LỜI NÓI ĐẦU Chủ tịch Hồ Chí Minh đi vào huyền thoại của lịch sử dân tộc và loài người một cách xứng đáng nhất, vẻ vang nhất bởi Người để lại cho nhân loại một sự nghiệp cách mạng to lớn và hơn nữa, chính Người là tấm gương sáng ngời về đạo đức và phong cách, là sự kết tinh những giá trị của thời đại và phẩm chất con người xã hội tương lai xã hội cộng sản chủ nghĩa. Bài nghiên cứu này góp phần nhỏ bé vào việc tìm hiểu về nhân cách đạo đức của Hồ Chí Minh và cũng góp thêm tiếng nói để khẳng định chân lí về một tấm gương sáng ngời về đạo đức và tác phong. Trong đề tài này có tham khảo một số tài liệu, công trình của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, do những hạn chế về kiến thức và điều kiện có hạn nên khó tránh khỏi những thiếu sót trong đề tài này. Rất mong sự đóng góp ý kiến và phê bình của thây cô để đề tài được tốt hơn. Em xin chân thành cảm ơn MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh cuộc đời, sự nghiệp, đạo đức, tác phong,… đã được tiến hành ở nước ta hơn 12 thế kỉ nay, nhưng nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh một cách toàn diện và hệ thống, chủ yếu đặt ra sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng ta(1991). Đạo đức và tác phong Hồ Chí Minh là một bộ phận quan trọng trong sự nghiệp của Người, có giá trị toàn diện sâu sắc cả về lí luận và thực tiễn, được thể hiện với một phong cách độc đáo, cô đúc, giản dị và dễ hiểu. Từ phương pháp tư duy cho đến lối sống, nếp sinh hoạt trong sáng, giản dị, thanh bạch, tiết kiệm, thiết thực của Hồ Chí Minh ta thấy, có lẽ trên thế giới này không ở đâu có được tấm gương nào sáng hơn thế. Tấm gương đạo đức, tác phong của Hồ Chí Minh một lần nữa làm sáng tỏ triết lí: Tính giản dị làm nên sự vĩ đại. Vì thế việc tổ chức nghiên cứu, học tập và làm theo tấm gương đạo đức và tác phong Hồ Chí Minh trong mọi tầng lớp nhân dân nói chung và đặc biệt với cán bộ, đảng viên, những người làm công tác lí luận nói riêng, đang là nhiệm vụ rất cần thiết và quan trọng. Kết luận Hội nghị lần thứ 12 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX ngày 30 tháng 8 năm 2005 về “Tăng cường công tác tư tưởng trong tình hình hiện nay” chỉ rõ : “Triển khai chỉ đạo điểm cuộc vận động “ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” trong cán bộ, đảng viên và nhân dân, đúc rút kinh nghiệm để Bộ Chính trị ra chỉ thị tiến hành cuộc vận động lớn trong toàn Đảng về chủ đề này ngay sau Đại hội toàn quốc lần thứ X của Đảng”. Việc nghiên cứu, vận dụng và giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh là nhiệm vụ của chúng ta. Trong điều kiện hiện nay, chúng ta phải bảo vệ và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh chống lại sự công kích của các thế lực thù địch, chống lại sự xuyên tạc của chủ nghĩa cơ hội dưới mọi hình thức. Những giá trị đạo đức và tác phong của Hồ Chí Minh là hoàn toàn đúng đắn cho mọi thời kì nhưng ngày nay các giá trị đó cần được xem xét trong quan hệ với kinh tế thị trường đa dạng và phức tạp mà nó không có lúc sinh thời Hồ Chí Minh… Tuy nhiên, chúng ta phải quán triệt quan điểm, lập trường, và phương pháp Hồ Chí Minh để giải quyết những vấn đề thực tiễn nóng hổi của cuộc sống hôm nay, và cũng chính bằng phương pháp đó, chúng ta đã góp phần nhỏ bé vào việc học tập và giương cao ngọn cờ, tư tưởng đạo đức, tác phong Hồ Chí Minh. Những lí do đó nên tôi chọn đề tài “Hồ Chí Minh Tấm gương sáng ngời về đạo đức ” để nghiên cứu làm rõ những đức tính cao đẹp về chân dung một con người vĩ đại và đặt ra vấn đề học tập, làm theo gương sáng Hồ Chí Minh.
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Chủ tịch Hồ Chí Minh đi vào huyền thoại của lịch sử dân tộc và loàingười một cách xứng đáng nhất, vẻ vang nhất bởi Người để lại cho nhân loạimột sự nghiệp cách mạng to lớn và hơn nữa, chính Người là tấm gương sángngời về đạo đức và phong cách, là sự kết tinh những giá trị của thời đại vàphẩm chất con người xã hội tương lai- xã hội cộng sản chủ nghĩa
Bài nghiên cứu này góp phần nhỏ bé vào việc tìm hiểu về nhâncách đạo đức của Hồ Chí Minh và cũng góp thêm tiếng nói để khẳng địnhchân lí về một tấm gương sáng ngời về đạo đức và tác phong Trong đề tàinày có tham khảo một số tài liệu, công trình của các nhà khoa học, nhànghiên cứu Tuy nhiên, do những hạn chế về kiến thức và điều kiện có hạnnên khó tránh khỏi những thiếu sót trong đề tài này Rất mong sự đóng góp ýkiến và phê bình của thây cô để đề tài được tốt hơn
Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 2MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh cuộc đời, sự nghiệp, đạo đức, tácphong,… đã được tiến hành ở nước ta hơn 1/2 thế kỉ nay, nhưng nghiên cứu
tư tưởng Hồ Chí Minh một cách toàn diện và hệ thống, chủ yếu đặt ra sauĐại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng ta(1991) Đạo đức và tácphong Hồ Chí Minh là một bộ phận quan trọng trong sự nghiệp của Người,
có giá trị toàn diện sâu sắc cả về lí luận và thực tiễn, được thể hiện với mộtphong cách độc đáo, cô đúc, giản dị và dễ hiểu Từ phương pháp tư duy chođến lối sống, nếp sinh hoạt trong sáng, giản dị, thanh bạch, tiết kiệm, thiếtthực của Hồ Chí Minh ta thấy, có lẽ trên thế giới này không ở đâu có đượctấm gương nào sáng hơn thế Tấm gương đạo đức, tác phong của Hồ Chí
Minh một lần nữa làm sáng tỏ triết lí: Tính giản dị làm nên sự vĩ đại Vì thế
việc tổ chức nghiên cứu, học tập và làm theo tấm gương đạo đức và tácphong Hồ Chí Minh trong mọi tầng lớp nhân dân nói chung và đặc biệt vớicán bộ, đảng viên, những người làm công tác lí luận nói riêng, đang là nhiệm
vụ rất cần thiết và quan trọng Kết luận Hội nghị lần thứ 12 Ban chấp hànhTrung ương Đảng khoá IX ngày 30 tháng 8 năm 2005 về “Tăng cường côngtác tư tưởng trong tình hình hiện nay” chỉ rõ : “Triển khai chỉ đạo điểm cuộcvận động “ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” trong cán
bộ, đảng viên và nhân dân, đúc rút kinh nghiệm để Bộ Chính trị ra chỉ thịtiến hành cuộc vận động lớn trong toàn Đảng về chủ đề này ngay sau Đại hộitoàn quốc lần thứ X của Đảng”
Việc nghiên cứu, vận dụng và giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh lànhiệm vụ của chúng ta Trong điều kiện hiện nay, chúng ta phải bảo vệ vàphát triển tư tưởng Hồ Chí Minh chống lại sự công kích của các thế lực thùđịch, chống lại sự xuyên tạc của chủ nghĩa cơ hội dưới mọi hình thức.Những giá trị đạo đức và tác phong của Hồ Chí Minh là hoàn toàn đúng đắn
Trang 3cho mọi thời kì nhưng ngày nay các giá trị đó cần được xem xét trong quan
hệ với kinh tế thị trường đa dạng và phức tạp mà nó không có lúc sinh thời
Hồ Chí Minh… Tuy nhiên, chúng ta phải quán triệt quan điểm, lập trường,
và phương pháp Hồ Chí Minh để giải quyết những vấn đề thực tiễn nóng hổicủa cuộc sống hôm nay, và cũng chính bằng phương pháp đó, chúng ta đãgóp phần nhỏ bé vào việc học tập và giương cao ngọn cờ, tư tưởng đạo đức,
tác phong Hồ Chí Minh Những lí do đó nên tôi chọn đề tài “Hồ Chí Minh
-Tấm gương sáng ngời về đạo đức ” để nghiên cứu làm rõ những đức tính
cao đẹp về chân dung một con người vĩ đại và đặt ra vấn đề học tập, làmtheo gương sáng Hồ Chí Minh
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Tên tuổi của Hồ Chí Minh cũng là tầm vóc trí tuệ và tài năng, tư tưởng
và đạo đức, phong cách và nếp sống, đức khiêm tốn và lòng yêu thươngnhân loại mênh mông của Người đã được rất nhiều học giả, các nhà khoahọc trong và ngoài nước tìm hiểu, nghiên cứu một cách có hệ thống và sâusắc
Trong thời gian gần đây có nhiều tác phẩm nghiên cứu về tư tưởng HồChí Minh ở tầm học thuyết khá toàn diện nhằm làm rõ những luận điểmxứng đáng với vị trí là nền tảng tư tưởng của Đảng ta và cách mạng ViệtNam Tuy nhiên, Hồ Chí Minh là một cuộc đời oanh liệt đầy gian khổ hisinh, vô cùng cao thượng và phong phú nên những bài viết, bài nghiên cứucòn ở mức nhất định, chủ yếu về những tư tưởng của Người Cũng có mộtvài công trình đánh giá về tấm gương đạo đức cách mạng vô song và tácphong đẹp đẽ của Người như: Tác phẩm “Phương pháp và phong cách HồChí Minh” của GS Đặng Xuân Kỳ (chủ biên) xuất bản năm 2004; tác phẩm
“Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức” của PGS.TS Đinh Xuân Dũng (chủbiên) xuất bản năm 2006, và rất nhiều các bài viết khác trên các tạp chív.v Hầu hết các công trình đó đều nghiên cứu sâu về tư tưởng đạo đức củaNgười, phân tích mang tầm lý luận một cách tổng quát, toàn diện chứ chưa
Trang 4đánh giá, nghiên cứu một cách cụ thể về sự hình thành và phát triển nhâncách, gương sáng về đạo đức và tác phong của Hồ Chí Minh Do đó, đề tài
“Hồ Chí Minh - Tấm gương sáng ngời về đạo đức ” góp phần nhỏ bé vào
công tác nghiên cứu những chặng đường lịch sử bộc lộ những phẩm chất tốtđẹp về một con người vĩ đại – Bác Hồ kính yêu của chúng ta!
Trang 5NỘI DUNG
Chương I Khái niệm và vai trò của đạo đức, tác phong Hồ Chí Minh
1.1 Khái niệm về đạo đức
Đạo đức là từ rất quen thuộc, nó được nhắc đi nhắc lại nhiều lần quangôn ngữ giao tiếp, qua ngôn ngữ văn bản đạo đức là một chuẩn mực xãhội, nó tồn tại ở mọi xã hội, mọi chế độ
Đạo đức thuộc lĩnh vực đời sống tinh thần Vì đây là một bộ phậncủa thượng tầng kiến trúc xã hội, có cơ sở từ tồn tại xã hội, mặt khác xét vềnhững tiêu chuẩn giá trị thì những giá trị đạo đức lại nằm trong hình thái ýthức Ví dụ: Lẽ sống, hạnh phúc, nghĩa vụ và lương tâm con người sau đómới được bằng những hành vi Hành vi đạo đức và quan hệ đạo đức chỉ nảysinh một khi chủ thể đạo đức ý thức được điều đó, xây dựng cho mình cóđược lí chí và sau đó tự nguyện, tự giác hành động Qua phân tích này có thểđưa ra một định nghĩa khái quát về đạo đức như sau: Đạo đức là một hìnhthái ý thức xã hội đặc biệt bao gồm một hệ thống những quan điểm, quanniệm, những quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực xã hội Nó ra đời, tồn tại vàbiến đổi từ nhu cầu xã hội nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi tựgiác của mình, điều chỉnh cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con người
và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữa con người với con người,giữa cá nhân và xã hội
1.2 Khái niệm đạo đức cách mạng
Trong thời đại ngày nay, Hồ Chí Minh là anh hùng giải phóng dân tộc,
là nhà văn hoá kiệt xuất, là tấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng Từlối sống nếp sinh hoạt hàng ngày cho đến quá trình hoạt động của Người đềuthể hiện đạo đức cao quý, đẹp đẽ và văn hoá
Trang 6Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là đạo đức hướng tới mục tiêu
lí tưởng của chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản; hết lòng hết sức phục vụnhân dân, là tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, dân tộc, cách mạng và vớiĐảng ta để không ngừng tranh đấu cho lợi ích và hạnh phúc của nhân dân
Hồ Chí Minh xem xét đạo đức cách mạng trên nền tảng của đạo đức truyềnthống và soi sáng nó bởi các giá trị và chuẩn mực đạo đức hiện đại của giaicấp vô sản Đây chính là quan hệ đạo đức cũ và đạo đức mới Đạo đức cũchính là di sản đạo đức cổ truyền mà cha ông bao đời để lại cho hậu thế vàtrở thành truyền thống, tập quán đạo đức dân tộc Còn đạo đức mới, đó chính
là đạo đức cách mạng với một hệ thống giá trị tích cực: Chính, Chí công vô tư, đặt lợi ích của dân tộc, giai cấp lên trên hết và quyếttâm phấn đấu suốt đời cho cách mạng Đạo đức mới phải nhằm mục tiêu làphục vụ nhân dân, phục vụ sự nghiệp cải tạo và xây dựng một xã hội mới -
Cần-Kiệm-Liêm-xã hội Cần-Kiệm-Liêm-xã hội chủ nghĩa
Hồ Chí Minh là một trong những nhà tư tưởng, những lãnh tụ cáchmạng đã bàn nhiều nhất tới vấn đề đạo đức Người vừa là một nhà đạo đứchọc lớn, lại vừa là tấm gương đạo đức trong sáng nhất, tiêu biểu nhất đãđược thế giới thừa nhận
Vì vậy, tìm hiểu tư tưởng đạo đức, tác phong Hồ Chí Minh không phảichỉ thông qua những tác phẩm của Người về đạo đức, mà quan trọng hơnphải thông qua chính hành vi được thể hiện trong toàn bộ hoạt động thựctiễn của Người, thông qua những mẫu mực đạo đức trong sáng mà Người đểlại cho Đảng, dân tộc ta và toàn nhân loại Người không bao giờ nghĩ rằngchỉ cần mọi người tu thân tích đức là đất nước độc lập, dân tộc sẽ tự do hạnhphúc Phải bằng cuộc đấu tranh kiên cường bất khuất của giai cấp côngnhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộngsản Việt Nam, mới đi tới mục tiêu đó Đạo đức là vũ khí sắc bén phục vụcho cuộc đấu tranh đó Đạo đức là gốc, là nguồn, là nền tảng, bởi vì làm
Trang 7cách mạng thì trước hết con người phải có cái tâm trong sáng, cái đức caođẹp đối với giai cấp công nhân, nhân dân lao động, với cả dân tộc mình Cáitâm, cái đức và phong cách ấy lại phải thể hiện trong các mối quan hệ xã hộihàng ngày với dân, với nước, với đồng chí, đồng nghiệp, với mọi ngườichung quanh mình Phải có tâm, có đức thì mới giữ vững được chủ nghĩaMác - Lênin vào cuộc sống Hồ Chí Minh tiếp thu đạo đức từ nhiều yếu tốtrong đó quan trọng nhất là Lênin Hồ Chí Minh cho rằng chính Lênin đãđào tạo ra các thế hệ cách mạng trên thế giới không chỉ bằng tư tưởng chínhtrị thiên tài mà còn bằng cả tấm gương đạo đức cao cả và phong cách làmviệc tuyệt vời.
Ở Việt Nam, bất kì người dân nào cũng có thể tìm thấy những đạo đức
mà Hồ Chí Minh đặt ra rất gần gũi với mình, những phẩm chất mìnhcần tudưỡng, những định hướng để vươn tới cái chân, cái thiện, cái mĩ của cuộcsống con người Đó là những vấn đề đạo đức Người rút ra từ chính cuộc đờithực của bản thân, từ khi lớn lên chứng kiến cảnh nước mất nhà tan, baonăm bôn ba ở nước ngoài để tìm đường cứu nước và trở về lãnh đạo cáchmạng Việt Nam thành công Người đã để lại một sự nghiệp cách mạng lớnlao, mà hơn thế, Người là tấm gương sáng ngời về đạo đức và tác phong,người anh hùng dân tộc vĩ đại và chính Người đã làm rạng rỡ dân tộc vànhân dân Việt Nam
Chính vì vậy, việc nghiên cứu đạo đức và tác phong Hồ Chí Minhkhông chỉ một lần nữa tôn vinh một lãnh tụ vĩ đại, mà điều quan trọng hơn làminh chứng những đức tính cao đẹp của Hồ Chí Minh đã để lại cho toànĐảng, toàn quân ta noi theo Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường hiện nay,tấm gương của Người có ý nghĩa to lớn và cấp bách đối với cán bộ, đảngviên Điều đó, càng quan trọng hơn đối với thế hệ trẻ hôm nay và mai sau,bởi muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội phải có những con ngườitin theo và học tập phẩm chất đạo đức, tác phong của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Trang 8Chương II Tấm gương sáng ngời về đạo đức của trong suốt cuộc đời của Hồ Chí Minh
Đạo đức Hồ Chí Minh là đỉnh cao và rực rỡ nhất của văn hoá ViệtNam, biểu tượng của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, có quá trìnhhình thành và phát triển gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp cách mạng sôi nổihào hùng của Chủ tịch Hồ Chí Minh Người không chỉ để lại cho dân tộc tamột sự nghiệp cách mạng vẻ vang chưa từng có trong lịch sử, mà qua “cuộcđời oanh liệt, đầy gian khổ hy sinh, vô cùng cao thượng và phong phú, vôcùng trong sáng và đẹp đẽ” của mình, Người còn để lại cho toàn Đảng toàndân ta một di sản cao quý, đó là tấm gương sáng ngời về đạo đức của ngườicách mạng, tượng trưng cho những gì cao đẹp nhất trong tâm hồn, ý chí,nhân cách của dân tộc và của loài người Người nói: “Đảng ta là đạo đức, làvăn minh” và chính Người là đỉnh cao, là tượng trưng của đạo đức và vănminh đó
Tấm gương đạo đức của Hồ Chí Minh là một tấm gương của một vĩnhân – một vị lãnh tụ cách mạng vĩ đại, một người cộng sản vĩ đại, nhưng đóđồng thời cũng là tấm gương đạo đức của một người bình thường, ai cũng cóthể học theo để làm một người cách mạng, một công dân tốt hơn
Nổi bật lên trong tấm gương cao đẹp của Người là những phẩm chấtcủa một nhà lãnh tụ kiểu mới của nhân dân: có lý tưởng mãnh liệt, ý chí kiêncường, có trí tuệ và tầm nhìn chiến lược, có khả năng hấp dẫn và thuyết phụcđối với quần chúng, hết lòng thương yêu quý trọng nhân dân, trọng dụngnhân tài, đời riêng trong sáng, nếp sống giản dị và đức khiêm tốn phithường
2.1 Là người có lý tưởng mãnh liệt, ý chí kiên cường
Vấn đề số một trong đạo đức vĩ nhân - cũng như của một người bìnhthường - là vấn đề lý tưởng, vấn đề lẽ sống: Sống cho ai? Sống vì cái gì?
“Không có gì quý hơn độc lập tự do”, đó là lý tưởng, là lẽ sống mà cũng làhọc thuyết chính trị – đạo đức của Hồ Chí Minh, của dân tộc Việt Nam
Trang 9Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lên khi nước đã mất, các phongtrào cứu nước như: Phong trào Cần Vương(1885-1895) mà tiêu biểu là cuộckhởi nghĩa Hương Khê do cụ Phan Đình Phùng lãnh đạo; phong trào ĐôngDu(1905-1909) do cụ Phan Bội Châu; phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục do
cụ Lương Văn Can lãnh đạo; cuộc khởi nghĩa Yên Thế(1884-1913) do cụHoàng Hoa Thám lãnh đạo; cuộc vận động cải cách của cụ Phan Chu Trinh
và phong trào chống thuế của nông dân Trung Kì, các phong trào này lầnlượt thất bại nhưng đã có ảnh hưởng sâu sắc đến Người Người quyết chí ra
đi tìm đường cứu nước, vượt qua muôn trùng khó khăn thử thách, hiến dângtoàn bộ cuộc đời mình cho dân tộc và cách mạng Đến năm 1969, trước lúc
ra đi, Người còn luyến tiếc: “là tiếc rằng không được phục vụ lâu hơn nữa,nhiều hơn nữa”
Chính ham muốn mãnh liệt ấy đã tạo cho Người một ý chí và nghị lựcphi thường để tận tuỵ quên mình, để “giàu sang không thể quyến rũ, nghèokhó không thể chuyển lay, uy vũ không thể khuất phục” Đó là những phẩmchất đạo đức không thể thiếu ở người cách mạng, nhất là người cộng sản,những con người “ quang minh chính đại” mà dưới thời phong kiến đó là khíphách của các bậc trượng phu Người nói về cụ Huỳnh Thúc Kháng: “… làngười giàu sang không làm xiêu lòng, nghèo khổ không làm nản chí, uy vũkhông làm sờn gan” Đó là một trong những tấm gương mà Hồ Chí Minhđưa ra để cán bộ, đảng viên noi theo
Đời hoạt động cách mạng của người là cả một ý chí kiên cường, bấtkhuất, chiến đấu không mệt mỏi để chiến thắng tất cả Những dấu mốc tiểu
sử có thể thấy như:
+ Năm 1911, khi ấy mới hơn 20 tuổi mà Người quyết tâm ra đi tìmđường cứu nước với hai bàn tay trắng, Người làm thuê đủ moi việc và sốngmột cách tằn tiện để nuôi ý chí cao cả Năm 1912, sau khi đi tới nhiều nước
ở châu Phi, Người đến Mĩ; mùa hè năm 1913, Hồ Chí Minh từ Mĩ sang Anh,rồi từ Anh trở về Pháp sống ở Pari năm 1917 và Người hoạt động ở Pháp,
Trang 10trở thành người sáng lập Đảng Cộng sản Pháp Năm 1923 Người sang Liên
xô hoạt động; năm 1924, Người đến Quảng Châu(Trung Quốc) và truyền báchủ nghĩa Mác-Lênin, xúc tiến việc chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản ViệtNam
+ Tháng 6 năm 1931, Người bị đế quốc Anh bắt giam tại Hồng Kôngđến năm 1933 mới ra khỏi nhà lao Bị nhốt trong xà lim riêng rất cực khổnhưng Người không lo lắng cho số phận của mình, ngày đêm Người lo lắngcho phong trào cách mạng trong nước
+ Năm 1942, lấy tên là Hồ Chí Minh, Người sang Trung Quốc để liênlạc với các lực lượng cách mạng của người cách mạng Việt Nam ở đó thì bịchính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam hơn một năm Bị giải tới giải luikhắp mười ba huyện và khoảng ba mươi nhà lao tỉnh Quảng Tây, Người đãsống ngững ngày cực khổ, chịu đói chịu khát, áo quần không được thay,răng rụng, tóc bạc thêm, thân hình tiều tuỵ ,… Trong hoàn cảnh đó Người đãviết tập thơ “Nhật kí trong tù” bằng chữ Hán (gồm 133 bài), kèm theo bốncâu thơ:
“ Thân thể ở trong lao Tinh thần ở ngoài lao, Muốn nên sự nghiệp lớn, Tinh thần càng phải cao”(1).Với tinh thần sắt thép, không chịu khuất phục, không chịu thoảhiệp với kẻ thù, với ý chí cách mạng tiến công, tập thơ “đã thể hiện phần nàotinh thần, phẩm chất và đạo đức” của Người, một người yêu nước vĩ đại, mộtngười cộng sản vĩ đại Đúng như Báo ấn Độ “Quốc gia” đã viết “ Đằng saucái cốt cách dịu
(1) Hồ Chí Minh: Nhật kí trong tù và những bài thơ khác, Nxb Đồng nai, 1996, tr 17.
dàng của cụ Hồ là ý chí sắt thép Dưới cái bề ngoài giản dị là một tinhthần quật khởi anh hùng không có gì uy hiếp nổi”(1)
Trang 11+ Sáng ngày 30/05/1946, đồng bào Thủ đô tiễn đưa Người sang Pháp,Người nói một cách thống thiết: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích, là phấnđấu cho quyền lợi Tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân Những khi tôi phải
ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo - là vìmục đích đó…Bất kì bao giờ, bất kì ở đâu, tôi cũng chỉ theo đuổi một mụcđích là làm cho ích quốc lợi dân Vậy nên lần này, tôi xin hứa với đồng bàorằng: Tôi cùng anh em đại biểu sẽ cố gắng làm cho khỏi phụ lòng tin cậy củaquốc dân”2)
+ Ngày 23/10/1946, Người tuyên bố về cuộc thăm chính thức nướcPháp rằng: “Một ngày mà Tổ quốc chưa thống nhất, đồng bào còn chịu khổ,
là một ngày tôi ăn không ngon ngủ không yên Tôi trân trọng hứa với đồngbào rằng Với quyết tâm của đồng bào, với quyết tâm của toàn thể nhân dân,Nam Bộ nhất định trở lại cùng thân ái chung trong lòng Tổ quốc”(3)
+ Chiều ngày 19/12/1946, Người ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến:
“Chúng ta phải đứng lên! Giờ cứu nước đã đến Ta phải hi sinh đến giọtmáu cuối cùng để giữ gìn đất nước Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng vớimột lòng kiên quyết hi sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!” Trong thờigian ngắn ngủi, nước Cộng hoà non trẻ của chúng ta đơn độc giữa vòng vâycủa kẻ thù – hết quân Tưởng đến quân Pháp và bọn phản động tay sai – mỗingày, mỗi giờ phải đối phó với biết bao nguy cơ và thách thức có quan hệđến sự tồn vong của dân tộc Giữa dòng thác của lịch sử, Chủ tịch Hồ ChíMinh vẫn luôn luôn ung dung, sáng suốt, chèo lái con thuyền cách mạngViệt Nam bình tĩnh vượt qua bao ghềnh thác hiểm nguy, vững vàng tiếnbước Những đối sách linh hoạt, những chủ trương, biện pháp, sáng tạo củaNgười trong đối phó với kẻ thù, xây dựng chế độ mới và chuẩn bị cho cuộckháng chiến biết là không tránh khỏi, đã thể hiện bản lĩnh, trí tuệ thiên tàicủa lãnh tụ, mãi mãi là những bài học vô giá đối với chúng ta ngày nay
2.2 Hình ảnh cao đẹp về sự gắn bó giữa lãnh tụ với quần chúng
(3 Hồ Chí Minh: To n t àn t ập, Nxb CTQG, H, 1995, t 4, tr 419.
Trang 12Hồ Chí Minh đã toát lên tấm lòng yêu thương con người, thương yêunhân dân hết sức bao la, sâu sắc Người đã từng khái quát về triết lí cuộcsống: “Nghĩ cho cùng, mọi vấn đề… là vấn đề ở đời và làm người Vấn đề ởđời và làm người là phải thương nước, thương dân, thương nhân loại đaukhổ bị áp bức”(4) Trong cuộc đời, Người đã từng trải qua và chúng kiến biếtbao cảnh đau thương ngang trái, bất công,…
Đó cũng là nỗi đau của Người khi phải bế em đi xin sữa, mẹ chết khôngđược khóc, bố bị oan khuất và bị đẩy đi xa Đó là cảnh nghèo đói của dânquê Nghệ-Tĩnh, cảnh khổ sở của những dân phu làm đường Cửa Rào, TrấnMinh, đó là cảnh phu xe gầy ốm, những người bán rong lam lũ bên cạnhcảnh sống phè phỡn, xa hoa của bọn thống trị, thực dân và vua quan cai trị ởkinh thành Huế, cảnh đấu tranh và bị đàn áp của nông dân trốn thuế màNgười trực tiếp chứng kiến và giúp đỡ … Rồi đến các cảnh dân ở các thuộcđịa khác bị đàn áp tàn bạo Hình ảnh người dân da đen ở ĐaKa bị đẩy xuốngbiển chết trong gió to sóng lớn, những phụ nữ bị hãm hiếp, trẻ em bị phơiđói ở Đahômay,v.v được Người phản ánh trong tác phẩm “Bản án chế độthực dân Pháp”(1925)
Lời ra mắt của báo “Người cùng khổ”(Le paria) năm 1921 do Ngườisáng lập đã xác định rõ mục đích đấu tranh của “Hội liên hiệp các thuộc địa”
là “đi từ giải phóng những người nô lệ mất nước, những người lao động
cùng khổ đi đến giải phóng con người”.
Năm1946, những khi chuẩn bị cho cuộc kháng chiến, Người không lo thiếu
vũ khí, không lo dân ta thiếu tinh thần yêu nước mà chỉ sợ chiến sĩ đói, rét
mà phải đánh giặc Và mùa đông năm ấy, năm mươi sáu tuổi, với chiếc gậytrúc và đôi dép cao su, Người cùng chiến sĩ lên đường chiến đấu
Trong những ngày sống ở Việt Bắc, mỗi lần Người đi công tác, có haicùng đi Vì sợ Người mệt, nên hai đồng chí định mang hộ ba lô cho Người,nhưng Người nói: Đi đường rừng, leo núi ai mà chẳng mệt, tập trung đồ đạc
àn t ước v pháp lu àn t ật Việt Nam, Nxb Pháp lý, H, 1990, tr 174.
Trang 13cho một người mang đi thì người đó càng chóng mệt Cứ phân ra mỗi ngườimang một ít Khi mọi thứ đã được phân ra cho vào 3 chiếc ba lô rồi, Ngườihỏi thêm: Các chú đã chia đều rồi chứ? Hai đồng chí trả lời: Thưa Bác, rồi ạ!Rồi ba người lên đường, qua một chặng, mọi người dừng chân, Người đếnchỗ đồng chí bên cạnh, xách chiếc ba lô lên và nói: Tại sao ba lô của chúnặng mà Bác lại nhẹ? Sau đó Người mở cả 3 ba lô ra xem thì thấy ba lô củaNgười nhẹ nhất, chỉ có chăn, màn Người đã bày tỏ: Chỉ có lao động thật sựmới đem lại hạnh phúc cho con người Và thế là hai đồng chí kia lại phải sanđều các thứ vào 3 chiếc ba lô.(Trần Thị Lợi – Sưu tầm) Đây là một trongnhiều câu chuyện cảm động về cuộc sống đời thường của Người, rất đề cao
sự gắn bó và bình đẳng giữa con người với nhau trong mọi lĩnh vực
Người khẳng định: “Lòng thương yêu của tôi đối với nhân dân và nhânloại là không bao giờ thay đổi” Tình cảm đó thể hiện sâu sắc và phong phútrong suốt cuộc đời Hồ Chí Minh Trước lúc vĩnh biệt đi xa, trong “Di chúc”,Người viết: “Đầu tiên là vấn đề con người” và “cuối cùng, tôi để lại muônvàn tình thương yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, các cháuthiếu niên và nhi đồng Tôi cũng gửi lời chào thân ái tới các đồng chí, cácbầu bạn và các cháu thanh niên, nhi đồng quốc tế”
Người luôn luôn tin tưởng vào sức mạnh vô địch của nhân dân, giáodục cán bộ phải nêu cao tinh thần phục vụ, tinh thần trách nhiệm trước nhândân, phải chăm lo đến đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, bởi “nếunước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do thì độc lập cũng chẳng
có nghĩa lí gì”(1)
Năm 1954, mặc dù mới về Hà Nội, bận rộn nhiều công việc đối nội, đốingoại, Hồ Chủ tịch vẫn dành thời giờ để tiếp đón và đi thăm hỏi các tầng lớpnhân dân, các đơn vị bộ đội, nhà máy, trường học, bệnh viện, thăm hỏi vàđộng viên cán bộ và đồng bào miền Nam vừa tập kết ra Bắc…
(1) Hồ Chí Minh: To n t àn t ập, Nxb CTQG, H, 1995, t 4, tr 56.