QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA MỚI VÀ SỰ VẬN DỤNG Ở ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI HIỆN NAY

Sau hơn 30năm đổi mới, tình hình Việt Nam có nhiều chuyển biến quan trọng về kinh tế - xã hội, các vấn đềlớn đặt ra trong đời sống xã hội ngày càng nhiều, đòi hỏi phải làm sáng tỏ để tìm

MỤC LỤC

Mở đầu 2

Nội dung 6

Chương 1: Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới 6

1.1 Nội dung quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa: 6

1.1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa 6

1.1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về các vấn đề chung của văn hóa 7

1.1.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về một số lĩnh vực chính của văn hóa 9

1.2 Nội dung quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới: 11

1.2.1 Nền văn hóa Việt Nam trước Cách mạng Tháng 8 11

1.2.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới 13

1.2.3 Mục đích của việc xây dựng nền văn hóa mới 14

1.3 Sự vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới ở Việt Nam hiện nay 15

Chương 2: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới ở trường Đại học Bách Khoa Hà Nội hiện nay 19

2.1 Những đặc trưng về văn hóa tại đại học Bách Khoa Hà Nội: 19

2.1.1 Văn hóa giáo dục 19

2.1.2 Văn hóa nghệ thuật 22

2.1.3 Văn hóa đời sống 23

2.2 Kiến nghị và đề xuất để xây dựng văn hóa học đường tại trường đại học Bách Khoa Hà Nội hiện nay 25

Kết luận 30

Danh mục tài liệu tham khảo 31

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Ngày nay khi kinh tế xã hội ngày càng phát triển thì nhân tố con người được đặt lên hàngđầu, là trung tâm, chủ thể của mọi hoạt động Một đất nước được đánh giá là phát triển không chỉdựa vào điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, nguồn khoáng sản mà nó được đánh giá bằngnguồn nhân lực Việt Nam đang trên đà phát triển, từng bước thực hiện Công nghiệp hóa, Hiệnđại hóa nên nhân tố con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của mọi chính sách xã hội, của

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Con người với năng lực chuyên môn cao, chủ động vàsáng tạo có phẩm chất đạo đức tốt sẽ là động lực cho đất nước phát triển là sức mạnh khắc phụckhó khăn về điều kiện tự nhiên, khoáng sản Nhận thức được tầm quan trọng của nhân tố conngười, những năm vừa qua đặc biệt là trong thời kì đổi mới, Đảng ta luôn xác định nhiệm vụhàng đầu là chăm lo cho con người, phát triển con người về mọi mặt

Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là xây dựng môi trường để con người phát triển

và sản xuất Những điều kiện đó không chỉ có yếu tố kinh tế mà cả những yếu tố về văn hóa.Kinh tế và văn hóa có mối quan hệ gắn bó với nhau Sự phát triển của kinh tế quy định sự pháttriển của văn hóa, nhưng ngược lại văn hóa là mục tiêu thúc đẩy kinh tế phát triển Sau hơn 30năm đổi mới, tình hình Việt Nam có nhiều chuyển biến quan trọng về kinh tế - xã hội, các vấn đềlớn đặt ra trong đời sống xã hội ngày càng nhiều, đòi hỏi phải làm sáng tỏ để tìm ra lời giải đáp.Chính vì thế việc nghiên cứu, vận dụng và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tế cuộcsống trở thành nhiệm vụ quan trọng, cấp bách trong công tác chính trị, tư tưởng lý luận của toànĐảng toàn dân

Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ được biết đến như một anh hùng giả phóng dân tộc màcòn được thế giới biết đến như một nhà văn hóa lớn, nhà nhân văn chủ nghĩa lỗi lạc, nhà đạo đứcvới tấm gương sáng ngời về phẩm chất đạo đức của người cách mạng Tư tưởng văn hóa Hồ ChíMinh được thể hiện ở chỗ Người thấy rõ và khẳng định rất sớm vai trò quyết định của văn hóatrong chiến lược phát triển kinh tế- xã hội của đất nước Ngay sau khi vừa giành được độc lậpnăm 1945, tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam lúc bấy giờ, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã nêu ra chiến dịch chống giặc dốt Người đã từng nói “Một dân tộc dốt là một

dân tộc yếu” [21, 8] Người coi “dốt” cũng như là một thứ giặc, xem các thói quen tập tục lạc

hậu cũng chính là một loại kẻ thù, như là một thứ giặc “nội xâm” Hồ Chủ Tịch đã một lần nữakhẳng định văn hóa là tinh hoa của dân tộc, văn hóa phải góp phần khẳng định dân tộc và bản sắcdân tộc Không chỉ vậy trong thời kì kháng chiến chống thực dân và phong kiến của dân tộc, vănhóa cũng như một vũ khí đánh giặc văn nghệ là một mặt trận, văn nghệ sĩ là chiến sĩ, tác phẩmvăn nghệ là vũ khí sắc bén trong đấu tranh cách mạng, trong xây dựng xã hội mới, con ngườimới Những tư tưởng lớn của Hồ Chí Minh về văn hóa là kim chỉ nam cho dân tộc trong việcxây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Tại Nghị quyết Hội nghị lần thứ V Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII, số NQ/TW, ngày 16 tháng 7 năm 1998, về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến

03-đậm đà bản sắc dân tộc, Đảng ta đã khẳng định: “Xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu văn hoá, vì xã hội công bằng, văn minh, con người phát triển toàn diện.Văn hoá là kết quả

của kinh tế đồng thời là động lực của sự phát triển kinh tế” [22, 55] Nói về điều này, khi phát

động thập kỷ quốc tế về phát triển văn hoá, Nguyên Tổng Giám đốc UNESCO, F.Mayor cũng

nhấn mạnh: “Hễ nước nào tự đặt ra cho mình mục tiêu phát triển kinh tế mà tách rời môi trường

văn hóa thì nhất định sẽ xảy ra những mất cân đối nghiêm trọng cả về mặt kinh tế lẫn văn hóa

và tiềm năng sáng tạo của nước ấy sẽ bị suy yếu rất nhiều Một sự phát triển chân chính đòi hỏi phải sử dụng một cách tối ưu nhân lực và vật lực của mỗi cộng đồng Vì vậy phân tích đến cùng, các trọng tâm, các động lực và các mục đích của phát triển phải được tìm trong văn hóa ( ) Từ nay trở đi văn hóa cần coi mình là một nguồn bổ sung trực tiếp cho phát triển và ngược lại phát

triển cần thừa nhận văn hóa giữ một vị trí trung tâm, một vai trò điều tiết xã hội ” [23, 23]

Nhận thức được tầm quan trọng của văn hóa trong sự nghiệp phát triển đất nước, Đảng ta

đã không ngừng đưa ra các chủ trương, chính sách nhằm mục tiêu phát triển và gìn giữ nền vănhóa Việt Sau nhiều năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng: trình độ họcvấn của người dân Việt Nam từng bước được nâng cao Nhiều công trình văn hóa dân tộc đượctôn tạo, nhiều hình thức văn hóa truyền thống được khôi phục và có điều kiện phát triển Quan hệgiữa con người và con người đã có những thay đổi, nhiều phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộcđược giữ gìn phát huy.v.v chính những thành tựu về văn hóa đã góp phần to lớn trong côngcuộc phát triển kinh tế- xã hội Tuy nhiên so với yêu cầu của sự nghiệp Công nghiệp hóa và Hiệnđại hóa đất nước nền văn hóa Việt Nam còn nhiều hạn chế như chất lượng giáo dục chưa đápứng được nhu cầu thị trường, sảy ra tình trạng “thừa thầy thiếu thợ”, lãng phí nguồn nhân lực trẻ.Nhiều phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc bị mai một, nhiều lĩnh vực văn hóa truyền thốngkhông được giữ gìn phát triển, trong khi đó một bộ phận xã hội tiếp nhận văn hóa nước ngoài

một cách mù quáng.v.v… Vì tất cả những lý do đó nhóm chúng em xin lựa chọn đề tài “Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới và sự vận dụng ở Đại học Bách Khoa

Hà Nội hiện nay” làm đề tài nghiên cứu khoa học năm 2017-2018.

2 Tổng quan đề tài:

Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa là một nội dung rộng và khá mới với sinh viên, vớinhiều đề tài để nghiên cứu Song cho đến hôm nay, việc nghiên cứu về con người, sự nghiệp, tưtưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chung đã có rất nhiều nhà khoa học, tác giả trong và ngoàinước quan tâm, nghiên cứu và xuất bản, ra mắt với một số lượng lớn các đề tài, tác phẩm vớinhững nội dung vô cùng phong phú mà chúng ta có thể kể đến như: GS.Đinh Xuân Lâm (2008),

“Góp phần tìm hiểu cuộc đời và tư tưởng Hồ Chí Minh”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội và tác phẩm “Văn hóa và triết lý phát triển trong tư tưởng Hồ Chí Minh”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; TS Bùi Đình Phong (2001), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam”, Nxb Lao động; “Hồ Chí Minh, Văn hoá nghệ thuật là một mặt trận”, Nxb Văn học, Hà Nội; Ban Tuyên giáo Trung ương (2008), “Những mẩu chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; “Nghiên cứu, học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh” (2006) của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Nxb Công an nhân dân; Hoàng Chí Bảo và Trần Đình Huỳnh với tác phẩm: “Hồ Chí Minh- danh nhân văn hóa” (2004); “Hồ Chí Minh, nhà văn hóa kiệt xuất” (2010) của GS.Song Thành; ngoài ra các tác giả Phạm Ngọc Anh, Bùi Đình Phong có tác phẩm: “Hồ Chí Minh văn hóa và phát triển” (2009), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá Đảng” (2007) Lê Xuân Vũ với “Chủ tịch Hồ Chí Minh với nền văn hoá Việt Nam” (2005); cùng nhiều luận văn, luận án, bài báo như: Tạp chí cộng sản: “Vấn đề văn hóa trong tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển đất nước” (18/5/2010) hay bài báo “Văn hóa - nguồn lực nội sinh để phát triển bền vững đất nước” (27/1/2015) “Bác Hồ: con người và phong cách”, theo

báo Lao động (2001) Ngoài ra hiện nay còn có rất nhiều các bài báo, đầu sách cũng viết về đềtài này như: Tạp chí Cộng Sản, Tạp chí Khoa học Xã hội, Tạp trí Quốc phòng toàn dân, Tạp chíTriết học liên tục cho ra các tác phẩm, bài viết liên quan trực tiếp đến vấn đề ở các góc độ, khíacạnh khác nhau Đa phần các tác phẩm này đã tìm hiểu về lối sống và phong cách văn hóa riêng

của Hồ Chủ Tịch, đã nêu và khái quát được những nét lớn chủ yếu trong tư tưởng văn hoá, xâydựng nền văn hoá mới ở Việt Nam của Chủ tịch Hồ Chí Minh Song tuy nhiên các tác phẩm,cáccông trình nói về sự vận dụng tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh, đặc biệt là sự vận dụng vào các

vấn đề cụ thể còn rất ít Chính vì vậy nhóm chúng em xin đi sâu làm rõ nội dung “Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới và sự vận dụng ở Đại học Bách Khoa Hà Nội hiện nay”.

3 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu một cách hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề “văn hóa”, tìm hiểu kĩnội dung quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới, hiểu nền văn hóamới là như thế nào, hiểu được sự đổi mới về văn hóa hướng tới mục đích gì từ đó phân tích thựctrạng nền văn hóa ở Đại học Bách Khoa Hà Nội hiện nay để thấy được những yêu cầu đang đặt

ra với sinh viên Đại học Bách Khoa và phần nào đưa ra các định hướng góp phần xây dựng nétđẹp văn hóa trong sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội

4 Phạm vi nghiên cứu:

- Về mặt thời gian: chúng em nghiên cứu các vấn đề văn hóa Việt Nam trong quá trình

phát triển từ năm 1858, sự hình thành phát triển của nền văn hóa mới dưới sự lãnh đạo của HồChí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam

- Về mặt không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu các nội dung tư tưởng của Hồ Chí Minh

về văn hóa và sự vận dụng vào trong xây dựng nền văn hóa mới nhất là văn hóa giáo dục, lốisống văn hóa cho sinh viên tại trường Đại học Bách khoa hà nội trong xu thế

“Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới và sự vận dụng ở Đại họcBách Khoa Hà Nội hiện nay” là một đề tài rộng, có nhiều nội dung để khai thác cũng như vậndụng vào thực tế hiện nay Trong phạm vi bài nghiên cứu, nhóm chúng em xin làm rõ các nộidung trọng tâm của quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới, sự vận dụng vàoxây dựng nét đẹp văn hóa trong sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội trong giai đoạn đổi mớihiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp luận chung: Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh và các

quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng và phát văn hóatrong thời kì đổi mới là cơ sở khoa học

Phương pháp cụ thể: Bài nghiên cứu sử dụng phương pháp chung là phương pháp duy

vật biện chứng và duy vật lịch sử Ngoài ra còn kết hợp các phương pháp lập luận phân tích, sosánh, tổng hợp, thống kê, phương pháp lịch sử kết hợp với logic và khảo sát tổng kết thực tiễn

6 Đóng góp đề tài:

- Đề tài góp phần làm sáng tỏ tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò, vị trí của văn hóa và xâydựng nền văn hóa mới trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước hiện nay, sự vận dụngcủa Đảng ta trong xây dựng nền văn hóa mới nói chung và sự vận dụng của trường Đại học BáchKhoa Hà Nội trong xây dựng văn hóa giáo dục và các yếu tố văn hóa mới cho sinh viên

- Nội dung nghiên cứu của đề tại góp phần làm rõ nội dung chương 3, chương 7 tronggtrương chình học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh của chúng em

- Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh,giúp chúng em có những hiểu biết thêm về bộ môn, về nội dung bài học cùng các kiến thức xãhội xung quanh liên quan đến bài

7 Kết cấu bài nghiên cứu:

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của đề tàinghiên cứu bao gồm các phần như sau:

Chương 1: Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới

Chương 2: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới ở trường Đạihọc Bách Khoa Hà Nội hiện nay

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA MỚI

1.1 Nội dung quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa:

1.1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa

Từ đầu TK XX đến Cách mạng Tháng 8 năm 1945 là một thời kì rất quan trọng trong lịch

sử dân tộc nói chung và lịch sử văn hóa nói riêng Với không đầy nửa thế kỉ, xã hội Việt Nam đã

có những biến đổi khá sâu sắc, chưa từng thấy Vượt lên trên sự kìm hãm của thế lực phong kiếnvăn hóa nước nhà đã phát triển theo hướng hiện đại, đạt được nhiều thành tựu quan trọng Từ đầu

TK XX văn hóa Việt Nam dần thoát khỏi ảnh hưởng của văn hóa phong kiến Trung Quốc, tiếpthu văn hóa phương Tây mà chủ yếu là văn hóa Pháp Chữ quốc ngữ dần thay thế cho chữ Hán,Nôm trong nhiều lĩnh vực Báo chí và phong trào dịch thuật phát triển mạnh mẽ Khoảngnhững năm 30 của TK XX văn học hiện thực phát triển, đa số là thơ văn cổ vũ phong trào Cáchmạng Những nhân tố trên đã tạo điều kiện cho nền văn hóa Việt Nam đổi mới theo khuynhhướng hiện đại

Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ngày 19 tháng 5 năm 1890 trong một gia đình nhà nho yêunước, tại làng Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An Người bước lên vũ đài chính trị trongbối cảnh nước mất nhà tan, tận mắt chứng kiến sự đàn áp, thống trị tàn bạo của thực dân Phápvới dân tộc, sự hèn hạ của chiều đình Phong kiến và rất khâm phục tinh thần chống thực dângiành độc lập của các nhà yêu nước tiền bối và đương thời như Phan Bội Châu, Phan ChâuTrinh Hiện thực đó đã hình thành ở Hồ Chí Minh lòng khát khao giải phóng dân tộc khỏi ách

nô lệ, thôi thúc Người ra đi tìm đường cứu nước Ngày 05 tháng 6 năm 1911, từ bến cảng NhàRồng, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành lên đường sang phương Tây, mang theo

mình một khát vọng cháy bỏng tìm đường cứu nước để đem lại: “Tự do cho đồng bào tôi, độc

lập cho Tổ quốc tôi” Người đã đặt chân lên nhiều quốc gia, nhiều vùng khác nhau trên thế giới.

Tháng 7/1920 Hồ Chí Minh tìm thấy con đường cứu nước đúng đắn: Con đường cách mạng vôsản Đây là thời kì Hồ Chí Minh có sự chuyển biến vượt bậc về tư tưởng và hành động

Tư tưởng về văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự tổng hợp các giá trị văn hóa Đông Tây, trên nền tảng chủ nghĩa nhân văn Việt Nam được hình thành trong các phong trào lớn củathế kỷ XX, phong trào độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội

-Trong giai đoạn hoạt động Cách mạng tại Trung Quốc, tháng 8-1943, khi còn trong nhà

tù của Tưởng Giới Thạch, lần đầu tiên Người đưa ra định nghĩa về văn hóa Điều thú vị là địnhnghĩa của Hồ Chí Minh có rất nhiều điểm gần với quan niệm hiện đại về văn hóa Người viết:

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh

ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khao học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công

cụ sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với những nhu cầu đời sống và

đòi hỏi của sự sinh tồn” [24, 431]

Khái niệm trên cho thấy: Văn hóa là một lĩnh vực rộng lớn và đa dạng, bao gồm toàn bộnhững giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra nhằm mục đích phục vụ cuộc sống vàhoạt động sản xuất của con người

Với định nghĩa này, Hồ Chí Minh đã khắc phục được quan niệm phiến diện về văn hóatrong lịch sử và hiện tại, hoặc chỉ đề cập đến lĩnh vực tinh thần, trong văn học nghệ thuật, hoặcchỉ đề cập đến lĩnh vực giáo dục, phản ánh trình độ học vấn Trên thực tế, văn hóa bao gồmtoàn bộ những giá trị vật chất và những giá trị tinh thần mà loài người đã sáng tạo ra, nhằm đápứng sự sinh tồn và cũng là mục đích cuộc sống của loài người

Tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh được hình thành trên nền tảng văn hóa truyền thống của

dân tộc Việt Nam Trải qua bề dày hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước nền văn hóa dân tộc

đã được hun đúc và phát triển phong phú, đa dạng thống nhất với những giá trị truyền thống tốtđẹp, cao quý đó là truyền thống yêu nước, kiên cường bất khuất, là tinh thần tương thân tương ái,

lá lành đùm lá rách, lòng nhân nghĩa, cần cù dũng cảm, tinh thần lạc quan yêu đời Như vậy tưtưởng văn hóa Hồ Chí Minh có nguồn cội từ những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc ViệtNam Trong đó truyền thống yêu nước là yếu tố quan trọng, chính sức mạnh của chủ nghĩa yêunước Việt Nam trở thành động lực tư tưởng, tình cảm chi phối mọi suy nghĩ, hành động trongsuốt cuộc đời Hồ Chí Minh, là cơ sở dẫn Người đến với chủ nghĩa Mác – Lênin, tiếp thu lý luậncách mạng và khoa học đó, để thực hiện sự nghiệp giải phóng dân tộc Đây là nguồn gốc, là một

cơ sở quan trọng để hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh

về văn hóa nói riêng

Tổng hợp những tinh hoa của văn hoá nhân loại với truyền thống văn hoá dân tộc để làmgiàu cho văn hoá Việt Nam, đó là con đường đi đầy sáng tạo của dân tộc Việt Nam trong lịch sử

và cũng đồng thời là con đường đi độc đáo và đầy tính chất khoa học của Hồ Chí Minh Hìnhthành nên một huyền thoại Hồ Chí Minh rất đỗi đời thường nhưng cũng không kém phần thanh

cao, một lối sống văn hóa mới của riêng Chủ Tịch Hồ Chí Minh, lối sống “Nêu cao và thực hành

Cần, Kiệm, Liêm, Chính tức là nhen lửa cho đời sống mới” [25] Năm 1923, trong bài “Thăm

một chiến sĩ quốc tế cộng sản - Nguyễn Ái Quốc” được đăng trên Tạp chí Ngọn lửa nhỏ - Liên

Xô, nhà báo Liên Xô Ôxip Mandenxtan đã nhận xét rằng: “Từ Nguyễn Ái Quốc đã tỏa ra một nền văn hóa, không phải văn hóa Châu Âu, mà có lẽ là một nền văn hóa của tương lai Dân tộc Việt Nam là một dân tộc giản dị và lịch sự Qua cử chỉ cao thượng, tiếng nói trầm lắng của Nguyễn Ái Quốc, tôi như thấy được ngày mai, như thấy được viễn cảnh trời yên bể lặng của tình

hữu ái toàn thế giới bao la như đại dương” [26].

1.1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về các vấn đề chung của văn hóa:

 Quan điểm về vị trí và vai trò của văn hoá trong đời sống xã hội

Từ sau Cách mạng Tháng Tám 1945, văn hóa được Hồ Chí Minh xác định là đời sốngtinh thần của xã hội, là thuộc kiến trúc thượng tầng Văn hóa có mối quan hệ mật thiết với kinh

tế, chính trị, xã hội tạo thành vấn đề chủ yếu của đời sống xã hội và có vai trò vị trí sau:

Một là, văn hóa quan trọng ngang kinh tế, chính trị, xã hội.

Chính trị , xã hội có được giải phóng thì văn hóa mới được giải phóng, chính trị giảiphóng mở đường cho văn hóa phát triển Dưới chế độ phong kiến, nhân dân ta bị áp bức bóc lột,trở thành nô lệ không thể phát triển Cách mạng không chỉ giải phóng tự do cho người lao động

mà nó còn giải phóng cho một nền văn hóa khỏi sự kìm hãm, chèn ép của chế độ thực dân,phong kiến mục nát.

Hai là, văn hoá không thể đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị, phải phục vụ

nhiệm vụ chính trị và thúc đẩy sự phát triển của kinh tế

Hồ Chí Minh cho rằng, văn hoá có tính tích cực, chủ động, nó đóng vai trò như một độnglực to lớn thúc đẩy kinh tế và chính trị phát triển Tuy rằng, kinh tế có phát triển thì văn hóa mớikiến thiết được, nhưng điều đó không có nghĩa là văn hóa “thụ động” chờ cho kinh tế xong rồimới đến lượt mình phát triển Văn hóa phải chủ động, thúc đẩy kinh tế và chính trị cùng pháttriển Văn hóa không thể tách rời ra khỏi kinh tế và chính trị nghĩa là văn hóa phải tham gia vàonhiệm vụ kinh tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội

“Văn hoá ở trong chính trị” tức là văn hoá phải tham gia nhiệm vụ chính trị, tham giacách mạng, kháng chiến và xây dựng xã hội Trong kháng chiến chống Pháp, quan điểm “Vănhoá cũng là một mặt trận”; “Kháng chiến hoá văn hoá, văn hoá hoá kháng chiến”

 Quan điểm về tính chất của nền văn hoá

Nền văn hoá mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh luôn bao hàm 3 tính chất: tính dân tộc, tínhkhoa học, tính đại chúng

Tính dân tộc của nền văn hoá được Hồ Chí Minh diễn đạt bằng nhiều khái niệm như: đặc

tính dân tộc, cốt cách dân tộc, đó chính là cái tinh tuý, là chiều sâu là bản sắc đặc trưng riêng củavăn hoá mỗi dân tộc Tính dân tộc của văn hóa là sự thể hiện của chủ nghĩa yêu nước và tinhthần độc lập, tự cường của dân tộc và “tinh thần vì nước quên mình” như Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã nói Tính dân tộc của văn hóa đòi hỏi phải thể hiện được cốt cách và tâm hồn con người ViệtNam, đó là truyền thống yêu nước, cần cù, dũng cảm, đoàn kết, thương người tóm lại là tất cảnhững gì cao đẹp nhất trong tâm hồn và tính cách Việt Nam đã được hun đúc trong suốt hàngnghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước

Tính khoa học của nền văn hoá thể hiện ở tính hiện đại, tiên tiến, thuận với trào lưu tiến hoá của thời đại Người nói: “Nay nước ta đã được độc lập, tinh thần được giải phóng, cần phải

có một nền văn hóa hợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của nhân dân”.Phải kiên quyết

đấu tranh chống những gì trái với khoa học, phản tiến bộ Nhấn mạnh giá trị của truyền thốngdân tộc, đồng thời Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ trong truyền thống có mặt tích cực và mặttiêu cực Một trong những thiếu hụt của văn hóa cổ truyền là chưa hình thành được một truyềnthống khoa học Tư duy nông nghiệp là một loại tư duy kinh nghiệm, không mở đường cho khoahọc tự nhiên phát triển, nên tư duy lý luận, khái niệm khoa học, phương pháp khoa học chưa trởthành mặt chủ đạo của ý thức toàn xã hội Nền văn hóa mới phải phục vụ trào lưu đó Muốn vậy,

cơ sở hạ tầng, nền tảng kinh tế khoa học phải vững chắc

Tính đại chúng của nền văn hoá thể hiện ở chỗ nền văn hoá ấy phải phục vụ nhân dân,

phù hợp nguyện vọng của nhân dân và do nhân dân xây dựng nên, đậm đà tính nhân văn Hồ Chí

Minh đã từng nói: “Văn hoá phục vụ ai? Cố nhiên, chúng ta phải nói phục vụ công nông binh, tức là phục vụ đại đa số nhân dân” Quần chúng nhân dân là người sáng tạo ra mọi của cải vật

chất và tinh thần, sáng tạo ra văn hóa, do đó họ phải được hưởng thụ các giá trị văn hóa

 Quan điểm về chức năng của văn hoá

Chức năng của văn hóa mới rất phong phú, đa dạng Hồ Chí Minh cho rằng văn hóa có bachức năng chủ yếu sau:

Một là, bồi dưỡng những tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp.

Văn hóa là thuộc tính tâm lý, trong đó tình cảm là vấn đề chủ yếu của đời sống tinh thầncủa xã hội, con người Hồ Chí Minh khẳng định văn hóa phải làm cho ai cũng có lý tưởng tựchủ, tự cường, độc lập, tự do, phải làm cho quốc dân “có tinh thần vì nước quên mình, vì lợi íchchung mà quên lợi ích riêng” Một khi con người phai nhạt lý tưởng độc lập dân tộc thì thànhquả cách mạng trở nên vô nghĩa

Tình cảm cao đẹp theo Hồ Chí Minh chính là lòng yêu nước, thương dân, thương nhânloại bị đau khổ áp bức Tình cảm đó còn được thể hiện trong nhiều mối quan hệ: với gia đình,quê hương, dân tộc, nhân loại, bạn bè Tư tưởng và tình cảm có mối quan hệ gắn bó với nhau.Tình cảm cao đẹp là con đường dẫn tới tư tưởng đúng đắn, tư tưởng đúng đắn làm cho tình cảmcao đẹp hơn, làm cho con người ngày càng hoàn thiện Văn hóa còn góp phần xây đắp niềm tincho con người, tin ở bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác- Lenin, tin vào nhândân, tin vào cách mạng

Hai là, mở rộng hiểu biết, nâng cao dân trí.

Văn hóa luôn gắn liền với dân trí Không có văn hóa nào mà không có dân trí Văn hóanâng cao trình độ dân trí theo từng nấc thang, phục vụ cho cách mạng và xây dựng xã hội chủnghĩa

Nâng cao dân trí phải bắt đầu từ chỗ biết đọc, biết viết đến chỗ hiểu biết các lĩnh vựckhác nhau của đời sống: chính trị, kinh tế, văn hóa Từng bước nâng cao trình độ học vấn,chuyên môn nghiệp vụ, khoa học- kỹ thuật, thực tiễn Nâng cao dân trí nhằm phục vụ cho mụctiêu chung là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hộicông bằng, dân chủ, văn minh” mà Đảng ta vạch ra trong công cuộc đổi mới

Ba là, bồi dưỡng những phẩm chất, phong cách lối sống tốt đẹp lành mạnh, hướng tới

chân, thiện, mỹ để hoàn thiện bản thân Những phẩm chất tốt đẹp làm nên giá trị con người Mỗicon người phải biết biến tư tưởng tình cảm thành phẩm chất cao đẹp Có những phẩm chất đạođức chung mà mọi người Việt Nam dù ở thời đại nào cũng phải có đó là: cần, kiệm, liêm, chính,chí công vô tư Ngoài những phẩm chất này thì tùy từng chuyên môn nghiệp vụ khác nhau mà lại

có phẩm chất khác nhau như: phẩm chất nhà giáo, y đức thầy thuốc

Để có được những phẩm chất ấy thì người công dân phải tự rèn luyện, đồng thời văn hóađóng chức năng rất quan trọng Văn hóa giúp con người phân biệt cái tốt, cái xấu, cái lạc hậu vàcái tiến bộ Từ đó định hướng con người đến các giá trị cao đẹp hơn

1.1.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về một số lĩnh vực chính của văn hóa

 Văn hóa giáo dục.

Hồ Chí Minh phê phán nền giáo dục phong kiến: kinh viện, xa thực tế, coi sách thànhhiền là đỉnh cao của tri thức, chưa vận dụng vào thực tế và coi nền giáo dục thực dân là nền giáodục ngu dân: ngu đần, đồi bại, xảo trá nguy hiểm hơn cả sự rốt nát Người xác định xây dựng nềngiáo dục mới là nhiệm vụ cấp bách, có ý nghĩa chiến lược trong công cuộc xây dựng đất nước

Mục tiêu của văn hóa giáo dục: là thực hiện cả ba chức năng của văn hóa thông qua việc

dạy và học Công tác giảng dạy nhằm mục đích đào tạo ra những con người có đức có tài, nhữngcông dân biết làm và đủ năng lực làm chủ trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước

Thông qua việc cải tạo tri thức cũ, đào tạo tri thức mới, tiếp thu có chọn lọc tri thức thế giới,tránh thu nhận ồ ạt, không có chọn lọc làm cho giáo dục Việt Nam trở thành con “quái vật”

Nội dung giáo dục phải toàn diện: văn hóa, chính trị, kinh tế, khoa học- kỹ thuật, chuyênmôn nghiệp vụ, lao động

Giảng dạy phải luôn gắn với thực tiễn Việt Nam, theo nguyên lý: học đi đôi với hành, lýluận phải liên hệ với thực tiễn, nhà trường phải luôn gắn với gia đình và xã hội Tạo môi trườnghọc tập lành mạnh, dân chủ Đồng thời phải quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ giảng viên cả vềtrình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp

 Văn hóa văn nghệ

Trong lịch sử phát triển của dân tộc thì văn nghệ đã trở thành món ăn tinh thần không thểthiếu, làm giàu đời sống tinh thần của người Việt Tiếp nối truyền thống dân tộc, Hồ Chí Minh làmột chiến sĩ tiên phong trong sáng tạo văn nghệ Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn nghệ cóthể tóm tắt như sau:

Văn nghệ là mặt trận, nghệ sĩ là chiến sĩ, tác phẩm văn nghệ là vũ khí sắc bén trong đấu tranh cách mạng, trong xây dựng xã hội mới, con người mới

Quan điểm trên có ý nghĩa quan trọng trong việc tập hợp đông đảo các văn nghệ sĩ vàomột mặt trận, chiến đấu bằng vũ khí sắc bén của mình trên tinh thần: “nay ở trong thơ nên cóthép, nhà thơ cũng phải biết xung phong” Đồng thời văn nghệ có vai trò thức tỉnh, định hướng,

cổ vũ tinh thần đấu tranh, động viên dân chúng phấn khởi, tin tưởng chủ trương của Đảng và nhànước

Văn nghệ phải gắn với thực tiễn đời sống nhân dân.

Thực tiễn đời sống nhân dân là nguồn nhựa sống của văn hóa văn nghệ Đời sống laođộng, chiến đấu, sinh hoạt và xây dựng xã hội của nhân dân là chất liệu không bao giờ cạn, làsinh khí vô tận cho văn nghệ sáng tác Văn nghệ phản ánh và hướng thực tiễn ấy phát triển theoquy luật của cái đẹp Theo tinh thần đó, Hồ Chí Minh yêu cầu chiến sĩ văn nghệ phải thật hoàmình với quần chúng Quần chúng là những người làm ra lịch sử, sáng tạo ra của cải vật chất vàtinh thần Nhân dân là những người hưởng thụ, đánh giá trung thực, khách quan các tác phẩmnghệ thuật

Phải có những tác phẩm văn nghệ xứng đáng với thời đại mới của đất nước và dân tộc.

Đây là khía cạnh phản ánh văn nghệ phục vụ quần chúng Muốn phục vụ tốt thì theo như

Hồ Chí Minh đã nói: cần làm cho món ăn tinh thần được phong phú, không nên bắt mọi người chỉ được ăn một món thôi Cũng như vào vườn hoa, cần cho mọi người thấy được nhiều loại hoa đẹp.

 Văn hóa đời sống.

Xây dựng đời sống văn hóa mới được Hồ Chí Minh chỉ ra ngay sau khi giành được chínhquyền, rồi nhanh chóng trở thành một phong trào quần chúng sôi nổi, rộng khắp, tạo động lựcmạnh mẽ cho sự nghiệp kháng chiến kiến quốc Văn hóa đời sống thực chất là đời sống mới với

ba nội dung: đạo đức mới, lối sống mới và nếp sống mới, trong đó đạo đức mới đóng vai trò chủyếu nhất

Đạo đức mới: theo Người để xây dựng đời sống mới trước hết phải xây dựng đạo đức mới: “Nêu cao và thực hành Cần, Kiệm, Liêm, Chính tức là nhen lửa cho đời sống mới” [27].

Lối sống mới: là lối sống có lý tưởng, có đạo đức, là lối sống văn minh, tiên tiến, kết hợp

hài hoà truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hoá của nhân loại Xây dựng lối sốngmới không hoàn toàn phụ thuộc vào phương tiện sống nhiều hay ít, giản đơn hay sang trọng mứcsống cao hay thấp mà là ở chất văn hoá của lối sống Theo Hồ Chí Minh phải xây dựng cáchsống khiêm tốn, giản dị, chừng mực, điều độ, ngăn nắp, vệ sinh, yêu lao động, biết quý trọng thờigian, ít lòng ham muốn về vật chất, về chức quyền, danh lợi

Nếp sống mới: là quá trình làm cho lối sống mới dần dần thành nền nếp, thói quen, ổn

định ở mỗi người, thành phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc Xây dựng nếp sống mới là xâydựng những thói quen và phong tục tập quán tốt đẹp, kế thừa và phát triển được những thuầnphong mỹ tục lâu đời của dân tộc Tất nhiên không phải cái gì cũ là bỏ hết, cái gì cũng làm mới;

cũ mà xấu thì bỏ, cũ mà không xấu nhưng phiền phức thì sửa đổi, cũ mà tốt thì phát triển thêm.Mới mà hay thì phải làm, phải bổ sung Thực tế cho thấy, cái tốt mà lạ, người ta có thể cho làxấu; cái xấu mà quen, người ta có thể cho là thường Vì vậy, quá trình đổi mới nếp sống phải rấtcẩn thận, lâu dài, không thể dùng cách trấn áp thô bạo đối với cái cũ, lạc hậu

Chúng ta không những phải biết kế thừa, mà còn phải phát triển những thuần phong mỹtục, đồng thời phải biết cải tạo những phong tục tập quán cũ lạc hậu Việc sửa đổi những thóiquen, phong tục tập quán không còn phù hợp, loại bỏ những cái xấu, xây dựng những cái tốt làcông việc rất khó khăn, phức tạp cần sự nỗ lực từ chính các cá nhân, tập thể

1.2 Nội dung quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới:

1.2.1 Nền văn hóa Việt Nam trước Cách mạng Tháng 8

 Văn hóa Việt Nam từ năm 1858 đến năm 1945:

Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam với lí do triều đình nhà Nguyễnngược đãi các giáo sĩ và cự tuyệt không nhận quốc thư của Pháp đòi tự do buôn bán Triều đìnhnhà Nguyễn bạc nhược, từng bước khuất phục trước sự xâm lược của thực dân Pháp, lần lượt kícác hiệp ước đầu hàng, thừa nhận nền bảo hộ của thực dân Pháp trên toàn cõi Việt Nam Đứngtrước vận mệnh lớn lao của lịch sử, nhân dân Việt Nam đã liên tục đứng lên chống Pháp Vớinhiều phong trào lớn như: Khởi nghĩa nông dân Yên thế do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo, phongtrào Cần vương, phong trào Đông Du của Phan Bội Châu, hay Phan Châu Trinh với Phong tràoDuy Tân Tất cả các phong trào yêu nuớc chống Pháp, bảo vệ độc lập dân tộc, tuy rất kiêncường, anh dũng nhưng đều bị thất bại Việt Nam vốn là một nước phong kiến nay lại chịu thêm

sự đàn áp thống trị của thực dân Chính vì vậy mà văn hóa Việt Nam trong thời kì này mang đặctrưng của nền văn hóa Phong kiến và văn hóa Thực dân

Tình hình văn hóa trong thời kì này tương đối phức tạp và có hai đặc trưng lớn: tiếp xúccưỡng bức và giao thoa văn hóa phương Tây, đồng thời văn hóa Việt Nam giai đoạn này vẫnphát triển trong mối quan hệ giao lưu tự nhiên với nền văn hóa phương Đông Điều này khiếncho văn hóa Việt Nam trước Cách mạng Tháng 8 năm 1945 trở nên rối rắm, có sự pha trộn giữacái cũ và cái mới, giữa cái hiện đại và cái lạc hậu, giữa sự cổ hủ và tiến bộ Chính vì thế văn hóathời kì này có những hạn chế nhất định, nhất là văn hóa Phong kiến thì chưa theo kịp được tiếntrình phát triển của xã hội cùng với những yêu cầu của thực tiễn đạt ra Văn hóa Thực dân dunhập vào thì nhằm mục đích chính trị và khai thác thuộc địa

Nền văn hóa Phong kiến Việt Nam mang đặc trưng của văn hóa phương Đông của hệ tưtưởng Nho giáo, Phật giáo văn hóa trong giai đoạn này có những mặt tích cực song cũng đãbộc lộ nhiều mặt hạn chế, yếu kém có thể kể đến như: hệ tư tưởng Nho giáo không còn phù hợp,Nho giáo tồn tại như một hệ tư tưởng có vị thế đặc biệt ở thời Hậu Lê và nhà Nguyễn nhưng bây

giờ không còn giúp các Nho sĩ trả lời các câu hỏi lớn của thời đại Những phong trào Văn thân,

sĩ phu yêu nước dưới ánh sáng của tư tưởng Nho giáo không giúp được họ tìm ra con đường cứunước đúng đắn Các quan niệm lạc hậu, phản khoa học như: trọng nam khinh nữ, nền giáo dụcphong kiến: kinh viện, xa thực tế, coi sách thành hiền là đỉnh cao của tri thức, chưa vận dụng vàothực tế Giai cấp phong kiến xa đọa, đánh mất vai trò làm chủ xã hội của mình, địa chủ cườnghào thì ra sức bóc lột người nông dân Khiến cho xã hội phong kiến trở nen mục rỗng, cổ hủ,lạc hậu Nói cách khác là Nho giáo đã mất dần vai trò lịch sử

Trong khi văn hóa Phong kiến càng ngày càng mục rỗng thì văn hóa Thực dân lại được

du nhập vào Việt Nam một cách cưỡng ép Thực dân pháp lấy tư cách bảo hộ Việt Nam mà rasức khai thác, vơ vét, bóc lột quần chúng nhân dân về nhiều mặt, đồng thời Pháp còn đưa ra cácchính sách văn hóa nhằm củng cố địa vị thống trị của mình ở Đông Dương Nền văn hóa màPháp xây dựng ở nước ta tuy là mang vỏ ngoài là đề cao “quyền con người” nhưng thực chất làbóc lột người dân Việt đến tận sương tủy

Ở lĩnh vực văn hoá, tổ chức đời sống xã hội, Pháp thực thi chính sách chia để trị, duy trì

tổ chức làng xã nhằm sử dụng giai cấp địa chủ, cường hào phong kiến làm tay sai cho chínhquyền thuộc địa

Ở lĩnh vực giáo dục, ban đầu người Pháp duy trì Nho học với chế độ khoa cử đã lỗi thờinhằm lợi dụng Nho giáo để duy trì trật tự xã hội Tuy nhiên, để có công chức cho chính quyềntộc địa, thực dân Pháp vẫn phải mở các cơ sở đào tạo loại này Mục đích giáo dục của chínhquyền thuộc địa không hoàn toàn là vì nâng cao dân trí của người dân thuộc địa, mà chủ yếu lànhằm đào tạo ra một đội ngũ công chức để phục vụ cho nhà nước bảo hộ

Mặt khác, để thông báo các chính sách thực dân và ca ngợi “công ơn khai hoá, truyền bávăn minh Đại Pháp”, thực dân Pháp cho báo chí phát triển ở Nam Kì, sau rộng ra trên cả đấtnước

 Văn hóa Việt Nam sau 1945

Với thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng 8/1945, lịch sử Việt Nam bước sang một trangmới: thời kì độc lập và tự do Ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lậpkhai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, khai sinh ra nền văn hóa mới phù hợp với hoàncảnh đất nước, chấm dứt chế độ thực dân nửa phong kiến ở nước ta

Cách mạng Tháng 8/1945 đã tạo ra một xã hội mới với quyền làm chủ đất nước thuộc vềquần chúng nhân dân, từ thân phận nô lệ, một cổ hai tròng, bị áp bức con người được tự do vềthân thể và tinh thần Do đặc thù của công cuộc xậy dựng đất nước sau năm 1945 được diễn ratrong tình hình phức tạp, đất nước chia cắt: miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội, tại miền Nam

Mỹ bắt đầu giúp chính quyền Ngô Đình Diệm xây dựng một nền kinh tế thị trường nhằm mụcđích thao túng biến miền Nam thành căn cứ thuộc địa của chính quyền thuộc đia, tay sai Songnhân dân miền Nam vẫn kiên cường kháng chiến chống thực dân Chính vì vậy mà văn hóa ViệtNam sau 1945 có những nét mới, mang đậm tính dân tộc và tinh thần yêu nước của nhân dân

Nền văn hóa theo quan điểm Hồ Chí Minh có những điểm mới sau: Hồ Chí Minh cho

rằng, văn hoá nói chung, chủ nghĩa Mác-Lênin nói riêng đóng vai trò quan trọng tạo bước nhảyvọt triệt để trong tư duy, hành động của con người và của các dân tộc bị áp bức, là động lực, làmục tiêu của sự nghiệp cách mạng Văn hoá như một động lực thúc đẩy các dân tộc đoàn kết vàhiểu biết lẫn nhau cùng nhau giành thắng lợi Văn hóa mới là sự gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc

và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Hồ Chí Minh coi văn hóa là một mặt trận, văn nghệ sĩ làchiến sĩ văn hoá trên mặt trận đó Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân, lấy nhân dân làm chủthể trung tâm để xây dựng và phát triển

1.2.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới

Với mong muốn không chỉ mang lại độc lập cho dân tộc mà còn mang lại hạnh phúc chonhân dân nên Hồ Chí Minh sớm nhìn ra vấn đề phải xây dựng một nền văn hóa mới cho dân tộcViệt Nam Một nền văn hóa để người dân Việt Nam có thể hưởng thụ đầy đủ các giá trị nhânvăn, xóa bỏ hoàn toàn các tàn dư của văn hóa thực dân phong kiến, Hồ Chí Minh xác định xâydựng văn hóa “vừa là mục tiêu vừa là động lực” của cách mạng.

Người nhận thấy tầm quan trọng của văn hóa trong phát triển kinh tế- xã hội và xây dựng

xã hội chủ nghĩa Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra “Năm điểm lớn” định hướng cho xây dựng

nền văn hóa dân tộc:

“1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường.

2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng.

3 Xây dựng xã hội: sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong xã hội.

4 Xây dựng chính trị: dân quyền.

5 Xây dựng kinh tế” [28, 431]

Có thể nói rằng, ngay từ năm 1943, quan điểm về văn hóa và xây dựng nền văn hóa dântộc của Hồ Chí Minh đã tỏ rõ tính hiện đại Quan điểm này thể hiện tầm chiến lược thiên tài củaNgười trong việc xác định vai trò, vị trí và những tiêu chí cơ bản nhằm định hướng phát triển nềnvăn hóa Việt Nam làm cơ sở cho sự phát triển toàn diện của xã hội Việt Nam trong tương lai

Việc chỉ ra những điểm lớn trên chứng tỏ rằng, khi phân định nội hàm khái niệm văn hóa,

Hồ Chí Minh nhận thức rất rõ rằng, xây dựng nền văn hóa dân tộc phải đặt trong mối quan hệqua lại với các mặt khác của đời sống dân tộc như: “tâm lý”, “luận lý”, “xã hội”, “chính trị”,

“kinh tế” Xây dựng văn hóa phải gắn liền với từng bình diện ấy, làm cho văn hóa trở thànhphẩm chất tốt đẹp, đặc trưng riêng có và ý nghĩa tích cực của những lĩnh vực đời sống đó

Hồ Chí Minh quan niệm, xây dựng về “tâm lý” là xây dựng “Tinh thần độc lập tựcường”, cũng có nghĩa là sự giáo dục, định hướng để hun đúc nên tình yêu đất nước, niềm tự hàodân tộc, ý chí tự chủ, tự cường Đó chính là cơ sở nền tảng bảo đảm cho sự đoàn kết, đồng thuậndân tộc, điều kiện để tạo nên sức mạnh bảo vệ độc lập dân tộc, chống lại mọi sự xâm lược, pháhoại từ bên ngoài

Xây dựng văn hóa về mặt “luận lý”, theo cách hiểu của Hồ Chí Minh, chính là sự hìnhthành và không ngừng hoàn thiện về tư tưởng, lối sống mà nội dung trung tâm, quan trọng nhấtcủa nó là “biết hy sinh làm lợi cho quần chúng” Đó cũng chính là nội dung quan trọng nhất củanhững chuẩn mực đạo đức xã hội mà con người chúng ta nói chung hay mỗi cán bộ cách mạngnói riêng cần hướng tới Tiêu chuẩn con người cán bộ “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”chính là sự phát triển đầy đủ hơn từ tiêu chí xây dựng văn hóa này

Bàn đến nội dung xây dựng văn hóa về “xã hội”, Hồ Chí Minh coi đó là “một sự nghiệp

có liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong xã hội” Ở bình diện này, Hồ Chí Minh nhấn mạnhđến cả “một sự nghiệp” Điều ấy có thể hiểu là việc phấn đấu cho phúc lợi của nhân dân là yêucầu quyết định, thể hiện tính bản chất của chế độ

Về nội dung xây dựng “chính trị”, theo Hồ Chí Minh, đó chính là “dân quyền” Văn hóachính trị chính là mang lại và bảo đảm được “dân quyền” Ở đây, dân quyền không chỉ là nhữngquyền trên các lĩnh vực đời sống mà người dân được hưởng ngày càng đầy đủ, càng có ý nghĩa

tốt đẹp cho sự phát triển toàn diện, mà còn là những quyền lợi - lợi ích mà xã hội mang lại chonhân dân ngày càng đầy đủ hơn, ngày càng giúp cho cuộc sống của người dân hạnh phúc hơn,tiến bộ hơn.

Cuối cùng là “xây dựng kinh tế”, văn hóa muốn phát triển thì kinh tế cũng phải phát triển.Đối với nội dung “xây dựng kinh tế”, Hồ Chí Minh không đặt ra tiêu chí định hướng như nhữnglĩnh vực khác Nhưng theo cách đặt vấn đề từ những điểm trước đó có thể thấy, văn hóa được HồChí Minh coi là mục tiêu của xây dựng kinh tế, đồng thời văn hóa cũng là nội lực mạnh mẽ củaviệc xây dựng nền kinh tế đó

Vận dụng tốt tư tưởng Hồ Chí Minh về nền văn hóa mới là điều cần thiết, cấp bách trongthời đại hiện nay - thời đại kinh tế thị trường kéo theo nguy cơ biến đổi các giá trị văn hóa truyềnthống Sự thực đó đòi hỏi chúng ta càng phải nghiêm túc học tập và làm tốt cuộc vận động “Họctập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” về xây dựng Đời sống văn hóa mới, để đápứng được yêu cầu chung của công cuộc đổi mới, sự nghiệp Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa, đápứng được sự mong đợi của đông đảo cán bộ, Đảng viên và toàn thể nhân dân

1.2.3 Mục đích của việc xây dựng nền văn hóa mới

Cùng với các nguồn lực kinh tế, chính trị, quốc phòng an ninh… văn hóa với hạt nhân cơbản là phẩm chất, trí tuệ và những giá trị do con người sáng tạo ra cũng là một nguồn lực nộisinh quan trọng, quyết định đến sự phát triển bền vững của đất nước Việc nhận thức đúng đắn vềvai trò, tầm quan trọng của văn hóa cũng như có những cơ chế, chính sách hợp lý để phát triểnnguồn lực này là những yêu cầu, điều kiện cần thiết để phát huy được sức mạnh to lớn của vănhóa, nhất là trong bối cảnh hiện nay

Hồ Chí Minh đã xác định xây dựng nền văn hóa mới vừa là mục tiêu vừa là động lực thúcđẩy kinh tế phát triển và là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững đất nước Bấtluận ở trình độ phát triển kinh tế nào, văn hóa và kinh tế là hai mặt gắn liền có quan hệ khăngkhít, biện chứng với nhau Từ nay trở đi văn hóa cần coi mình là người cổ xúy trực tiếp cho pháttriển, ngược lại phát triển kinh tế cần phải thừa nhận văn hóa đứng ở vị trí trung tâm, có vai tròđiều tiết xã hội

Thứ nhất, xây dựng nền văn hóa mới phải nhằm mục đích phát triển kinh tế Mặc dù nói

kinh tế thúc đẩy văn hóa đất nước đi lên nhưng như thế không có nghĩa việc xây dựng văn hóachỉ thụ động ngồi chờ kinh tế mà xây dựng văn hóa phải có tính chủ đích, chủ động và linh hoạt

để phù hợp với tình hình đất nước trong từng thời kì

Thứ hai, xây dựng văn hóa là động lực phát triển kinh tế Phát triển kinh tế, xây dựng đất

nước ngày một giàu mạnh cần có nhiều yếu tố trong đó phải kể đến văn hóa như là một động lực

để thúc đẩy sự phát triển được lâu dài Chất lượng phát triển xã hội nếu chỉ được đo bằng các chỉ

số kinh tế, các điều kiện về vật chất và trình độ kỹ thuật thì đó sẽ là một sự phiến diện, khôngbảo đảm sự tiến bộ Văn hóa có vai trò thúc đẩy to lớn đối với sự phát triển kinh tế, chính trị đấtnước, thực chất vai trò của văn hóa là nhằm nâng cao phẩm chất đạo đức, tư tưởng, văn hóa khoahọc cùng đời sống tinh thần của con người trên nhiều lĩnh vực, tạo ra động lực tinh thần, trí tuệ

và tư tưởng cho phát triển kinh tế, tiến bộ xã hội Giá trị này của văn hóa càng nổi bật trong xâydựng và hiện đại hóa đất nước hiện nay

Tác dụng động lực của văn hóa với phát triển kinh tế được biểu hiện ở các mặt:

Một là, văn hóa và kinh tế luôn gắn bó chặt chẽ với nhau Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh,

văn hóa và kinh tế là mối quan hệ giữa bộ phận và chỉnh thể, tức là văn hoá là chỉnh thể, là tổnghòa giá trị vật chất và giá trị tinh thần, kinh tế chỉ là một trong số đó mà thôi Quan hệ giữa kinh

tế và văn hóa không phải là quan hệ giữa hai thứ ở ngoài nhau mà có tính nhất trí, tính cùng một

xu hướng: lấy con người làm mục tiêu, trung tâm của sự phát triển Nếu chúng ta kết hợp đượctốt văn hoá truyền thống với văn hoá hiện đại thì sẽ có động lực để phát triển kinh kế

Hai là, quá trình văn hóa thấm sâu vào kinh tế: Văn hóa thấm sâu vào tất cả các hoạt

động của con người, trong đó có hoạt động kinh tế Hoạt động kinh tế có tính chung với các quốcgia Những đặc điểm chung hòa vào tính riêng của văn hóa dân tộc Nếu như xóa bỏ tính riêngcủa dân tộc, chỉ phát triển kinh tế thì có thể khiến dân tộc lạc hậu, tụt sau các nước phát triển trênthế giới Do đó vấn đề xây dựng văn hóa càng trở nên quan trọng và cấp bách so với bất cứ thời

kỳ nào trong lịch sử hiện đại

Ba là, nếu chúng ta nói về kinh tế mà không chú ý đầy đủ đến văn hóa là rất nguy hiểm.

Những thành tựu do đổi mới đạt được cần phải nhìn ở chiều sâu, không nên chỉ nhìn vào bề nổicủa sự phát triển mà bỏ qua nội hàm của sự phát triển kinh tế là từ động lực của nền văn hóa.Nên xúc tiến sự phát triển hài hòa giữa văn hóa và kinh tế ở nước ta trong thời kỳ đổ mới đấtnước hiện nay

Bốn là, sau tự giác văn hoá phải chú ý tới nhân tố văn hóa trong hoạt động kinh tế Cái

gọi là văn hóa doanh nghiệp mà các doanh nghiệp đang đề xướng bây giờ về cơ bản là đều từbản thân kinh tế thậm chí là nhu cầu của bản thân doanh nghiệp Vận dụng kinh nghiệm đổi mớithể chế kinh tế để thúc đẩy đổi mới thể chế văn hóa và ngược lại

1.3 Sự vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới ở Việt Nam hiện nay.

Ý thức rõ về vai trò, sức mạnh to lớn của văn hóa trong công cuộc kiến thiết, xây dựng vàphát triển kinh tế, bảo vệ Tổ quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở cán bộ làm công tác vănhóa phải hết sức quan tâm, chú trọng, dành nhiều thời gian và sự tâm huyết để chăm lo, xây dựngnền văn hóa dân tộc Ngay cả những quan điểm ở trên Người cũng đã nhấn mạnh vai trò to lớn

của văn hóa: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” trong công cuộc đấu tranh giành độc lập và

xây dựng chủ nghĩa xã hội

Kế thừa, phát huy những tư tưởng, quan điểm của Người về văn hóa, Đảng tatrong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo cách mạng hay trong công cuộc đổi mới, xây dựngchủ nghĩa xã hội cũng luôn quan tâm, chú trọng, đề cao vai trò, sức mạnh to lớn củavăn hóa, coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội Sau khi nhận thức được xâydựng nền văn hóa mới vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển kinh tế và là nguồnlực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững đất nước Đảng ta đã ban hành Nghị

quyết Trung ương năm khóa VIII (năm 1998) về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” , với quan điểm“Xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu văn hoá, vì xã hội công bằng, văn minh, con người phát triển toàn diện Văn hoá là kết quả của kinh tế đồng thời là động lực của sự

phát triển kinh tế”.[29, 55] nhằm đáp ứng những yêu cầu, đòi hỏi cấp bách của đời

sống xã hội trong bối cảnh tình hình trong nước và quốc tế có nhiều chuyển biến.Gần đây nhất, ngày 09-6-2014, Ban Chấp hành Trung Đảng khóa XI đã ban hành

Nghị quyết số 33-NQ/TW về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” , một trong những mục tiêu quan trọng mà Đảng ta nhấn mạnh là: “xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học Văn hóa thật sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững

và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng,

văn minh”[30,5]

Sự kế thừa và phát huy những tinh hoa lý luận về văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh, củaĐảng và Nhà nước, cùng với những nỗ lực, cố gắng đưa ra các chính sách phát triển, quản lý vănhóa hợp lý, trong những năm qua nền văn hóa Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng tựhào

Sự nghiệp giáo dục Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng: xóa nạn mù chữ,

xây dựng hệ thống trường lớp, vật tư ở các khu vực vùng sâu vùng xa, khuyến khích đồng bàodân tộc thiểu số đến trường, phổ cập giáo dục, mở rộng đào tạo nghề, đào tạo chính quy gópphần nâng cao dân trí, trình độ học vấn của nhân dân, gây dựng sức mạnh nội sinh của dân tộc,phục vụ lao động, sản xuất Các thành tựu về khoa học- kĩ thuật được ứng dụng rộng rãi tronglao động và sản xuất, năng suất lao động tăng lên đáng kể, chất lượng cuộc sống được cải thiện

Trên lĩnh vực văn hóa văn nghệ, văn hóa nghệ thuật gọi chung là văn nghệ Văn nghệ là

biểu hiện tập trung nhất của nền văn hoá, là đỉnh cao của đời sống tinh thần, là hình ảnh của tâmhồn dân tộc Trong lịch sử phát triển của dân tộc thì văn nghệ đã trở thành món ăn tinh thầnkhông thể thiếu, là nhu cầu của nhân dân ta Hiện nay việc sáng tạo nghệ thuật diễn ra rất sôi nổi

và có nhiều tín hiệu khả quan Các món ăn tinh thần truyền thống được gìn giữ, phát huy như hátXoan, Ca trù, Dân ca Quan họ, Nhã nhạc cung đình Huế, Không gian văn hóa Cồng chiêng TâyNguyên Bên cạnh đó các bộ môn nghệ thuật mới được hình thành hoặc du nhập từ nước ngoàivào Việt Nam như: điện ảnh, hội họa phương Tây cũng rất phát triển Hoạt động lý luận, phêbình đã đạt được nhiều kết quả tích cực, đẩy lùi một số quan điểm sai trái Đội ngũ văn nghệ sĩtrẻ tăng nhanh về số lượng và chất lượng có nhiều đóng góp cho lĩnh vực văn học, nghệ thuật

Nhu cầu phát triển văn hóa trở thành mối quan tâm thường xuyên của mỗi cá nhân vàcộng đồng Thông tin đại chúng phát triển nhanh cả về số lượng và quy mô, về nội dung và hìnhthức Hoạt động in ấn, phát hành, truyền thông ngày càng phát huy vai trò quan trọng trong đờisống văn hoá tinh thần của xã hội Đội ngũ nhà báo ngày càng đông đảo và có bước trưởng thành

về chính trị, tư tưởng và nghiệp vụ Hệ thống thông tin trong nước và quốc tế đầy đủ, đa dạngphục vụ nhu cầu của đông đảo quần chúng nhân dân Hoạt động giao lưu văn hóa với nước ngoàiđược mở rộng có cơ hội tiếp xúc với những thành tựu văn hóa nhân loại và giới thiệu với nhândân thế giới về những giá trị tốt đẹp và nét độc đáo trong văn hóa Việt Nam

Trong lĩnh vực văn hóa đời sống, Đảng ta luôn kiên định với con đường Xã hội chủ

nghĩa, tin tưởng vào chủ nghĩa Mác- Lênin, lấy tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng, kim chỉnam cho mọi hoạt động Đội ngũ cán bộ, đảng viên phát triển mạnh, là những người đi đầu, tiênphong “đảng viên đi trước làng nước theo sau”, hướng quần chúng nhân dân có ý thức bảo vệ

độc lập dân tộc và xây dựng xã hội “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Luôn khuyến khích công dân phát huy tính năng động, tích cực, khả năng sáng tạo, sở

trường và năng lực cá nhân Chính vì thế tính tích cực công dân, không khí dân chủ được pháthuy, nhiều giá trị văn hóa và chuẩn mực đạo đức được hình thành Thế hệ trẻ tiếp thu nhanh