 8

I.2 PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ NHỮNG MẶT TÍCH CỰC CŨNG NHƯ TỒN TẠI ĐỐI VỚI CÁC CHÍNH SÁCH ĐÃ CÓ Ở VIỆT NAM VÀ TP HỒ CHÍ MINH LIÊN QUAN ĐẾN PHÁT TRIỂN CÁC CỤM CÔNG NGHIỆP 8

I.2.1 Quy hoạch tổng thể các vùng công nghiệp 8

I.2.2 Quy hoạch chi tiết và xây dựng cơ sở hạ tầng cụm công nghiệp cũng như các xí nghiệp trong cụm công nghiệp 9

I.2.3 Đăng ký kinh doanh và Giấy phép hoạt động 9

I.2.4 Lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và đăng ký đạt tiêu chuẩn chất lượng môi trường (nay là Cam kết bảo vệ môi trường) 9

I.2.5 Các giải pháp bảo vệ môi trường 9

I.3 XÂY DỰNG HỆ THỐNG TIÊU CHÍ VỀ CỤM TTCN BỀN VỮNG PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN TP.HCM 10

I.3.1 Định nghĩa về phát triển bền vững 10

I.3.2 Cơ sở xây dựng tiêu chí 10

I.3.3 Tiêu chí cho cụm công nghiệp- tiểu thủ công nghiệp mới hình thành 10

I.3.4 Đánh giá chung 11

I.4 ĐỀ XUẤT XÂY DỰNG BỔ SUNG CÁC CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH MỚI ĐỂ HỖ TRỢ CHO CÔNG TÁC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHO CÁC CỤM TTCN 12

I.4.1 Định hướng cơ chế và chính sách quản lý môi trường tại các cụm TTCN 12

I.4.2 Định hướng cơ chế và chính sách quản lý đất đai tại các cụm TTCN 12

I.4.3 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ về tài chính (vốn, thuế, lãi suất , qũy…) đối với các cụm TTCN 12

I.4.4 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ về lao động đối với các cụm TTCN 12

I.4.5 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ nhằm phát triển và nâng cao vai trò cụm TTCN trong quá trình hội nhập .13

I.4.6 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ về khoa học, kỹ thuật, công nghệ, đào tạo đối với các cụm TTCN 14

CHƯƠNG II 15

NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH TỔ CHỨC QUẢN LÝ ĐỐI VỚI CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP MỚI HÌNH THÀNH 15

2

II.1 PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ CÁC MÔ HÌNH KHU CÔNG NGHIỆP, CỤM

CÔNG NGHIỆP TƯƠNG TỰ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM 15

II.1.1 Xu hướng phát triển các KCN - CCN ở châu Á 15

II.1.2 Quản lý CCN trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 15

II.1.3 Thực trạng quản lý nhà nước cụm công nghiệp tại TP Hồ Chí Minh 15

II.2 ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH ĐẦU TƯ XÂY DỰNG, QUẢN LÝ VÀ KINH DOANH CƠ SỞ HẠ TẦNG TRONG CỤM TTCN 16

II.3 ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH HỆ THỐNG TỔ CHỨC QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI CỤM TTCN 17

II.4 ĐỀ XUẤT CƠ CHẾ PHỐI HỢP GIỮA CÁC CƠ QUAN BAN NGÀNH TRONG QUÁ TRÌNH QUẢN LÝ TOÀN DIỆN CỤM TTCN 17

CHƯƠNG III 19

NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHO CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP MỚI HÌNH THÀNH 19

III.1 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC CCN TẠI VIỆT NAM 19 III.2 NGĂN NGỪA Ô NHIỄM (POLLUTION PREVENTION) GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC CỤM TTCN 19

III.2.1 Khái niệm và một số giải pháp triển khai 19

III.2.2 Giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp hưởng ứng chương trình ngăn ngừa ô nhiễm trong cụm TTCN 20

III.3 ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP VỀ TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ ĐỐI VỚI CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP MỚI HÌNH THÀNH PHỤC VỤ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 20

III.3.1 Kinh nghiệm phát triển ngành TTCN ở một số nước châu Á 20

III.3.2 Đề xuất các giải pháp tổ chức và quản lý các cụm TTCN mới hình thành tại TP.HCM 21

CHƯƠNG IV 23

NGHIÊN CỨU TRÌNH DIỄN MÔ HÌNH QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG THÍCH HỢP TẠI CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP LÊ MINH XUÂN 23

IV.1 MÔ TẢ SƠ LƯỢC VỀ CỤM TTCN LÊ MINH XUÂN 23

IV.1.1 Chủ đầu tư 23

IV.1.2 Mục đích, quy mô và phạm vi hoạt động 23

IV.1.3 Vị trí và điều kiện khí hậu 23

IV.2 HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG KHU VỰC CỤM TTCN LÊ MINH XUÂN 23 IV.2.1 Hiện trạng chất lượng môi trường khu vực 24

IV.2.2 Những vấn đề môi trường phát sinh theo đặc thù các ngành sản xuất 26

IV.4 NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH CÔNG NGHỆ GIẢM THIỂU Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ, TIẾNG ỒN CHO CỤM TTCN LÊ MINH XUÂN 28

IV.4.1 Phân tích các giải pháp, mô hình đề xuất 28

IV.4.2 Các biện pháp kỹ thuật xử lý khí thải tại nguồn 29

IV.4.3 Đề xuất các giải pháp công nghệ giảm thiểu ô nhiễm do bụi, khí thải và tiếng ồn tại nguồn cho các cơ sở trong cụm TTCN Lê Minh Xuân 29

IV.5 NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH THU GOM VÀ XỬ LÝ NƯỚC THẢI TẠI CỤM TTCN LÊ MINH XUÂN 30

IV.6 NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH CÔNG NGHỆ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN VÀ CHẤT THẢI NGUY HẠI 31

IV.6.1 Mục tiêu chính của giải pháp quản lý chất thải rắn 31

IV.6.2 Quản lý và xử lý chất thải rắn sinh hoạt 31

3

IV.6.3 Quản lý và xử lý chất thải rắn công nghiệp 31

IV.6.4 Nhận xét chung 31

CHƯƠNG V 32

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 32

V.1 KẾT LUẬN 32

V.2 KIẾN NGHỊ 32

V.2.1 Kiến nghị các cơ chế, chính sách nhằm đưa nhanh mô hình quản lý vào thực tế 32

V.2.2 Kiến nghị những nội dung nghiên cứu tiếp theo 33

DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng IV.1 : Kết quả phân tích nước mặt khu vực cụm TTCN Lê Minh Xuân 24

Bảng IV.2: Kết quả phân tích nước ngầm khu vực cụm TTCN Lê Minh Xuân 25

Bảng IV.3 : Kết quả phân tích không khí khu vực cụm TTCN Lê Minh Xuân 25

Bảng IV.4 : Kết quả phân tích nước thải tại một số cơ sở nhuộm 26

Bảng IV.5 : Hàm lượng các chất ô nhiễm trong nước thải của một số cơ sở xi mạ, nấu kim loại mầu 26

Bảng IV.6 : Chất lượng nước thải của cơ sở chế biến thủy hải sản 27

Bảng IV.7 : Hàm lượng các chất ô nhiễm trong ống khói 28

DANH MỤC CÁC HÌNH Hình II.1: Mô hình đầu tư xây dựng, quản lý kinh doanh cơ sở hạ tầng trong cụm tiểu thủ công nghiệp 16

Hình II.2: Đề xuất mô hình hệ thống tổ chức quản lý môi trường đối với cụm công nghiệp TTCN 17

Hình II.3: Đề xuất cơ chế quản lý nhà nước của các cơ quan có liên quan đến cụm TTCN 18

4

CÁC TỪ VIẾT TẮT

BOD5 : Nhu cầu oxy sinh hóa đo trong thời gian 5 ngày tại nhiệt độ 20oC

BVMT : Bảo vệ môi trường

CCN : Cụm công nghiệp

CN : Công nghiệp

CNXL : Công nghệ xử lý

COD : Nhu cầu oxy hóa học

CTNH : Chất thải nguy hại

CTR : Chất thải rắn

DO : Oxy hòa tan

ĐTM : Đánh giá tác động môi trường

EMS : Hệ thống quản lý môi trường

KCN : Khu công nghiệp

KCX : Khu chế xuất

KHCN : Khoa học Công nghệ

KH & ĐT : Kế hoạch và Đầu tư

MLSS : Hàm lượng bùn lơ lửng trong nước thải

MLVSS : Hàm lượng bùn lơ lửng dễ bay hơi trong nước thải

NNÔN : Ngăn ngừa ô nhiễm

PTBV : Phát triển bền vững

SXSH : Sản xuất sạch hơn

TCVN : Tiêu chuẩn Việt Nam

TDS : Tổng chất rắn hòa tan

TTCN : Tiểu thủ công nghiệp

TN&MT : Tài nguyên và Môi trường

5

SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Hiện nay, trên địa bàn TPHCM có 37.878 doanh nghiệp quy mô vừa và

nhỏ (Số liệu thống kê năm 2005), nằm rải rác hoặc tập trung trong đó có nhiều

ngành sản xuất gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng như: xi mạ, dệt nhuộm,

đúc kim loại, tái sinh nhựa, tái sinh thủy tinh… Các cơ sở sản xuất quy mô

nhỏ có công nghệ lạc hậu, thủ công, định mức tiêu tốn nguyên vật liệu, năng

lượng cao, có vốn đầu tư thấp, mặt bằng chật hẹp, nằm xen kẽ trong khu dân

cư và gây ô nhiễm môi trường

Từ đầu năm 2002 Thành phố đã triển khai chương trình di dời các cơ sở

sản xuất gây ô nhiễm môi trường vào khu công nghiệp và các vùng phụ cận

Tuy nhiên bên cạnh những thuận lợi còn có một số vấn đề khó khăn như về

mặt tư tưởng, đối tượng di dời, vốn đầu tư, chính sách hỗ trợ cho doanh

nghiệp di dời, đặc biệt là địa điểm tiếp nhận doanh nghiệp di dời Với số lượng

lớn doanh nghiệp phải di dời phát sinh, chương trình chưa có sự xem xét và

chuẩn bị đầy đủ cho doanh nghiệp di dời Địa điểm chủ yếu để tiếp nhận

doanh nghiệp di dời là dựa vào các khu công nghiệp hiện hữu, trong khi đó

diện tích đất sẵn sàng cho thuê của các khu công nghiệp này không đủ đáp ứng

nhu cầu của doanh nghiệp di dời vào Trong đó, có đến 66% đối tượng di dời

là cơ sở tiểu thủ công nghiệp, có quy mô sản xuất nhỏ không thích hợp di dời

vào khu công nghiệp vì: giá cho thuê đất tại các khu công nghiệp cao không

phù hợp cho cơ sở tiểu thủ công nghiệp; đồng thời diện tích cho mỗi đơn vị

thuê tối thiểu là 5000 m2, trong khi nhu cầu của các cơ sở này chỉ từ 200-1000

m2 do đó các cơ sở này đã phải tập trung vào các cụm công nghiệp Trong

khi đó, hiện nay cụm công nghiệp nhìn chung là phát triển một cách tự phát,

chưa tuân thủ quy hoạch phát triển, chưa được quan tâm đúng mức đến các

vấn đề môi trường, và đặc biệt là chưa có một quy chế quản lý nhà nước nào

kể cả trung ương lẫn địa phương

Trong thời gian 2002-2003, Sở KH&CN TP.HCM đã giao cho Viện Kỹ

thuật Nhiệt đới và Bảo vệ Môi trường thực hiện đề tài “Nghiên cứu cơ sở khoa

học và thực tiễn phục vụ chương trình di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm

và xây dựng biện pháp xử lý ô nhiễm tập trung tại một số cụm sản xuất tiểu

6

thủ công nghiệp khu vực TP Hồ Chí Minh” do PGS.TS Phùng Chí Sỹ làm

chủ nhiệm đề tài Một trong những giải pháp được đề xuất của đề tài này là di

dời các cơ sở TTCN tới những cụm TTCN ở ngoại thành Tuy nhiên, cho đến

nay chưa có đủ cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm đề xuất các chính sách, giải

pháp thực hiện, mô hình quản lý môi trường đối với các cụm TTCN sẽ tiếp

nhận các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm di dời ra khỏi nội thành TP Hồ Chí

Minh Ngoài ra, cho đến nay vẫn chưa có một mô hình phát triển cụm TTCN

bền vững nào được xây dựng tại TP.HCM, cũng như trên địa bàn cả nước

Điều này làm nảy sinh vấn đề đồng hóa việc di dời các cơ sở sản xuất gây ô

nhiễm với nguy cơ di dời ô nhiễm từ nội thành ra ngoại thành Những hạn chế

trên đã tác động không chỉ đến sự phát triển chung của cụm TTCN mà còn ảnh

hưởng nghiêm trọng đến chất lượng môi trường Tất cả làm cho chất lượng

môi trường suy thoái và hiện tại cộng đồng đã quan tâm, lên tiếng về sự ô

nhiễm do hoạt động sản xuất ở các cụm TTCN, lo lắng về sự phát triển bền

vững của các cụm TTCN tương lai

Để duy trì sự phát triển bền vững hoạt động các cụm TTCN, góp phần

phát triển trong quá trình hiện đại hóa, công nghiệp hóa đất nước Đề tài

"Nghiên cứu đề xuất mô hình quản lý thích hợp đối với cụm tiểu thủ công

nghiệp phục vụ chương trình di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi

nội thành Thành phố Hồ Chí Minh " là bước đi cấp thiết và không thể chậm

trễ nhằm góp phần vào việc giải quyết tận gốc vấn đề ô nhiễm môi trường do

hoạt động của các cơ sở sản xuất TTCN tại các khu dân cư nội thành

TP.HCM

7

CHƯƠNG I NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ

ĐỐI VỚI CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP MỚI

HÌNH THÀNH

I.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CỤM CÔNG NGHIỆP

I.1.1 Khái niệm về cụm công nghiệp trong tiêu chuẩn quy hoạch - thiết kế

đô thị Việt Nam

Trong tiêu chuẩn quy hoạch mặt bằng tổng thể cụm công nghiệp TCVN

4646:1988, cụm công nghiệp (CCN) là một nhóm các xí nghiệp công nghiệp

được bố trí trong một mặt bằng thống nhất, có quan hệ hợp tác trong xây

dựng, có các công trình sử dụng chung như: công trình phục vụ công cộng,

công trình phụ trợ sản xuất, công trình giao thông vận tải, cấp nước, thoát

nước, cấp năng lượng, và tùy mức độ có liên hệ về dây chuyền công nghệ

nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế về vốn đầu tư, tiết kiệm đất đai xây dựng, tiết

kiệm chi phí quản lý khai thác …

- Phân loại cụm CN và TTCN theo quy mô diện tích đất đai:

- Hợp tác sản xuất được tổ chức trong các CCN bao gồm:

+ Hợp tác sản xuất thể hiện ở việc sử dụng tổng hợp nguồn nguyên liệu theo

một dây chuyền công nghệ chặt chẽ

+ Hợp tác sản xuất trong việc sử dụng chung các công trình phụ trợ sản xuất

I.1.2 Khái niệm cụm công nghiệp ở thực tiễn TP Hồ Chí Minh

I.1.2.1 Cụm các xí nghiệp công nghiệp tập trung

Là kiểu phân bố tập trung một số xí nghiệp công nghiệp, có chung cơ sở

hạ tầng kỹ thuật, nhưng không có liên hệ với nhau về công nghệ, hoặc sử dụng

các bán thành phẩm của nhau

I.1.2.2 Khu vực tập trung các xí nghiệp công nghiệp

Là một khu vực lãnh thổ tương đối tập trung các xí nghiệp công nghiệp

thuộc nhiều ngành khác nhau hoặc một ngành, xen cài trong khu dân cư nên

không có ranh giới xác định Về cơ bản cũng ít liên hệ với nhau về công nghệ,

không sử dụng chung các công trình công cộng, hạ tầng, không có công trình

xử nước thải chung, tồn tại từ trước giải phóng

I.1.2.3 Các xí nghiệp công nghiệp trong khuôn viên các tổ chức, cơ quan nhà

nước

Là trường hợp một vài xí nghiệp công nghiệp riêng lẻ, cùng thuê mặt

bằng trong khuôn viên của các cơ quan, đơn vị còn đất không sử dụng hết

Thực tế, các kiểu phân bố như vậy không gọi là CCN, vì không tuân theo

8

nguyên tắc sử dụng chung các công trình công cộng và phục vụ kỹ thuật như

định nghĩa CCN

I.1.2.4 Làng nghề công nghiệp

Khái niệm làng nghề công nghiệp được dùng để chỉ cộng đồng dân cư

cùng sản xuất một hay nhiều loại sản phẩm công nghiệp –TTCN, gắn kết trên

một địa bàn, có hiệu danh Sản phẩm công nghiệp của làng có thể là một mắt

xích trong dây chuyền sản xuất một sản phẩm hoàn chỉnh.1

I.1.2.5 Làng nghề truyền thống

Trước hết là một làng nghề, nhưng có lịch sử tồn tại lâu đời, qua nhiều

thế hệ đến nay vẫn sản xuất một hay nhiều mặt hàng truyền thống có giá trị

trên thị trường trong nước và quốc tế.1

Như vậy giữa làng nghề công nghiệp và truyền thống có điểm khác nhau

ở chỗ ngành nghề và sản phẩm

™ Phân biệt giữa làng nghề với Cụm CN và TTCN:

+ Tính liên hiệp trong sản xuất chỉ trong nội bộ làng mang tính gia đình, làng

xóm

+ Không có tính hợp tác trong việc sử dụng các công trình hạ tầng kỹ thuật và

xã hội cho quá trình sản xuất

I.1.3 Đặc thù của các cụm công nghiệp ở TP Hồ Chí Minh

TP Hồ Chí Minh có 37.878 cơ sở qui mô vừa và nhỏ, riêng kinh tế cá thể

là 30.754 cơ sở với số lao động khoảng 182.000 người (Cục Thống kê

TPHCM, 2005), như vậy trung bình một cơ sở chỉ có khoảng 06 lao động Các

xí nghiệp qui mô vừa và nhỏ thường tập trung vào các ngành với các sản phẩm

dệt, may, kim khí và chế biến gỗ

Các Cụm CN và TTCN tại TP Hồ Chí Minh được hình thành từ 02 lọai

hình (i) cải tạo, chỉnh trang các khu vực phát triển công nghiệp nhỏ tự phát và

(ii) hình thành mới các CCN với mục đích chủ yếu là thu hút các xí nghiệp

vừa và nhỏ di dời từ nội thành ra

I.2 PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ NHỮNG MẶT TÍCH CỰC CŨNG NHƯ TỒN

TẠI ĐỐI VỚI CÁC CHÍNH SÁCH ĐÃ CÓ Ở VIỆT NAM VÀ TP HỒ CHÍ

MINH LIÊN QUAN ĐẾN PHÁT TRIỂN CÁC CỤM CÔNG NGHIỆP

I.2.1 Quy hoạch tổng thể các vùng công nghiệp

Những giải pháp quy hoạch phát triển KCX, KCN đến năm 2010, có tính

đến năm 2020, theo quy hoạch điều chỉnh của thành phố, đã bao gồm cả việc

quy hoạch các CCN (Vũ Văn Hòa, 2006) Theo đó :

- Nhu cầu đất dành cho phát triển các CCN-TTCN đến năm 2020 là 1.900

ha

- Dự kiến đến năm 2020, Ban Quản lý các KCN KCX TP Hồ Chí Minh

(HEPZA) được giao thêm chức năng quản lý CCN theo cơ chế “một cửa, tại

chỗ”, trước mắt là 14 CCN nhằm có thêm quỹ đất sẵn sàng cho nhà đầu tư

Hiện nay, nước ta chưa có quy định môi trường nào về việc quy hoạch

tổng thể các vùng công nghiệp trên cả nước, có chăng cũng chỉ là một vài chi

1 Định nghĩa đưa ra trên cơ sở tài liệu “Làng nghề thủ công truyền thống tại TP.HCM” của TS Tôn

Nữ Quỳnh Trân và các tác giả

9

tiết nhỏ nằm rải rác trong một số văn bản luật và thuộc lĩnh vực hẹp nào đó

như khoáng sản, di sản văn hóa,…

I.2.2 Quy hoạch chi tiết và xây dựng cơ sở hạ tầng cụm công nghiệp cũng

như các xí nghiệp trong cụm công nghiệp

Các văn bản pháp luật ở lĩnh vực quy hoạch đô thị đã có quy định về vấn

đề quy hoạch chi tiết và xây dựng CCN cũng như thiết kế các xí nghiệp, mặc

dù chưa thật sự đầy đủ Văn bản quy định cụ thể nhất hiện nay vẫn là các

TCVN như (1) TCVN 4449-1987 về Quy Hoạch Xây Dựng Đô Thị, (2)

TCVN 4616-1988 về Quy Hoạch Tổng Thể CCN, (3) Quy Chế Bảo Vệ Môi

Trường Ngành Xây Dựng (kèm theo Quyết Định số 29/1999-QĐ-BXD ngày

22/10/1999 của Bộ Trưởng Bộ Xây Dựng)

Trong khi các công tác khác chưa được quy định cụ thể, vấn đề khai thác

tài nguyên nước đã được quan tâm và thể hiện trong các văn bản sau: (1) Luật

Tài Nguyên Nước 1998, (2) Nghị Định số 179/1999/NĐ-CP ngày 30/12/1999

của Chính Phủ về Quy Định Việc Thi Hành Luật Tài Nguyên Nước, (3) Quy

định nguyên tắc, thủ tục xin khai thác nước dưới đất và đăng ký công trình

khai thác nước dưới đất (ban hành kèm theo Quyết Định số 604-CNNg/QLTN

ngày 13/8/1992), (4) Quyết Định số 605-CNNg/QLTN ngày 3/8/1992 của Bộ

Công Nghiệp Nặng về việc Bảo Vệ Tài Nguyên Nước Dưới Đất, (5) Quy định

về cấp phép thăm dò, khai thác nước dưới đất (ban hành kèm theo Quyết định

05/2003/QĐ-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường), (6).Nghị định số

149/2004/NĐ-CP ngày 27 tháng 07 năm 2004 của Chính phủ về Qui định việc

cấp phép thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả nước thải vào nguồn

nước

I.2.3 Đăng ký kinh doanh và Giấy phép hoạt động

Những văn bản quy định đối với vấn đề này không đầy đủ và cụ thể Một

số văn bản nổi bật có thể kể đến bao gồm (1) Pháp lệnh an toàn và kiểm soát

bức xạ, (2) Nghị định số 50/1998/NĐ-CP ngày 16/7/1998 của Chính phủ về

Quy định chi tiết việc thi hành Pháp lệnh an toàn và kiểm soát bức xạ, (3)

Thông tư số 1450-TT/KCM ngày 20/8/1995 của Bộ KHCN&MT về Hướng

dẫn thực hiện Nghị định số 02-CP ngày 5/1/1995 của Chính phủ đối với hàng

hóa là hóa chất có tính độc mạnh, chất phóng xạ, phế liệu và phế thải kim loại,

phế liệu và phế thải có hóa chất độc hại và một số loại vật tư kỹ thuật cao cấp

kinh doanh có điều kiện ở thị trường trong nước

I.2.4 Lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và đăng ký đạt

tiêu chuẩn chất lượng môi trường (nay là Cam kết bảo vệ môi trường)

Nhìn chung, vấn đề lập báo cáo ĐTM đã được quy định tương đối đầy đủ

và chi tiết trong các văn bản pháp quy Tuy nhiên, các quy định về thủ tục

ĐTM chủ yếu chỉ dừng lại ở mức bắt buộc dự án phải thực hiện các biện pháp

xử lý ô nhiễm, mà thiếu các quy định liên quan đến “hậu kiểm” sau khi các

doanh nghiệp đi vào hoạt động

I.2.5 Các giải pháp bảo vệ môi trường

Luật Bảo Vệ Môi Trường 2005, Chương V đã quy định chi tiết về quyền

và nghĩa vụ thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường đối với các đối tượng

sản xuất, kinh doanh, dịch vụ Tuy nhiên, giải pháp bảo vệ môi trường hiện

đang được áp dụng rộng rãi nhất vẫn là tập trung vào xử lý cuối đường ống

10

Doanh nghiệp bị bắt buộc xử lý chất thải để đạt các tiêu chuẩn quy định theo

TCVN như: kiểm soát ô nhiễm không khí và tiếng ồn; kiểm soát ồn và

rung… Tuy nhiên, còn thiếu tiêu chuẩn đánh giá chất thải nguy hại

Trong Chiến lược quản lý môi trường của thành phố đến năm 2010 do

UBND TP phê duyệt, sản xuất sạch hơn (SXSH) được xác định là một giải

pháp chiến lược quan trọng thực hiện các chương trình bảo vệ môi trường ưu

tiên của thành phố Thành phố đã có các chính sách cụ thể hỗ trợ doanh nghiệp

tham gia chương trình sản xuất sạch hơn

I.3 XÂY DỰNG HỆ THỐNG TIÊU CHÍ VỀ CỤM TTCN BỀN VỮNG PHÙ

HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN TP.HCM

I.3.1 Định nghĩa về phát triển bền vững

Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại

mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương

lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến

bộ xã hội và bảo vệ môi trường (Luật Bảo vệ Môi trường, 2005)

Theo định nghĩa này, một CCN bền vững phải đáp ứng được các yếu tố:

- Đáp ứng nhu cầu hiện tại nhưng không tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu

cầu đó trong tương lai

- Kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ

môi trường

I.3.2 Cơ sở xây dựng tiêu chí

• Đặc trưng của cụm công nghiệp-tiểu thủ công nghiệp của Thành phố

• Chủ trương, định hướng của Thành phố

• Xu hướng, yêu cầu và thực tế của thị trường

I.3.3 Tiêu chí cho cụm công nghiệp- tiểu thủ công nghiệp mới hình thành

Đối với việc hình thành các cụm CN-TTCN bền vững mới hình thành, hệ

thống tiêu chí xây dựng bao gồm 7 tiêu chí như sau:

• Xác định loại hình sản xuất CN-TTCN và quy mô: Các thông tin này có ý

nghĩa quan trọng quyết định tới sự đầu tư cơ sở vật chất, lựa chọn vị trí,

giải pháp bảo vệ môi trường, chiến lược kinh doanh…

• Lựa chọn vị trí và hiện trạng hạ tầng kỹ thuật: Vị trí cụm CN-TTCN và hạ

tầng kỹ thuật là những yếu tố quan trọng cho quyết định có nên đầu tư hay

không Bên cạnh đó, việc đánh giá hiện trạng, khả năng cải tạo, nâng cấp của hạ

tầng kỹ thuật cũng như ngưỡng ô nhiễm được chấp nhận tại khu vực đô thị dự

định xây dựng cụm CN-TTCN cũng rất cần thiết và cần phải được thực hiện ngay

ở giai đoạn đầu tiên của dự án đầu tư

• Đánh giá các tác động môi trường và rủi ro: Đánh giá tác động môi trường

và rủi ro là những công tác kỹ thuật cần thiết và bắt buộc phải thực hiện Hoạt

động đánh giá tác động môi trường và rủi ro cần được cập nhật liên tục nhằm

cung cấp thông tin phục vụ cho công tác quản lý, kỹ thuật, phòng ngửa ô nhiễm

môi trường của các cụm CN-TTCN

• Phát triển hạ tầng kỹ thuật thích hợp - bảo vệ an tòan môi trường: Mục

tiêu chính cần đạt là việc phát triển hạ tầng kỹ thuật luôn phải đi trước một bước

so với phát triển hoạt động sản xuất Các hạng mục hạ tầng kỹ thuật cần quan tâm

bao gồm: thoát nước, cây xanh, giao thông, cấp điện, cấp nước sạch, phòng cháy

chữa cháy

11

• Áp dụng các giải pháp công nghệ giảm thiểu ô nhiễm một cách hệ

thống: Với thực tế công nghệ sản xuất trình độ thấp, mức ô nhiễm cao, khả năng

đầu tư, quản lý kém của các cơ sở sản xuất nhỏ TTCN thì một giải pháp “thông

minh”, ít tốn kém, dễ làm là rất cần thiết Sản xuất sạch hơn hiện đang là giải

pháp được áp dụng cho mục tiêu trên Tuy nhiên đối với các cụm CN-TTCN thì

việc áp dụng giải pháp sản xuất sạch hơn cho các cơ sở sản xuất nhỏ TTCN cần

được thực hiện một cách hệ thống và “thông minh”, cụ thể như: cần có lộ trình

thực hiện, biện pháp khuyến khích và yêu cầu bắt buộc thực hiện sản xuất sạch

hơn đối với các cơ sở sản xuất, loại hình sản xuất của cụm CN-TTCN ngay từ khi

kêu gọi đầu tư Bên cạnh việc ngăn ngừa ô nhiễm tại nguồn, xử lý ô nhiễm tập

trung (đối với rác thải, nước thải) cũng là giải pháp rất đáng quan tâm Tuy nhiên

việc thực hiện các giải pháp này cần được lượng hóa cụ thể đối với thực tế từng

cụm CN-TTCN Ngoài ra, các giải pháp sinh thái được khuyến khích áp dụng:

tham gia vào họat động trao đổi chất thải sản xuất (rắn và lỏng), áp dụng các

công nghệ cao…

• Phát triển hệ thống quản lý chung về hành chính – môi trường: Đây là

mô hình quản lý được phát triển nhằm gắn kết công tác quản lý hành chính với

bảo vệ môi trường phù hợp với thực tế quyền hạn, nhiệm vụ của cơ quan quản lý

địa phương, trách nhiệm của nhà đầu tư cụm CN-TTCN Về hoạt động, mô hình

này là sự quay vòng liên tục chuỗi hành động: “kiểm tra – đánh giá – đề xuất giảỉ

pháp – thực hiện” nhằm đưa đến một kết quả tối ưu trong công tác bảo vệ môi

trường Trong hệ thống này, các cơ sở sản xuất nhỏ TTCN được coi là đối tác

(cùng có lợi) thực hiện các quy định quản lý, giải pháp chứ không phải là đối

tượng bị quản lý – điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc khuyến khích sự tự

giác tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường, xóa bỏ suy nghĩ “bảo vệ môi

trường làm tăng chi phí sản xuất”, “các cơ quan quản lý làm khó doanh nghiệp”

hay “muốn phát triển sản xuất phải hy sinh môi trường”

• Phát triển hệ thống giám sát cộng đồng và giáo dục môi trường: Ở góc độ

pháp luật, giám sát môi trường là yêu cầu bắt buộc đối với hoạt động công nghiệp

(quy định của Luật BVMT) Tuy nhiên, ở góc độ kỹ thuật (hiện tại), công tác

giám sát môi trường lại khó thực hiện liên tục do hạn chế kinh phí, nhân lực dẫn

đến công tác giám sát chưa đem lại hiệu quả cần thiết Để khắc phục nhược điểm

đó, vai trò cộng đồng cần được phát huy, cộng đồng cũng cần được giáo dục về

môi trường một cách hệ thống, bài bản để có thể có nhận thức đúng đắn về môi

trường, ô nhiễm môi trường, quy định của pháp luật về môi trường Đối với cơ sở

sản xuất nhỏ TTCN, việc tuyên truyền - gíáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho

các chủ cơ sở là rất cần thiết Công tác giám sát môi trường và tuyên truyền -

giáo dục môi trường cho cộng đồng và cơ sở sản xuất cần thực hiện song song và

phải tiến hành ngay từ khi thực hiện đầu tư cụm CN-TTCN

I.3.4 Đánh giá chung

Hệ thống tiêu chí như nêu trên là những yêu cầu cơ bản và cần thiết, các

tiêu chí phải được kết hợp thực hiện trong một tổng thể chung mới có thể đem

lại hiệu quả như ý muốn Để hệ thống tiêu chí này đi vào thực tế, có hiệu quả

thì rất cần có sự ủng hộ của các cơ quan chức năng địa phương, các cơ quan

khoa học, sự tham gia của các cơ sở sản xuất và đặc biệt là sự tham gia của

cộng đồng dân cư tại các cụm CN-TTCN

12

I.4 ĐỀ XUẤT XÂY DỰNG BỔ SUNG CÁC CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH MỚI

ĐỂ HỖ TRỢ CHO CÔNG TÁC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN

BỀN VỮNG CHO CÁC CỤM TTCN

I.4.1 Định hướng cơ chế và chính sách quản lý môi trường tại các cụm

TTCN

Bên cạnh một số chính sách được áp dụng cụ thể như Quỹ giảm thiểu ô

nhiễm, Quỹ phát triển công nghệ, cần có một số chính sách khuyến khích cơ

sở sản xuất trong cụm TTCN thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường như:

+ Chính sách ưu đãi đối với các cơ sở sử dụng nguyên liệu tái chế, phế liệu,

phế phẩm, cơ sở tái chế chất thải; đề nghị thành lập Quỹ Tái chế

+ Chính sách ưu đãi đối với các cơ sở có áp dụng các giải pháp sản xuất sạch

hơn, cụ thể là thành lập Quỹ Sản xuất sạch hơn

+ Chính sách ưu đãi đối với các cơ sở áp dụng hiệu quả các giải pháp quản lý

và xử lý chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại

+ Chính sách ưu đãi đối với các cơ sở áp dụng hiệu quả các giải pháp quản lý

và xử lý nước thải và khí thải

+ Nhà nước cần cho áp dụng các loại phí và lệ phí theo pháp lệnh nhà nước

+ Tổ chức các lớp tập huấn nâng cao nhận thức về môi trường, phổ biến các

quy định, các chính sách về bảo vệ môi trường cho các doanh nghiệp trong

cụm TTCN

I.4.2 Định hướng cơ chế và chính sách quản lý đất đai tại các cụm TTCN

- Các ưu đãi đầu tư xây dựng hạ tầng cụm công nghiệp

- Hỗ trợ đầu tư đối với các dự án xây dựng đường giao thông, xây dựng nhà

máy xử lý nước thải trung tâm và các công trình phúc lợi phục vụ trong cụm

TTCN

- Giảm giá thuê đất cho các cơ sở đầu tư vào CCN đã quy hoạch

I.4.3 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ về tài chính (vốn, thuế, lãi

suất , qũy…) đối với các cụm TTCN

- Về chính sách thuế ưu đãi: Đề nghị Nhà nước áp dụng chính sách miễn giảm

thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn giảm thuế tiêu thụ

đặc biệt trong một số năm nhất định cho các dự án đầu tư cải thiện môi trường sản

xuất ở doanh nghiệp sau khi dự án hoàn thành giai đoạn đầu tư đi vào hoạt động

Đối với các doanh nghiệp tiểu thủ công nghiệp, hoạt động ở nhiều ngành nghề

truyền thống hay cung cấp dịch vụ, cần được vay ưu đãi từ Ngân hàng chính sách

(đang được xúc tiến thành lập), quỹ hỗ trợ đầu tư phát triển hay quỹ môi trường

- Về hỗ trợ vốn doanh nghiệp: Cơ chế hỗ trợ vốn thích hợp cho các doanh

nghiệp là thông qua Quỹ môi trường, Quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ

và vừa

I.4.4 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ về lao động đối với các cụm

TTCN

- Phân cấp quản lý lao động: Tùy theo điều kiện cụ thể của CCN, UBND TP

quyết định giao nhiệm vụ cho UBND các quận huyện thực hiện đăng ký

tuyển dụng lao động cho cụm TTCN, nhằm tăng cường sử dụng lao động

địa phương

- Việc tuyển dụng lao động vào làm việc tại các doanh nghiệp cụm công

nghiệp thực hiện theo quy định tại Nghị định 72/1995/NĐ-CP ngày

13

31/10/1995 của Chính phủ, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số

Điều của Bộ Luật Lao động

- Doanh nghiệp cụm công nghiệp được hưởng các chính sách trợ giúp đào

tạo nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy định tại Nghị

định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 của Chính phủ về trợ giúp phát

triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa Chương trình trợ giúp đào tạo nguồn

nhân lực được ban hành kèm theo Quyết định số 143/2004/QĐ-TTg ngày

10/8/2004 của Thủ tướng phê duyệt chương trình trợ giúp đào tạo nguồn

nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2004-2008

- Nhà nước cung cấp những kiến thức cần thiết cho chủ doanh nghiệp, cán

bộ quản lý các doanh nghiệp nhỏ và vừa, những người có ý định thành lập

doanh nghiệp;

I.4.5 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ nhằm phát triển và nâng

cao vai trò cụm TTCN trong quá trình hội nhập

• Quy hoạch phát triển các cụm công nghiệp:

Coi trọng công tác quy hoạch phát triển các cụm CN-TTCN vì khâu này

phải đi trước và nó ảnh hưởng quyết định đến sự phát triển lâu dài của cụm

Tư tưởng cần quán triệt trong quy hoạch là: Phải tính toán mục tiêu và hiệu

quả của cụm công nghiệp làng nghề Quy hoạch phát triển cụm công nghiệp

làng nghề cần chú ý kết hợp với: i) Quy hoạch phát triển ngành nghề trong

chiến lược lâu dài; ii) Quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội của địa phương; iii)

Quy hoạch sử dụng đất đai của Thành phố/tỉnh; iv) Quy hoạch phát triển các

KCN/CCN tập trung, KCN/CCN vừa và nhỏ trên địa bàn TP/tỉnh

• Thực hiện các giải pháp giảm ô nhiễm môi trường:

Cần có giải pháp đồng bộ về: Quy hoạch, công nghệ sản xuất, xử lý môi

trường và chính sách kèm theo

• Tổ chức bộ máy quản lý đối với cụm CN-TTCN:

Bộ máy chính quyền các cấp là cơ quan quản lý nhà nước đối với các

cụm CN-TTCN, nhà nước chịu trách nhiệm về quy hoạch, chỉ đạo thực hiện

quy hoạch, ban hành, chỉ đạo và kiểm tra thực hiện các quy định, hướng dẫn

có tính pháp quy về xây dựng và phát triển cụm CN-TTCN

Ban điều hành hoạt động cụm CN-TTCN (có thể là chủ đầu tư cụm) chịu

trách nhiệm quản lý trong nội bộ CCN

• Hoàn thiện môi trường thể chế cho phát triển và quản lý các cụm

CN-TTCN

Một số vấn đề cần có quy định thống nhất của nhà nước để tạo môi trường thể

chế cho quản lý, hoạt động, phát triển các cụm CN-TTCN: Cần ban hành về mặt

pháp quy các tiêu chí đánh giá cụm công nghiệp làng nghề; Xây dựng cơ chế cho

việc thành lập, phát triển, quản lý các cụm CN-TTCN; Nên có chính sách khuyến

khích, hỗ trợ của nhà nước đối với hình thành và phát triển cụm CN-TTCN

• Phát triển các hoạt động dịch vụ với sự hỗ trợ của nhà nước:

Trên thực tế, các hoạt động dịch vụ trên còn rất nhỏ bé, chưa phát triển và phần

lớn do cơ sở tự lo hoặc do tổ chức trung gian đảm nhận Cần chú trọng phát triển các

loại hoạt động dịch vụ trên và nhà nước cần có sự hỗ trợ chúng thông qua các hình

thức như: Miễn giảm phí khi thụ hưởng các dịch vụ đó; Miễn giảm thuế và được

hưởng ưu đãi cho các tổ chức dịch vụ nếu các tổ chức đó phục vụ cho phát triển cụm

CN-TTCN

14

I.4.6 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ về khoa học, kỹ thuật, công

nghệ, đào tạo đối với các cụm TTCN

• Đẩy mạnh áp dụng cách tiếp cận sản xuất sạch hơn

Cần tiến hành một chương trình nghiên cứu mang tính chất điều tra và

phát hiện nhu cầu, cơ hội, khả năng áp dụng SXSH trong các cơ sở sản xuất

công nghiệp, để từ đó có cơ sở thực tiễn hoạch định chính sách về SXSH áp

dụng cho các cơ sở sản xuất công nghiệp cũng như xây dựng kế hoạch hành

động về SXSH đối với các cơ sở sản xuất công nghiệp

• Nghiên cứu chuyển giao công nghệ

Hiện tại, chiến lược và chính sách chuyển giao công nghệ ở nước ta còn

chưa bao quát việc chuyển giao công nghệ thích hợp Các công nghệ được sử

dụng trong các cơ sở hiện nay thường là thủ công, tự chế, tự lắp ráp hoặc mua

lại các công nghệ do các cơ sở công nghiệp khác thải ra Do vậy, cần xây dựng

các cơ chế hỗ trợ các cơ sở sản xuất trong việc lựa chọn và đầu tư các công

nghệ thân thiện môi trường

• Đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ

- Cải tiến công cụ sản xuất: nâng cao năng suất hoạt động, chất lượng sản

phẩm, giảm chất thải ra môi trường

- Hiện đại hóa công nghệ truyền thống

• Khuyến khích chuyên gia công nghệ nghiên cứu phát triển và chuyển

giao công nghệ thân thiện với môi trường

- Hỗ trợ trực tiếp đối với các chuyên gia công nghệ thông qua các chương

trình, dự án đề tài nghiên cứu phát triển và chuyển giao công nghệ thân thiện

môi trường do ngân sách Nhà nước cấp chi phí

- Hỗ trợ gián tiếp thông qua các tổ chức, cá nhân tư vấn làm cầu nối liên kết,

trong đó Nhà nước hỗ trợ kinh phí cho việc chuyển giao và tổ chức chuyển

giao công nghệ vì lợi ích cộng đồng và môi trường

• Cấm sử dụng công nghệ, phương pháp sản xuất thủ công lạc hậu, gây ô

nhiễm môi trường

15

CHƯƠNG II NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH TỔ CHỨC QUẢN

LÝ ĐỐI VỚI CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP MỚI

HÌNH THÀNH

II.1 PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ CÁC MÔ HÌNH KHU CÔNG NGHIỆP,

CỤM CÔNG NGHIỆP TƯƠNG TỰ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM

II.1.1 Xu hướng phát triển các KCN - CCN ở châu Á

Đài Loan được coi là đi tiên phong và thành công trong phát triển KCN ở

châu Á Hiện nay ở Đài Loan có 95 KCN, trong đó Nhà nước trực tiếp đầu tư

xây dựng hạ tầng kỹ thuật là 58 KCN, còn lại là do tư nhân đầu tư Các nhà

hoạch định chiến lược của Đài Loan hướng sự phát triển các KCN theo mô

hình KCN-dịch vụ dựa trên trình độ kỹ thuật công nghệ cao, đáp ứng nhiệm

vụ trung chuyển, chế biến sản phẩm cao cấp cho xuất khẩu và cho thị trường

nội địa

Từ giữa thập niên 70 trở đi, Thái Lan bắt đầu phát triển KCN Mô hình

KCN đầu tiên là mô hình tập trung tổng hợp, bao gồm KCN, KCX và khu dịch

vụ Đến nay, các KCN của Thái Lan vẫn là KCN tập trung nhưng đối tượng

mở rộng ra, bao gồm: KCN tập trung, KCX, khu thương mại và khu dân cư

Ở Trung Quốc, sự hình thành và phát triển các loại hình của KCN gắn

liền với quá trình cải cách mở cửa của Trung Quốc Từ cuối thập niên 90 của

thế kỷ XX trở đi, các KCN phát triển mạnh mẽ chuyển sang một mô thức mới

mà người Trung Quốc gọi là khu khai phát (khai hoá và phát triển) Khu khai

phát gắn với một đơn vị hành chính, trong đó có KCN tập trung, khu thương

mại và dịch vụ

Từ các mô hình phát triển KCN-CCN của các nước trong khu vực có

nhiều nét tương đồng với Việt Nam, có thể rút ra xu hướng phát triển của các

KCN-CCN theo một tiến trình có tính phổ biến sau: Bắt đầu từ KCN chuyên

ngành đến KCN có tính tổng hợp với đặc tính chủ đạo là KCN-CCN hoàn

thiện theo mô hình: KCN- đô thị- du lịch

II.1.2 Quản lý CCN trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Để quản lý các khu vục sản xuất công nghiệp tập trung, một số quận

huyện trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đã có sự quan tâm và đề xuất các

giải pháp quản lý, tuy nhiên hiệu quả còn rất hạn chế vì quy chế quản lý không

được pháp lý hoá,do đó công tác tổ chức không được triển khai

II.1.3 Thực trạng quản lý nhà nước cụm công nghiệp tại TP Hồ Chí

Minh

• Quản lý nhà nước về xây dựng cụm công nghiệp

Việc cấp phép xây dựng các CCN và các cơ sở sản xuất công nghiệp trên

địa bàn các quận huyện thời gian qua không có một đầu mối thống nhất Cụ

thể, cũng là CCN nhưng có cụm do Sở Xây dựng cấp phép xây dựng, có cụm

do quận huyện cấp phép Hoặc cũng là cấp phép xây dựng cơ sở sản xuất công

nghiệp nhưng có cái do Sở cấp, có cái do quận huyện cấp dẫn tới tùy tiện

trong việc áp dụng các tiêu chuẩn quy phạm và khó khăn trong công tác kiểm

tra giám sát thực hiện

16

• Quản lý nhà nước đối với cụm công nghiệp và các doanh nghiệp trong

cụm công nghiệp

Công tác quản lý nhà nước CCN trên địa bàn TP còn gặp rất nhiều khó

khăn, bất cập như sau:

+ Thiếu cơ sở pháp lý

+ Chính quyền địa phương các cấp chưa quan tâm đến quản lý cụm công

nghiệp

+ Không có sự phối hợp nào giữa quận huyện và các cơ quan chức năng có

liên quan của Thành phố trong việc quản lý cụm công nghiệp

+ Chưa quan tâm đến việc có chủ đầu tư cụm công nghiệp

II.2 ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH ĐẦU TƯ XÂY DỰNG, QUẢN LÝ VÀ KINH

DOANH CƠ SỞ HẠ TẦNG TRONG CỤM TTCN

Để quản lý cụm công nghiệp thống nhất, có nề nếp, đề tài kiến nghị mô

hình tổ chức cụm công nghiệp (Hình II.1) với nguyên tắc cơ bản sau:

- Cụm dành cho các xí nghiệp, cơ sở sản xuất sản phẩm công nghiệp, dịch

vụ sản xuất công nghiệp có quy mô vừa và nhỏ

Hình II.1: Mô hình đầu tư xây dựng, quản lý kinh doanh cơ sở hạ tầng trong cụm tiểu

thủ công nghiệp

- Có một chủ đầu tư hạ tầng (không phân biệt nhà nước nước hay tư nhân);

Nhà nước có chính sách khuyến khích đầu tư hạ tầng của các doanh nghiệp

cụm công nghiệp

- Hệ thống hạ tầng sử dụng chung trong hàng rào, có kết nối với hạ tầng

ngoài hàng rào (giao thông chính của khu vực ≥ 16 m; có trạm điện riêng

cho cụm, cấp nước, thoát nước phải nối với hệ thống ngoài hàng rào)

- Giao đất lâu dài cho nhà đầu tư, được cấp phép đầu tư của UBND TP hoặc

cấp được ủy quyền, thời gian phù hợp với Luật pháp hiện hành

Đầu tư hạ tầng cụm CN-TTCN

Giao đất dài lâu

để đầu tư CCN

Cụm tiểu thủ công nghiệp

Cơ quan quản lý nhà nước

Chủ đầu tư (Nhà nước hoặc tư nhân)

Xí Nghiệp,

Cơ sở sản xuất

vừa và nhỏ

Cụm công nghiệp biệt lập, không hạn chế ngành nghề

Cụm công nghiệp hỗn hợp

Cụm công nghiệp đặc thù, chuyên ngành

CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP Chủ Đầu tư, doanh nghiệp

Chịu trách về mặt QLNN, quản lý môi trường trước UBND

Phối hợp trong các quyền và nghĩa vụ được giao

Ban quản lý cụm

công nghiệp

Phối hợp quản lý

- Đối với CCN biệt lập khỏi khu dân cư, không hạn chế ngành nghề; và có

thể là CCN hỗn hợp hoặc CCN đặc thù chuyên ngành Đối với một số ngành

nghề đặc biệt, không hạn chế tiêu chuẩn về đất đai và vốn

II.3 ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH HỆ THỐNG TỔ CHỨC QUẢN LÝ MÔI

TRƯỜNG ĐỐI VỚI CỤM TTCN

Các Sở, Ban ngành chức năng của thành phố có trách nhiệm phối hợp với

Ban Quản lý cụm công nghiệp thực hiện quản lý Nhà nước về bảo vệ môi

trường CCN trong phạm vi chức năng, quyền hạn được UBNDTP giao

Các tổ chức, cá nhân ở bên ngoài hàng rào CCN có quyền và nghĩa vụ,

theo dõi, phát hiện và báo cáo lên các cấp thẩm quyền xem xét giải quyết các

hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường bên trong CCN

Hiện nay Ban Quản lý Cụm công nghiệp vẫn chưa được thành lập Tuy

nhiên, UBND TP đang xem xét giao cho Ban Quản lý các KCN/KCX TP Hồ

Chí Minh (HEPZA) thực hiện chức năng quản lý các cụm công nghiệp tại TP

Hồ Chí Minh

Hình II.2: Đề xuất mô hình hệ thống tổ chức quản lý môi trường đối với cụm công

nghiệp TTCN II.4 ĐỀ XUẤT CƠ CHẾ PHỐI HỢP GIỮA CÁC CƠ QUAN BAN NGÀNH

TRONG QUÁ TRÌNH QUẢN LÝ TOÀN DIỆN CỤM TTCN

Ngoài chức năng nhiệm vụ được giao theo quy định của pháp luật, đối

với các cụm công nghiệp trên địa bàn Thành phố, các sở ngành và UBND các

18

quận, huyện liên quan còn có nhiệm vụ phối hợp chặt chẽ trong công tác quản

lý nhà nước

Cơ chế phối hợp phải được thực hiện tốt trong các hoạt động kiểm tra về

xây dựng, lao động, nghĩa vụ thuế… đối với các cơ sở sản xuất trong cụm CN

Ủy Ban Nhân Dân Quận Huyện

Kiểm tra quản

lý về mặt xây dựng, lao động

Hướng dẫn, kiểm tra, quản lý về mặt xây dựng, lao động, nghĩa

vụ thuế, …

Sở Giao Thông Công Chính

Sở Công nghiệp

Sở Tài Chính

Sở Kế Hoạch Đầu Tư

Sở Tài nguyên Môi trường

Sở Quy

Hoạch

Kiến trúc

- Sở Lao Động TB-XH

- Ban Quản lý các KCN/KCX

Cụm tiểu thủ Công nghiệp Chủ đầu tư

Cụm TTCN

Doanh nghiệp

Ràng buộc về HĐKT đầu tư sản xuất

Formatted: Font: 9 pt

19

CHƯƠNG III NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN

BỀN VỮNG CHO CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP

MỚI HÌNH THÀNH

III.1 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC CCN TẠI VIỆT

NAM

PTBV đã trở thành đường lối, quan điểm và chính sách của Đảng và Nhà

nước ta Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 15 tháng 11 năm 2004 của Bộ Chính

trị về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước nhấn

mạnh: “Bảo vệ môi trường vừa là mục tiêu, vừa là một nội dung cơ bản của

phát triển bền vững, phải được thể hiện trong các chiến lược, quy hoạch, kế

hoạch, dự án phát triển kinh tế-xã hội của từng ngành và từng địa phương”

Để thực hiện mục tiêu PTBV và thực hiện cam kết quốc tế, Chính phủ

Việt Nam đã ban hành "Định hướng chiến lược PTBV ở Việt Nam" (Chương

trình nghị sự 21 của Việt Nam) theo Quyết định 153/QĐ-TTg ngày 17/8/2004

làm cơ sở cho việc xây dựng các chiến lược, quy hoạch tổng thể và kế hoạch

phát triển kinh tế-xã hội của đất nước cũng như của các ngành và địa phương,

trong đó có ngành tiểu thủ công nghiệp

Theo Chiến lược, ở khu vực Đông Nam bộ sẽ phát triển các sản phẩm

mới, nhất là các sản phẩm thủ công có tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế

III.2 NGĂN NGỪA Ô NHIỄM (POLLUTION PREVENTION) GÓP PHẦN

PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC CỤM TTCN

III.2.1 Khái niệm và một số giải pháp triển khai

Ngăn ngừa ô nhiễm (NNÔN) là sự giảm hay loại trừ các chất ô nhiễm

trước khi ra khỏi địa điểm để tái chế , xử lý hay chôn lấp NNÔN có thể bao

gồm sự thay thế các nguyên liệu thô khác nhau, sự giảm sử dụng các hóa chất

độc và sự gia tăng tái chế hay xử lý các chất thải

Một số giải pháp khả thi nhằm đảm bảo cho sự phát triển bền vững các

cụm TTCN dựa trên cách tiếp cận quản lý ngăn ngừa được đề xuất như sau:

• Bố trí cơ cấu cụm theo nguyên lý sinh thái công nghiệ: Một cụm TTCN

nên tập trung các doanh nghiệp có thể trao đổi chất thải nhằm thực hiện tái

chế, tái sử dụng chất thải ngay trong cụm, giảm lượng chất thải cần phải vận

chuyển đi nơi khác

• Xây dựng chương trình ngăn ngừa ô nhiễm cho cụm TTCN: Sở KH-CN và

Sở TN-MT TP.HCM cần phối hợp tham mưu cho UBND TpHCM chỉ đạo các

cụm TTCN xây dựng các chương trình NNÔNcụ thể (bao gồm: chính sách,

nhân sự, xác định các mục tiêu NNÔN, kế hoạch tiêu chí giám sát…)

• Lập kế họach ngăn ngừa ô nhiễm tại mỗi doanh nghiệp bao gồm: chính

sách, nhân sự, xác định quá trình tham gia, huấn luyện và các mục tiêu NNÔN

cho doanh nghiệp, kế hoạch tiêu chí giám sát…

• Cải tiến điều hành quản lý trong từng doanh nghiệp: Áp dụng công nghệ

mới, tái thíêt kế lại quá trình sản xuất, tái sử dụng, tái chế…

20

• Hỗ trợ việc huấn luyện xây dựng các dự án sản xuất sạch hơn thông qua

kiểm toán môi trường (Environmental Auditing) cho các doanh nghiệp

• Thúc đẩy triển khai các dự án sản xuất sạch hơn trong các doanh nghiệp

trong cụm TTCN

• Khuyến khích tái chế tái sử dụng ngay trong cụm TTCN

• Tổ chức quản lý và xử lý chất thải nguy hại

III.2.2 Giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp hưởng ứng chương trình ngăn

ngừa ô nhiễm trong cụm TTCN

Nhà nước cần có sự hỗ trợ để tạo ra kinh nghiệm cho từng loại hình

doanh nghiệp trong các cụm TTCN với các giải pháp sau:

- Triển khai nghiên cứu các phương pháp phân tích và hạch toán chất thải

mới như

- Đào tạo cán bộ có năng lực phân tích và hạch toán chất thải: Các trường

đào tạo kế toán, quản trị kinh doanh cần bổ sung vào chương trình đào tạo

về kiến thức và kỹ năng hạch toán chất thải

- Triển khai làm thí điểm mỗi loại hình doanh nghiệp một điển hình để chia

sẻ kinh nghiệm, phổ biến rộng

- Tổ chức các lớp huấn luyện nâng cao nhận thức cho chủ doanh nghiệp và

cho công nhân

- Biên soạn tài liệu hướng dẫn quản lý môi trường cho từng loại hình doanh

nghiệp

III.3 ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP VỀ TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ ĐỐI VỚI

CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP MỚI HÌNH THÀNH PHỤC VỤ

MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

III.3.1 Kinh nghiệm phát triển ngành TTCN ở một số nước châu Á

Nhận thức được tầm quan trọng của các ngành nghề TTCN trong quá

trình phát triển kinh tế – xã hội, các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc,

Ấn Độ… đều tập trung nỗ lực của mình vào phát triển các ngành TTCN và

đưa ra những giải pháp phát triển như: Xác định hướng phát triển các ngành

TTCN và Tổ chức quản lý các ngành TTCN

• Xác định hướng phát triển các ngành nghề TTCN

(1) Bảo tồn, đổi mới và phát triển nghề thủ công truyền thống:

(2) Vận dụng lợi thế và ưu điểm của xí nghiệp nhỏ và vừa vào phát triển

ngành TTCN

• Tổ chức quản lý các ngành tiểu, thủ công nghiệp

(1) Lựa chọn hướng sản xuất và lựa chọn kỹ thuật

(2) Đào tạo nguồn nhân lực

(3) Tổ chức các dịch vụ tư vấn công nghiệp

(4) Phát triển mối quan hệ sản xuất gia công giữa khu vực tiểu công

nghiệp và khu vực đại công nghiệp

• Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

21

(1) Trong điều kiện hiện nay, hướng phát triển là tập trung vào bảo tồn,

đổi mới và phát triển ngành nghề thủ công truyền thống và vận dụng những lợi

thế và ưu điểm của xí nghiệp nhỏ và vừa vào phát triển ngành nghề TTCN

(2) Lựa chọn hướng sản xuất đầu tư ít vốn gắn liền với lựa chọn kỹ thuật

thích hợp và sử dụng nhiều lao động

(3) Tăng cường đầu tư cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực

trong ngành nghề TTCN

(4) Phát triển các tổ chức dịch vụ tư vấn, nghiên cứu và phổ biến kiến

thức công nghiệp trong TTCN, chủ yếu là hai loại hình dịch vụ, tư vấn các vấn

đề kinh tế nói chung và tư vấn về kỹ thuật sản xuất và chuyển giao công nghệ

(5) Thiết lập và phát triển mối quan hệ sản xuất gia công công nghiệp

giữa khu vực sản xuất tiểu công nghiệp với khu vực sản xuất đại công nghiệp

(6) Xây dựng môi trường kinh doanh bình đẳng cho các cơ sở sản xuất

tiểu công nghiệp, củng cố các cơ cấu tư nhân và Nhà nước để phân phối các

dịch vụ hỗ trợ bình đẳng trong các thành phần kinh tế

(7) Tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức về BVMT cho các cơ sở

sản xuất TTCN Khuyến khích các cơ sở di dời vào các khu công nghiệp và

cụm công nghiệp tập trung

III.3.2 Đề xuất các giải pháp tổ chức và quản lý các cụm TTCN mới hình

thành tại TP.HCM

• Quy hoạch mới các cụm TTCN theo ngành nghề

Quy hoạch mới các CCN nằm xa khu dân cư hoặc ngay trong các khu

công nghiệp (KCN) đã được quy hoạch Định hướng rõ ngành nghề của các

CCN Các CCN mới cần đáp ứng các tiêu chí sau:

- Có hệ thống hạ tầng kỹ thuật hoàn chỉnh

- Có hệ thống xử lý nước thải tập trung phù hợp với nước thải của ngành

nghề dự kiến quy hoạch tại CCN và đạt các tiêu chuẩn môi trường hiện

hành (TCVN 5945-2005)

- Có khu vực trung chuyển chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại

- Có hệ thống cảnh báo và xử lý các sự cố cháy nổ và sự cố môi trường

- Có bộ phận chuyên trách quản lý quy họach và môi trường trực thuộc Chủ

đầu tư cơ sở hạ tầng cụm công nghiệp (Ít nhất mỗi cụm công nghiệp có 2-3

cán bộ)

• Quản lý môi trường tại các CCN mới hình thành

(1) Về tổ chức:

Hệ thống quản lý môi trường CCN nên tổ chức theo hình thức hỗn hợp,

vừa có đại diện của cơ quan quản lý Nhà nước, vừa có đại diện của các cơ sở

sản xuất kinh doanh

Tổ chức các hình thức dịch vụ tại chỗ bảo đảm sinh hoạt cho lực lượng

lao động trong CCN, tránh tình trạng tự phát không có quản lý

(2) Về cơ chế và chính sách:

- Các chính sách ưu đãi đầu tư: Hỗ trợ vốn hoặc được vay vốn với lãi suất

thấp; Giảm tối đa các thủ tục hành chính về cấp giấy phép…

22

- Các chính sách ưu đãi về thuế: Hưởng thuế suất thu nhập doanh nghiệp

25%; Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm và giảm 50% trong 2

năm tiếp theo…

- Hỗ trợ về thiết kế sản phẩm và lựa chọn công nghệ: Tư vấn về thiết kế sản

phẩm; Tư vấn thiết kế và đổi mới công nghệ …

- Hỗ trợ nâng cao trình độ quản lý doanh nghiệp: Hướng dẫn tham gia

chương trình xây dựng các hệ thống quản lý chất lượng hiện đại (ISO 9000,

ISO 14000, …);

- Hỗ trợ tiếp thị: Giới thiệu doanh nghiệp tham gia chương trình hỗ trợ xuất

khẩu của thành phố thông qua các hoạt động ngoại giao, xúc tiến thương

mại của Chính phủ

- Hỗ trợ đào tạo nhân lực: Phối hợp với các trường, Viện nghiên cứu, các

Trung tâm dạy nghề để tổ chức các khóa đào tạo nâng cao trình độ và tay

nghề của cán bộ quản lý, kỹ sư và công nhân kỹ thuật theo nhu cầu của

doanh nghiệp

23

CHƯƠNG IV NGHIÊN CỨU TRÌNH DIỄN MÔ HÌNH QUẢN LÝ MÔI

TRƯỜNG THÍCH HỢP TẠI CỤM TIỂU THỦ CÔNG

NGHIỆP LÊ MINH XUÂN

IV.1 MÔ TẢ SƠ LƯỢC VỀ CỤM TTCN LÊ MINH XUÂN

IV.1.1 Chủ đầu tư

CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG BÌNH CHÁNH - TP HCM

IV.1.2 Mục đích, quy mô và phạm vi hoạt động

• Mục đích: Xây dựng một cụm TTCN tập trung dành cho một số ngành

công nghiệp có thể gây ô nhiễm theo tiêu chuẩn và quy phạm của Nhà

nước

• Quy mô quy hoạch: Diện tích toàn cụm TTCN là 17 ha, trong đó diện tích

đất xây dựng công nghiệp là 10 ha, số còn lại 7 ha được sử dụng làm

đường giao thông nội bộ, cây xanh công nghiệp viên cách ly, đất đầu mối

hạ tầng kỹ thuật, hồ chứa nước cấp Ngoài ra, còn có 2,5 ha bên cạnh do

các doanh nghiệp hình thành tự phát

• Các loại hình công nghiệp trong cụm TTCN: Tính đến tháng 8/2006, trong

cụm TTCN tiếp nhận đầu tư di dời 130 doanh nghiệp, cơ sở thuộc các loại

hình công nghiệp như: Cán kéo, nấu đúc kim loại màu; Cơ khí, gò hàn, xi

mạ; Chế biến gỗ và các sản phẩm gỗ, giấy và các sản phẩm giấy, vật liệu

xây dựng, bê tông đúc sẵn; Công nghiệp sản xuất nhựa và chất dẻo, nhuộm

…

IV.1.3 Vị trí và điều kiện khí hậu

Cụm TTCN Lê Minh Xuân được triển khai xây dựng tại khu đất bên

cạnh khu công nghiệp Lê Minh Xuân thuộc xã Tân Nhựt, huyện Bình Chánh,

TP.Hồ Chí Minh Vị trí khu vực cách Quốc Lộ 1A khoảng 10km và cách trung

tâm Thành phố khoảng 25km

Nằm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, điều kiện khí tượng thủy văn

huyện Bình Chánh mang các đặc tính đặc trưng của TP.HCM: khí hậu ôn hòa,

cận nhiệt đới, gió mùa của vùng đồng bằng Hàng năm có hai mùa rõ rệt: mùa

khô và mùa mưa

IV.2 HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG KHU VỰC CỤM TTCN LÊ MINH

XUÂN

Toàn cụm TTCN đã có mạng lưới cấp nước, thoát nước sinh hoạt và

nước thải sản xuất Tại mỗi cơ sở sản xuất, nước thải sau khi xử lý cục bộ được

đưa về hệ thống xử lý tập trung của cụm Chi phí xử lý nước thải mà các cơ sở

phải trả cho chủ đầu tư cơ sở hạ tầng CCN là 47.000 đ/m3 (đạt tiêu chuẩn loại

B theo TCVN 5945-1995) Đến nay khoảng 40% cơ sở tự phát trong cụm đã

đấu nối với hệ thống xử lý tập trung

Vấn đề ô nhiễm không khí tại khu vực ít được quan tâm thỏa đáng.Trong

các nhà xưởng thường áp dụng chung một kiểu là công nghệ làm thông

24

thoáng, hút nhiệt, hút bụi bằng hệ thống chụp cục bộ rồi thải ra ngoài theo kiểu

phát tán qua ống thải có chiều cao để lợi thế cho việc pha loãng chất ô nhiễm

Các quá trình đốt nhiên liệu như lò hơi, lò nhiệt, lò sấy đa số chưa có hệ

thống xử lý khí thải, trừ một số ít cơ sở xây dựng hệ thống xử lý khí thải

Công nghệ áp dụng thường theo nguyên lý hấp thu bằng nước, ít cơ sở chịu sử

dụng chất hấp thu bằng dung dịch kiềm như thiết kế ban đầu vì sợ chi phí tốn

kém

Các loại chất thải rắn nguy hại đang phát sinh hàng ngày tại cụm TTCN

Lê Minh Xuân gồm có: bùn thải từ quá trình xử lý nước thải sản xuất của các

ngành nhuộm, giấy, xi mạ; giẻ lau nhiễm dầu của các cơ sở cơ khí; các thành

phần rắn loại bỏ trong quá trình tái chế giấy phế liệu chứa chủ yếu là nhựa,

cao su Chất thải rắn sinh hoạt gồm rác văn phòng (chủ yếu là giấy), rác nhà

bếp, căng-tin và một số chất thải rắn không độc hại khác Tải lượng phụ thuộc

vào số lượng công nhân của mỗi cơ sở

IV.2.1 Hiện trạng chất lượng môi trường khu vực

Kết quả cho thấy chất lượng nước kênh 8, kênh B và kênh 9 đang bị ô

nhiễm hữu cơ, đặc biệt nước kênh số 8 ngoài hàm lượng DO thấp hơn tiêu

chuẩn còn có hàm lượng chì và N-NH4 vượt tiêu chuẩn 1.98 lần và 5.7 lần

(TCVN 5942-1995, cột B) Ngoài ra, hầu hết các kênh đang bị ô nhiễm vi sinh,

hàm lượng Coliform vượt tiêu chuẩn nhiều lần

N1: Võ Hữu Lợi, G2/C9 ấp 07, xã Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh

N2: Nguyễn Hữu Hùng, ấp 01, xã Tân Nhật, huyện Bình Chánh

N3: Hoàng Văn Phức, B3/26 ấp 02 xã Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh

N4: Nguyễn Văn Đạt, C2/2 ấp 03 xã Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh

N5: Lê Phương Linh, G13/42 ấp 07 xã Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh

Nhìn chung chất lượng nước ngầm trong khu vực tương đối tốt, hàm

lượng các chất ô nhiễm đều thấp hơn tiêu chuẩn (TCVN 5944-1995) Tuy

nhiên, độ pH của nước hơi thấp so với tiêu chuẩn

• Chất lượng không khí xung quanh:

Bảng IV.3 : Kết quả phân tích không khí khu vực cụm TTCN Lê Minh Xuân

Kết quả thử nghiệm T

K1: Nhà dân trước KCN LMX K5: Cơ sở Kim Hằng

K2: Khu vực văn phòng BQL K6: Doanh nghiệp Tâm Hưng

K3: Công ty Việt Úc K7: Khu vực xử lý nước thải

K4: Giữa khu vực TTCN

Kết quả phân tích cho thấy chất lượng không khí xung quanh trong khu

vực tương đối sạch, hầu hết các chỉ tiêu ô nhiễm đều nằm trong tiêu chuẩn cho

phép TCVN 5937 : 2005 ngoại trừ chỉ tiêu bụi với hàm lượng vượt tiêu chuẩn

26

tới 3,1 lần tại điểm lấy mẫu nằm giữa khu TTCN Mặt khác, ngoài hàm lượng

CO, THC, còn lại hàm lượng các chất ô nhiễm khác không có sự khác biệt lớn

giữa các điểm lấy mẫu tại khu vực văn phòng, nhà dân với các điểm lấy mẫu

tại các cơ sở sản xuất

IV.2.2 Những vấn đề môi trường phát sinh theo đặc thù các ngành sản

xuất

• Loại hình nhuộm vải, giặt tẩy

Tại cụm TTCN Lê Minh Xuân hiện có 17 cơ sở hoạt động thuộc ngành

nhuộm Nguồn ô nhiễm tập trung chủ yếu ở khâu nhuộm và khâu ủi hơi

Vấn đề ô nhiễm môi trường do hoạt động của ngành nhuộm, tẩy chủ yếu

là gây ảnh hưởng tới môi trường nước Tuy nhiên, các quá trình sản xuất cũng

gây ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường không khí, nhất là tại các khâu hoàn

tất, tẩy, nhuộm và khâu ngâm tẩy trong quá trình giặt tẩy

Bảng IV.4 : Kết quả phân tích nước thải tại một số cơ sở nhuộm

Nguồn: Viện KTNĐ&BVMT, tháng 1/2007

• Đối với ngành cơ khí, xi mạ, nấu đúc kim loại

Theo báo cáo của Ban Quản lý, tại cụm TTCN Lê Minh Xuân có 53 cơ

sở hoạt động thuộc ngành cơ khí, xi mạ, nấu đúc kim loại Trong đó có công

đoạn xi mạ là công đoạn gây ô nhiễm đáng kể nhất Cụ thể: Công ty Trọng Ân

xi mạ các cấu kiện thiệt bị ngành điện và DNTN Minh Khoa sản xuất nồi cơm

điện cũng có công đoạn xi mạ

Ô nhiễm không khí nhóm ngành này chủ yếu phát sinh từ 2 công đoạn

gia công cơ khí và xi mạ Qua phân tích công nghệ, nguyên vật liệu có thể tóm

tắt các chất ô nhiễm không khí và nguồn gốc phát sinh từ các cơ sở sản xuất

cơ khí – xi mạ

Bảng IV.5 : Hàm lượng các chất ô nhiễm trong nước thải của một số cơ sở xi

mạ, nấu kim loại mầu

Nguồn: Viện KTNĐ&BVMT, tháng 1/2007

• Loại hình sản xuất nhựa

Tại cụm TTCN Lê Minh Xuân hiện có 5 cơ sở hoạt động theo ngành sản

xuất nhựa gia dụng, hạt nhựa Công nghệ sản xuất nhựa gia dụng khá đơn

giản, gia nhiệt ở khoảng 2000C và đùn ép nhựa theo khuôn có sẵn

Công đoạn gia nhiệt sử dụng điện, chất ô nhiễm tập trung ở đây nhưng do

nhiệt độ chưa tới 2000C nên nồng độ THC không cao

Do công nghệ đơn giản và tải lượng ô nhiễm không cao nên các cơ sở

sản xuất ngành này hầu hết không có hệ thống xử lý khí thải Ở những khâu

đùn ép nhựa cũng chỉ có ống khói để thoát khí của buồng gia nhiệt

• Loại hình chế biến thực phẩm

Chỉ có 2 cơ sở chế biến thực phẩm tại cụm TTCN Lê Minh Xuân Sản

phẩm chủ yếu là sữa tươi tiệt trùng và chế biến thủy hải sản Dây chuyền công

nghệ khép kín do vậy vấn đề ô nhiễm không khí chỉ đáng kể ở khu vực xử lý

nước thải do mùi hôi của sản phẩm giàu đạm được phân hủy kỵ khí Ngoài ra

còn có khí thải công nghiệp thải ra từ việc sử dụng nồi hơi trong hoạt động sản

28

• Quá trình đốt nhiên liệu

Các cơ sở tại cụm TTCN Lê Minh Xuân hầu hết đều có sử dụng lò hơi, lò

nhiệt Nhưng số cơ sở có hệ thống xử lý khí thải còn rất ít

Nồng độ cũng như tải lượng các chất ô nhiễm trong khói thải của quá

trình đốt nhiên liệu tuỳ thuộc vào bản chất nhiên liệu và chế độ vận hành

Bảng IV.7 : Hàm lượng các chất ô nhiễm trong ống khói

Lò sử dụng loại nhiên liệu đốt Thông

Theo số liệu đo đạc của Viện Kỹ thuật Nhiệt đới và Bảo vệ Môi trường,

nồng độ các chất ô nhiễm thải trực tiếp từ các nguồn thài lò hơi, lò nhiệt, máy

phát điện luôn vượt tiêu chuẩn cho phép Các giá trị dao động từ 1.500 –

3.500mg/m3 đối với SO2, 200 – 2.100mg/m3 đối với CO và 700 – 2.500mg/m3

đối với NOx

IV.4 NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH CÔNG NGHỆ GIẢM THIỂU Ô

NHIỄM KHÔNG KHÍ, TIẾNG ỒN CHO CỤM TTCN LÊ MINH XUÂN

IV.4.1 Phân tích các giải pháp, mô hình đề xuất

Các giải pháp được đưa ra cân đối lựa chọn bao gồm: sản xuất sạch hơn,

xử lý khí thải tập trung, xử lý khí thải tại nguồn

• Giải pháp sản xuất sạch hơn tại các cơ sở sản xuất

Ưu điểm là giải quyết giảm thiểu chất ô nhiễm tận gốc và tại nguồn, tiết

kiệm, tận dụng được năng lượng và nguồn tài nguyên đang ngày một cạn kiệt

Nhưng qua khảo sát thực tế các cơ sở sản xuất tại cụm TTCN Lê Minh Xuân

cho thấy giải pháp sản xuất sạch hơn hiện chưa phải là giải pháp tối ưu Cơ hội

áp dụng giải pháp sản xuất sạch ở các cơ sở này muốn thực hiện được cần phải

có vốn, ý thức và thời gian, hoặc nói cách khác là ở tương lai

• Xử lý khí thải tập trung cho 1 số nhà máy nằm sát nhau trong cụm CN

Giải pháp xử lý tập trung là sử dụng chỉ một hệ thống xử lý chung cho

các cơ sở sản xuất trong cụm TTCN gồm các cơ sở nằm gần nhau Mục đích

của giải pháp là tiết kiệm chi phí đầu tư, chi phí vận hành và nhân sự cho công

tác xử lý chất ô nhiễm của các cơ sở sản xuất mà vẫn mang lại hiệu quả tốt về

chất lượng môi trường

Trong thực tế, các cơ sở sản xuất tại cụm TTCN Lê Minh Xuân hình

thành do chương trình di dời mà chưa xem xét đến việc phân khu các loại hình

công nghiệp với nhau Hầu hết các cơ sở nằm rải rác và độc lập với nhau Vì

vậy để áp dụng giải pháp xử lý khí thải tập trung cho toàn cụm này cũng

không khả thi

29

• Giải pháp xử lý khí thải tại nguồn cho các cơ sở

Giải pháp xử lý khí thải tại nguồn cho từng cơ sở là giải pháp khá hợp lý

và có tính khả thi trong điều kiện thực tế của cụm TTCN hiện nay Diện tích

mặt bằng cần thiết cho hệ thống xử lý không lớn, chi phí xây dựng và chi phí

vận hành thấp, hiệu quả xử lý cao Phù hợp với khả năng kinh phí có thể đầu

tư của các cơ sở

• Nhận xét chung

- Việc xử lý khí tập trung cho các cụm sản xuất TTCN là không khả thi;

- Giải pháp sản xuất sạch hơn chỉ phát huy ưu thế ở tương lai;

- Việc khống chế ô nhiễm cho các cơ sở cần thực hiện giải pháp xử lý ô

nhiễm khí thải tại nguồn;

IV.4.2 Các biện pháp kỹ thuật xử lý khí thải tại nguồn

- Hấp thụ các chất khí độc hại bằng chất lỏng tương ứng: nước, dung dịch

hóa chất;

- Hấp phụ các chất ô nhiễm trên bề mặt chất hấp phụ (vật liệu) thể rắn;

- Biến đổi hóa học các chất ô nhiễm bằng quá trình thiêu đốt hoặc xử lý

bằng chất xúc tác

- Lọc bụi tay áo sử dụng cho các nguồn thải có nhiệt độ không cao và có thể

tái sử dụng lại bụi này Phương pháp này phù hợp với loại hình chế biến gỗ

IV.4.3 Đề xuất các giải pháp công nghệ giảm thiểu ô nhiễm do bụi, khí

thải và tiếng ồn tại nguồn cho các cơ sở trong cụm TTCN Lê Minh Xuân

• Giảm thiểu ô nhiễm bụi, khí thải cho ngành nhuộm vải, giặt tẩy

- Thay thế nhiên liệu lò hơi (cấp nhiệt cho nồi hấp), không sử dụng dầu FO

hoặc nhớt thải đốt lò

- Lắp đặt hệ thống xử lý khí thải lò hơi, khí thải sau xử lý cho phát tán qua

ống thải cao

- Thu gom khí trong quá trình tẩy, cho phát tán qua ống thải cao

• Giảm thiểu ô nhiễm bụi, khí thải cho ngành tái chế kim loại, nhựa, giấy

- Chụp hút thu gom khí ô nhiễm dẫn về xử lý chung với khí thải lò hơi, khí

thải sau xử lý cho phát tán qua ống thải cao

• Giảm thiểu ô nhiễm bụi, khí thải cho ngành gia công da giầy

- Bố trí hệ thống thu gom khí gồm nhiều chụp hút cục bộ, cô lập thu gom

khí ô nhiễm, xử lý qua than hoạt tính và cho phát tán qua ống khói cao

• Giảm thiểu ô nhiễm khí thải từ quá trình đốt nhiên liệu

- Thay thế nhiên liệu lò hơi (cấp nhiệt cho nồi hấp), không sử dụng dầu FO

hoặc nhớt thải đốt lò

- Lắp đặt hệ thống xử lý khí thải lò hơi, khí thải sau xử lý cho phát tán qua

ống thải cao

• Giảm thiểu ô nhiễm khí thải cho ngành sản xuất hạt nhựa, nhựa gia dụng

- Thu gom khí cục bộ tại khâu gia nhiệt, cho phát tán qua ống thải cao

30

IV.5 NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH THU GOM VÀ XỬ LÝ NƯỚC

THẢI TẠI CỤM TTCN LÊ MINH XUÂN

Để giảm thiểu được vấn đề ô nhiễm do nước thải của các cụm TTCN,

bên cạnh các biện pháp như di dời, áp dụng các biện pháp sản xuất sạch hơn,

thay đổi công nghệ…cần cung cấp cho các cơ sở sản xuất một mô hình công

nghệ xử lý nước thải thích hợp để giúp các cơ sở sản xuất vừa duy trì phát

triển sản xuất, đồng thời bảo vệ tốt môi trường xung quanh

• Giải pháp xử lý nước thải tại nguồn

- Ưu điểm và thuận lợi: Giải pháp xử lý tại nguồn cho từng cơ sở sản xuất

TTCN có tính khả thi trong điều kiện hoạt động của các cơ sở và trên thực tế

đã có một số cơ sở triển khai góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường Đã

có nhiều đơn vị chuyên ngành kỹ thuật môi trường nghiên cứu và triển khai

áp dụng các mô hình xử lý thích hợp cho qui mô nhỏ, với giá thành vừa

phải, vận hành đơn giản tạo điều kiện cho các cơ sở sản xuất tìm hiểu và lựa

chọn thiết bị xử lý thích hợp với cơ sở của mình

- Hạn chế và khó khăn: Vốn đầu tư cho xây lắp và vận hành các hệ thống xử

lý là vấn đề khó khăn đối với đa số cơ sở qui mô vừa và nhỏ Nhiều cơ sở

còn mang nặng tư tưởng đối phó, xây dựng công trình xử lý nhưng không

vận hành liên tục Nhiều cơ sở còn cố tình né tránh không thực hiện việc đầu

tư xử lý ô nhiễm mà chỉ quan tâm đến lợi nhuận, sinh sống Các cơ quan

chức năng cơ sở chưa quản lý đầy đủ các cơ sở về mặt môi trường, thiếu các

biện pháp cưỡng chế thi hành luật bảo vệ môi trường

• Giải pháp thu gom xử lý nước thải tập trung

(1) Phương án thu gom nước thải bằng đường ống hoặc xe bồn đến trạm

xử lý nước thải tập trung của khu công nghiệp nằm ở gần cụm TTCN

- Ưu điểm và thuận lợi: Các cơ sở không phải đầu tư kinh phí xây dựng và

vận hành hệ thống vận hành xử lý nước thải, tiết kiệm được mặt bằng, nhân

lực và tránh được các sự cố kỹ thuật khi phải trưc tiếp vận hành hệ thống

vận hành xử lý nước thải

- Hạn chế và khó khăn: Vịêc thu gom nước thải bằng đường ống đối với các

cụm TTCN nằm ở xa vị trí trạm xử lý nước thải của khu công nghiệp sẽ gặp

khó khăn khi triển khai đấu nối, xây dựng hệ thống thóat nước để dẫn nước

thải về trạm xử lý

(2) Phương án thu gom xử lý nước thải tại trạm xử lý tập trung của cụm

CN, TTCN

- Ưu điểm và thuận lợi: Có thể áp dụng để xử lý nước thải cho từng cơ sở

khắc phục được các khó khăn về diện tích, vận hành hệ thống xử lý hàng

ngày…

- Hạn chế và khó khăn: Dễ gặp phải khó khăn về vị trí xây dựng trạm xử lý

tập trung vì đa số các cơ sở trong TTCN đã hình thành, ở các khu vực đông

dân cư, hầu như không còn đất trống Các cơ sở qui mô lớn dự kiến chọn

làm vị trí xây dựng trạm xử lý tập trung thì cũng có thể gặp khó khăn về

diện tích

31

IV.6 NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH CÔNG NGHỆ QUẢN LÝ CHẤT

THẢI RẮN VÀ CHẤT THẢI NGUY HẠI

IV.6.1 Mục tiêu chính của giải pháp quản lý chất thải rắn

- Quản lý hiệu quả chất thải rắn về số lượng và thành phần

- Giảm thiểu tối đa những tác động có hại của chất thải rắn đến chất lượng

môi trường

- Tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng một thị trường trao đổi chất thải rắn

lành mạnh nhằm phục vụ mục đích tái chế- tái sử dụng chất thải rắn

- Nâng cao hiểu biết và ý thức trách nhiệm của các chủ cơ sở sản xuất trong

công nghiệp tác quản lý ô nhiễm môi trường cũng như trách nhiệm đối với

sức khỏe cộng đồng dân cư lân cận cơ sở sản xuất TTCN

- Giải quyết tốt mối quan hệ giữa các cơ sở sản xuất TTCN với cộng đồng

dân cư lân cận trên cơ sở hiểu biết, hợp tác vì môi trường sống trong sạch

IV.6.2 Quản lý và xử lý chất thải rắn sinh hoạt

- Qui định phân loại rác từ nguồn

- Chất thải rắn sinh hoạt không thể tái chế : Hợp đồng với Công ty Dịch vụ

Công ích huyện Bình Chánh hàng ngày thu gom đưa đi chôn lấp tại các bãi

rác tập trung do Thành phố Hồ Chí Minh quy hoạch, xây dựng

- Chất thải rắn có thể tái chế: Hợp đồng cung cấp cho các cơ sở tái chế tái sử

dụng hoặc bán qua trung gian các đại lý thu gom

IV.6.3 Quản lý và xử lý chất thải rắn công nghiệp

(1) CTR công nghiệp không nguy hại:

Thu gom và bán cho các cơ sở tái chế

(2) CTR sinh học:

Biện pháp xử lý tối ưu là ủ yếm khí trong các bể tự hoại 03 ngăn để giảm

thể tích và diệt khuẩn Phân và bùn hoạt tính sau khi ủ được các xe hút hầm

cầu hút lên đưa về các cơ sở sản xuất phân bón cho cây trồng

(3) Chất thải rắn công nghiệp nguy hại (CTNH):

Thu gom, phân loại tại chỗ

CTNH hữu cơ được xử lý bằng thiêu đốt trong các lò chuyên dụng được

xây dựng ngay trong các cơ sở phát sinh chất thải hoặc xây dựng một hệ thống

đốt tập trung cho cụm công nghiệp dưới sự quản lý của BQL cụm công

nghiệp

Các loại CTNH không phải hữu cơ, tùy theo tính chất mà có biện pháp

xử lý thích hợp (đốt, chôn lấp …)

IV.6.4 Nhận xét chung

Mô hình công nghệ quản lý chải rắn và CTNH giảm thiểu ô nhiễm môi

trường tại cụm TTCN Lê Minh Xuân là kết hợp việc lựa chọn ngành nghề phù

hợp để đầu tư với việc quản lý và xử lý chất thải có hệ thống, đó là: phân loại

chất thải tại nguồn; thu gom xử lý CTR sinh hoạt hữu cơ vào các bãi chôn lấp

tập trung của Thành phố; tái chế tái sử dụng các thành phần có ích; đốt các

thành phần hữu cơ nguy hại trên hệ thống lò đốt thùng quay và cuối cùng là

chôn lấp các thành phần vô cơ và tro xỉ sau khi đốt vào khu vực quy hoạch của

Thành phố

32

CHƯƠNG V KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

V.1 KẾT LUẬN

Mặc dù bị hạn chế về thời gian và kinh phí như nhìn chung, đề tài cũng

đạt được mục đích sau cùng là cung cấp các luận cứ khoa học nhằm đề xuất :

- Các chính sách quản lý đối với cụm TTCN mới hình thành

- Các giải pháp triển khai thực hiện đối với cụm TTCN mới hình thành

- Một mô hình quản lý thích hợp đối với một cụm TTCN đã được quy hoạch

để tiếp nhận các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường di dời ra khỏi nội

thành Thành phố Hồ Chí Minh là việc làm cần thiết giúp cho công tác quản

lý và bảo vệ môi trường được tốt hơn, tránh tình trạng đưa các nguồn ô

nhiễm từ nội thành ra ngoại thành

V.2 KIẾN NGHỊ

V.2.1 Kiến nghị các cơ chế, chính sách nhằm đưa nhanh mô hình quản lý

vào thực tế

1 Các cơ chế chính sách cần được thực hiện một cách công bằng, công

bằng giữa các doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ, giữa doanh nghiệp

trong nước và ngoài nước

Trong thời gian tới, cần có sự phối hợp thống nhất từ trung ương đến địa

phương Thành phố cần tiếp tục giải quyết các vấn đề bán đấu giá nhà xưởng,

chuyển quyền sử dụng đất phù hợp với quy hoạch và thực tế, để doanh nghiệp

có vốn đầu tư di dời Đồng thời thúc đẩy việc quy hoạch chính xác các mặt

bằng hiện có thể xây dựng khu công nghiệp, cụm công nghiệp và làng nghề

dành cho các cơ sở sản xuất di dời là rất cần thiết Thành phố cũng cần làm

việc với các tỉnh lân cận để hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư hạ tầng xin đất tại

các tỉnh xây dựng các khu công nghiệp phục vụ di dời với cam kết sẽ đầu tư

hiện đại hoá công nghệ sản xuất, đầu tư hệ thống xử lý ô nhiễm môi trường

Đối với các cơ sở gây ô nhiễm đã có quyết định di dời muốn xin khắc

phục tại chỗ thì bắt buộc các cơ sở này có sự đầu tư đổi mới công nghiệp Đối

với các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm được quy hoạch xử lý tại chỗ thì cần thẩm

định, kiểm tra thường xuyên tránh tái phát

Nhìn chung, di dời không phải để xử lý ô nhiễm mà còn quy hoạch, sắp

xếp, tổ chức lại sản xuất công nghiệp thành phố Nó gắn liền với chuyển đổi

cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, bố trí lại dân cư (từ nội thành ra ngoại thành)

2 Truyền bá rộng rãi lợi ích của việc áp dụng chương trình giảm thiểu ô

nhiễm do hoạt động tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn

3 Đối với sản xuất sạch hơn, cần phải quan tâm đến các yếu tố:

Cải tiến những phương án, việc làm đơn giản nhất, thực hiện tiết kiệm

mọi lúc, mọi nơi Nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo trì trang thiết bị, vệ

sinh môi trường Có chế độ thưởng phạt công nghiệp nghiêm minh bằng hình

thức kinh tế, quy rõ trách nhiệm cá nhân cụ thể

Tập trung đầu tư triển khai công nghệ sản xuất sạch hơn tại những cơ sở

có công nghệ đã lạc hậu

Formatted: French (France)

Formatted: French (France)

Formatted: French (France) Formatted: French (France)

Formatted: Font color: Auto, French

33

Ngày càng kiểm soát, quản lý chặt chẽ hơn về việc tuân thủ luật bảo vệ

môi trường trường đối với từng cơ sở Luôn quan niệm “không có gì tuyệt đối,

chỉ có tương đối là tuyệt đối nhất” để có phương án cải tiến liên tục

4 Các giải pháp xử lý tại nguồn, xử lý tập trung có tính khả thi có thể áp

dụng cho các cơ sở sản xuất có điều kiện thực hiện được các giải pháp này

nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đảm bảo các tiêu chuẩn về môi trường

và tạo điều kiện cho phát triển sản xuất

5 Bắt buộc di dời đối với các cơ sở ô nhiễm nặng và các cơ sở không có

điều kiện đầu tư xử lý nước thải và xử lý khí thải

V.2.2 Kiến nghị những nội dung nghiên cứu tiếp theo

- Tập trung nghiên cứu chuyên biệt và sâu hơn các giải pháp phát triển bền

vững tại các cụm công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp

- Mở rộng nghiên cứu lập dự án tiền khả thi giảm thiểu ô nhiễm cho nhiều

cụm TTCN điển hình hơn nữa với những đặc trưng ngành nghề khác nhau

- Nghiên cứu học hỏi nhiều hơn nữa những biện pháp, dự án trình diễn đã

gặt hái được những kết quả khả quan trong lĩnh vực giảm thiểu ô nhiễm tại

các nước trên thế giới

- Nghiên cứu xây dựng cụm công nghiệp sinh thái cho các ngành công

nghiệp dựa trên nông nghiệp

- Cùng với việc nghiên cứu xây dựng cụm công nghiệp sinh thái, cần làm rõ

các điểm sau như :

+ Cụm công nghiệp sinh thái được xây dựng dưới điều kiện môi trường, kinh

tế, xã hội như thế nào ?

+ Chuyển đổi từ cụm công nghiệp thông thường sang cụm công nghiệp sinh

thái như thế nào ?

+ Những chính sách khuyến khích, cơ cấu tài chính và thể chế nào thích hợp

cho cụm công nghiệp sinh thái ?

Formatted: Font color: Auto, French

(France)

Formatted: French (France)

Formatted: French (France)

Formatted: French (France)

+TRUNG TÂM KHOA HỌC KỸ THUẬT VÀ CÔNG NGHỆ QUÂN SỰ

PHÂN VIỆN NHIỆT ĐỚI MÔI TRƯỜNG QUÂN SỰ

-

BÁO CÁO ĐỀ TÀI

NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH QUẢN LÝ THÍCH HỢP ĐỐI VỚI CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP PHỤC VỤ CHƯƠNG TRÌNH DI DỜI CÁC CƠ SỞ SẢN XUẤT GÂY Ô NHIỄM RA KHỎI NỘI THÀNH

TP HỒ CHÍ MINH CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI : PGS.TS PHÙNG CHÍ SỸ

TP HỒ CHÍ MINH, 2/2007

1

TRUNG TÂM KHOA HỌC KỸ THUẬT VÀ CÔNG NGHỆ QUÂN SỰ

PHÂN VIỆN NHIỆT ĐỚI MÔI TRƯỜNG QUÂN SỰ

-

BÁO CÁO ĐỀ TÀI

NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH QUẢN LÝ THÍCH HỢP ĐỐI VỚI CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP PHỤC VỤ CHƯƠNG TRÌNH DI DỜI CÁC CƠ SỞ SẢN XUẤT GÂY Ô NHIỄM RA KHỎI NỘI THÀNH

TP HỒ CHÍ MINH

(Đã chỉnh sửa theo ý kiến của hội đồng nghiệm thu đề tài)

CƠ QUAN CHỦ TRÌ CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI

PGS.TS PHÙNG CHÍ SỸ

TP HỒ CHÍ MINH, 2/2007

2

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 11

1 SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 11

2 MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI 12

™ 2.1 Mục tiêu nghiên cứu 12

™ 2.2 Nội dung nghiên cứu 13

™ 2.3 Phương pháp nghiên cứu 15

3 TÓM TẮT NỘI DUNG BÁO CÁO 16

4 TỔ CHỨC THỰC HIỆN 17

5 SẢN PHẨM CỦA ĐỀ TÀI 20 CHƯƠNG I 21 NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ ĐỐI VỚI CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP MỚI HÌNH THÀNH 21 I.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CỤM CÔNG NGHIỆP 21

I.1.1 Khái niệm về cụm công nghiệp trong tiêu chuẩn quy hoạch - thiết kế đô thị Việt Nam 21 I.1.2 Khái niệm cụm công nghiệp ở thực tiễn TP Hồ Chí Minh 22 I.1.2.1 Cụm các xí nghiệp công nghiệp tập trung 22 I.1.2.2 Khu vực tập trung các xí nghiệp công nghiệp 22 I.1.2.3 Các xí nghiệp công nghiệp trong khuôn viên các tổ chức, cơ quan nhà nước 22 I.1.2.4 Làng nghề công nghiệp 23 I.1.2.5 Làng nghề truyền thống 23 I.1.3 Đặc thù của các cụm công nghiệp ở TP Hồ Chí Minh 23

I.2 PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ NHỮNG MẶT TÍCH CỰC CŨNG NHƯ TỒN TẠI ĐỐI VỚI CÁC CHÍNH SÁCH ĐÃ CÓ Ở VIỆT NAM VÀ TP HỒ CHÍ MINH LIÊN QUAN ĐẾN PHÁT TRIỂN CÁC CỤM CÔNG NGHIỆP 27

I.2.1 Giới thiệu chung 27 I.2.2 Những mặt tích cực và tồn tại đối với các chính sách phát triển các cụm công nghiệp 28 I.2.2.1 Quy hoạch tổng thể các vùng công nghiệp 29 I.2.2.2 Quy hoạch chi tiết và xây dựng cơ sở hạ tầng cụm công nghiệp cũng như các xí nghiệp trong cụm công nghiệp 30 I.2.2.3 Đăng ký kinh doanh và Giấy phép hoạt động 31 I.2.2.4 Lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và đăng ký đạt tiêu chuẩn chất lượng môi trường (nay là Cam kết bảo vệ môi trường) 31 I.2.2.5 Các giải pháp bảo vệ môi trường 32

I.3 XÂY DỰNG HỆ THỐNG TIÊU CHÍ VỀ CỤM TTCN BỀN VỮNG PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN TP.HCM 38

I.3.1 Định nghĩa về phát triển bền vững 38 I.3.2 Cơ sở xây dựng tiêu chí 38 I.3.2.1 Đặc trưng của cụm công nghiệp-tiểu thủ công nghiệp của Thành phố.38 I.3.2.2 Chủ trương, định hướng của Thành phố 38 I.3.2.3 Xu hướng, yêu cầu và thực tế của thị trường 39 I.3.3 Tiêu chí cho cụm công nghiệp- tiểu thủ công nghiệp mới hình thành 39 I.3.3.1 Xác định loại hình sản xuất CN-TTCN và quy mô 39 I.3.3.2 Lựa chọn vị trí và hiện trạng hạ tầng kỹ thuật 40

3

I.3.3.3 Đánh giá các tác động môi trường và rủi ro 40 I.3.3.4 Phát triển hạ tầng kỹ thuật thích hợp - bảo vệ an tòan môi trường 40 I.3.3.5 Áp dụng các giải pháp công nghệ giảm thiểu ô nhiễm một cách hệ thống 41 I.3.3.6 Phát triển hệ thống quản lý chung về hành chính – môi trường 42 I.3.3.7 Phát triển hệ thống giám sát cộng đồng và giáo dục môi trường 43 I.3.4 Đánh giá chung 44

I.4 ĐỀ XUẤT XÂY DỰNG BỔ SUNG CÁC CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH MỚI ĐỂ

HỖ TRỢ CHO CÔNG TÁC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHO CÁC CỤM TTCN 44

I.4.1 Định hướng cơ chế và chính sách quản lý môi trường tại các cụm TTCN44 I.4.2 Định hướng cơ chế và chính sách quản lý đất đai tại các cụm TTCN 45 I.4.3 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ về tài chính (vốn, thuế, lãi suất , qũy…) đối với các cụm TTCN 45 I.4.4 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ về lao động đối với các cụm TTCN 47 I.4.5 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ nhằm phát triển và nâng cao vai trò cụm TTCN trong quá trình hội nhập .48 I.4.5.1 Quy hoạch phát triển các cụm công nghiệp 48 I.4.5.2 Thực hiện các giải pháp giảm ô nhiễm môi trường 49 I.4.5.3 Tổ chức bộ máy quản lý đối với cụm CN-TTCN 49 I.4.5.4 Hoàn thiện môi trường thể chế cho phát triển và quản lý các cụm CN- TTCN 50 I.4.5.5 Phát triển các hoạt động dịch vụ với sự hỗ trợ của nhà nước 50 I.4.6 Định hướng cơ chế và chính sách hỗ trợ về khoa học, kỹ thuật, công nghệ, đào tạo đối với các cụm TTCN 51 I.4.6.1 Đẩy mạnh áp dụng cách tiếp cận sản xuất sạch hơn 51 I.4.6.2 Nghiên cứu chuyển giao công nghệ 53 I.4.6.3 Đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ 53 I.4.6.4 Khuyến khích chuyên gia công nghệ nghiên cứu phát triển và chuyển giao công nghệ thân thiện với môi trường 53 I.4.6.5 Cấm sử dụng công nghệ, phương pháp sản xuất thủ công lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường .54

CHƯƠNG II 56 NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH TỔ CHỨC QUẢN LÝ ĐỐI VỚI CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP MỚI HÌNH THÀNH 56 II.1 PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ CÁC MÔ HÌNH KHU CÔNG NGHIỆP, CỤM CÔNG NGHIỆP TƯƠNG TỰ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM 56

II.1.1 Xu hướng phát triển các KCN - CCN ở châu Á 56 II.1.2 Quản lý CCN trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 57 II.1.3 Thực trạng quản lý nhà nước cụm công nghiệp tại TP Hồ Chí Minh 59 II.1.3.1 Quản lý nhà nước về xây dựng cụm công nghiệp 59 II.1.3.2 Quản lý nhà nước đối với cụm công nghiệp và các doanh nghiệp trong cụm công nghiệp 60 II.1.3.3 Nhận xét chung 65

II.2 ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH ĐẦU TƯ XÂY DỰNG, QUẢN LÝ VÀ KINH DOANH CƠ SỞ HẠ TẦNG TRONG CỤM TTCN 66

II.2.1 Cụm công nghiệp tập trung có ranh giới xác định, có chủ đầu tư hạ tầng 66

4

II.2.2 Cụm công nghiệp được hình thành trong khuôn viên các cơ quan, tổ chức nhà nước cho thuê lại diện tích 69 II.2.3 Khu vực sản xuất công nghiệp xen cài trong dân cư 71 II.2.3.1 Khu vực sản xuất công nghiệp tập trung nằm trong quy hoạch chung 71 II.2.3.2 Khu vực sản xuất công nghiệp tự phát xen cài dân cư 72

II.3 ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH HỆ THỐNG TỔ CHỨC QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI CỤM TTCN 74 II.4 ĐỀ XUẤT CƠ CHẾ PHỐI HỢP GIỮA CÁC CƠ QUAN BAN NGÀNH TRONG QUÁ TRÌNH QUẢN LÝ TOÀN DIỆN CỤM TTCN 76

II.4.1 Nội dung quản lý nhà nước đối với cụm TTCN 76 II.4.2 Đề xuất cơ chế quản lý nhà nước của các cơ quan có liên quan đến cụm TTCN 77

CHƯƠNG III 83 NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHO CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP MỚI HÌNH THÀNH 83 III.1 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC CCN TẠI VIỆT NAM 83 III.2 NGĂN NGỪA Ô NHIỄM (POLLUTION PREVENTION) GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÁC CỤM TTCN 86

III.2.1 Chuyển đổi cách tiếp cận quản lý môi trường kiểu kiểm soát sang kiểu ngăn ngừa ô nhiễm 87 III.2.1.1 Khái niệm về ngăn ngừa ô nhiễm 88 III.2.1.2 Lợi ích của việc ngăn ngừa ô nhiễm 89 III.2.1.3 So sánh giữa NNÔN thông qua SXSH và Kiểm soát ô nhiễm 89 III.2.2 Các giải pháp ngăn ngừa ô nhiễm khả thi áp dụng cho các cụm TTCN 90 III.2.2.1 Bố trí cơ cấu cụm theo nguyên lý sinh thái công nghiệp 91 III.2.2.2 Xây dựng chương trình ngăn ngừa ô nhiễm cho cụm TTCN 91 III.2.2.3 Lập kế họach ngăn ngừa ô nhiễm tại mỗi doanh nghiệp 92 III.2.2.4 Cải tiến điều hành quản lý trong từng doanh nghiệp 93 III.2.2.5 Hỗ trợ việc huấn luyện xây dựng các dự án sản xuất sạch hơn thông qua kiểm toán môi trường (Environmental Auditing) cho các doanh nghiệp 93 III.2.2.6 Thúc đẩy triển khai các dự án sản xuất sạch hơn trong các doanh nghiệp trong cụm TTCN 93 III.2.2.7 Khuyến khích tái chế tái sử dụng ngay trong cụm TTCN 95 III.2.2.8 Tổ chức quản lý và xử lý chất thải nguy hại 95 III.2.3 Giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp hưởng ứng chương trình ngăn ngừa ô nhiễm trong cụm TTCN 96 III.2.4 Nhận xét chung 98

III.3 ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP VỀ TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ ĐỐI VỚI CÁC CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP MỚI HÌNH THÀNH PHỤC VỤ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 99

III.3.1 Kinh nghiệm phát triển ngành TTCN ở một số nước châu Á 99 III.3.1.1 Xác định hướng phát triển các ngành nghề TTCN 99 III.3.1.2 Tổ chức quản lý các ngành tiểu, thủ công nghiệp 101 III.3.1.3 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 103 III.3.1.4 Nhận xét chung 105 III.3.2 Đề xuất các giải pháp tổ chức và quản lý các cụm TTCN mới hình thành tại TP.HCM 106 III.3.2.1 Quy hoạch mới các cụm TTCN theo ngành nghề 106 III.3.2.2 Quản lý môi trường tại các CCN mới hình thành 107

CHƯƠNG IV 110

5

NGHIÊN CỨU TRÌNH DIỄN MÔ HÌNH QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG THÍCH HỢP TẠI CỤM TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP LÊ MINH XUÂN 110 IV.1 MÔ TẢ SƠ LƯỢC VỀ CỤM TTCN LÊ MINH XUÂN 110

IV.1.1 Chủ đầu tư 110 IV.1.2 Mục đích, quy mô và phạm vi hoạt động 110 IV.1.2.1 Mục đích .110 IV.1.2.2 Quy mô quy hoạch 110 IV.1.2.3 Các loại hình công nghiệp trong cụm TTCN 111

IV.2 HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN TẠI KHU VỰC 111

IV.2.1 Vị trí khu vực 111 IV.2.2 Đặc điểm môi trường vật lý khu vực 112

IV.3 CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TẠI CỤM TTCN LÊ MINH XUÂN 112

IV.3.1 Khái quát chung về hiện trạng chất lượng môi trường khu vực 113 IV.3.2 Những vấn đề môi trường phát sinh theo đặc thù các ngành sản xuất 116 IV.3.2.1 Loại hình nhuộm vải, giặt tẩy 116 IV.3.2.2 Đối với ngành cơ khí, xi mạ, nấu đúc kim loại 118 IV.3.2.3 Loại hình sản xuất nhựa 120 IV.3.2.4 Loại hình chế biến thực phẩm 120 IV.3.2.5 Quá trình đốt nhiên liệu 121

IV.4 NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH CÔNG NGHỆ GIẢM THIỂU Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ, TIẾNG ỒN CHO CỤM TTCN LÊ MINH XUÂN 123

IV.4.1.Nghiên cứu các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí 123 IV.4.1.1 Tóm tắt các phương pháp xử lý khí thải 123 IV.4.1.2 Nhận xét chung 127 IV.4.2 Đánh giá lựa chọn công nghệ – thiết bị 127 IV.4.2.1 Thiết bị hấp thụ 127 IV.4.2.2 Thiết bị hấp phụ 128 IV.4.3 Đề xuất các mô hình công nghệ giảm thiểu ô nhiễm do bụi, khí thải và tiếng ồn tại nguồn cho cụm TTCN Lê Minh Xuân 128 IV.4.3.1 Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm bụi, khí thải cho ngành nhuộm vải, giặt tẩy 129 IV.4.3.2 Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm bụi, khí thải cho ngành tái chế kim loại, nhựa, giấy 129 IV.4.3.3 Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm bụi, khí thải cho ngành gia công da giầy 129 IV.4.3.4 Biện pháp khống chế ô nhiễm bụi, khí thải cho ngành sản xuất hạt nhựa, nhựa gia dụng 130 IV.4.3.5 Giải trình các phương án xử lý ô nhiễm môi trường không khí 130 IV.4.4 Đánh giá so sánh các giải pháp 135 IV.4.4.1 Giải pháp sản xuất sạch hơn tại các cơ sở sản xuất 136 IV.4.4.2 Giải pháp xử lý khí thải tập trung cho 1 số nhà máy nằm sát nhau trong cụm CN 136 IV.4.4.3 Giải pháp xử lý khí thải tại nguồn cho các cơ sở 137 IV.4.5 Nhận xét chung 137

IV.5 NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH THU GOM VÀ XỬ LÝ NƯỚC THẢI TẠI CỤM TTCN LÊ MINH XUÂN 138

IV.5.1 Tình hình ô nhiễm nước thải tại cụm TTCN Lê Minh Xuân 138 IV.5.1.1 Ô nhiễm do nước thải sản xuất 138 IV.5.1.2 Ô nhiễm do nước thải sinh hoạt 139 IV.5.2 Nghiên cứu đề xuất các mô hình thu gom và xử lý nước thải cho cụm TTCN 139