Giải pháp nâng cao hịêu quả quản lý khai thác sử dụng không gian công cộng trong khu chung cư giảng võ, hà nội với sự tham gia của cộng đồng (tt)

NGUYỄN VŨ BẢO MINH GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ KHAI THÁC SỬ DỤNG KHÔNG GIAN CÔNG CỘNG TRONG KHU CHUNG CƯ GIẢNG VÕ, HÀ NỘI VỚI SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ

NGUYỄN VŨ BẢO MINH

GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ KHAI THÁC SỬ DỤNG KHÔNG GIAN CÔNG CỘNG TRONG KHU CHUNG CƯ GIẢNG VÕ, HÀ NỘI VỚI SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH

NGUYỄN VŨ BẢO MINH KHÓA 2016-2018

GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ

KHAI THÁC SỬ DỤNG KHÔNG GIAN CÔNG CỘNG TRONG KHU CHUNG CƯ GIẢNG VÕ, HÀ NỘI

VỚI SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG

Chuyên ngành: Quản lý đô thị và công trình

Mã số: 60.58.01.06

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS TS KTS LÊ QUÂN

XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN

GS TS NGUYỄN LÂN

Hà Nội - 2018 -

LỜI CẢM ƠN Trước hết, xin được trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, Khoa Sau đại học trường Đại học Kiến trúc Hà Nội và các Thầy, Cô giáo đã dạy dỗ, khuyến khích và hỗ trợ để học viên hoàn thành luận văn này

Đặc biệt, xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến Thầy giáo, PGS TS KTS

Lê Quân, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ học viên hoàn thành luận văn

Sau nữa, học viên xin được bày tỏ lòng biết ơn đến Gia đình, các anh chị và bạn

bè đồng nghiệp đã động viên, khích lệ và cho những ý kiến quý báu để học viên hoàn thành khóa học và luận văn này

Trân trọng,

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

Nguyễn Vũ Bảo Minh

LỜI CAM ĐOAN

Học viên xin cam đoan Luận văn thạc sĩ này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của cá nhân học viên Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

Nguyễn Vũ Bảo Minh

MỤC LỤC Lời cám ơn

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt

Danh mục bảng, biểu

Danh mục hình, sơ đồ, đồ thị

MỞ ĐẦU 1

* Lý do chọn đề tài 1

* Mục đích nghiên cứu 3

* Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

* Phương pháp nghiên cứu 4

* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 5

* Cấu trúc luận văn 5

NỘI DUNG 7

Chương 1 7

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ KHAI THÁC SỬ DỤNG KHÔNG GIAN CÔNG CỘNG TẠI KHU CHUNG CƯ GIẢNG VÕ, HÀ NỘI VỚI SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 7

1.1 Một số khái niệm dùng trong luận văn 7

1.1.1 Đô thị, Khu đô thị 7

1.1.2 Khu chung cư đô thị 7

1.1.3 Khu tập thể - Tiểu khu nhà ở, Đơn vị ở, Nhóm nhà 8

1.1.4 Không gian công cộng trong khu chung cư 9

1.1.5 Không gian mở, Không gian xanh đô thị 9

1.1.6 Cộng đồng dân cư 10

1.1.7 Sự tham gia của cộng đồng 11

1.2 Tổng quan về quản lý không gian công cộng trong các khu chung cư tại Hà Nội11 1.2.1 Khái quát về khu chung cư tại Hà Nội 11

1.2.2 Tình hình quản lý không gian công cộng trong các khu chung cư cũ Hà Nội với sự tham gia của cộng đồng 19

1.3 Giới thiệu chung về khu chung cư Giảng Võ, Hà Nội 22

1.4 Thực trạng quy hoạch và quản lý không gian công cộng trong khu chung cư Giảng Võ, Hà Nội với sự tham gia của cộng đồng 26

1.4.1 Thực trạng quy hoạch Khu chung cư Giảng Võ 26

1.4.2 Thực trạng quản lý không gian công cộng Khu chung cư Giảng Võ, Hà Nội 29

1.4.3 Nhận xét kết quả khảo sát hiện trạng khu chung cư cũ Giảng Võ 31

1.5 Những công trình nghiên cứu có liên quan 32

1.6 Những vấn đề cần nghiên cứu 35

Chương 2 36

CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ KHAI THÁC SỬ DỤNG KHÔNG GIAN CÔNG CỘNG TRONG KHU CHUNG CƯ GIẢNG VÕ HÀ NỘI VỚI SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 36

2.1 Lý luận về Tiểu khu nhà ở 36

2.1.1 Lý thuyết của Clarence Perry và mô hình tiểu khu nhà ở tại Việt Nam 36

2.1.2 Lý thuyết về đơn vị ở đô thị 38

2.2 Không gian công cộng 39

2.2.1 Sự xuất hiện không gian công cộng trong đô thị 39

2.2.2 Không gian công cộng trong đô thị 41

2.2.3 Phân loại không gian công cộng trong cấu trúc khu chung cư 42

2.3 Cơ sở khoa học về sự tham gia cộng đồng 45

2.3.1 Bản chất của sự tham gia cộng đồng 45

2.3.2 Tóm lược lịch sử về sự tham của cộng đồng 45

2.3.3 Đặc điểm cơ bản của cộng đồng dân cư đô thị Việt Nam hiện nay 47

2.4 Cơ sở khoa học về quản lý đô thị có sự tham gia của cộng đồng 48

2.4.1 Lý luận về các mức đô tham gia của cộng đồng của Sherry R Arnstein 48

2.4.2 Bản chất của sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản lý đô thị ở nước ta.49 2.4.3 Phương pháp tham gia cộng đồng trong quy hoạch và quản lý quy hoạch 51

2.5 Cơ sở pháp lý trong quản lý không gian công cộng trong khu chung cư 52

2.5.1 Các văn bản quy phạm pháp luật: 52

2.5.2 Tiêu chuẩn, quy chuẩn 54

2.6 Cơ sở lịch sử về sự tham gia của cộng đồng ở Việt Nam 54

2.7 Cơ sở thực tiễn về sự tham gia cộng đồng trong quy hoạch và quản lý đô thị 57

2.7.1 Sự tham gia cộng đồng trong quy hoạch và quản lý quy hoạch đô thị ở một số nước trên thế giới 57

2.7.2 Sự tham gia cộng đồng trong quy hoạch và quản lý quy hoạch đô thị ở Việt Nam59 2.7.3 Nhận xét: 64

Chương 3 65

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ KHAI THÁC SỬ DỤNG KHÔNG GIAN CÔNG CỘNG TRONG KHU CHUNG CƯ GIẢNG VÕ, HÀ NỘI VỚI SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 65

3.1 Quan điểm nghiên cứu của luận văn 65

3.2 Giới thiệu phương án nghiên cứu quy hoạch cải tạo khu chung cư Giảng Võ 65

3.3 Nguyên tắc tổ chức hệ thống không gian công cộng trong khu chung cư Giảng

Võ 69

3.3.1 Đặc điểm của hệ thống không gian công cộng 69

3.3.2 Nguyên tắc quy hoạch cải tạo nhằm nâng cao hiệu quả môi trường của hệ thống không gian công cộng 70

3.4 Đề xuất mô hình công đồng tự nguyện trong khu chung cư Giảng Võ 71

3.4.1 Bộ máy tổ chức cộng đồng dân cư phổ biếnhiện nay trong khu chung cư 71

3.4.2 Mô hình tổ chức cộng đồng tự nguyện 74

3.5 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý khai thác sử dụng không gian công cộng trong khu chung cư Giảng Võ, Hà Nội với sự tham gia của cộng đồng 76

3.5.1 Không gian bán công cộng gần cận các khối nhà chung cư 77

3.5.2 Không gian công cộng nhóm nhà 77

3.5.3 Không gian công cộng khu chung cư 78

3.6 Đề xuất một số giải pháp về quản lý thực hiện 79

3.6.1 Quy chế phối hợp giữa chính quyền, nhà đầu tư và cộng đồng dân cư 79

3.6.2 Cơ chế khuyến khích tham gia cộng đồng 83

3.6.3 Huy động kinh phí 85

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 86

KẾT LUẬN 86

KIẾN NGHỊ 87

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Tên đầy đủ

KGCC Không gian công cộng

TGCĐ Tham gia (của) cộng đồng XHCN Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ

Hình 1.1 Hiện trạng Khu chung cư Kim liên, Quận Đống Đa, Hà

Nội

14

Hình 1.2 Khu chung cư Thanh Xuân Bắc, Hà Nội 15 Hình 1.3 Một số mẫu nhà chung cư cũ 17 Hình 1.4 Hiện trạng cơi nới, mở rộng diện tích ở tùy tiện

Ví dụ ở Khu chung cư Dệt 8/3 Quận Hai Bà Trưng, Hà

Trưng, Hà Nội

24

Hình 1.9 Bản vẽ thiết kế quy hoạch mặt bằng tổng thể

KCC Giảng Võ đầu tiên

27

Hình 1.10a Sơ đồ vị trí Dự án Nhà ở và hỗn hợp văn phòng và

dịch cụ trên vị trí Trung tâm triển lãm Giảng Võ Hà

Nội Nguồn: Tập đoàn Vingroup

28

Hình 1.10b Phối cảnh dự án nhà ở trên vị trí Trung tâm triển

lãm Giảng Võ, Hà Nội

29

Hình 1.11 Hình ảnh biến đổi không gian giữa 2 khối nhà chung

cư ở Khu chung cư Giảng Võ

30

Hình 1.12 Hiện tượng phố hóa đường, chiếm dụng không gian

công cộng làm nơi kinh doanh trong Khu chung cư

Giảng Võ

30

Hình 1.13a Không gian cây xanh – Nơi giao lưu, nghỉ ngơi, giải

trí của cư dân Khu chung cư Giảng Võ

31

Hình 1.13b Không gian cây xanh – Nơi giao lưu, nghỉ ngơi, giải

trí của cư dân Khu chung cư Giảng Võ

32

Hình 2.1 Sơ đồ “Đơn vị ở” của Clarence Perry 39 Hình 2.2 Mô hình Đơn vị ở đô thị 42 Hình 2.3 Mặt bằng trung tâm thành phố Mileto, Hy Lạp

với hệ thống các Agorra

44

Hình 2.4 Phân loại các không gian trong khu chung cư đô thị 46 Hình 2.5 Không gian bán công cộng trong KCC Giảng Võ 47 Hình 2.6 Không gian công cộng giữa 2 khối nhà chung cư tại

KCC Giảng Võ

48

Hình 2.7 Cổng Phường ở Hà Nội 59

Hình 2.8 Dự án “Building Together Project” – Chung tay xây

dựng nhà ở cho người nghèo ở Băng kốc

Hình 2.11 Nhóm thanh niên địa phương thảo luận về “đề bài”

thiết kế sân chơi An Mỹ

66

Hình 2.12 Cư dân KCC Thanh Xuân Bắc, Hà Nội tham gia trồng

cây

68

Hình 2.13 Cư dân thuộc Hội phụ nữ làng Triều Khúc, Hà Nội tham

gia thu gom rác thải

Hình 3.8 Sơ đồ Bộ máy tổ chức cộng đồng dân cư trong khu

chung cư với sự xuất hiện của tổ chức cộng đồng tự

quản

82

Hình 3.9 Sơ đồ mối quan hệ giữa các bên liên quan trong công

tác quản lý đô thị, trong đó có quản lý khai thác sử

dụng KGCC tại các KCC, Hà Nội

86

Hình 3.10 Sơ đồ Phối hợp giữa các bên liên quan trong công

tác quản lý nhà nước về đô thị

87

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Số hiệu bảng,

biểu

Tên bảng, biểu Trang

Bảng 1.1 Các vị trí tọa độ 07 hồ thuộc địa bàn quận Ba Đình 13

MỞ ĐẦU

* Lý do chọn đề tài

Không gian công cộng (KGCC) trong các khu chung cư (KCC) có vai trò quan trọng đối với đời sống của các cư dân, không chỉ là không gian gắn kết các cư dân, khiến họ gắn bó mật thiết với nơi cư trú mà còn là căn cứ để đánh giá chất lượng sống của môi trường cư trú cũng như góp phần tạo nên nét đặc trưng về hình thái không gian kiến trúc cảnh quan của KCC

Tuy vậy, thời gian qua, thực tế xây dựng và phát triển các KCC (cũ và mới) tại Hà Nội cho thấy KGCC, nhất là không gian dành cho các sinh hoạt cộng đồng chưa được chú trọng đúng mức cả ở giai đoạn thiết kế, xây dựng

và quản lý sử dụng Đặc biệt chưa khai thác hiệu quả tích cực sự tham gia trực tiếp của cộng đồng dân cư trong công tác quản lý khai thác sử dụng các KGCC

Cụ thể: Đối với các khu chung cư cũ (KCCC) được xây dựng trước thời

kỳ Đổi mới (1986), do thiếu diện tích ở và kinh doanh, phần lớn các không gian mở dành cho hoạt động công cộng và cây xanh, vốn đã hạn chế về diện tích đều bị lấn chiếm (tư hữu hóa) Còn đối với hàng loạt các KCC mới, hiện đại được xây dựng trong những năm gần đây, thường có mật độ xây dựng quá cao, chủ yếu là nhà ở thương mại, trong khi diện tích đất dành cho cây xanh

và các hoạt động công cộng, nhất là các sinh hoạt cộng đồng lại rất hạn chế, không tương xứng với số lượng lớn cư dân Hơn nữa, ở cả hai dạng KCC cũ

và mới tại Hà Nội, hiệu quả tham gia trực tiếp của cộng đồng trong quá trình đầu tư xây dựng, đặc biệt là trong công tác quản lý khai thác sử dụng KGCC chưa được đề cập một cách đầy đủ

Bên cạnh đó, công tác quản lý KCC còn những hạn chế, bất cập nhất định, như: Về văn bản pháp quy chưa đầy đủ và thiếu đồng bộ, nên khó triển

khai trong thực tế; Về mô hình, bộ máy và phương thức quản lý, cụ thể là đối với công tác quản lý khai thác sử dụng được áp dụng trong quản lý các KCC thường không thống nhất và kém hiệu quả;… Kết quả dễ nhận thấy là: Chất lượng môi trường cư trú và bộ mặt kiến trúc cảnh quan tại các KCC cũ ngày càng xuống cấp Trong khi, các KCC mới được xây dựng hiện đại nhưng chất lượng môi trường cư trú chưa cao và hình ảnh không gian, kiến trúc và cảnh quan theo hướng hiện đại, quốc tế, nhưng chưa thể hiện đặc trưng riêng của

Hà Nội

Nguyên nhân của thực trạng trên, một mặt, có thể do nhận thức chưa đúng về tầm quan trọng của KGCC trong KCC cũng như sự cần thiết và tính hiệu quả của sự tham gia công đồng (TGCĐ) trong quá trình thiết kế, đầu tư xây dựng và quản lý khai thác sử dụng KCC Mặt khác, nguyên nhân có tính thuyết phục hơn, đó là do lợi nhuận thị trường chi phối Vì thế, nhiều KCC, ngay từ trong chủ trương và chiến lược thiết kế của nhà đầu tư đã dành ưu tiên tối đa cho diện tích nhà ở kinh doanh thương mại, mà không dành quỹ đất tương xứng cần thiết cho hệ thống hạ tầng xã hội, trong đó có hệ thống KGCC và không gian xanh

Như vậy, rõ ràng để phát triển môi trường cư trú có chất lượng và có giá trị đặc trưng về không gian kiến trúc, quy hoạch của các KCC, công tác quản lý đô thị giữ vai trò quan trọng, trong đó có quản lý KGCC

Quản lý KGCC trong các KCC bao gồm nhiều lĩnh vực, trong phạm vi luận văn cao học về Quản lý đô thị, học viên mong muốn giới hạn vấn đề

nghiên cứu với đề tài được chọn là “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý

khai thác sử dụng không gian công cộng trong khu chung cư Giảng Võ,

Hà Nội với sự tham gia của cộng đồng” để thực hiện luận văn Bởi vì, từ

kinh nghiệm lịch sử ở nước ta và thực tiễn quản lý đô thị ở các nước khác trên

thế giới đã chỉ ra là: Sự tham gia trực tiếp của cộng đồng cư dân là một trong những tác nhân có ý nghĩa quan trọng và mang lại hiệu quả tích cực về nhiều mặt đối với KCC đô thị nói chung và tại Hà Nội nói riêng

* Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý khai thác sử dụng các loại KGCC trong KCC Giảng Võ, Hà Nội với sự tham gia trực tiếp của cộng đồng

Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, những nội dung nghiên cứu

cụ thể là:

- Đánh giá tổng quan thực trạng quản lý KGCC trong các KCC cũ tại

Hà Nội, trong đó tập trung vào KCC Giảng Võ

- Tìm hiểu lý luận về cộng đồng và về quản lý khai thác sử dụng KGCC trong KCC có sự TGCĐ

- Thiết lập mô hình tổ chức cộng đồng cơ sở tự nguyện, bổ sung vào thiết chế cộng đồng chung của KCC Giảng Võ

- Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý khai thác sử dụng các loại KGCC trong KCC Giảng Võ, Hà Nội với sự TGCĐ

* Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Sự TGCĐ trong quản lý khai thác sử dụng KGCC tại KCC Giảng Võ,

Hà Nội

- Phạm vi nghiên cứu: KCC Giảng Võ, Hà Nội

- Thời gian nghiên cứu: Đến năm 2030

* Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu các vấn đề của luận văn bao gồm:

- Phương pháp sưu tầm, thu thập tài liệu:

Phương pháp này dùng để tập hợp các thông tin, tư liệu, tài liệu và các kết quả nghiên cứu liên quan đến nội dung nghiên cứu của luận văn phục vụ mục tiêu đánh giá tổng quan thực trạng TGCĐ trong quản lý khai thác sử dụng KGCC tại các KCC cũ ở Hà Nội, trong đó có KCC Giảng Võ

- Phương pháp điều tra khảo sát thực địa:

Trong khảo sát thực địa sử dụng các phương pháp như:

Phương pháp điều tra xã hội học chủ yếu được áp dụng thông qua phỏng vấn một số cư dân để tổng hợp sơ bộ nhu cầu giao tiếp và hoạt động cộng đồng trong KGCC, cũng như khả năng tham dự của cư dân trong quản

lý KGCC tại KCC Giảng Võ, Hà Nội

Phương pháp khảo sát thực địa chủ yếu là quan sát, ghi chép và chụp ảnh các hoạt động sinh hoạt của cộng đồng dân cư trong KGCC

- Phương pháp so sánh, phân tích tổng hợp:

Phương pháp so sánh dùng để so sánh, đối chiếu từ khái niệm cộng đồng, sự TGCĐ đến thực tiễn quản lý đô thị có sự TGCĐ ở các nước so với Việt Nam để nghiên cứu rút kinh nghiệm vận dụng hợp lý vào điều kiện cụ thể của nước ta

Phương pháp phân tích tổng hợp dùng để xử lý, đánh giá thông tin, tài liệu và kết quả khảo sát thực trạng Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả TGCĐ trong quản lý khai thác sử dụng KGCC tại KCC Giảng

Võ, Hà Nội

- Phương pháp chuyên gia:

Phương pháp chuyên gia được sử dụng trong các bước nghiên cứu để kiểm chứng các thông tin, tư liệu, kết quả đánh giá thực trạng và đặc biệt là các đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý khai thác sử dụng KGCC trong KCC Giảng Võ, Hà Nội với sự TGCĐ

* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa khoa học:

Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung vào lý luận và cơ sở khoa học về

sự TGCĐ trong quản lý KGCC tại các KCC Hy vọng đây là tài liệu tham khảo có giá trị nhất định trong nghiên cứu về quản lý đô thị nói chung và quản lý khai thác sử dụng KGCC tại các KCC đô thị nói riêng ở nước ta

- Ý nghĩa thực tiễn:

Đề xuất một số giải pháp có tính nguyên tắc về mô hình hoạt động và phương thức quản lý khai thác sử dụng KGCC có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý KGCC trong KCC Giảng Võ, Hà Nội Kết quả nghiên cứu có thể được tham khảo trong công tác nghiên cứu soạn thảo các văn bản pháp quy về quản lý KGCC trong đó có quản lý khai thác sử dụng KGCC trong các KCC ở nước ta

* Cấu trúc luận văn

Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Kiến nghị và Tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn gồm ba chương:

- Chương 1: Thực trạng quản lý khai thác sử dụng không gian công cộng tại khu chung cư Giảng Võ, Hà Nội với sự tham gia của cộng đồng