Nguồn gốc tư tưởng hồ chí minh về chủ nghĩa xã hội

A. PHẦN MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho nhân dân ta, dân tộc ta một kho tàng vô giá, đó là di sản tư tưởng của Người. Những tư tưởng khoa học và cách mạng của Hồ Chí Minh trên nhiều lĩnh vực mãi mãi là ngọn đèn soi sáng con đương cách mạng, Việt Nam. Đảng ta luôn lấy chủ nghĩa MácLênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động. Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã và đang khẳng định những di sản của lý luận Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh có sức sống mãnh liệt và trường tồn. Cho dù thế giới có đổi thay thì tư tưởng về cách mạng Việt Nam , về con đường xây dựng đất nước Việt Nam tiến lên chủ nghĩa xã hội , dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh mãi mãi không thay đổi Đất nước đang tiến nhanh vào quá trình hội nhập nền kinh tế quốc tế, thực hiện chiến lược đưa Việt Nam ra khỏi các nước kém phát triển, đến năm 2020 cơ bản là một nước có nền sản xuất công nghiệp. Tuy nhiên, trước sự sụp đổ của Liên bang Xô Viết – thành trì chủ nghĩa xã hội thế giới, thì không ít những người dao động, không tin vào sự thành công của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam nói riêng và chủ nghĩa xã hội trên thế giới nói chung, thậm chí có những phần tử xấu hoạt động chống phá bằng cách bôi nhọ chế độ xã hội chủ nghĩa, cho rằng sự sụp đổ của Liên bang Xô Viết là sự sụp đổ của mô hình, nghĩa là sự phá sản của lý luận chủ nghĩa MácLênin trên cơ sở thực tiễn và họ cho rằng chỉ có chủ nghĩa tư bản là tối ưu nhất. Bởi vậy, làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội, sự vận dụng tư tưởng đó vào con đường cách mạng Việt Nam như thế nào? Ý nghĩa của nó đối với dân tộc, với thời đại, sự tất yếu phải đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Ấy cũng là điều rất đáng được quan tâm, làm rõ và qua đó tôn vinh vẻ đẹp, sức mạnh và giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh. Để làm rõ tính tất yếu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội là con đường tất yếu của cách mạng Việt Nam, trong thời gian cho phép tác giả chỉ đề cập đến những vấn đề sơ lược của tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội qua hai phần chính: Quan niệm Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và tính tất yếu của con đường cách mạng Việt Nam Đây là đề tài nghiên cứu một cách cơ bản, toàn diện và có hệ thống về vấn đề này. Tuy nhiên do phạm vi và thời gian nghiên cứu có hạn cho nên chuyên đề này không tránh khỏi thiếu sót. Kính mong sự giúp đỡ của các đồng chí lãnh đạo, quý thầy, cô trong khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh cùng các bạn đọc góp ý để đề tài lần sau đựơc hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn

A PHẦN MỞ ĐẦU

Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho nhân dân ta, dân tộc ta một kho tàng vô giá,

đó là di sản tư tưởng của Người Những tư tưởng khoa học và cách mạng của

Hồ Chí Minh trên nhiều lĩnh vực mãi mãi là ngọn đèn soi sáng con đương cáchmạng, Việt Nam

Đảng ta luôn lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng

tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã vàđang khẳng định những di sản của lý luận Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

có sức sống mãnh liệt và trường tồn Cho dù thế giới có đổi thay thì tư tưởng vềcách mạng Việt Nam , về con đường xây dựng đất nước Việt Nam tiến lên chủnghĩa xã hội , dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh mãimãi không thay đổi

Đất nước đang tiến nhanh vào quá trình hội nhập nền kinh tế quốc tế, thực hiệnchiến lược đưa Việt Nam ra khỏi các nước kém phát triển, đến năm 2020 cơ bản

là một nước có nền sản xuất công nghiệp Tuy nhiên, trước sự sụp đổ của Liênbang Xô Viết – thành trì chủ nghĩa xã hội thế giới, thì không ít những ngườidao động, không tin vào sự thành công của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam nóiriêng và chủ nghĩa xã hội trên thế giới nói chung, thậm chí có những phần tửxấu hoạt động chống phá bằng cách bôi nhọ chế độ xã hội chủ nghĩa, cho rằng

sự sụp đổ của Liên bang Xô Viết là sự sụp đổ của mô hình, nghĩa là sự phá sảncủa lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin trên cơ sở thực tiễn và họ cho rằng chỉ có chủnghĩa tư bản là tối ưu nhất Bởi vậy, làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa

xã hội, sự vận dụng tư tưởng đó vào con đường cách mạng Việt Nam như thếnào? Ý nghĩa của nó đối với dân tộc, với thời đại, sự tất yếu phải đi lên chủ

nghĩa xã hội ở Việt Nam Ấy cũng là điều rất đáng được quan tâm, làm rõ vàqua đó tôn vinh vẻ đẹp, sức mạnh và giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh

Để làm rõ tính tất yếu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội là con đườngtất yếu của cách mạng Việt Nam, trong thời gian cho phép tác giả chỉ đề cập đếnnhững vấn đề sơ lược của tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội qua haiphần chính:

- Quan niệm Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và tính tất yếu của con đường cáchmạng Việt Nam

Đây là đề tài nghiên cứu một cách cơ bản, toàn diện và có hệ thống về vấn đềnày Tuy nhiên do phạm vi và thời gian nghiên cứu có hạn cho nên chuyên đề nàykhông tránh khỏi thiếu sót Kính mong sự giúp đỡ của các đồng chí lãnh đạo, quýthầy, cô trong khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh cùng các bạn đọc góp ý để đề tài lầnsau đựơc hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

B.PHÂN NỘI DUNG

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

1 Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội

đó hình thành nên tư tưởng của mình về mô hình và con đường đi lên chủ nghĩa xãhội ở Việt Nam

- Trước khi tiếp cận với chủ nghĩa xã hội khoa học của Mác, Hồ Chí Minh

đã từng biết đến tư tưởng xã hội chủ nghĩa sơ khai ở phương Đông, qua “thuyết

đại đồng” của Nho giáo với các mệnh đề “thiên hạ vi công”, “dân vi quý”, “các tận sở năng, các thú sở nhu”, v.v… Về tổ chức kinh tế, ở phương Đông đã từng

tồn tại hàng nghìn năm chế độ công điền, chế độ “tỉnh điền” Chính chế độ ruộng

công là cơ sở kinh tế tạo nên sự cố kết cộng đồng bền chặt của người Việt Nam

- Sau khi ra nước ngoài khảo sát các cuộc cách mạng thế giới Hồ Chí Minh

đã tìm thấy trong học thuyết của Mác lý luận về một xã hội nhân đạo, trong đó “sự

phát triển tự do của mỗi người là điều kiện tự do cho tất cả mọi người”; đã tìm

thấy trong học thuyết về chủ nghĩa xã hội của Mác con đường để thực hiện ước mơgiải phóng dân tộc Việt Nam thoát khỏi ách áp bức, nô lệ, đem lại cuộc sống ấm

no, hạnh phúc cho đông đảo nhân dân

b Nguồn gốc thực tiễn

Giữa năm 1923, Người đến Liên Xô, lần đầu tiên được biết đến hiệu quả tích

cực của “chính sách kinh tế mới” của Lênin, được chứng kiến con đường xây dựng

chế độ xã hội mới

- Sau khi hệ thống độ xã hội chủ nghĩa hình thành và không ngừng pháttriển, Hồ Chí Minh đã nghiên cứu, tham khảo xây dựng chủ nghĩa xã hội ở cácnước đó để làm phong phú thêm tư tưởng của Người về chủ nghĩa xã hội và quátrình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Kết luận: Trên đây là những cơ sở lý luận và thực tiễn góp phần hình thành

nên tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa

xã hội ở Việt Nam

2 Chủ nghĩa xã hội sự lựa chọn duy nhất của cách mạng Việt Nam

a Hoàn cảnh lịch sử

Từ năm 1858 đến cối thế kỉ XIX, phong trào vũ trang kháng chiến chốngPháp của nhân dân ta rầm rộ bùng lên, dâng cao và lan rộng trong cả nước: từTrương Định, Nguyễn Trung Trực,…ở miền Nam; Trần Tấn, Đặng Như Mai,Nguyễn Xuân Ôn, Phan Đình Phùng,…ở miền Trung, đến Nguyễn Thiện Thuật,Nguyễn Quang Bích ở miền Bắc các cuộc nổi dậy đều được thúc đẩy bởi tinh thầnyêu nước nhiệt thành và chí căm thù sôi sục, song trước sau đều lần lượt thất bại vìchưa có một đường lối kháng chiến rõ ràng Lãnh đạo họ là các sỹ phu Văn thân,mang ý thức hệ phong kiến, còn nặng tư tưởng tôn quân, chưa thật tin vào lựclượng của nhân dân nên cũng chưa thật tin vào thắng lợi cuối cùng của kháng

chiến Phần đông họ hành động vì “nghĩ mình là bậc thế thần” nên phải phụng chiếu Cần vương, coi “ giúp đời cái nghĩa đáng làm, nên hư nào ngại” họ chiến

đấu với cái tinh thần thung dung tựu nghĩa, ngay ở những phút hào sảng nhất cũng

đã thấy bộc lộ ít nhiều mùi vị thất bại chủ nghĩa

- Bước sang đàu thế kỉ XX, sau khi tạm thời dập tắt được các cuộc đấu tranh

vũ trang của nhân dân ta, thực dân Pháp bắt tay vào cuộc khai thác lần thứ nhất Xã

hội Việt Nam có sự chuyển biến phân hoá, giai cấp công nhân, các tầng lớp tiểu tư

sản và giai cấp tư sản dân tộc bắt đầu manh nha Cùng lúc đó, các “tân thư” và

cuộc vận động cải cách của Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu tràn vào Việt Nam.Phong trào yêu nước chống Pháp của nhân dân ta chuyển dần sang hướng dân chủ

tư sản, với sự xuất hiện của các phong trào như Đông Du, Đông Kinh nghĩa thục,Duy Tân, Việt Nam Quang phục hội, v.v… Người thì chủ trương trước hết phải

dựa vào Pháp để “khai dân trí, chấn dân khí , hậu dân sinh” của Phan Chu Trinh;

người thì hi vọng dựa vào sự giúp đỡ của Nhật Bản để đánh đuổi Pháp như PhanBội Châu Cả hai cách đều không thực tế và sai lầm, nên đã sớm thất bại

Ở thập kỷ đầu XX, phong trào cứu nước của nhân dân ta lâm vào thời kỳ khókhăn nhất Trường Đông Kinh nghĩa thục bị đóng cửa (12-1907), vụ Hà thành đầuđộc bị thất bại và tàn sát (6-1908), cuộc biểu tình chống thuế ở miền Trung bị đàn

áp (4-1908), căn cứ nghĩa quân Yên Thế bị bao vây và đánh phá (1-1909) phongtrào Đông Du tan rã, Phan Bội Châu và các đồng chí của ông bị trục xuất khỏinước Nhật (2-1909), các lãnh tụ của phong trào Duy Tân Trung Kỳ, người bị lênmáy chém (Trần Quý Cáp, Nguyễn Hằng Chi…), người bị đày ra Côn Đảo (PhanChu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Ngô Đức Kế, Đặng Nguyên Cẩn,…)

Đầu thế kỷ XX, giai cấp tư sản Việt Nam đã xuất hiện, bộ phận giai cấp tư sảndân tộc cũng có tinh thần yêu nước, chống đế quốc, nhưng do địa vị của một giaicấp tư sản ở thuộc địa, họ tỏ ra yêu đuối, không đủ sức lãnh đạo, đưa cuộc đấutranh chống Pháp đến thắng lợi, xây dựng một xã hội theo lý tưởng (tự do, bìnhđẳng, bác ái” của cách mạng Tư sản Pháp Từ sau năm 1925, giai cấp tư sản đã lập

ra một số đảng chính trị, đã có một số hoạt động, kể cả phát động khởi nghĩa,nhưng đều thất bại; một là vì không tập hợp được đông đảo quần chúng , hai là vìyêu cầu cách mạng của nhân dân lại vượt quá giới hạn giai cấp tư sản đặt ra Từnăm 1930 trở về sau, không còn một số đảng tư sản nào ra đời nữa Vai trò lịch sử

của họ đã hết Khả năng đóng góp của họ vào cách mạng giải phóng dân tộc thìđược phát huy khi có sự giúp đỡ của Đảng Cộng sản.

Nhìn ra thế giới, từ năm 1911, Cách mạng Tân Hợi Trung Quốc do Tôn DậtTiên lãnh đạo đã lật đổ được triều đình Mãn Thanh, nhưng chưa giải thích đượcmâu thuẫn cơ bản của xã hội Trung Quốc Nước Trung Hoa vẫn là một nước nửathuộc địa, nửa phong kiến Nhân dân Ấn Độ dưới sự lãnh đạo của giai cấp tư sản,cũng nổi lên chống đế quốc Anh, nhưng đều bị chính quyền thực dân đàn áp đẫmmáu

Sau Cánh mạng Tháng Mười Nga 1917, chỉ có cách mạng tư sản Thỗ Nhĩ Kỳ

đã thành công vào mùa thu năm 1923 với sự ủng hộ của Liên Xô Sau khi giànhđược chính quyền, giai cấp tư sản Thổ tiến hành bắt bớ những người cộng sản, giếthại đồng chí Tổng bí thư Đảng, vứt xác xuống khe núi “Giai cấp vô sản Thổ Nhĩ

Kỳ, người đã đóng góp rất nhiều vào cuộc đấu tranh giành độc lập thì từ nay đã bắtbuộc phải tiến hành một cuốc đấu tranh khác”

Thất bại của các cuộc đấu tranh yêu nước chống Pháp của nhân dân ta đầu thế

kỷ XX đặt ra nhiều vấn đề phải giải quyết: đi theo con đường nào, do lực lượngnào lãnh đạo để đưa cuộc cách mạng giải phóng dân tộc đến thắng lợi?

Lịch sử đặt ra nhu cầu bức thiết phải có một hệ tư tưởng mới, một đường lốimới đủ sức soi sáng, dẫn dắt con đường đấu tranh cứu nước, giải phóng dân tộc điđến thắng lợi

b Sự thống nhất giữa chủ nghĩa xã hội khoa học và con đường cách mạng Việt

Nam

Chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời trên cơ sở hiện thực trong xã hội tư bảnchủ nghĩa; mặt khác là kết tinh toàn bộ trí tuệ nhân loại những thành tựu khoa họcgiữa thế kỉ XIX Trong khoa học tự nhiên, các lý thuyết về tiến hoá, bảo toàn vàchuyển hoá năng lượng, học thuyết tế bào, toán học, thiên văn, hàng hải…đã tácđộng mạnh vào quá trình chinh phục thiên nhiên và đã thúc đẩy xã hội phát triển

Những thành tựu trong lĩnh vực nghiên cứu và ứng dụng khoa học tự nhiên đã đemlại giá trị to lớn về phương pháp luận cho việc nghiên cứu các lĩnh vực khoa học và

xã hội

Vận dụng những quan điểm duy vật của lịch sử CácMác đã nghiên cứuphương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trên cơ sở kế thừa có chọn lọc và phê phánnhững di sản của các nhà kinh tế học cổ điển Anh để tìm ra quy luật nội tại của nềnsản xuất tư bản chủ nghĩa, khám phá ra bí mật của nền sản xuất đó và hình thành lýluận về giá trị thặng dư

Cùng với phát kiến về duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng dư, CácMác

đã phát hiện giai cấp công nhân hiện đại và vai trò của nó trong lịch sử và xâydựng lý luận khoa học về chủ nghĩa xã hội, học thuyết cách mạng của giai cấpcông nhân Chủ nghĩa xã hội không còn là một sự phát hiện ngẫu nhiên của một trítuệ thiên tài nào mà là một kết quả tất nhiên của cuộc đấu tranh giữa giai cấp tư sản

và giai cấp vô sản Nhiệm vụ của chủ nghĩa xã hội khoa học không phải là nghiêncứu quá trình lịch sử kinh tế đã làm xuất hiện các giai cấp nói trên và cuộc đấutranh giữa các giai cấp ấy là một kết quả tất nhiên của quá trình đó, và trong tìnhhình kinh tế do quá trình đó tạo ra, tìm cho được những phương pháp, cách thức,con đường để giải quyết những xung đột giai cấp đó trong điều kiện kinh tế - xãhội của xã hội tư sản Chủ nghĩa xã hội trở thành khoa học cách mạng của giai cấpcông nhân trong sự nghiệp sáng tạo xã hội mới

Chiến tranh thế giới thứ nhất, cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nga(1917), thành lập quốc tế III (quốc tế cộng sản) năm 1919, thành lập liên bang XôViết(1920), kết thúc nội chiến và thời kì xây dựng chủ nghĩa xã hội Nga Lênin đãđấu tranh chống chủ nghĩa dân tuý, chủ nghĩa tự do, chủ nghĩa xã hội tiểu tư sản đểbảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm cuộc đấu tranhcủa phong trào công nhân trên lĩnh vực tư tưởng và chính trị - xã hội Lênin đã xâydựng tương đối hoàn chỉnh lý luận về xây dựng một đảng kiểu mới của giai cấp

công nhân; về quan hệ giữa cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới với cách mạng xãhội chủ nghĩa; về liên minh giai cấp công nhân và nông dân; về chiến lược và sáchlược cách mạng trong tiến trình cách xã hội chủ nghĩa; về xây dựng nhà nước vôsản Lênin không chỉ bảo vệ phát triển sáng tạo chủ nghĩa xã hội khoa học mà cònbiến lý luận từng bước trở thành hiện thực.

Từ thực tiễn đất nước Việt Nam đầu thế kỉ XX, là một nước thuộc địa, nửaphong kiến, có nền sản xuất kém phát triển Con đường phát triển của xã hội ViệtNam là bài toán lịch sử mà nhân dân và lực lượng cách mạng sẽ luận giải Hồ ChíMinh, với tinh thần yêu nước thương dân của tuổi thanh niên, đã quyết chí ra đi tìmđường cứu nước, cứu dân Người đã hoạt động trong phong trào công nhân cácnước thuộc địa, phong trào công nhân Pháp Trong quá trình đó, chủ nghĩa yêunước đã đưa Người đến với chủ nghĩa Mác – Lênin Tiếp thu học thuyết cách mạng

và khoa học, soi rọi vào thực tiễn cách mạng Việt Nam Hồ Chí Minh dần hìnhthành luận điểm về cách mạng ở các nước thuộc địa, con đường cứu nước của cácdân tộc thuộc địa Theo người, việc cứu nước phải gắn liền với giải phóng xã hội,

giải phóng con người Do đó, “chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới cứu nhân loại, đem

lại cho mọi người không phân biệt chủng tộc và nguồn gốc sự tự do, bình đẳng, bác ái, đoàn kết, ấm no trên trái đất, việc làm cho mọi người và vì mọi người, niềm vui, hoà bình và hạnh phúc…”

Vận dụng lý luận về cách mạng vô sản, về thời kì quá độ lên chủ nghĩa xãhội của Mác –Lênin, Hồ Chí Minh đã xuất phát từ đặc điểm của tình hình thực tiễnViệt Nam đã khẳng định tính tất yếu lịch sử của chủ nghĩa xã hội với tư cách làmột chế độ xã hội có khả năng thực hiện quyền làm chủ chân chính của nhân dânlao động, đem lại tự do hạnh phúc của mỗi người dân lao động:

Luận điểm 1: “ Chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng

được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ”

Luận điểm 2: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường

nào khác ngoài con đường cách mạng vô sản”.

Luận điểm 3: “ chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới cứu nhân loại, đem lại cho

mọi người không phân biệt chủng tộc và nguồn gốc sự tự do, bình đẳng, bác ái, đoàn kết, ấm no trên quả đất, việc làm cho mọi người và vì mọi người, niềm vui, hoà bình, hạnh phúc”.

Luận điểm 4: “Chỉ có giải phóng được giai cấp vô sản thì mới giải phóng

được dân tộc: cả hai cuộc giải phóng này chỉ có thể là sự nghiệp của chủ nghĩa cộng sản và cách mạng thế giới”.

Những luận điểm trên đây được Hồ Chí Minh nêu ra trong những thời điểm khácnhau Nội dung và cách lập luận cũng mang những sắc thái khác nhau, nhưng tất cảđều chứa đựng một nội dung quan trọng: chủ nghĩa xã hội là con đường tất yếu củacác dân tộc ngày nay

Với câu hỏi “chủ nghĩa xã hội là gì”, Người trả lời: “ Xã hội ngày càng tiến,

vật chất ngày càng tăng, tinh thần ngày càng tốt, đó là chủ nghĩa xã hội” Nói một

cách tóm tắt, mộc mạc, chủ nghĩa xã hội trước hết nhằm làm cho nhân dân laođộng thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no,

sống một đời hạnh phúc: “ Chủ nghĩa xã hội là làm cho dân giàu, nước mạnh”.

Như vậy, triết lý Hồ Chí Minh vầ chủ nghĩa xã hội về căn bản là một triết lý hànhđộng: sâu sắc về lý luận nhưng tôn trọng quy luật khách quan Bởi vậy, Người đã

xác định con đường cách mạng Việt Nam là: tiến hành giải phóng dân tộc, hoàn

thành dân chủ nhân dân, tiến lên chủ nghĩa xã hội (quá độ lên chủ nghĩa xã hội ),

chứ không thể làm ngay cuộc cách mạng vô sản, thiết lập chuyên chính vô sản vàbước ngay vào thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội như ở các nước tư bản phát triển

II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI TÍNH TẤT YẾU CỦA CON ĐƯỜNG CÁCH MẠNG VIỆT NAM

1 Tiến hành giải phóng dân tộc, hoàn thành dân chủ nhân dân (1930-1954)

Từ thực tế của nước ta những năm cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, Hồ ChíMinh nhận rõ sự bất lực của đường lối cứu nước theo hệ tư tưởng phong kiến, tưsản trước yêu cầu lịch sử Do đó Hồ Chí Minh khẳng định: muốn cứu nước, giảiphóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản; cáchmạng giải phóng dân tộc phải phát triển thành cách mạng xã hội chủ nghĩa thì mớigiành được thắng lợi hoàn toàn.

Như vậy, Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa xã hội là sự lựa chọn của lịch sử,

là tính tất yếu của con đường cách mạng Việt Nam Người nêu một dự báo đầy tin

tưởng: “Sự tàn bạo của chủ nghĩa tư bản đã chuẩn bị đất rồi: chủ nghĩa xã hội chỉ

còn phải làm cái việc là gieo hạt giống của công việc giải phóng nữa thôi”.

a Thành lập Đảng Cộng Sản Việt Nam

Hồ Chí Minh luôn thể hiện một quan điểm nhất quán cho rằng xây dựng chủnghĩa xã hội là sự nghiệp của toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đội

tiền phong của giai cấp công nhân Người viết: “chỉ có sự lãnh đạo của một đảng

biết vận dụng một cách sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước mình thì mới có thể đưa cách mạng giải phóng dân tộc đến thắng lợi và cách mạng xã hội chủ nghĩa đến thành công” Bởi vậy, khi tình hình diễn biến bất lợi

cho phong trào cách mạng Việt Nam, cuối năm 1929, Hồ Chí Minh đã triệu tập các

tổ chức cộng sản: An Nam Cộng sản đảng; Đông Dương Cộng sản đảng; để xúctiến thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Ngày 3-2-1930, tại Hương Cảng, Trung Quốc, thay mặt Quốc tế Cộng sản,Nguyễn Ái Quốc tuyên bố lý do triệu tập Hội nghị và nêu chương trình nghị sự củaHội nghị:

“1 Bỏ mọi thành kiến xung đột cũ, thành thật hợp tác để thống nhất các nhóm cộng sản Đông Dương;

2 Định tên Đảng là Đảng Cộng sản Việt Nam;

3 Thảo Chính cương và Điều lệ sơ lược của Đảng;

4 Định kế hoạch thống nhất trong nước;

5 Cử một Ban Trung ương lâm thời gồm 9 người…”

Sau mấy ngày làm việc khẩn trương Hội nghị đã thông qua chính cương vắntắt, Sách lược vắn tắt, Điều lệ vắn tắt, Chương trình tóm tắt của Đảng do Nguyễn

Ái Quốc dự thảo

Chính cương vắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam vạch rõ tính chất, nhiệm

vụ, đối tượng của cách mạng Việt Nam, trong đó xác định chủ trương của những

người cộng sản là làm “Tư sản dân quyền cách mạng để đi tới xã hội cộng sản”.

Nhiệm vụ của cách mạng là đánh đổ chủ nghĩa đế quốc Pháp và bọn phong kiếnphản động, làm cho Việt Nam hoàn toàn độc lập, nhân dân được tự do; tịch thuruộng đất của đế quốc chủ nghĩa làm của công và chia cho dân cày nghèo, quốchữu hoá tất cả xí nghiệp của tư bản đế quốc, lập chính phủ công nông binh, tổ chứcquân đội công nông, v.v…

Sách lược vắn tắt của Đảng nêu rõ: “Đảng là đội tiên phong của vô sản giai

cấp, phải thu phục cho được đại bộ phận giai cấp mình , phải làm cho giai cấp mình lãnh đạo được dân chúng Đảng phải thu phục được đại đa số dân cày và phải dựa vào hạng dân cày nghèo, làm thổ địa cách mạng đánh trúc bọn đại địa chủ và phong kiến”

“ Đảng phải hết sức liên lạc với tiểu tư sản, trí thức, trung nông …để kéo họ

đi về phe vô sản giai cấp Còn đối với bọn phú nông, trung, tiểu địa chủ và tư bản

An Nam mà chưa rõ mặt phản cách mạng thì phải lợi dụng, ít lâu mới làm cho họ đứng trung lập Bộ phận nào đã ra mặt phản cách mạng… thì phải đánh đổ Đồng thời Sách lược vắn tắt nhấn mạnh nguyên tắc hợp tác giai cấp của đảng là “trong khi liên lạc các giai cấp, phải rất cẩn thận, không khi nào nhượng bộ một chút lợi ích gì của công nông mà đi vào đường lối thoả hiệp” Sách lược vắn tắt cũng chỉ

rõ: Đảng “phải đồng thời tuyên truyền và thực hiện liên lạc với bị áp bức dân tộc

và vô sản giai cấp thế giới, nhất là giai cấp vô sản Pháp”.

Sách lược vắn tắt của Đảng cứng rắn về nguyên tắc, mềm dẻo về sách lược,chỉ đạo mọi phương hướng hành động cách mạng của Đảng ta.

Điều lệ vắn tắt của Đảng ta nêu rõ tôn chỉ, mục đích của Đảng là lãnh đạoquần chúng đấu tranh để tiêu trừ tư bản đế quốc chủ nghĩa thực hiện xã hội cộngsản; quy định thể thức gia nhập Đảng; vạch rõ nhiệm vụ, quyền lợi đảng viên và kỉluật của Đảng , v.v…

Các văn kiện của Hội nghị thành lập Đảng do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo làCương lĩnh cách mạng đầu tiên của Đảng

Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 3-2-1930, đánh dấu một bướcngoặt vĩ đại trong phong trào công nhân và phong trào cách mạng nước ta Sự kiện

đó chấm dứt nguy cơ chia rẽ trong phong trào công nhân và phong trào giải phóngdân tộc, chấm dứt thời kì bế tắc, khủng hoảng đường lối đã kéo dài trong nhiềuthập kỉ Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời là một bước ngoặt trong tiến trình pháttriển của cách mạng Việt Nam Nó là nhân tố đầu tiên, quyết định đưa cách mạngnước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

b Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội- sự ra đời tất yếu của Nhà Nước Việt

Nam Dân chủ Cộng hoà

Hồ Chí Minh không có định nghĩa về chủ nghĩa xã hội với những tiêu chíđầy đủ, toàn diện, hoàn chỉnh của một mô hình lý tưởng được xây dựng sẵn trong

tư tưởng, nhận thức để từ đó “bắt thực tiễn phải khuôn vào” như Mác-Ăngghen đã

từng phê phán Đề cập những nội dung cơ bản, những mục tiêu lâu dài của chủ

nghĩa xã hội ở Việt Nam, Người viết: “Xây dựng chủ nghĩa xã hội là thay đổi cả xã

hội, thay đổi cả thiên nhiên, làm cho xã hội không còn người bóc lột người, không còn đói rét, mọi người đều được ấm no hạnh phúc” Chủ nghĩa xã hội là “không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, trước hết là nhân dân lao động”, và “Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc biến đổi khó

khăn nhất và sâu sắc nhất Chúng ta phải xây dựng một xã hội hoàn toàn mới xưa nay chưa từng có trong dân tộc ta”

Người nhận rõ đặc điểm của nước ta là kinh tế còn lạc hậu, sản xuất nhỏ là

chủ yếu nên theo Người xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam “không thể làm

mau được mà phải làm dần dần”.

Để thực hiện được mong muốn đó thì vấn đề đầu tiên phải cần được giảiquyết là đất nước Việt Nam hoàn toàn được độc lập, dân tộc Việt Nam hoàn toànđược tự do Bởi vậy, Người đã chọn nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, gắnliền độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội

Sau khi thay mặt Quốc tế Cộng sản triệu tập Hội nghị thành lập Đảng Cộngsản Việt Nam, soạn thảo Cương lĩnh đầu tiên của Đảng Tuy nhiên do không đồngnhất với quan điểm của Quốc tế Cộng sản cho nên Cương lĩnh không được Quốc tếCộng sản chấp nhận Nguyễn Ái quốc đã nghiêm chỉnh chấp hành bản chỉ thị ngày27-10-1929, thảo ra Luận cương chính trị của Đảng Cộng sản Đông Dương, và bảnLuận cương này đã được đồng chí Trần Phú thông qua ở Hội nghị Trung ươngTháng 10-1930, vẫn khẳng định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của cách mạngViệt Nam Dưới sự lãnh đạo của Đảng nhân dân cả nước đã tiến hành đấu tranhchống thực dân phong kiến, tạo những bước chuyển cho cách mạng Việt Nam chờđợi thời cơ, tiến hành nổi dậy giành chính quyền trên cả nước

Năm 1939, tình hình thế giới diễn ra phức tạp, chiến tranh thế giới lần thứ II

nổ ra giữa hai trục Phát xít và Đồng minh Trước sự chuyển biến mau lẹ của thếgiới Đảng ta nhận định đây là thời cơ thuận lợi nhất để toàn thể dân tộc Việt Namđứng lên giành lại độc lập cho đất nước Đầu năm 1941, Hồ Chí Minh về nước trựctiếp lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam Người đã triệu tập và chủ trì Hộinghị lần thứ tám của Trung ương Đảng (5-1941), từ phân tích tình hình kinh tế,chính trị, xã hội …trong nước Hội nghị đi đến quyết định: cần phải thay đổi chiếnlược cho hợp với nguyện vọng chung của toàn thể nhân dân Đông Dương

Nghị quyết Hội nghị nêu rõ: “ Trong lúc này quyền lợi của bộ phận, của giai

cấp phải đặt dưới sự sinh tử, tồn vong của quốc gia, của dân tộc Trong lúc này, nếu không giải quyết được vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi được độc lập, tự

do cho toàn thể dân tộc, thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn mãi kiếp ngựa trâu, mà quyền lợi của bộ phận, giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được” Từ nhiệm vụ thực tiễn của dân tộc Hồ Chí Minh đã quyết định thành lập

Mặt trận Việt minh, đoàn kết thống nhất mọi tổ chức, lực lượng, cá nhân yêu nướcvào trong mặt trận chống kẻ thù chung của dân tộc và giai cấp

Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và của Hồ Chí Minh, toàn dân nhất

tề “đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta” đưa cuộc tổng khởi nghĩa Tháng

Tám đến thắng lợi, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, Nhà nước dânchủ nhân dân đầu tiên ở châu Á

c Bảo vệ độc lập dân tộc và xây dựng những cơ sở đầu tiên của chủ nghĩa xã hội

- Hoàn cảnh quốc tế và trong nước những năm sau cách mạng Tháng Tám

+ Trong nước:

Vừa mới ra đời, nước Việt Nam dân chủ cộng hoà đã bị các nước đế quốctrong đồng minh bao vây, chống phá quyết liệt Ở Nam Bộ, quân đội đế quốc Anhlợi dụng danh nghĩa quân đồng minh giải giáp quân đội Nhật từ vĩ tuyến 16 trởvào Núp sau lưng quân Anh, bọn thực dân phản động Pháp đã nổ súng ở Nam Bộngày 23- 9-1945, mở đầu cuộc xâm lược nước ta lần thứ hai.

Ở Miền Bắc, gần 20 vạn quân đội Quốc dân Đảng Trung Hoa đã ồ ạt kéosang, cũng mượn tiếng giải giáp quân đội Nhật từ vĩ tuyến 16 trở ra, lập nên Chính

phủ phản động làm tay sai cho chúng với khẩu hiệu “Diệt Hồ,cầm Cộng”

Chưa bao giờ trên đất nước ta lại có nhiều quân đội nước ngoài và nhiều kẻ thùnhư vậy

Trong lúc đó , lực lượng mọi mặt nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà non trẻcòn rất yếu Nền kinh tế do thực dân Pháp để lại vô cùng nghèo nàn Lại thêm nạnđói năm 1945 đã gây nên hai triệu người chết đói Đời sống nhân dân chưa đượchồi phục, đất nước xác xơ, tiêu điều Các di sản văn hoá nô dịch, cờ bạc, rượi chè,

mê tín dị đoan còn quá nặng nề Giặc ngoài, thù trong, đất nước bị bao vây bốnphía Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà chưa được các nước trên thế giới côngnhận, chưa có quan hệ ngoại giao quốc tế Chính quyền cách mạng ở vào một tình

thế như “ngàn cân treo sợi tóc” Song nhân dân ta tuyệt đối tin tưởng và trông cậy

vào tay lái lão luyện của vị cha già dân tộc- Chủ tịch Hồ Chí Minh

- Nội dung chủ yếu của chủ nghĩa xã hội gắn liền với độc lập dân tộc

Trên nguyên tắc thì một chế độ chính trị cùng với những mục tiêu của nóđược xây dựng khi nó đã hoàn thành cơ bản bộ máy công quyền hợp pháp, cho nêngiai đoạn trước năm 1945, chủ nghĩa xã hội chỉ có ý nghĩa như là phương hướng đitới của đất nước

Vậy sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời 2-9-1945, tư tưởng vềchủ nghĩa xã hội đang chỉ đạo cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta thực thi nhiệm

vụ giữ vững và củng cố chính quyền Nhà nước mới và từng bước xây dựng đấtnước theo chế độ mới.

Có nước mới bàn đến kế dựng nước Lý luận cũng như thực tiễn đều chứngminh rằng, đất nước chưa thoát khỏi ách đế quốc, phong kiến thì chưa có điều kiện

để xây dựng chủ nghĩa xã hội Song, khi đất nước đã về tay nhân dân mà khôngxây dựng chế độ chủ nghĩa xã hội thì độc lập sẽ không tồn tại, trước sau đều rơivào tay chủ nghĩa tư bản và dân tộc trở lại kiếp tôi đòi cho kẻ thống trị mới – chủnghĩa tư bản Vì vậy, khẩu hiệu phấn đấu của toàn Đảng, toàn dân ta mà chủ tịch

Hồ Chí Minh đã chỉ ra sau thắng lợi của cách mạng Tháng Tám là: “Dân tộc là

trên hết”, “tổ quốc là trên hết” “thà hi sinh tất cả chứ không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ”

Bởi vậy, vấn đề đầu tiên của một nước xã hội chủ nghĩa đó là phải xây dựngđược một chính quyền thực sự của nhân dân, vì lợi ích của nhân dân lao động.Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời trên cơ sở của khối liên minh công nông

và tầng lớp trí thức của dân tộc Việt Nam Được thực hiện một cách rất dân chủ làthông qua bầu cử, lựa chọn những người tài đức để thực hiện nhiệm vụ của dântộc, đề ra Hiến pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, đồng thời xây dựng

chiến lựơc lâu dài Trong chỉ thị “ Kháng chiến kiến quốc” ngày 25-11 1945, chủ tịch Hồ Chí Minh và Ban thường vụ Trung ương Đảng chỉ rõ: “Cuộc cách mạng ấy

đang tiếp diễn, nó chưa hoàn thành, vì nước ta chưa hoàn thành độc lập” Vì vậy,

phải lập “Mặt trận dân tộc thống nhất chống thực dân Pháp xâm lược, mở rộng

Việt Minh cho nó bao gồm mọi tầng lớp nhân dân( chú trọng kéo địa chủ phong kiến và đồng bào công giáo ) thống nhất mặt trận Việt-Miên-Lào chống Pháp xâm lược Kiên quyết giành độc lập, tự do hạnh phúc cho dân tộc, độc lập chính trị, thực hiện chế độ dân chủ cộng hoà, cải thiện đời sống nhân dân”.

Kháng chiến kiến quốc là tư tưởng chỉ đạo chiến lược mới của Hồ Chí Minh

và Trung ương Đảng, phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam:

Dựng nước đi đôi với giữ nước Tư tưởng chỉ đạo đó là sự thể hiện tư tưởng độclập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội vào thời điểm những năm 1945-1954 Tưtưởng chỉ đạo đó đã phát huy sức mạnh đoàn kết, quyết tâm đẩy mạnh kháng chiếnchống thực dân phản động Pháp, bảo vệ nền độc lập của Tổ quốc và xây dựng chế

Để thực hiện nhiệm vụ đó, sau khi xúc tiến việc xây dựng Nhà nước dân chủ hợphiến, xử lý bọn phản động chống đối hiện hành, củng cố chính quyền nhân dân,

thực hiện khẩu hiệu: “Chính phủ và nhân dân phải đoàn kết thành một khối”

Từng bước xây dựng nền kinh tế mới Từ khi cách mạng Tháng Tám thắnglợi, Đảng và Nhà nước cách mạng đã từng bước đem quyền lợi dân chủ, nhất làquyền dân chủ về ruộng đất cho nông dân, dân chủ chính trị cho toàn dân Tịch thuruộng đất của bọn địa chủ phản động chia cho dân nghèo, thực hiện giảm tô, giảmtức 25%, thực hiện chia công điền cho cả nam lẫn nữ, kêu gọi các điền chủ hiếnruộng…

Thực hiện các chính sách kinh tế mới, Chính phủ đã ban hành chính sáchthuế nông nghiệp, thuế công thương nghiệp, thành lập Ngân hàng quốc gia và Mậudịch quốc doanh Đảng lãnh đạo thực hiện từng bước từng bước cân bằng thu chi

về tài chính, đấu tranh kinh tế với địch, ra sức giúp đỡ và hướng dẫn nông dân xâydựng và phát triển các hình thức làm ăn hợp tác; khuyến khích và giúp đỡ các côngthương gia bỏ vốn phát triển sản xuất phục vụ quốc kế dân sinh

Xây dựng nền văn hoá, giáo dục toàn dân