Tiểu luận cao học vấn đề tít trên báo mạng điện tử

MỞ ĐẦU Báo mạng điện tử là một loại hình truyền thông đại chúng đang có xu hướng phát triển mạnh cùng với sự bùng nổ của Internet. Độc giả báo mạng thường không đọc mà chỉ “lướt mắt”. Trong các thành tố cấu tạo nên một tác phẩm báo chí thì “tít” là một thành tố mà độc giả đọc trước tiên, nó quyết định số phận của bài báo rằng độc giả có tiếp tục đọc hay không. Đặt đầu đề cho bàì báo là việc làm có tính chất quyết định số phận của bài báo. Theo một điều tra xã hội học thì những người được hỏi cho rằng chỉ có khoảng 30% tít báo đặt hay, 100% những người được hỏi công nhân có hững với những bài báo có tít hấp dẫn. Giật tít trên báo điện tử đang đặt ra rất nhiều vấn đề đặc biệt là việc sử dụng ngôn ngữ. Đã có những lời cảnh báo về việc sử dụng ngôn ngữ thiếu chọn lọc, thiếu sáng tạo trên tít báo. Xuất hiện ngày càng nhiều ngôn từ được tác giả sử dụng trong tít báo rất rối rắm, khó hiểu, nhiều từ chuyên môn mà chỉ những người hoạt động trong lĩnh vực chuyên nghành mới có thể hiểu được. Việc nghiên cứu ngôn ngữ sử dụng trên báo chí nói chung, trên tít báo nói riêng là bức thiết để làm tài liệu tham khảo cho những người viết báo, đặc biệt là phóng viên trẻ học cách giật tít và tránh những lỗi khi giật tít. Do đó, tôi chọn đề tài tiểu luận: “ tít trên báo mạng điện tử”. tiểu luận nghiên cứu cách giật tít và ngôn ngữ sử dụng trên tít báo mạng, dựa trên sự khảo sát một số tít đăng trên báo mạng Vietnamnet.

MỞ ĐẦU

Báo mạng điện tử là một loại hình truyền thông đại chúng đang có xu hướng phát triển mạnh cùng với sự bùng nổ của Internet Độc giả báo mạng thường không đọc mà chỉ “lướt mắt” Trong các thành tố cấu tạo nên một tác phẩm báo chí thì “tít” là một thành tố mà độc giả đọc trước tiên, nó quyết định số phận của bài báo rằng độc giả có tiếp tục đọc hay không Đặt đầu đề cho bàì báo là việc làm có tính chất quyết định số phận của bài báo Theo một điều tra xã hội học thì những người được hỏi cho rằng chỉ có khoảng 30% tít báo đặt hay, 100% những người được hỏi công nhân có hững với những bài báo có tít hấp dẫn

Giật tít trên báo điện tử đang đặt ra rất nhiều vấn đề đặc biệt là việc

sử dụng ngôn ngữ Đã có những lời cảnh báo về việc sử dụng ngôn ngữ thiếu chọn lọc, thiếu sáng tạo trên tít báo Xuất hiện ngày càng nhiều ngôn từ được tác giả sử dụng trong tít báo rất rối rắm, khó hiểu, nhiều từ chuyên môn mà chỉ những người hoạt động trong lĩnh vực chuyên nghành mới có thể hiểu được Việc nghiên cứu ngôn ngữ sử dụng trên báo chí nói chung, trên tít báo nói riêng là bức thiết để làm tài liệu tham khảo cho những người viết báo, đặc biệt là phóng viên trẻ học cách giật tít và tránh những lỗi khi giật tít

Do đó, tôi chọn đề tài tiểu luận: “ tít trên báo mạng điện tử” tiểu luận nghiên cứu cách giật tít và ngôn ngữ sử dụng trên tít báo mạng, dựa trên sự khảo sát một số tít đăng trên báo mạng Vietnamnet

NỘI DUNG Chương I: Báo mạng điện tử

1.Khái niệm

Trên thế giới và Việt Nam đang tồn tại nhiều cách gọi khác nhau về loại hình báo chí này: báo điện tử, báo trực tuyến, báo mạng, báo internet, báo mạng điện tử…

Báo điện tử là khái niệm thông dụng nhất ở nước ta Ngay trong các văn bản pháp quy của nhà nước cũng sử dụng thuật ngữ báo điện tử Trong nghị định 55/2001/NĐ-CP ngày 23/8/2001 của Chính phủ về quản lý và cung cấp dịch vụ internet ở điều 12 có ghi: “ dịch vụ thông tin trên internet là một loại hình dịch vụ ứng dụng internet, bao gồm dịch vụ phát hành báo chí ( báo

in, báo hình, báo điện tử), phát hành xuất bản phẩm trên internet và dịch vụ cung cấp các loại hình điện tử khác trên internet.”

Báo mạng điện tử là thuật ngữ được sử dụng sau khi Học viện báo chí

và tuyên truyền tuyển sinh một chuyên ngành mới : báo mạng điển tử Ý nghĩa của thuật ngữ : “ báo mạng điển tử”

Khẳng định loại hình báo chí này là con đẻ của sự phát triển vượt bậc công nghệ thông tin, hoạt động được nhờ các phương tiện kĩ thuật, tiên tiến,

số hóa, các máy tính nối mạng và các server, phần mềm ứng dụng

Nó cho phép hiểu một cách chính xác về bản chất, đặc trưng của loại hình báo chí này: tính đa phương tiện, tính tương tác cao, tính tức thời, tính phi định kì, khả năng truyền tải thông tin không hạn chế…

Tên gọi này chỉ rõ người đọc báo và người làm báo phải có trình độ kĩ thuật nhất định

Vì những lí do đó, tiểu luận sử dụng thuật ngữ : báo mạng điện tử.

2 Đặc trưng của báo mạng điện tử

2.1.Tính cập nhật liên tục:

- Bài viết ngắn gọn, chuyên trang, chuyên mục rõ ràng tiện cho việc theo dõi ( điều này đòi hỏi nhà báo phải có tính tác chiến cao, khả năng nắm bắt và phân tích thông tin nhanh, kiến thức phong phú… )

- Phân tích, đánh giá tình hình rõ ràng, nếu chưa có thông tin cụ thể và chính xác tránh lối viết khẳng định, đưa thông tin, con số chưa cập nhật Tốt nhất là nói chung chung những vấn đề đã biết và để phần ngỏ để cập nhật tiếp những tin tức về sau

2.2 Tính phi định kì

- Viết bài bất cứ lúc nào và bất kể lĩnh vực nào trong phạm vi hiểu biết của mình, được đăng tải ngay lập tức (nếu đạt yêu cầu)

2.3 Tính tương tác cao

- Vừa viết vừa bỏ ngỏ một vấn đề chờ những đóng góp của người đọc

- Sửa chữa và chỉnh sửa bài viết theo đóng góp của người đọc

- Tránh những bài viết và lối viết bị nhiều người phản đối

- Bày tỏ rõ ràng quan điểm của mình và quy chiếu với quan điểm của người khác

- Cách viết phóng túng, dễ thấy cái tôi hơn

2.4 Khả năng liên kết

- Bài viết phong phú hơn vì có thẻ có những đường link, trích dẫn các bài viết khác, nội dung khác

- Chủ động trong việc đánh giá, nhìn nhận vấn đề dựa trên cơ sở là các bài viết khác

- Dễ dàng lấy thông tin, trích dẫn từ một tờ báo/ một nguồn tin khác

2.5 Khả năng lưu trữ, tìm kiếm thông tin dễ dàng

- Lập luận, bài viết sâu hơn do dễ tìm kiếm được thông tin và tìm hiểu vấn đề

- Bài viết phong phú do tính lưu trữ cao, không giới hạn về thời gian cũng như khuôn khổ một bài báo nên được chèn ảnh, chèn video… đa dạng hóa cách viết

Báo mạng điện tử có sự tổng hợp của công nghệ đa phương tiện, nghĩa

là không chỉ văn bản, hình ảnh mà cả âm thanh, video và các chương trình tương tác khác Không bị giới hạn bởi khuôn khổ, số trang, không bị phụ thuộc vào khoảng cách địa lý nên báo mạng điện tử có khả năng truyền tải thông tin đi khắp toàn cầu với số lượng không giới hạn Thông tin từ khi thu nhận đến khi phát hành đều được diễn ra rất nhanh chóng, với những thao tác hết sức đơn giản nên báo mạng điện tử có thể tức thời và phi định kỳ, luôn sống 24h/ngày, 7ngày/tuần Báo mạng điện tử chiếm ưu thế tuyệt đối trong việc thiết lập các diễn đàn, các cuộc giao lưu, bàn tròn, phỏng vấn trực tuyến… nhằm tăng mối quan hệ giữa toà soạn với độc giả, độc giả với nhau, tạo cơ hội cho độc giả có thể giao lưu, trao đổi với nhân vật mình quan tâm, yêu thích Với những ưu thế không thể phủ nhận, báo mạng điện tử đang trở thành kênh truyền thông được nhiều người lựa chọn

Chương II: Những vấn đề cơ bản của tít báo

1 Khái niệm

Tít là tên gọi của tác phẩm, là cơ sở để phân biệt bài báo này với bài báo khác, giúp người đọc dễ dàng xác định mức độ quan trọng của thông tin

và chọn đọc

Có thể nói tít là câu quan trọng nhất trong một bài viết trên báo,

dù là một tin ngắn hay một phóng sự Tít cho độc giả biết chuyện gì đã xảy ra

và vì sao độc giả phải quan tâm tới nó Tít là phần độc giả đọc trước tiên Nếu tít hay, độc giả có thể sẽ tiếp tục đọc bài báo Nếu tít hỏng, toàn bộ bài báo công phu rất có thể sẽ bị bỏ qua

2 Chức năng của tít

- Nói đến chức năng của tít báo thì chức năng đầu tiên là "bắt mắt" độc giả

- Chức năng thứ hai là phải có khả năng phân biệt bài nào hơn bài nào Tít là cơ sở để phân biệt bài báo này với bài báo khác dù cùng viết

về một đề tài Do vậy mà đọc toàn bộ các đầu đề trong một tờ báo, độc giả sẽ biêt hôm nay có gì mới và thông tin nào quan trọng hơn

- Tiếp theo là đầu đề phải nêu được chủ đề, nếu có thể được thì nêu cả góc độ bài báo Đầu đề phải nhấn mạnh có gì mới, có gì hay để độc giả có thể lựa chọn khi xem lướt qua bài báo

- Thứ tư tít xác định mức độ quan trọng của thông tin giúp độc giả lựa chọn đọc

3 Các loại tít

- Tít phụ: thường đóng vai trò định vị sự việc: chỉ rõ thời gian và địa

điểm hoặc đưa ra miền thông tin Đôi khi chỉ rút lại thành một từ

- Tít chính: trình bày chữ to, chứa đựng những từ khóa

- Tít nhỏ: bổ xung thông tin cho tít (như thế nào, tại sao)

4 Tính chất của tít

- Tít phải dễ hiểu, làm thể nào để đọc giả có thể hiểu ngay lập tức Tránh các từ trừu tượng, từ viết tắt, từ chuyên môn hay những từ ngữ dề gây hiểu lầm

- Tít phải ngắn gọn, năng động, nghĩư là phải viết trực tiếp, loại bỏ các yếu tố thừa, yếu tố lặp

- Tít phải chính xác và chứa thông tin, không quá mơ hồ, chung chung

- Tít phải nêu được thông tin độc đáo và phù họp với nội dung bài báo

5 Các dạng tít

Có hai dạng tít cơ bản:

a Tít có tính thông tin:

- Trả lời phần nào cho các câu hỏi đặt ra (chủ yếu là ai, cái gì).

- Loại bỏ những câu rườm rà, những từ không cần thiết, những thông tin bổ sung

- Dựa vào những tít khác, nhất là tít lớn

- Có hai cách: chủ ngữ-động từ-bổ ngữ hoặc câu không động từ Mỗi một cách đều có cái hay riêng Kiểu đầu chỉ rõ hành động Kiểu thứ hai cô đọng, nhấn mạnh từ khóa

b Tít gợi:

Tít gợi không đưa ra thông tin chính của bài báo, nhưng nêu

ý nghĩa chung của nó bằng cách kích thích người ta đọc bài báo Chúng ta thường thấy kiểu tít này trong các tạp chí Khi thông điệp chính đã được xác định, chúng ta sẽ tìm một hình thức khơi gợi, một câu ngắn gọn

Có rất nhiều cách để viết tin gợi: dùng từ gây sốc, từ đa nghĩa, câu gợi trí tò mò, một điều khó tin, một chuyện buồn cười, một mẫu nhân cách hóa, lối chơi chữ, một câu nói quen thuộc được sửa đi, một công thức, một câu ngạn ngữ… Dùng hỗn hợp hai loại tít sẽ càng hiệu quả: vừa dùng tít lớn

có tính thông tin, vừa dùng tít có tính gợi

6 Các loại tít thường gặp

Ở Việt Nam có tới gần 700 ấn phẩm báo chí mới một số lượng khổng lồ các tít báo được hình thành hằng ngày, tuy nhiên, có thể tổng hợp thành một

số loại thường thấy:

1 Dùng con số để nhấn mạnh

2 Dùng cấu trúc bỏ lửng, dấu lửng " " hiện diện ở giữ tít

3 Đặt ra những câu hỏi

4 Dùng các đơn vị ngôn ngữ dân gian như thành ngữ, tục ngữ, ca dao

5 Dựa theo các tác phẩm văn học, điện ảnh, tên ca khuc nổi tiếng

6 Dập lại những mẫu cấu trúc tít có sẵn

7 Tạo ra những cấu trúc mới lạ, bất thường cho tít

8 Dùng biện pháp tu từ: so sánh, ẩn dụ

9 Dùng những từ ngữ đang hoặc vẫn là bí ẩn đối với đa số độc giả

10 Tạo ra một mệnh đề có vẻ ngược đời làm cho độc giả không thể tìm hiểu

11 Trích dẫn lời nói của các nhân vật được phỏng vấn

7 Đặc trưng của tít báo mạng điện tử

- Tít trên báo điện tử có thể dưới dạng một danh sách các bài báo, trong một danh mục của công cụ tìm kiếm, hoặc trong phần bookmark của một trình duyệt Chẳng hạn những mục hiện lên trên danh sách khi tìm kiếm trên các trang Google, Yahoo… có thể liên quan đến một chủ đề bất kỳ, vì thế người sử dụng không dễ hiểu được ngay các tít nếu không có kiến thức cơ bản

về một lĩnh vực nào đó

- Ngay cả khi tít đi liền cùng với bài, khó khăn của việc đọc chữ trên màn hình khiến người sử dụng khó nắm bắt được vấn đề Đối với báo in, tít gắn chặt với nội dung, các bức ảnh, các tiểu mục - cả tờ báo lại nằm trên tay – nên chỉ cần liếc qua cũng hiểu Đối với báo điện tử, trên màn hình chỉ nhìn thấy một lượng thông tin giới hạn, khi đọc lại có cảm giác nhức mắt và không

thoải mái Vì thế khi lướt qua một danh mục các tin tức người sử dụng thường chỉ nhìn vào những tít nổi bật nhất và bỏ qua hầu hết các phần tóm tắt

Do những khác biệt như vậy, phần tít phải có khả năng đứng độc lập

và dễ hiểu mà không cần nhìn vào toàn bộ phần nội dung Đương nhiên, người sử dụng có thể click vào tít đó để đọc cả bài

8 Tiêu chí giật tít

Một tít phải đảm bảo 4 yêu cầu sau: trung thực, chính xác, hấp dẫn

và trình bày đẹp

a Tình trung thực:

Tít phải phản ánh trung thực nội dung và sắc thái của câu chuyện

và phải phù hợp với ảnh hoặc đồ họa kèm bài

Bài viết về vấn đề gì và mào đầu của bài viết như thế nào? Lấy ý tưởng

từ mào đầu (vấn đề chính của câu chuyện) để viết tít nhưng không đơn thuần sao chép lại mào đầu

Đây là một câu chuyện vui, buồn, nghiêm túc hay nhẹ nhàng? Câu chuyện về một cá nhân hay là tin về một chính sách của chính phủ? Đây là tin thời sự hay một bài? Hãy cố gắng viết tít đúng với sắc thái của câu chuyện và tính chất của bài viết

Nếu có ảnh hoặc đồ họa kèm bài, phải đảm bảo rằng tít phản ánh đúng nội dung ảnh và đồ họa Điều này đặc biệt đúng trong trường hợp có ảnh kèm bài vì các kết quả nghiên cứu cho thấy hầu hết độc giả sẽ nhìn ảnh trước tiên khi đọc trang báo Sau đó họ đọc tít và rồi mới bắt đầu đọc bài báo

Nếu bài có tít phụ thì tít phụ phải phù hợp với tít chính và cùng sắc thái với tít chính, dù nội dung của tít chính và phụ hoàn toàn khác nhau

b Chính xác:

Tít phải chính xác Chính xác ở đây bao hàm cả về nội dung, chính tả, ngữ pháp… Nếu tít của bài báo sai, độc giả sẽ nghĩ rằng toàn bộ bài báo cũng sai

Trước hết, phải đảm bảo chắc chắn rằng nội dung của tít là chính xác Ngày tháng, số liệu, sự kiện, tên người… phải chính xác tuyệt đối như thông tin nêu trong bài

c Hấp dẫn:

Tít phải thu hút được độc giả, làm họ muốn đọc bài viết, vì vậy hãy dùng ngôn từ sắc sảo và hấp dẫn

Lựa chọn từ ngữ cho tít là vấn đề đóng vai trò quyết định trong việc thu hút độc giả đọc bài viết đó Vì số lượng từ dành cho tít không nhiều, phải đảm bảo từng từ đều đáng giá Khi bạn đọc bài viết, hãy viết ra những từ

có thể dùng cho tít

Vì chỗ trên trang báo dành cho tít rất hạn chế nên phải tiết kiệm từ Tránh dùng hai từ khi có thể dùng một từ Các nhà báo cũng thường có xu hướng dùng những từ bóng bảy để gây ấn tượng cho độc giả Cần tránh dùng

từ bóng bảy khi có thể dùng từ đơn giản mà hiệu quả vẫn vậy Trên thực tế, hầu hết độc giả là những người bình thường và bận rộn, họ muốn đọc ngôn từ đơn giản, dễ hiểu và không phải mất thời gian để nghĩ về chúng

d Hình thức đẹp:

Tít phải vừa vặn với khoảng trống dành cho tít trên trang báo, không được nén hoặc dãn chữ Tít trông phải đẹp mắt và hợp với các tít khác trên trang báo và các tít phụ

Cần biết tít của bạn sẽ được dành bao nhiêu chỗ trên trang báo và hãy viết tít vừa vặn với khoảng trống đó Đừng co hoặc kéo dãn chữ trên tít cho vừa với khoảng trống và phải biết rõ chỗ ngắt dòng là ở đâu (đối với đầu đề dài 2, 3 dòng), vì đôi khi ngắt dòng không đúng từ sẽ làm tít rất khó đọc

Chương III: Khảo sát cách đặt tít trên báo mạng

1 Khảo sát

Khảo sát một số tít trên báo mạng điện tử Vietnamnet (trong năm 2011): chỉ ra chất liệu sử dụng để đặt tít, nhận xét hiệu quả và nhược điểm của các cách

sử dụng.

SỬ DỤNG

NHẬN XÉT

1 Lê Khánh: “ Tôi

sẵn sáng với

cảnh nóng”

(14/10/2011)

Sử dụng trích dẫn lời người được phỏng vấn làm tít

Tít sử dụng câu trích dẫn của người được phỏng vấn nhưng để ở trạng thải lửng lơ gây tò mò cho độc giả nhưng trong nhiều trường hợp không đặt trong ngữ cảnh câu văn có thể gây hiểu nhầm nều độc giả chỉ đọc lướt qua tít

2 Clip nhảy “thác

loạn” trong lớp:

Nghịch ngơm

hay mất tư chất?

(Kim Minh –

8/10/2011)

- Sử dụng dấu ngoặc kép với

từ đặc biệt

- sử dụng câu hỏi nghi vấn

- Từ “thác loạn” thể hiện hành vi ăn chơi

sa đọa vốn không phù hợp với học sinh, nhất là trong trường học nhưng tác giả đã

sử dụng từ này cho vào ngoặc kép kích thích trí tò mò của độc giả

- Tác giả dùng câu hỏi như dành cho tất

cả độc giả Mỗi độc giả sẽ xem xét bài báo dưới một khía cạnh khác nhau và sẽ

có câu trả lời khác nhau, đánh vào tâm lý của độc giả

3 Phân quyền

trong DN Việt:

Có thực hay chỉ

là “One Man

show”

- Sử dụng từ viết tắt

- Sử dụng thuật

ngữ tiếng anh

- DN là viết tắt của doanh nghiệp, cụm từ này ngắn và phổ biến nên cũng không khó đoán

- Thuật ngữ tiếng anh “ One Man show” không phổ biến và gây khó hiểu cho

(Thúy Ngà

– 29/6/2011)

“ One Man show”

người đọc Tuy nhiên thuật ngữ cũng đã được giải thích trong sapo nên cũng có thể chấp nhận

4 Lãi suất có “

nghe lời” tân

NHNN

(Trường Sơn

– 31/8/2011)

- Sử dụng từ

NHNN

- Sử dụng biện pháp nhân cách hóa

- Sử dụng dấu ngoặc kép

- NHNN là cách viết tắ của từ: Ngân hang nhà nước

- Đây là từ viết tắt thong dụng nên đa số người có thể hiểu được

- Sử dụng biện pháp nhân cách hóa và dấu ngoặc kép tạo sự độc đáo, bắt mắt và gây chú ý, tò mò cho người đọc, nhất là trong bối cảnh tình hình kinh tế trên thế giứoi đang bất ổn và tân thống đốc vừa mới nhân chức

5 Đừng để cô đơn

“ nuốt chửng”

người trẻ

(Vũ Nguyên –

11/10/2011)

- Sử dụng dấu ngoặc kép, sử dụng phép nhân cách hóa

sự vật

- Dấu ngoặc kép dùng để nhấn mạnh từ, muốn người đọc chú ý tới từ trong ngoặc “nuốt chửng”

- Sử dụng phép nhân cách hoa gây tò mò cho độc giả, đảo vị trí giữ hai chủ thể: tại sao cô đơn lại nuôt chửng người trẻ?

- Tít cho độc giả biết vấn đề bài viết đề cập: hiện nay giời trẻ đang mắc phải căn bệnh cô đơn dân đến trầm cảm Tít này

sẽ thu hút những độc giả có tính tò mò, muốn khám phá, có nhiều thời gian đọc báo, những người cần nắm bắt thông tin nhanh, thông tin nóng rất dễ bỏ qua

6 Không thể “vơ

đũa

cả nắm” giáo sư

Sử dụng thành ngữ: vơ đũa

cả nắm

- Vơ đũa cả nắm là thành ngữ dùng để ví thái độ đánh giá xô bồ, coi tất cả như nhau, không phân biệt người tốt với