Tồn tại xã hội là đời sống vật chất cùng toàn bộ những điều kiện sinh hoạt vật chất, quan hệ vật chất của xã hội. Những yếu tố cơ bản của đời sống vật chất và đk sinh hoạt vật chất bao gồm: phương thức sx vật chất,điều kiện tự nhiên, hoàn cảnh địa lý, dân số và mật độ dân số. Trong đó, phương thức sx vật chất là yếu tố cơ bản nhất. Trong các qh vật chất của xã hội thì quan hệ giữa người với tự nhiên và quan hệ vật chất giữa ngườivới nhau là cơ bản. Ngoài những yếu tố cơ bản trên, những yếu tố khác như quan hệ quốc tế, quan hệ giai cấp,qh dân tộc, qh gia đình, …cũng đóng vai trò quan trọng trong tồn tại XH.
Trang 1Câu 3: Tính độc lập tương đối của ý thức XH
Tồn tại xã hội là đời sống vật chất cùng toàn bộ những điều kiện sinh hoạt vật chất, quan hệ vật chất của xã hội Những yếu tố cơ bản của đời sống vật chất và đk sinh hoạt vật chất bao gồm: phương thức sx vật chất,điều kiện tự nhiên, hoàn cảnh địa
lý, dân số và mật độ dân số Trong đó, phương thức sx vật chất là yếu tố cơ bản nhất Trong các qh vật chất của xã hội thì quan hệ giữa người với tự nhiên và quan
hệ vật chất giữa ngườivới nhau là cơ bản Ngoài những yếu tố cơ bản trên, những yếu tố khác như quan hệ quốc tế, quan hệ giai cấp,qh dân tộc, qh gia đình, …cũng đóng vai trò quan trọng trong tồn tại XH
Ý thức xã hội: là mặt tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm toàn bộ những quan điểm, tư tưởng cùng những tình cảm, tâm trạng …của những cộng đồng xã hội nảy sinh từ tồn tại xã hội của họ và phản ánh tồn tại xã hội đó trong những giai đoạn lịch sữ cụ thể nhất định
Tính độc lập tương đối của ý thức xh:
Theo TH Mác – Lênin, ý thức xh là sự phản ánh tồn tại xh, do tồn tại xh quyết định Tuy nhiên, ý thức xh không phụ thuộc vào tồn tại xh một cách thụ động, mà thông qua hđ thực tiễn của con người, ý thức xh cóthể tác động trở lại tồn tại xh Hơn nữa, trong quá trình p/triển của mình, mặc dù chịu sự quy định của các quy luật của tồn tại xh, nhưng ý xh có những quy luật riêng của mình Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội còn thể hiện ở chức năng đặc thù của ý thức xh như 1 nhân tố sáng tạo tích cực của con người ra đời sống xã hội của chính mình Như vậy, TH Mác Lênin thừa nhận tính độc lập tương đối của ý thức xh trong mqh với tồn tại xh
Tính độc lập tương đối của ý thức xh biểu hiện ở những điểm sau:
1 Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn so với tồn tại xh: ý thức xh là cái phản ánh của tồn tại xh, còn tồn tại xh là cái được phản ánh bởi ý thức xh Do vậy, ý thức xh với
tư cách là cái phản ánh bao giờ cũng biến đổi chậm hơn so với tồn tại xh – cái được phản ánh Điều này thể hiện rất rõ khi ý thức xh không phản ánh kịp sự
biến đổi, phát triển của tồn tại xh Ví dụ: tư tưởng trọng nam khi nữ, yêu thích sinh con trai trong thời đại ngày nay vẫn còn trong tư tưởng của thiếu số gia đình Tính gia trưởng, độc tài Hay thói mê tín dị đoan
Sự lạc hậu của ý thức xh so với tồn tại xã hội có nhiều nguyên nhân khác nhau: + do sức ỳ của tâm lý xh, nhất là thói quen, phong tục, tập quán, truyền thống: khi tâm lý xh trở thành thói quen, tập quán, thì nó bám rễ tương đối bền vững ở mỗi người, mỗi nhóm cộng đồng, tầng lớp, xh
+ trong ý thức xã hội có những yếu tố bảo thủ, chẳng hạn như ý thức tôn giáo phản ánh không đúng và không kịp sự vận động, biến đổi của xh
Trang 2+ trong xh có giai cấp, ý thức xh luôn gắn với lợi ích của những nhóm xh, tập đoàn
xh, giai cấp xh khácnhau Vì vậy, những quan điểm, tư tưởng, tâm lý cũ thường dc các lực lượng xh, các nhóm xh, g/c xh bảo thủ,phản tiến bộ, lưu giữ và truyền bá nhằm chống lại những lực lượng xh tiến bộ.Chính vì vậy, những tư tưởng, quan điểm, tâm lý cũ không tự động mất đi khi tồn tại xh cũ mà trên đóchúng nảy sinh, tồn tại, phản ánh mất đi mà phải thông qua cuộc dấu tranh cải tạo, triệt để toàn bộ
xh cũ, tồn tạixh cũ và xây dựng xh mới , tồn tại xh mới của các lực lượng xh tiến bộ
2 Ý thức xã hội có thể “ vượt trước” tồn tại xã hội.ý thức xã hội nếu phản ánh đúng quy luật vận độngcủa tồn tại xh thì nó có thể phản ánh vượt trước tồn tại xh
TH Mác Lênin chỉ rõ, trong những đk, hoàn cảnh nhất định, ý thức của con người nếu phản ánh đúngquy luật vận động, phát triển của tồn tại xh, thì nó có thể chỉ ra những khuynh hướng vận động, phát triển củatồn tại xh, thì nó có thể chỉ ra khuynh hướng vận động, phát triển của tồn tại xh, trên cơ sở đó có thể dự báo
tương lai, góp phần chỉ đạo tổ chức thực tiễn đat hiệu quả cao nhất
Ví dụ: với chủ trương của Đảng và nhà nước: kêu gọi mọi người giữ ý thức bảo vệ môi trường, nghiêmcấm chặt cây rừng, rác thải bừa bãi, bảo tồn động vật quý hiếm nhằm tránh thiên tai, lũ lụt, bảo vệ nguồnnước, bảo vệ các loài động vật quý hiếm tránh nguy cơ tuyệt chủng
Sự phản ánh của ý thức xh đối với tồn tại xh dc coi là sáng tạo khi nó phản ánh đúng được những mốiliên hệ bản chất, tất nhiên, mang tính quy luật của tồn tại xh Khi ấy, sự phản ánh vượt trước của ý thức xh đốivới tồn tại xh sẽ có cơ sở Ngược lại, nếu ý thức xh phản ánh kg đúng quy luật khách quan của sự vận động,
phát triển của tồn tại xh, hơn nữa, nó lại bị chi phối bởi mong muốn chủ quan, duy
ý chí thì khi ấy sự phản ánhvượt trước của ý thức xh sẽ là sự vượt trước không có
cơ sở, dễ rơi vào vượt trước ảo tưởng
3 ý thức xh có tính kế thừa trong sự phát triển của mình Có ý nghĩa to lớn đối với việc xây dựng vănhóa tinh thần xhcn của nước ta hiện nay Trong quá trình xây dựng VH tinh thần XHCN của xh ta hiện nay,chúng ta phải biết kế thừa có chọn lọc tất cả những tinh hoa VH của nhân loại, trước hết phải biết phát huynhững giá trị tinh thần truyền thông vh cao đẹp của dân tộc
Trong quá trình tiếp thu, kế thừa những di sản vh tinh thần của nhân loại phải trên qua điểm lịch sử cụthể, quan điểm lợi ích Đồng thời chúng ta phải có thái độ đúng với qk, tránh phủ định sách trơn cũng như tránhbê nguyên xi những yếu tố tinh thần của các thời đại trước Đối với việc tiếp thu VH của nhân loại, Đảng ta đề
ra nhiệm vụ “ tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để VH thực sự là nền tảng tinh thần của xh”
Ví dụ: sự lựa chon trang phục sao cho phù hợp từng nơi, từng vùng, từng thời điểm
sẽ làm cho conngười trở nên sang trọng và đẹp đẽ trong mắt mọi người
Trang 34 Sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội trong sự phát triền của chúng: Các hình thái ýthức xh tác động lẫn nhau, sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các hình thái ý thức xh vừa là sự biểu hiện của tínhtương đối của ý thức xh vừa là quy luật phát triển của ý thức xh Mỗi hình thái ý thức xh phản ánh tồn tại xh
theo những phương thức riêng của mình Chính sự phản ánh theo những cách thức riêng của mỗi hình thái ýthức xh làm cho sự phản ánh của ý thức xh nói chung đa dạng, phong phú Nhưng cũng chính điều đó làm chomỗi hình thái ý thức xh có đời sống riêng và quy luật riêng của mình Điều này cũng làm cho các hình thái ýthức
xh không thể thay thế lẫn nhau, nhung lại cần đến nhau, bổ sung cho nhau, ảnh hưởng lẫn nhau, tác động ,thâm nhập lẫn nhau và cùng nhau tác động đến tồn tại
xh
Ví dụ: triết học ảnh hưởng tới hệ tư tưởng, pháp quyền, đạo đức, nghệ thuật về mặt thế giới quan;
khoa học ảnh hưởng tới triết học, ý thức chính trị, pháp quyền,
5 sự tác động trở lại của ý thức xh đối với tồn tại xh
+ Tác động tích cực: Nếu ý thức xh phản ánh đúng quy luật vận động, phát triển của tồn tại xh thì thôngqua hđ thực tiễn của con người nó có thể tác động tích cực tới tồn tại xh: Biểu hiện là thúc đẩy phương thức sxphát triển; góp phần cải biến đk
tự nhiên, hoàn cảnh địa lý theo hướng có lợi cho con người và sx vật chất; điều chỉnh dân số và mật độ dân cư phù hộp với đk kinh tế địa lý, trên sơ sở đó thúc đẩy xh phát triển theo hươngtiến bộ
+ Tác động tiêu cực: Nếu ý thức xh lạc hậu, phản ánh kg đúng quy luật vận động, phát triển của tồn tạixh; hoặc ý thức xh phản tiến bộ, nhất lá ý thức chính trị; hoặc là ý thức xh phản ánh vượt trước tồn tại xh nhưngvượt trước ảo tưởng, duy ý chí thì sẽ tác động tiêu cực tới tồn tại xh Biểu biện là: cản trở tồn tại
xh phát triển;cản trở sx vật chất phát triển; hủy hoại môi trường sống tự nhiên; làm mất cân bằng về dân số và mật độ dân cư, Như vậy là kìm hãm sự phát triển của
xh theo hướng tiến bộ
Nhận thức sâu sắc tác động to lớn của ý thức xh đối với tồn tại xh trong công cuộc đổi mới hiện nay, tạiđại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI , Đảng CSVN
đã đề ra nhiệm vụ: “ Xây dựng nền văn hóa Việt nam tiêntiến, đậm dà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân
văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho vh gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xh, trở thành nền tảng tinhthần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển”
Ý nghĩa:
Một là: ý thức xh mới không hình thành 1 cách tự phát mà hình thành 1 cách tự giác, lâu dài, dưới sựlãnh đạo của Đảng CS với sự tham gia tích cực của quảng đại quần chúng nhân dân
Trang 4Hai là: ý thức xh mới là kết quả của sự kế thừa tồn bộ những tinh hoa trong lịch
sử tư tưởng dân tộc vànhân loại, đồng thời đấu tranh khơng khoan nhượng với những ý thức lạc hậu, phản tiến bộ
Ba là: Hình thành ý thức xh mới phải gắn liền với phát triển kinh tế, củng cố quan
hệ sx XHCN , pháthuy quyền làm chủ của nhân dân lao động
Liên hệ:
Quan niệm duy vật lịch sử về ý thức xh chỉ rõ rằng: muốn hình thành dc ý thức xh mới, về lâu dài, cơbản phải hình thành được tồn tại XHCN Muốn vậy, phải phát triển theo định hướng XHCN, phải khơng ngừng
cũng cố qh sx XHCN Hiện nay nước ta đang phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, mở cửa, giao lưu,hội nhập kinh tế quốc tế chúng ta càng cần phải chú ý giữ vững định hướng XHCN của sự phát triển kinh tế.Bởi lẽ, ktế thị trường khơng chỉ cĩ tác động tích cực mà cịn là mơi trường thuận lợi cho những hiện tượng tiêucực về tinh thần, tư tưởng, đạo đức nảy sinh Cùng với ptriển ktế thị trường định hướng xhcn, chúng ta phảiphát huy dc quyền làm chủ của nhdân lao động, lơi cuốn dc quần chúng nhdân tham gia cải tạo những tư tưởng
lạc hậu, đấu tranh cĩ hiệu quả với những tư tưởng sai trái, phản tiến bộ; tự giác hình thành trong bản thân ý thứcxh mới Cĩ phát huy dc quyền làm chủ của nhân dân lao động thì mới thu hút dc đơng đảo họ tham gia quản lý,
xây dựng, ptriển ktế - xh, vh, giáo dục, khoa học Đây là đk cơ bản, quan trọng cho việc hình thành và phát triển ý thức xã hội mới
Câu 4: QLGT trong nền SXHH:
Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất và trao đổi hàng hoá Quy luật giá trị yêu cầu: sản xuất và trao đổi hàng hoá phải dựa trên cơ sở giá trị của nó, tức là dựa trên hao phí lao động xã hội cần thiết Do đĩ ở đâu cĩ sản xuất và trao đổi hàng hĩa thì ở đĩ cĩ sự tồn tại và phát huy tác dụng của QLGT
VD: Trước đây ở nước ta thời kỳ bao cấp ko cĩ qlgt vì ko cĩ sx tập trung,ko thơng qua trao đổi mua bán, cịn hiện nay trong nền kinh tế thị trường thì QLGT phát huy vai trị của nĩ vì cĩ trao đổi,sx hh
Nội dung của quy luật giá trị:
Theo QLGT SX& trao đổi hh phải dựa trên cơ sở hao phí lđ XH cần thiết:
- Trong sản xuất QLGT buộc người sx phải làm sao cho mức hao phí lđ cá biệt của
mình phù hợp với mức phí lao động xã hội cần thiết cĩ như vậy họ mới tồn tại được:
Trang 5+ Giá trị của hàng hĩa phụ thuộc vào hao phí lao động xã hội cần thiết, nên để bù đắp được chi phí sản xuất và cĩ lãi, người sản xuất phải điều chỉnh sao cho hao phí lao động cá biệt của mình phù hợp với mức chi phí mà xã hội chấp nhận được VD: Sản xuất 01 cái cái bĩng đèn trong 01 giờ là 30.000đ/, trong khi đĩ giá trên thị trường là 35.000đ
- Trong trao đổi ( hay lưu thơng), QLGT yêu cầu phải thực hiện theo nguyên tắc
ngang giá tức giá cả bằng giá trị
Hai hh được trao đổi với nhau khi cùng kết tinh trong một lượng lao động như nhau, hoặc trao đổi, mua bán thì giá cả hh phải dựa trên cơ sở giá trị
VD: 1 m vải = 5 kg thĩc
Chúng trao đổi được với nhau do chúng đều là sản phẩm của lao động, được kết tinh bởi lao động Nhờ vậy chúng cĩ thể trao đổi được với nhau
+ Giá cả của một hàng hĩa phụ thuộc vào giá trị của hàng hĩa đĩ, hàng hĩa nào cĩ nhiều giá trị thì giá cả của nĩ sẽ cao và ngược lại
Chính sự lên xuống của giá cả thị trường xoay quanh giá trị hàng hoá đã trở thành cơ chế tác động của quy luật giá trị Cơ chế này phát sinh tác động trên thị trường thông qua cạnh tranh cung – cầu, sức mua của đồng tiền …
Cơ chế vận hành của quy luật giá trị (0.5 điểm)
Cung = cầu: giá cả thị trường = giá trị: HV
Cung > cầu: giá cả < giá trị: Lỗ
Cung < cầu: giá cả > giá trị: Lãi
Việc vận dụng cơ chế vận hành theo quy luật xoay quanh giá trị , để giá trị thấp hơn giá trị thi trường của hàng hĩa, chủ doanh nghiệp phải lựa chọn phương thức sản xuất tối ưu, máy mĩc, trang thiết bị đưa vào sản xuất phải hiện đại, cĩ như vậy doanh nghiệp mới đứng vũng trên thi trường và đặc biệt phải am hiểu về thi trường
và hiểu được nhu cầu cần thiết của thị trường là gì để lựa chọn phương thức sản xuất cho phù hợp
Trong nền sản xuất hàng hố, quy luật giá trị cĩ ba tác dụng sau đây:
Trang 6- Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá:
Điều tiết sản xuất tức là điều hoà, phân bổ các yếu tố sản xuất giữa các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế Tác dụng này của quy luật giá trị thông qua sự biến động của giá cả hàng hoá trên thị trường dưới tác động của quy luật cung cầu Nếu ở ngành nào đó khi cung nhỏ hơn cầu, giá cả hàng hoá sẽ lên cao hơn giá trị, hàng hoá bán chạy, lãi cao, thì người sản xuất sẽ đổ xô vào ngành ấy Do đó, tư liệu sản xuất và sức lao động được chuyển dịch vào ngành ấy tăng lên Ngược lại, khi cung
ở ngành đó vượt quá cầu, giá cả hàng hoá giảm xuống, hàng hoá bán không chạy
và có thể lỗ vốn Tình hình ấy buộc người sản xuất phải thu hẹp quy mô sản xuất lại hoặc chuyển sang đầu tư vào ngành có giá cả hàng hoá cao
+ Điều tiết lưu thông của quy luật giá trị cũng thông qua giá cả thị trường Sự biến động của giá cả thị trường cũng có tác dụng thu hút luồng hàng từ nơi giá cả thấp đến nơi giá cả cao, do đó làm cho hàng hoá giữa các vùng có sự cân bằng nhất định
Như vậy, sự biến động của giá cả thị trường không những chỉ rõ sự biến động về kinh tế, mà còn có tác động điều tiết nền kinh tế hàng hoá
- Kích thích tiến bộ nâng cao NSLĐ:
+ Các hàng hoá được sản xuất ra trong những điều kiện khác nhau, do đó, có
mức hao phí lao động cá biệt khác nhau, nhưng trên thị trường thì các hàng hoá đều phải được trao đổi theo mức hao phí lao động xã hội cần thiết Vậyngười sản xuất hàng hoá nào mà có mức hao phí lao động thấp hơn mức hao phí lao động xã hội cần thiết, thì sẽ thu được nhiều lãi và càng thấp hơn càng lãi Điều đó kích thích những người sản xuất hàng hoá cải tiến kỹ thuật, hợp lí hoá sản xuất, cải tiến
tổ chức quản lý, thực hiện tiết kiệm… nhằm tăng năng suất lao động, hạ chi phí sản xuất
+ Sự cạnh tranh quyết liệt càng làm cho các quá trình này diễn ra mạnh mẽ hơn Nếu người sản xuất nào cũng làm như vậy thì cuối cùng sẽ dẫn đến toàn bộ năng suất lao động xã hội không ngừng tăng lên, chi phí sản xuất xã hội không ngừng giảm xuống
- Phân hoá những người SXHH thành giàu, nghèo:
+ Những người sản xuất hàng hoá nào có mức hao phí lao động cá biệt thấp hơn mức hao phí lao động xã hội cần thiết, khi bán hàng hoá theo mức hao phí lao động
xã hội cần thiết (theo giá trị) sẽ thu được nhiều lãi, giàu lên, có thể mua sắm thêm
Trang 7tư liệu sản xuất, mở rộng sản xuất kinh doanh, thậm chí thuê lao động và trở thành ông chủ
+ Ngược lại, những người sản xuất hàng hoá nào có mức hao phí lao động cá biệt lớn hơn mức hao phí lao đông xã hội cần thiết, khi bán hàng hoá sẽ rơi vào tình trạng thua lỗ, nghèo đi, thậm chí có thể phá sản, trở thành lao động làm thuê
Đây cũng chính là một trong những nguyên nhân làm xuất hiện quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, cơ sở ra đời của chủ nghĩa tư bản
Tác dụng của QL, một mặt, QLGT chi phối sự lựa chọn tự nhiên, đào thải các yếu
tố yếu kém, kích thích các nhân tố tích cực phát triển, mặt khác phân hóa XH thành
kẻ giàu, người nghèo, tạo ra sự bất bình đẳng trong XH
3 Ý nghĩa:
Cần nhận thức sự tồn tại khách quan và phạm vi hoạt động rộng lớn, lâu dài của quy luạt gía trị trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở nước ta hiện nay
Vận dụng quy luật giá trị đã và đang phát huy tác dụng: kích thích nhà sản xuất ko ngừng tăng năng suất lao động làm cho nền kinh tế phát triển, nhưng cũng có tác động tiêu cực: vì chạy theo lợi nhuận mà nhiều doanh nghiệp vi phạm pháp luật
Kết luận: Như vậy, quy luật giá trị vừa có tác động tích cực, vừa có tác động tiêu cực Do đó, đồng thời với việc thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển, nhà nước cần
có những biện pháp để phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của QLGT, đặc biệt trong điều kiện phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay