Thực hiện pháp luật Áp dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật mang tính đặc thù

Quản lý xã hội bằng PL là phương thức quản lý cơ bản của hầu hết các NN đương đại trên thế giới. Để quản lý xã hội, đòi hỏi mỗi NN phải xây dựng cho được một HTPLhoàn chỉnh nhằm đáp ứngyêu cầu điều chỉnh mọi quan hệ trong đời sống xh. Nhưng điều đó vẫn chưa đủ, vấn đề quan trọng hơn là việc tổ chức thực hiện như thế nào để pháp luật đó đi vào cuộc sống thực tiễn hay nói cách khác là việc thực hiện Pl làm sao để những qid của NN được thực thi trong thực tế nhằm ổn định và ptr xh theo định hướng của gc cầm quyền.

Bài 7 : Thực hiện pháp luật, các hình thức thực hiện pháp luật Áp dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật mang tính đặc thù?

MB:Quản lý xã hội bằng PL là phương thức quản lý cơ bả

n của hầu hết các NN đương đại trên thế

giới Để quản lý xã hội, đòi hỏi mỗi NN phải xây dựng cho được một HTPLhoàn chỉnh nhằm đáp

ứngyêu cầu điều chỉnh mọi quan hệ trong đời sống xh Nh ưng điều đó vẫn chưa đủ, vấn đề quan trọng hơn là việc tổ chức thực hiện như thế nào để pháp luật đó đi vào

cuộc sống thực tiễn hay nói cách khác là việc thực hiện

Pl làm sao để những qid của NN được thực thi trong thực

tế nhằm ổn định và ptr xh theo định hướng của gc cầm

quyền

I/ Khái niệm về thực hiện pháp luật

Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích của các chủ thể nhằm đưa các văn bản ( Hiến pháp, các bộ luật, các văn bản dưới luật) vào đời sống xã hội tạo ra cơ

sở pháp lý cho hoạt động thực tế của các chủ thể pháp luật Hành vi thực hiện pháp luật là những xử sự (hành động hoặc không hành động) của các chủ thể pháp luật (các cá nhân, tổ chức) phù hợp với những yêu cầu của các quy phạm pháp luật, có ích cho xã hội, nhà nước và cá nhân

II/Các hình thức thực hiện pháp luật:

1/Tuân thủ pháp luật: là hình thức thực hiện PL trong đó

các chủ thể PL tự kiềm chế mình để không làm những việc

mà pháp luật cấm

Ví dụ: không được tự tiện phá rừng, đánh bạc…

2/ Chấp hành pháp luật: là 1 hình thức thực hiện PL mà

trong đó các chủ thể nhận thức được pháp luật và làm đúng PL Trình độ nhận thức PL cao, ngoài việc chấp hành

PL tốt còn hướng dẫn giải thích để người khác thực hiện tốt PLVN không khuyến khích những người sợ PL mà phải làm đúng PL PLVN khuyến khích những người hiểu biết PL và chấp hành tốt PL

VD: một người thấy những người khác đang lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng và người đó đã cứu giúp, tức là người đó đã bằng hành động tích cực thi hành quy định về nghĩa vụ công dân của pháp luật nói chung và của luật hình sự nói riêng

3/ Sử dụng pháp luật là hình thức thực hiện PL mà trong

đó chủ thể lựa chọn những QPPL để hướng vào đó nhằm mục đích để hưởng lợi

Ví dụ: Công dân có quyền bầu cử, ứng cử, quyền khái nại

tố cáo

4/Áp dụng PL: là 1 hình thức thực hiện PL trong đó NN

thông qua các cơ quan NN hoặc CB,CC có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể thực hiện những quy định của PL hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của PL ra các QĐ làm phát sinh, chấm dứt hay thay đổi những quan hệ PL cụ thể VD: các cơ quan nhà nước có quyền áp dụng PL như TAND, VKSND cán bộ CC có thẩm quyền…

5/Thi hành PL: là 1 hình thức thực hiện PL nhưng chưa

nảy sinh quan hệ PL, vì các chủ thể tự thực hiện nghĩa vụ của mình bằng hành động tích cực Ví dụ: Một công dân sản xuất kinh doanh thì phải nộp thuế…

III/Áp dụng PL mang tính đặc thù:

* Nó do chủ thể pháp luật áp dụng trong các trường hợp:

Áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính tổ chức quyền lực nhà nước được thực hiện thông qua những cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhà chức trách hoặc các tổ chức xã hội khi được nhà nước trao quyền, nhằm cá biệt hóa những quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thể đối với các

cá nhân, tổ chức cụ thể Đây là hoạt động thực hiện pháp luật của cơ quan NN, được xem như là đảm bảo đặc thù của NN cho các quy phạm pháp luật được thực hiện có hiệu quả trong đời sống xã hội

Sự áp dụng pháp luật xảy ra trong các trường hợp sau:

- Khi áp dụng biện pháp cưỡng chế do các chế tài pháp luật quy định với những chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật

Ví dụ: 1 chủ thể pháp luật thực hiện hành vi phạm tội thì

không phải ngay sau đó trách nhiệm hình sự tự động phát sinh và người vi phạm tự giác chấp hành hình phạt Cần phải có hoạt động của cơ quan Tòa án, cơ quan bảo vệ pháp luật có liên quan điều tra, xét xử ra bản án và buộc chấp hành

- Khi quan hệ pháp luật với những quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý cụ thể không thể không mặc nhiên phát sinh nếu thiếu sự can thiệp của nhà nước

Ví dụ: Hiến pháp 1992 quy định mọi công dân có quyền

và nghĩa vụ lao động Nhưng quan hệ pháp luật lao động với những quyền và nghĩa vụ lao động cụ thể giữa công dân với cơ quan, tổ chức nhà nước chỉ phát sinh khi có quyết định tuyển dụng

- Khi xảy ra tranh chấp, quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp

lý giữa các bên tham gia quan hệ pháp luật mà các bên đó không tự giải quyết được

Ví dụ: tranh chấp giữa những bên tham gia hợp đồng kinh tế, hợp đồng dân sự

- Trong 1 số quan hệ pháp luật mà nhà nước thấy cần thiết tham gia để kiểm tra, giám sát hoạt động của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật, hoặc nhà nước xác nhận sự tồn tại hoặc không tồn tại của 1 số sự việc, sự kiện thực tế

Ví dụ: việc xác nhận di chúc, chứng thực thế chấp

áp dụng pháp luật là hoạt động thực hiện pháp luật của

cơ quan nhà nước Nó vừa là hình thức thực hiện pháp luật,vừa là cách thức cơ quan nhà nước tổ chức cho các bên chủ thể thực hiện pháp luật

* Áp dụng PL có đặc điểm đặc thù là:

- Áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính tổ chức quyền lực nhà nước

+ Chỉ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành: pháp luật quy định mỗi cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện 1 số hoạt động áp dụng pháp luật nhất định Trong quá trình áp dụng pháp luật, pháp luật được coi là phương tiện, công cụ cần thiết để cơ quan nhà nước thực hiện chức năng của mình

+ Hoạt động áp dụng pháp luật được tiến hành theo ý chí đơn phương của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền Các

cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành áp dụng pháp luật không phụ thuộc vào ý chí của chủ thể bị áp dụng

+ Sự áp dụng này có tính bắt buộc đối với chủ thể bị áp dụng và chủ thể liên quan

+ Trong trường hợp cần thiết, quyết định áp dụng pháp luật được bảo đảm bằng cưỡng chế nhà nước

- Áp dụng pháp luật là hoạt động có hình thức, thủ tục được pháp luật quy định chặt chẽ

+ Pháp luật quy định rõ ràng cơ sở, điều kiện, trình tự, thủ tục, quyền và nghĩa vụ các bên trong quan hệ áp dụng pháp luật

+ Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và các bên có liên quan trong quá trình áp dụng pháp luật phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định có tính thủ tục đó

Việc áp dụng Luật Hình sự để giải quyết một vụ án hình

sự phải tuân thủ Luật Tố tụng hình sự với những quy định rất chặt chẽ, đòi hỏi các cơ quan NN có thẩm quyền, các bên có liên quan trong quá trình áp dụng pháp luật phải tuân thủ nghiêm nhặt các quy định có tính thủ tục đó

- Áp dụng pháp luật là hoạt động điều chỉnh cá biệt, cụ thể đối với các quan hệ xã hội

+Đối tượng của hoạt động áp dụng pháp luật là những quan hệ xã hội yêu cầu sự điều chỉnh cá biệt, bổ sung trên

cơ sở những mệnh lệnh quy phạm chung

+ Bằng hoạt động áp dụng pháp luật, những quy phạm pháp luật nhất định được cá biệt hóa, cụ thể hóa vào đời sống xã hội

- Áp dụng pháp luật là hoạt động đòi hỏi tính sáng tạo: áp dụng pháp luật là quá trình vận dụng cái chung các quy phạm pháp luật để giải quyết các vụ việc cụ thể, Điều đó đòi hỏi người có thẩm quyền áp dụng pháp luật không thể máy móc, rập khuôn mà đòi hỏi phải có ý thức pháp luật cao, có kiến thức tổng hợp, kinh nghiệm cuộc sống phong phú

+ Khi áp dụng pháp luật cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải nghiên cứu kỹ lưỡng vụ việc, làm sácg tỏ cấu thành pháp lý, lựa chọn quy phạm, ra văn bản áp dụng và

tổ chức thi hành

+ Trong trường hợp pháp luật chưa quy định hoặc quy định chưa rõ cần vận dụng 1 cách sáng tạo bằng cách áp dụng pháp luật tương tự

+ Kết quả của áp dụng PL được thể hiện bằng các văn bản áp dụng PL: bản án, quyết định, lệnh

- Xác định sự việc: Phân tích những tình tiết thực tế khách quan của vụ việc và các đặc trung pháp lý của nó, xem xét toàn bộ các tình tiết của sự việc, phân tích, chứng minh những sự kiện có liên quan, phải nghiên cứu khách quan,

sử dụng biện pháp chuyên môn để xác định độ tin cậy của các sự kiện, đảm bảo sự công bằng cho cá nhân có liên quan đến vụ việc

- Lựa chọn vb QPPL: lựa chọn đúng đắn QPPL cụ thể thích ứng với vụ việc, quy pạm đang có hiệu lực, không mâu thuẫn với các đạo luật và vb QPPL khác

- Làm sáng tỏ tư tưởng và nội dung của quy phạm PL đưa

ra áp dụng: lựa chọn có mục đích bảo đảm áp dụng đúng đắn PL Đó là quá trình vận dụng tổng hợp các tri thức CT,

KT, XH, đặc biệt là các tri thức pháp lý, phả biết giải thích pháp luật gồm: phương pháp lôgíc, phương pháp giải thích

về mặt văn phạm, phương pháp giải thích về mặt lịch sử, phương pháp giải thích hệ thống, nhằm nhận thức đúng đắn nội dung, tư tưởng của QPPL đưa ra áp dụng thông qua trình độ của người có thẩm quyền áp dụng pháp luật

- Ban hành văn bản ad pháp luật: vb adpl thể hiện rất rõ trình độ và năng lực của người có thẩm quyền áp dụng Khi ra quyết định, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền không thể xuất phát từ ý chí chủ quan hoặc tình cảm cá nhân Quyết định ADPL phải phù hợp với QPPL đưa ra áp

dụng Văn bản ADPL phải được ban hành đúng thẩm quyền, tên gọi, có cơ sở thực tế và cơ sở pháp lý, theo đúng thể thức đã quy định Nội dung của văn bản phải rõ ràng, chính xác, nêu rõ trường hợp cụ thể, chủ thể cụ thể

và chỉ đc thực hiện 1 lần

- Tổ chức thực hiện văn bản ADPL: cần tiến hành kiểm tra, giám sát việc thi hành vb adpl, nhằm bảo đảm để quyết định trở thành hiện thực trong đời sống

* Liên hệ thực tế về thực hiện pháp luật tại địa

phương:

- Ý thức thực hiện pháp luật của người dân:

+ Ưu điểm: Trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta

đã ban hành nhiều văn bản quy định và hướng dẫn việc xây dựng và thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sở Quy chế dân chủ ở cơ sở ra đời đánh dấu một bước tiến bộ xã hội lớn ở nước ta, tạo điều kiện thuận lợi cho nhân dân thực sự phát huy quyền làm chủ của mình, tham gia quản lý các công việc ở địa phương, kiểm soát và đấu tranh chống tệ quan liêu, tham nhũng, mất dân chủ ở các cơ quan công quyền hay các biểu hiện lợi dụng dân chủ để vi phạm pháp luật Quy chế thực hiện dân chủ ở phường (xã) ra đời là một biểu hiện sinh động nhằm cụ thể hóa phương châm “ dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” của Đảng Qua thời gian triển khai và thực hiện đã thực sự phát huy quyền làm chủ, sức sáng tạo của nhân dân, động viên sức mạnh vật chất và tinh thần to lớn của các tầng lớp nhân dân tham gia phát triển kinh tế xã hội ở địa phương góp phần tác động tích cực tới công tác xây dựng Đảng, xây dựng Chính quyền, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân; Xây dựng các cộng đồng dân cư tự quản ở phường, xã, thị trấn, các khu dân cư, tổ dân phố…

Tạo ra sự chuyển biến tích cực về ý thức và phong cách làm việc của cán bộ Đảng, Chính quyền, đoàn thể theo hướng gần dân, tôn trọng dân và có trách nhiệm với dân hơn

Có thể nhận thấy qua những năm thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, bầu không khí dân chủ, cởi mở trong xã hội

đã được tạo ra, quyền làm chủ của nhân dân được mở rộng, lòng tin của nhân dân vào chế độ ngày càng được củng cố, từ đó thúc đẩy sự phát triển Kinh tế -Văn hóa- Xã hội, An ninh quốc phòng ở địa phương, biểu hiện rõ nhất

là trong phát triển kinh tế, xây dựng nếp sống văn hóa ở

xã, phường, thị trấn

+ Hạn chế: còn 1 bộ phận chưa hiểu biết, nắm rõ, bị đối tượng xấu lợi dụng trong khiếu kiện đông người gây mất

an ninh trật tự xã hội, mất lòng tin nhân dân,

Tuy nhiên, cùng với các mặt tích cực đạt được nêu trên, qua quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở vẫn còn nhiều vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu, làm rõ hơn nữa

kể cả về phương diện lý luận và thực tiễn để tiếp tục triển khai một cách phù hợp, đồng bộ và hiệu quả hơn Vẫn còn không ít cơ sở lúng túng hoặc thực hiện một cách hình thức trong việc gắn kết giữa việc xây dựng, thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở với xây dựng hệ thống chính trị ở cơ

sở

- Đưa ra 1 số phương pháp để nâng cao chất lượng

thực hiện pháp luật:tuyên truyền, giáo dục., hỗ rợ pháp

lý, hòa giải,…

Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật ngoại khóa ở các trường được thực hiện bằng nhiều hình thức sinh động, hấp dẫn như : Thi tìm hiểu Bộ luật Hình sự, Luật Phòng chống ma túy, Luật Phòng chống HIV/AIDS, Pháp lệnh

Phòng chống mại dâm; Thi văn nghệ, sáng tác về chủ đề phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội với nhiều thể loại phong phú như thi viết truyện ngắn, biểu diễn tiểu phẩm,

vẽ tranh, áp phích, cổ động; Thi làm phim phóng sự về đề tài phòng chống ma túy dành cho học sinh, sinh viên đã được sự hưởng ứng nhiệt tình của các trường; Tổ chức tuyên truyền phòng, chống tệ nạn mại dâm tại một số Sở Giáo dục – Đào tạo, trường đại học…

- Tích cực chủ động tổ chức thực hiện PL, đưa PL vào trong đời sống XH: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục PL

- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm minh những hành vi VPPL:

- Tăng cường công tác phòng chống tội phạm

- Tăng cường công tác bổ trợ tư pháp

KL:tómlại,PL chỉ có thể phát huy hết tác dụng khi nó đượ

c tổ chức thực hiện một cách tốt nhất trong đời sống xã hội , khi các qui định của pháp luật trở thành những hành vi xử

sự thực tế của các cá nhân, tập thể trong cuộc sống hằng ngày Để thực hiện PL có hiệu quả cần triển khai tốt chủ trương của Z, chính sách PL của NN,

tăng cường pháp chế XHCN nâng cao nhận thức cho công dân nhằm hạn chế các hành vi vi coi thường PL, vi pạm Pl

do thiếu hiểu biết PL

Phần II: Tăng cường pháp chế XHCN:

1 Khái niệm pháp chế:

Pháp chế nói một cách khái quát là chế độ thực hiện PL Pháp chế là sự ngự trị của PL trong đời sống xh Pháp chế nói chung và pháp chế XHCN khác nhau về bản chất do

NN nào thì pháp luật ấy NN XHCN có pháp luật của NN XHCN, vậy ở nước ta là pháp chế XHCN

Pháp chế XHCN là sự chấp hành pháp luật của tổ chức,

cơ quan nhà nước (lập pháp, hành pháp, tư pháp), các tổ chức chính trị-xã, đơn vị lực lượng vũ trang ND, các loại hình doanh nghiệp, công dân Khi nào mọi người chấp hành tốt pháp luật thì xuất hiện pháp chế Do đó, có nơi không có pháp chế, do nơi đó không chấp hành tốt pháp luật Yêu cầu đặt ra là tất cả các chế độ chính trị đều cần

có pháp chế

2 Yêu cầu, nguyên tắc của pháp chế XHCN:

- Tôn trọng tính tối cao của Hiến pháp Đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong quá trình xd, thiết lập nền pháp chế XHCN HP là đạo luật gốc-cơ bản của cả hệ thống PL

và có giá trị pháp lý cao nhất cao nhất vì vậy, hoạt động

xd pháp luật của các cơ quan NN có thẩm quyền phải căn

cứ vào các quy định của HP HP có vị trí trung tâm và vai trò tối cao trong hệ thống văn bản QPPL, được cơ quan quyền lực cao nhất của NN là Quốc hội ban hành theo một trình tự và thủ tục đặc biệt do vậy, các luật hoặc đạo luật đều phải có đủ để cụ thể hóa HP và phù hợp với HP Trên thực tế, các VB dưới luật ở nước ta vẫn chiếm một số lượng lớn do luật chưa quy định được chi tiết để điều chỉnh cụ thể hết được các quan hệ xã hội đang phát triển chỉ có thực hiện tốt nguyên tắc này mới có thể xd được hệ thống pháp luật ngày càng hoàn chỉnh, đồng bộ, tránh được tình trạng tản mạn, trùng lắp, chồng chéo hoặc mâu thuẫn

- Bảo đảm tính thống nhất của pháp chế trên phạm vi toàn quốc xuất phát từ bản chất, đặc điểm của NN và PL XHCN và nguyên tắc tôn trọng tính tối cao của HP nên đòi