THIẾT KẾ VÀ THỬ NGHIỆM MỘT SỐ BÀI GIẢNG MÔN CÔNG NGHỆ 10 THEO DỰ ÁN

- Dạy học theo dự án đã giúp cho học sinh tiếp thu tốt kiến thức, mở rộng và sử dụng kiến thức có ý nghĩa:Dự án được kết thúc với việc học sinh thể hiện thành quả học tập của mình thông

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

THIẾT KẾ VÀ THỬ NGHIỆM MỘT SỐ BÀI GIẢNG

MÔN CÔNG NGHỆ 10 THEO DỰ ÁN

Họ và tên sinh viên: NGUYỄN VĂN LUYỆN Ngành: SƯ PHẠM KĨ THUẬT NÔNG NGHIỆP Niên khoá: 2005 – 2009

Tháng 06/2009

THIẾT KẾ VÀ THỬ NGHIỆM MỘT SỐ BÀI GIẢNG

MÔN CÔNG NGHỆ 10 THEO DỰ ÁN

Tác giả

NGUYỄN VĂN LUYỆN

Khoá luận được đệ trình để đáp ứng yêu cầu

cấp bằng Cử nhân ngành

SƯ PHẠM KĨ THUẬT NÔNG NGHIỆP

Giáo viên hướng dẫn:

TS NGUYỄN THANH THỦY

THÁNG 06/2008

LỜI CẢM ƠN

Chân thành cảm ơn tới TS Nguyễn Thanh Thủy, trưởng bộ môn SPKTNN đã tận tình hướng dẫn em trong quá trình thực hiện đề tài Đồng cảm ơn tới cán bộ bộ môn SPKTNN trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong quá trình làm đề tài

Chân thành cảm ơn tới cô Nguyễn Thị Thảnh, cô Từ Thị Lan, các em học sinh lớp 10D3 và ban giám hiệu trường THPT Thủ Đức đã hướng dẫn tận tình và tạo điều kiện thuận lợi cho em trong quá trình thực hiện đề tài

Chân thành cảm ơn tới Ths Tống Xuân Tám, giảng viên khoa Sinh học trường ĐHSP Thành Phố Hồ Chí Minh, TS Lê Thị Thanh Thảo, giảng viên khoa Vật lý trường ĐHSP Thành Phố Hồ Chí Minh đã tận tình góp ý kiến cho em về PPDH dự án

Chân thành cảm ơn tới cha mẹ, anh trai Nguyễn Văn Nam, giảng viên trường Đại học Công nghiệp Thành Phố Hồ Chí Minh, bạn bè, người thân đã giúp đỡ, động viên em trong suốt quá trình học tập tại trường

Nguyễn Văn Luyện

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Tên đề tài

“ Thiết kế và thử nghiệm một số bài giảng môn Công nghệ 10 theo dự án ”

2 Thời gian nghiên cứu

Đề tài được thực hiện từ tháng 10 năm 2008 đến tháng 06 năm 2009

3 Địa điểm nghiên cứu

Đề tài được thử nghiệm tại trường THPT Thủ Đức, Thành Phố Hồ Chí Minh

đề án kinh doanh cho nhóm mình, vì thế các em đã phát huy được tinh thần tự giác học tập, chủ động tìm hiểu thực tế về lĩnh vực kinh doanh để áp dụng vào dự án của nhóm mình

- Dạy học theo dự án đã giúp cho học sinh tiếp thu tốt kiến thức, mở rộng và sử dụng kiến thức có ý nghĩa:Dự án được kết thúc với việc học sinh thể hiện thành quả học tập của mình thông qua các bài thuyết trình, các bài thu hoạch, các mô hình dàn dựng Những sản phẩm cuối cùng này giúp học sinh thể hiện khả năng diễn đạt và làm chủ quá trình học tập.Những nội dung cơ bản của các bài 50, 51, 52 đã được các em nắm vững, đào sâu, mở rộng và sử dụng vào dự án kinh doanh của nhóm mình Các em đã trình bày và phân tích khá sâu về những thuận lợi, khó khăn, rủi ro và đã đưa ra được những biện pháp khắc phục những rủi ro của công việc kinh doanh Biết phân tích về các yếu tố mà nhóm đã dựa vào khi lựa chọn lĩnh vực kinh doanh

- Dạy học theo dự án đã giúp cho học sinh phát triển các kỹ năng tư duy và tư duy

sáng tạo: Ban đầu các em biết được các hoạt động kinh doanh của của gia đình và

người thân qua hoạt động kinh doanh thường ngày, cộng với nội dung bài học trong sách, tìm hiểu trên mạng Internet và việc tìm hiểu thực tế kinh doanh Các em đã dùng

doanh của nhóm mình sao cho tốt nhất, khả thi nhất và lợi nhuận cao nhất Bằng việc chấm điểm phần trình bày của các nhóm khác, bước đầu các em cũng biết cách đánh giá các nhóm khác và qua đó so sánh với bài làm của nhóm mình để rút ra được những bài học, những kiến thức những vấn đề mà nhóm mình còn thiếu xót trong dự án của nhóm mình

- Dạy học theo dự án đã giúp cho học sinh phát triển một số kỹ năng khác: Ngoài việc

đã kích thích được sự hứng thú của học sinh, giúp cho học sinh tiếp thu tốt kiến thức,

mở rộng và sử dụng kiến thức có ý nghĩa, phát triển các kĩ năng tư duy và tư duy sáng tạo như đã trình bày ở trên Dạy học dự án còn giúp học sinh phát triển một số kỹ năng khác như: Kỹ năng làm việc nhóm là một kỹ năng sống và là một phần thiết yếu của dạy học theo dự án Học sinh làm việc trong các nhóm cộng tác để động não, tranh luận, đưa ra những phản hồi và hoàn thành nhiệm vụ hoặc chia sẻ các nguồn tài liệu

Và kỹ năng sử dụng Powerpoint

MỤC LỤC

Trang tựa i

Lời cảm ơn ii

Tóm tắt kết quả nghiên cứu iii

Phiếu đánh giá luận văn v

Mục lục vi

Danh sách chữ viết tắt viii

Danh mục các bảng ix

Danh mục các biểu đồ x

Lời ngỏ 1

Chương 1: Giới thiệu 2

1.1 Bối cảnh của đề tài nghiên cứu 2

1.2 Lý do chọn đề tài 4

1.3 Vấn đề nghiên cứu 4

1.4 Mục đích nghiên cứu 4

1.5 Câu hỏi nghiên cứu 4

1.6 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

1.7 Phương pháp nghiên cứu 5

1.8 Đối tượng nghiên cứu 5

1.9 Phạm vi nghiên cứu 5

1.10 Cấu trúc của của luận văn 6

1.11 Kế hoạch nghiên cứu 6

Chương 2: Cơ sở lý luận 7

2.1 Một số vấn đề chung về phương pháp dạy học ( PPDH ) 7

2.1.1 Khái niệm về PPDH 7

2.1.2 Các đặc trưng của PPDH 7

2.1.2.1 PPDH được quyết định bởi mục đích dạy học 7

2.1.2.2 PPDH được cụ thể hóa bởi nội dung dạy học 8

2.1.2.3 PPDH luôn có cấu trúc 8

2.1.2.5 Về sự kết hợp hài hòa các PPDH 9

2.1.2.6 Hiệu quả của PPDH phụ thuộc vào trình độ nghiệp vụ sư phạm của giáo viên 9

2.1.3 Phân loại các PPDH 10

2.1.3.1 PPDH truyền thống 11

2.1.3.2 PPDH tích cực 11

2.1.3.3 So sánh PPDH thụ động và PPDH tích cực 13

2.1.3.4 Một số định hướng đổi mới PPDH môn Công nghệ 10 13

2.2 Phương pháp dạy học theo dự án 15

2.2.1 Tổng quan về phương pháp dạy học theo dự án 15

2.2.1.1 Khái niệm dự án 15

2.2.1.2 Thế nào là dạy học theo dự án 15

2.2.2 Các đặc điểm của phương pháp dạy học theo dự án 16

2.2.3 Quy trình thực hiện dự án cho PPDH dự án ở trường THPT 18

2.2.3.1 Chuẩn bị 19

a Lựa chọn dự án 19

b Xác định những nguồn tư liệu cần thiết 19

c Tổ chức thực hiện 19

2.2.3.2 Thực hiện dự án 20

2.2.3.3 Khai thác dự án 20

a Xem lại dự án 20

b Tiếp tục dự án 21

2.3 Lược khảo một số nghiên cứu trước đây 22

2.3.1 PPDH dự án áp dụng cho môn Lý luận dạy học của PGS.TS Cary 22

2.3.1.1 Về nội dung của dự án 22

2.3.1.2 Về kết quả đạt được 23

2.3.1.3 Về ưu điểm 23

2.3.1.4 Về hạn chế 23

2.3.2 PPDH dự án áp dụng cho chương 4 và 5 sách giáo khoa Công nghệ 10 của cô Từ Thị Lan 24

2.3.2.2 Về kết quả đạt được 24

2.3.2.3 Về ưu điểm 24

2.3.2.4 Về hạn chế 24

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu 25

3.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu 25

3.2 Phương pháp thử nghiệm 25

3.2.1 Đối tượng, phạm vi và thời gian dạy thử nghiệm 25

3.2.2 Cách thiết kế bài giảng bằng phương pháp dạy học theo dự án để áp dụng vào các bài dạy: 50, 51, 52 sách giáo khoa Công nghệ 10 25

3.2.3 Cách tổ chức giảng dạy các bài giảng bằng PPDH dự án 27

3.3 Phương pháp quan sát 28

3.3.1 Quay vi deo 28

3.3.2 Quan sát bằng mắt 29

3.4 Phương pháp phân tích dữ liệu 29

Chương 4: kết quả 30

4.1 Thiết kế bài dạy: “Thiết kế và thử nghiệm một số bài giảng môn Công nghệ 10 theo dự án” theo phương pháp dạy học dự án 30

4.1.1 Chủ đề dự án 30

4.1.2 Ý tưởng của dự án 30

4.1.3 Các mục tiêu bài học cho học sinh 30

4.1.3.1 Mục tiêu về kiến thức 30

4.1.3.2 Mục tiêu về kỹ năng 30

4.1.3.3 Mục tiêu về thái độ 31

4.1.3.4 Mục tiêu về tư duy 31

4.1.3.5 Mục tiêu về sản phẩm 31

4.2 Tiến trình thực hiện 31

4.2.1 Giai đoạn 1: Giới thiệu về cuộc thi “nhà doanh nhân tương lai” 31

4.2.1.1 Thời gian 31

4.2.1.2 Nội dung 31

4.2.1.3 Nhận xét kết quả đạt được 32

4.2.2.1 Thời gian 32

4.2.2.2 Nội dung 33

4.2.2.3 Nhận xét kết quả đạt được 33

a Tiết 2 33

b Tiết 3 34

4.2.3 Giai đoạn 3: Trình bày dự án kinh doanh 34

4.2.3.1 Thời gian 34

4.2.3.2 Nội dung 35

4.2.3.3 Nhận xét kết quả đạt được 35

4.3 Tóm tắt kết quả đạt được 37

Chương 5: Kết luận, kiến nghị và hướng phát triển của đề tài 43

5.1 Kết luận 43

5.1.1 Dạy học theo dự án đã kích thích được sự hứng thú của học sinh 43

5.1.2 Dạy học theo dự án đã giúp cho học sinh tiếp thu tốt kiến thức, mở rộng và sử dụng kiến thức có ý nghĩa 44

5.1.3 Dạy học theo dự án đã giúp cho học sinh phát triển các kỹ năng tư duy và tư duy sáng tạo 45

5.1.4 Dạy học theo dự án đã giúp cho học sinh phát triển một số kỹ năng khác45 5.2 Kiến nghị 48

5.3 Hướng phát triển của đề tài 48

Danh mục tài liệu tham khảo 49

Danh mục các chữ viết tắt

PPDH : Phương pháp dạy học

THPT : Trung học phổ thông

THCS : Trung học cơ sở

UNESCO : Tổ chức văn hóa, giáo dục liên hợp quốc

ITP : (Intel Teach Program) Chương trình dạy học của Intel tại Việt Nam

Danh mục các bảng

Bảng 1: Kế hoạch nghiên cứu .6

Bảng 2.1: So sánh PPDH tích cực và PPDH thụ động .13

Bảng 4.1 So sánh không khí lớp học giữa các giai đoạn 37

Bảng 4.2 So sánh Sự đáp ứng của học sinh giữa các giai đoạn 38

Bảng 4.3 So sánh về chất lượng kiến thức giữa các giai đoạn 39

Bảng 4.4 So sánh sản phẩm mà học sinh tạo ra giữa các giai đoạn 41

Bảng 4.5 So sánh cách học giữa các giai đoạn 42

Danh mục các biểu đồ

Sơ đồ 2.1: Mô hình hóa một dự án 15

Sơ đồ 2.2: Quy trình thực hiện dự án ở trường THPT 18

Sơ đồ 3.1: Cách tổ chức giảng dạy các bài giảng bằng PPDH dự án 27

LỜI NGỎ

Việc đổi mới phương pháp dạy và học trong trường phổ thông nhằm đáp ứng được với xu thế phát triển của thời đại hiện nay là một yêu cầu cấp bách Thực tế việc đổi mới PPDH trong nhà trường phổ thông hiện nay còn nhiều trở ngại do nhiều

nguyên nhân khác nhau

PPDH theo dự án đã được áp dụng từ thế kỷ 16 và được áp dụng rộng rãi tại các nước có nền giáo dục tiên tiến như: Châu Âu và Hoa Kỳ (Nguyễn Thùy Vân, 2008) Theo Tống Xuân Tám (2008) dạy học dự án là một kiểu dạy học lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm, định hướng vào các khái niệm cơ bản của môn học nhưng gắn liền với thực tế Học sinh tự lực giải quyết vấn đề để hình thành kiến thức và cho ra những kết quả thực tế

Để góp phần vào việc đổi mới PPDH nói chung và PPDH môn Công nghệ 10 nói riêng, người nghiên cứu đề nghị một phương pháp đó là PPDH theo dự án, vì nếu được rèn luyện bởi phương pháp này học sinh dần dần có những phẩm chất và năng lực thích ứng với thời đại như: Khắc phục được tính thụ động, khơi dậy tính tò mò, sự hứng thú trong học tập của học sinh, rèn luyện cho học sinh năng lực hợp tác, có khả năng phối hợp hành động để cùng hoàn thành nhiệm vụ được giao, giúp học sinh tự khẳng định được bản thân, rèn luyện được phương pháp tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo

Chương 1: Giới thiệu Tên đề tài:

Thiết kế và thử nghiệm một số bài giảng môn Công nghệ 10 theo dự án

1.1 Bối cảnh của đề tài nghiên cứu

Hiện nay mới chỉ có khoảng 60% số giáo viên thực sự đổi mới phương pháp dạy học ( PPDH ) theo yêu cầu mới, một bộ phận không nhỏ còn thuyết giảng dài dòng truyền thụ kiến thức một chiều, dạy chay, chưa quen sử dụng thiết bị dạy học hoặc vận dụng các hình thức tổ chức dạy học khác để nâng cao chất lượng giờ dạy Bởi vậy hiệu quả, chất lượng giáo dục ở nhà trường phổ thông còn thấp, thiếu tính sáng tạo (Phạm Thị Kim Anh, 2006)

Ngoài những nguyên nhân cố hữu ai cũng nhận thấy như: Chương trình sách giáo khoa còn nặng nề, quá tải về kiến thức dẫn đến việc giáo viên chỉ lo “chạy” cho hết bài cho kịp thời gian của tiết học vốn được quy định khá chặt chẽ trong kế hoạch dạy học mà Bộ giáo dục và đào tạo quy định ( Phạm Quang Huân, 2007 )

Thêm vào đó thiết bị, phương tiện dạy học chưa đáp ứng được yêu cầu của chương trình giảng dạy: Còn thiếu và lạc hậu do đó học sinh tất yếu cũng chỉ học chay, chủ yếu là nghe, ghi, ít được thực hành

Ngoài ra cách kiểm tra, thi, đánh giá chất lượng giáo dục còn lạc hậu chưa làm thay đổi cách dạy và cách học: Chủ yếu nhằm vào tái hiện và học thuộc điều đó sẽ làm triệt tiêu sáng tạo của người học Các cấp quản lý đánh giá chất lượng của giáo viên chủ yếu theo tỷ lệ phần trăm thi cuối kỳ của học sinh

Sau cùng là chất lượng đội ngũ giáo viên còn nhiều bất cập, thiếu kiến thức về đổi mới PPDH chưa hiểu rõ thế nào là PPDH cũ, PPDH mới và áp dụng nó như thế nào? Giáo viên còn nhiều bất cập trong các kỹ năng phân tích, lựa chọn kiến thức cơ bản và trọng tâm, kỹ năng hướng dẫn cách thức cho học sinh học tập, kỹ năng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng đổi mới…

Với những nguyên nhân kể trên thì giáo viên rất khó có điều kiện để sáng tạo trong PPDH, để tổ chức các phương án và hình thức học tập khác nhau giúp cho học sinh có thể tự mình khai thác kiến thức và thực hành, từ đó mà học cách học

Ngày nay với sự phát triển của Công nghệ điện tử, Công nghệ thông tin cùng với sự phát triển của chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật và những mối quan

hệ đa chiều mang tính toàn cầu, xã hội trở thành xã hội tri thức do đó con người không chỉ có học thức hơn trí tuệ hơn, có khả năng sáng tạo hơn mà còn năng động hơn trong công việc do vậy dạy học phải chuẩn bị tốt nhất cho người học thích ứng với sự phát triển của xã hội đặc biệt là trong việc hợp tác với người khác (Đỗ Hương Trà, 2007)

Thậy vậy, xã hội ngày nay phát triển về mọi mặt, yêu cầu của xã hội về con người cũng khác trước vì vậy phương pháp đào tạo của ngành giáo dục cũng phải thay đổi Học sinh hiện nay, nhất là học sinh ở thành thị có sự phát triển về tâm lý rất đáng chú ý so với trước đây: Linh hoạt hơn, thực tế hơn, nhạy cảm hơn và vốn hiểu biết khá rộng do chúng được tiếp xúc với nhiều kênh thông tin (Lê phước Lộc, 2002) Trước tình hình đó PPDH truyền thống trước đây nay không còn phù hợp nữa vì vậy nhiệm

vụ đề ra cho ngành giáo dục là phải làm sao cho sản phẩm đào tạo của mình ra đời có khả năng tham gia tích cực vào lao động sản xuất hoặc hoạt động trong một ngành khoa học kỹ thuật nào đó, chúng có khả năng nhanh chóng tiếp thu được cái mới thích ứng với yêu cầu của xã hội Như lời ông Lý Quang Diệu, Thủ tướng Singapore trong một lần đến thăm Việt Nam đã nói: “thắng trong giáo dục mới thắng trong kinh tế” có nghĩa là muốn kinh tế phát triển thì giáo dục phải phát triển trước một bước Để làm được việc đó ngoài việc trang bị cho học sinh kiến thức, kỹ năng cơ bản, tối thiểu ở các môn học thì cần phải tạo cho học sinh một năng lực nhất định để họ có thể tiếp tục

đi xa hơn, mở rộng kiến thức mà họ đã học được trong nhà trường Đó là năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực thiết kế con đường khả thi để thực hiện công việc, năng lực tư duy và tư duy sáng tạo, có tâm thế sẵn sàng nhận thức cái mới Do đó vấn

đề bồi dưỡng cho học sinh tư duy và phương pháp làm việc sáng tạo trong khi dạy kiến thức là việc làm hết sức cần thiết và cấp bách

Để góp phần vào việc đổi mới PPDH nói chung và PPDH môn Công nghệ 10 nói riêng, người nghiên cứu đề nghị một phương pháp đó là PPDH theo dự án, vì nếu được rèn luyện bởi phương pháp này học sinh dần dần có những phẩm chất và năng lực thích ứng với thời đại như: Khắc phục được tính thụ động, khơi dậy tính tò mò, sự hứng thú trong học tập của học sinh, rèn luyện cho học sinh năng lực hợp tác, có khả

năng phối hợp hành động để cùng hoàn thành nhiệm vụ được giao, giúp học sinh tự khẳng định được bản thân, rèn luyện được phương pháp tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo Vì thế việc áp dụng PPDH theo dự án là điều cần thiết

- Nhằm thử nghiệm phương pháp dạy học theo dự án trong môn Công nghệ 10

- Đề tài sẽ là tư liệu tham khảo cho giáo viên Công nghệ 10 các giáo viên dạy các môn khác, các nhà quản lý giáo dục trong việc áp dụng PPDH theo dự án nhằm nâng cao chất lượng dạy và học

1.5 Câu hỏi nghiên cứu

Đề tài được thực hiện nhằm trả lời các câu hỏi sau:

- Thế nào là PPDH theo dự án?

- Cách tổ chức giảng dạy các bài giảng bằng PPDH dự án như thế nào?

- Kết quả sau khi áp dụng PPDH theo dự án ra sao?

1.6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu tài liệu về PPDH và PPDH theo dự án để làm cơ sở lý luận cho đề tài

- Thiết kế và thử nghiệm một số bài giảng môn Công nghệ 10 theo PPDH dự án

- Quan sát, mô tả kết quả dạy thử nghiệm và đưa ra kết luận, kiến nghị và hướng phát triển của việc áp dụng PPDH theo dự án ở môn Công nghệ 10 và trường phổ thông

1.7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu trên sách, báo, tạp chí, trên mạng Internet về PPDH và PPDH theo dự án

- Phương pháp thử nghiệm: Sau khi nghiên cứu, thiết kế bài giảng môn Công nghệ 10 theo dự án, người nghiên cứu tiến hành dạy thử nghiệm

- Phương pháp quan sát: Quan sát bằng mắt và quay video về các hoạt động của học sinh khi học theo PPDH dự án

- Phương pháp phân tích dữ liệu: Từ dữ liệu của băng video về các hoạt động của học sinh khi học theo PPDH dự án, người nghiên cứu phân tích, đánh giá kết quả, hiệu quả của PPDH dự án

1.8 Đối tượng nghiên cứu

- Chủ thể nghiên cứu: Việc thiết kế và thử nghiệm PPDH theo dự án cho môn Công nghệ 10 và một số bài trong sách giáo khoa môn Công nghệ 10: bài 50, 51, 52

- Khách thể nghiên cứu: Học sinh lớp 10, giáo viên dạy môn Công nghệ 10 trường THPT Thủ Đức, Thành Phố Hồ Chí Minh, chương trình sách giáo khoa môn Công nghệ 10

sẽ được dùng để thiết kế cho PPDH theo dự án: bài 50,51,52

- Giáo viên phải là người nắm vững được PPDH theo dự án, vì thế người nghiên cứu

sẽ đảm nhận việc dạy thử nghiệm

- Lớp được chọn để dạy thử nghiệm: Lớp có học lực khá, giỏi nên học sinh dễ đáp ứng được với phương pháp mới

1.10 Cấu trúc của của luận văn

Luận văn gồm 5 chương:

- Chương 1: Giới thiệu

- Chương 2: Cơ sở lý luận

- Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

- Chương 4: Kết quả

- Chương 5: Kết luận, kiến nghị và hướng phát triển của đề tài

1.11 Kế hoạch nghiên cứu

Bảng 1: Kế hoạch nghiên cứu

30/11/2008

- Viết cơ sở lí luận

- Thiết kế một số dự án cho học sinh qua đó dạy môn Công nghệ 10 để thử nghiệm

ở trường THPT

Người nghiên cứu

3 03/2009 Dạy thử nghiệm ở trường

5 05/2009 Chỉnh sửa luận văn Người nghiên cứu

6 06/2009 Báo cáo luận văn Người nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận 2.1 Một số vấn đề chung về phương pháp dạy học (PPDH)

2.1.1 Khái niệm về PPDH

Sau đây là một số định nghĩa về PPDH:

- Thuật ngữ phương pháp có nguồn gốc từ tiếng Hi Lạp là: “methodos” có nghĩa là con đường, cách thức hoạt động nhằm đạt được mục đích Phương pháp hiểu theo nghĩa chung nhất là cách thức đạt tới mục tiêu, là hoạt động được xắp xếp theo một trật tự nhất định Phương pháp gắn bó chặt chẽ với lý luận, có những phương pháp riêng cho từng lĩnh vực khoa học

- PPDH là cách thức tổ chức hoạt động dạy học của giáo viên và cách thức tổ chức hoạt động học tập của học sinh, trong quan hệ đó phương pháp dạy quyết định, điều khiển phương pháp học, phương pháp học của học sinh là cơ sở để lựa chọn phương pháp dạy Tuy nhiên kết quả học tập được quyết định trực tiếp bởi phương pháp học tập của học sinh

Như vậy PPDH là sự kết hợp hữu cơ, biện chứng giữa phương pháp dạy của giáo viên và phương pháp học của học sinh, trong đó phương pháp dạy đóng vai trò chủ đạo, phương pháp học có tính độc lập tương đối và chịu sự chi phối của phương pháp dạy song nó cũng ảnh hưởng trở lại phương pháp dạy (Trần Thị Tuyết Oanh, 2007)

Theo Phan Trọng Ngọ (2005) và Nguyễn Gia Cầu ( 2008) PPDH là con đường,

là cách thức tiến hành hoạt động dạy học để đạt được mục tiêu dạy học

Tóm lại PPDH là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và các nhiệm vụ dạy học

2.1.2 Các đặc trưng của PPDH

PPDH gồm những đặc trưng cơ bản sau:

2.1.2.1 PPDH được quyết định bởi mục đích dạy học

Các hoạt động của con người bao giờ cũng là những hành động có mục đích Nhu cầu của con người, từ những nhu cầu đơn giản, thiết yếu cho đời sống hàng ngày cho đến những đòi hỏi cao xa hơn, những dự định, dự án lớn lao… đều buộc người ta

phải tìm ra những hoạt động sao cho ít tốn kém nhất Đó là những cách làm, những con đường đi hợp lý Khi nhu cầu thay đổi người ta lại tìm con đường đi khác cho phù hợp Nếu người học chỉ có nhu cầu học để thi đậu, để có tấm bằng thì anh ta chọn cách học nhanh nhất là học thuộc những gì mà thầy giáo đã giảng, họ chia nhau từng câu hỏi thầy giáo đã cho để “soạn” rồi học, đôi khi tìm những cách tiêu cực để làm bài Người khác xác định cho mình mục đích học là để có kiến thức, học để sống và để làm việc, học để tiếp tục học nữa thì họ đọc nhiều hơn, luyện tập nhiều hơn, ứng dụng nhiều hơn … đó là hai phương pháp học được xác định từ mục đích học Tuy nhiên không có PPDH nào là vạn năng dùng cho tất cả mọi hoạt động dạy học mà muốn hoạt động dạy học được thành công phải xác định được mục đích và tìm PPDH phù hợp

2.1.2.2 PPDH được cụ thể hóa bởi nội dung nội dung dạy học

Các môn học khác nhau đòi hỏi người học phải có cách học riêng Ví như: Muốn học tốt môn Văn yêu cầu đầu tiên là người học phải thuộc nhiều bài thơ, nhiều đoạn văn để trích dẫn, môn địa lý thì phải dùng nhiều bản đồ, môn hình học thì phải làm nhiều bài tập, tưởng tượng tốt, trong khi môn Công nghệ 10 cần phải có những kiến thức thực tế để áp dụng vào bài học… sự cố gắng chung chung không nói lên điều gì về phương pháp học, cho nên mỗi nghành khoa học đều có phương pháp nghiên cứu mang tính đặc thù của nghành mình Tóm lại PPDH chịu sự chi phối của nội dung dạy học, việc sử dụng PPDH phụ thuộc vào nội dung dạy học cụ thể

2.1.2.3 PPDH luôn có cấu trúc

Tính chất này được thể hiện thông qua việc xắp xếp chỗi các hành động hoặc tổ hợp hành động gọi là bước hay giai đoạn của con người để hoàn thành mục đích công việc Đó là các hoạt động từ dễ đến khó từ đơn giản đến phức tạp từ mục tiêu gần đến mục tiêu xa, từ nền tảng chung đến các bộ phận riêng Tính cấu trúc cũng có nghĩa là mỗi hành động hoặc tổ hợp hành động có ý nghĩa riêng trong quá trình thực hiện công việc có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng công việc Hay nói khác đi cấu trúc của PPDH là phải có và cần được đảm bảo thì hiệu quả công việc mới được nâng cao Tuy nhiên, tùy mức độ tiếp thu của học sinh và hoàn cảnh cụ thể mà có thể rút ngắn hoặc chi tiết hóa một hay một số bước trong quá trình thực hiện phương pháp

2.1.2.4 Tính đa dạng và tính tối ưu của PPDH

“Mọi con đường đều tới La Mã ” người ta thường nói với nhau như vậy một khi công việc đã xác định mục tiêu rõ ràng vấn đề còn lại là tìm con đường đi như thế nào cho phù hợp nhất, hiệu quả nhất Trong việc sử dụng PPDH cũng vậy, để đạt được mục tiêu của một bài học nào đó người giáo viên có thể đi bằng nhiều con đường khác nhau tức là có thể sử dụng nhiều PPDH khác nhau Đó là tính đa dạng của PPDH, song

ở mỗi hoàn cảnh mỗi đối tượng dạy học chỉ có một hoặc một vài PPDH tối ưu với nó

để học sinh sẽ đạt được kết quả học bài ấy tốt nhất Đó là tính tối ưu của PPDH, cụ thể như: Một PPDH nào đó sẽ làm cho học sinh học tốt bài học ở điều kiện thành phố nhưng chưa chắc đã là tối ưu khi dạy bài đó ở vùng nông thôn… tính chất này rất có ý nghĩa đối với người giáo viên khi dạy nhiều lớp có trình độ khác nhau, hoặc nhiều vùng có điều kiện kinh tế, xã hội không giống nhau, khi đó họ phải cân nhắc lựa chọn PPDH phù hợp nhất cho học sinh của mình

2.1.2.5 Về sự kết hợp hài hòa các PPDH

Mỗi PPDH đều có những mặt mạnh, mặt yếu của nó trong từng hoàn cảnh từng môn học, từng bài học cụ thể Vì thế việc kết hợp hài hòa các PPDH để có thể làm cho học sinh hiểu bài một cách tốt nhất, cũng như tạo được sự thuận lợi nhất cho giáo viên trong việc giảng dạy là cần thiết

Theo Nguyễn Gia Cầu (2008) sự kết hợp hài hòa các PPDH không có công thức chung cụ thể, chi tiết, khả thi của các hoạt động Kết hợp hài hòa các PPDH tích cực vừa là mục đích vừa là phương án tổ chức các hoạt động dạy học nhằm khơi dậy và phát triển toàn diện, tự nhiên, tự giác chủ động các nhu cầu, phẩm chất, năng lực, sở thích của người học dưới sự hướng dẫn của giáo viên sao cho phù hợp với môi trường, điều kiện sư phạm, văn hóa nhất định

2.1.2.6 Hiệu quả của PPDH phụ thuộc vào trình độ nghiệp vụ sư phạm của giáo viên

Việc nắm vững nội dung dạy học và quy luật, đặc điểm nhận thức của học sinh

là tiền đề quan trọng cho người giáo viên sử dụng một PPDH nào đó Thực tiễn dạy học cho thấy cùng một nội dung dạy học, cùng sử dụng một PPDH nhưng mức độ thành công của giáo viên là khác nhau (Trần Thị Tuyết Oanh, 2007

Với những đặc trưng trên đây có thể thấy rằng hệ thống các PPDH ngày càng hoàn thiện và phát triển để đáp ứng nhu cầu phát triển ngày càng cao của xã hội, giúp người học phát triển tư duy sáng tạo, khả năng tự học, khả năng thích ứng với những điều kiện luôn luôn đổi mới của môi trường, các PPDH thường sử dụng phối hợp để giải quyết tốt các nhiệm vụ dạy và học khác nhau

2.1.3 Phân loại các PPDH

Phân loại PPDH là dựa trên cơ sở xác định mục đích, chức năng, nội dung thực hiện các biện pháp tác động đến đối tượng dạy và học để định danh cho nó, sau đó quy các phương pháp gần nhau vào một nhóm phương pháp dựa trên các tiêu chí nhất định

Ý nghĩa của việc phân loại PPDH ở chỗ một mặt làm cho người dạy và người học hiểu biết về PPDH, mặt khác định danh và lựa chọn được nó trong hệ thống PPDH hiện có Ngoài ra, việc lựa chọn PPDH còn phản ánh yêu cầu của xã hội và xu thế phát triển của nghành giáo dục Mặc dù việc phân loại PPDH còn nhiều tranh luận nhưng những vấn đề lớn quyết định chiều hướng phát triển của dạy học như bản chất của dạy học hiện đại, dạy học phải hướng đến sự phát triển của cá nhân người học… lại thường nhận được sự đồng thuận cao của các nhà hoạch định chiến lược phát triển dạy học và giáo dục cũng như của các giáo viên trực tiếp giảng dạy với khẩu hiệu: Học để biết, học để làm việc, học để chung sống với người khác và học để làm người do UNESCO

đề xuất đã trở thành phổ biến trong thực tiễn nhà trường Việc phân loại PPDH cho thấy yêu cầu tất yếu của việc phát hiện và tìm tòi những phương pháp, phương tiện dạy học mới nhằm đáp ứng xu thế phát triển của dạy học hiện đại

Như vậy việc phân loại các PPDH có giá trị lý luận rất lớn, tuy nhiên theo Phan Trọng Ngọ (2005) để đảm bảo sử dụng hiệu quả các PPDH trong thực tiễn cần lưu ý những điểm sau đây:

Thứ nhất: Việc phân loại các nhóm phương pháp là con dao hai lưỡi, một mặt giúp cho người dạy và người học định danh và dễ dàng hơn khi tìm địa chỉ một PPDH

cụ thể, nhưng mặt khác do việc quy gán theo quan điểm của người phân loại nên người dùng rất dễ bị hiểu lầm về chức năng và giá trị sử dụng của các PPDH cụ thể Ở đây cần lưu ý tự bản thân PPDH không phải là tích cực hay thụ động, không phải PPDH này hướng vào người học, còn PPDH khác hướng về người dạy … mà tích cực hay thụ

động hướng vào người dạy hay vào người học hoàn toàn phụ thuộc vào mục đích và cách sử dụng nó

Thứ hai: Nhà nghiên cứu giáo dục và giáo viên không thể đưa ra nhận định tiên quyết, cứng nhắc rằng: PPDH này tốt hơn PPDH kia mà phải chỉ rõ PPDH đó là gì? Chức năng cơ bản của nó? Cách dùng nó? Phạm vi và giới hạn tối ưu của nó? … còn việc sử dụng chúng như thế nào cho có lợi nhất trong thực tiễn hoàn toàn là do mục đích và khả năng sử dụng của người dạy và người học Điều này cũng giống như người thợ mộc dùng các phương tiện vào công việc của mình

Thứ ba: Việc sử dụng đơn điệu một PPDH, dù đó là PPDH tốt nhất cũng mang lại hiệu quả không cao

Cuối cùng: PPDH phải đáp ứng được yêu cầu và xu thế phát triển của mục đích

và nội dung dạy học, phải khai thác tối đa sự phát triển của các phương tiện khoa học,

kỹ thuật vào trong dạy học đặc biệt là công nghệ thông tin Theo người nghiên cứu có thể chia làm hai nhóm PPDH là: PPDH truyền thống và PPDH tích cực

2.1.3.1 PPDH truyền thống

Theo Lê Phước Lộc (2002) có thể tóm gọn bản chất của các PPDH truyền thống như sau:

- Thầy truyền đạt kiến thức

- Thầy độc thoại, trò ghi, trả lời

- Thầy áp đặt kiến thức, kết quả có sẵn, học sinh thụ động nhận thức

- Trò học thuộc lòng

- Thầy độc quyền đánh giá, cho điểm cố định

Với những đặc trưng chủ yếu trên rõ ràng PPDH truyền thống chỉ đơn giản là giúp học sinh thu thập kiến thức và sự kiện

của học sinh thể hiện bởi khát vọng học tập, sự cố gắng và nghị lực cao trong quá trình tiếp thu và nắm vững kiến thức

- Tính tự do: Chỉ khi nào có tự do sáng kiến, tự nguyện lựa chọn trong việc học tập của học sinh khi đó mới có PPDH tích cực, tất nhiên đó phải là tự do có giới hạn trong khuôn khổ trách nhiệm của cá nhân và cộng đồng

- Tính tự giáo dục: Ngày nay trong giáo dục, người học được xác định là chủ thể độc lập, sáng tạo trên con đường học tập, rèn luyên và tu dưỡng Người học tự tìm hiểu, tự nhận thức vấn đề bằng chính hoạt động của mình dưới sự hướng dẫn của giáo viên, đó

là phương pháp tốt nhất, là cách tốt nhất để người học đạt được kết quả cao trong học tập Con đường học tập như vậy sẽ biến nhiệm vụ học tập của học sinh thành nhu cầu của bản thân, học sinh biết tự học cũng sẽ tự biết đánh giá quá trình học của mình, biết điều chỉnh cách học cho phù hợp hơn

2.1.3.3 So sánh PPDH thụ động và PPDH tích cực

Bảng 2.1: So sánh PPDH tích cực và PPDH thụ động ( Nguyễn Quang

Huỳnh, 2006, trang 226 )

Lấy người dạy làm trung tâm

1 Thầy truyền đạt kiến thức, trò thụ

động tiếp thu

2 Thầy độc thoại hay phát vấn

3 Thầy áp đặt kiến thức, trò nghe, ghi

2 Đối thoại trò – trò, trò – thầy, hợp tác với bạn, học bạn

3 Thầy dẫn dắt làm cho kiến thức trò tự tìm ra trở thành thật sự khoa học

4 Trò phát huy vốn học thuộc lòng để học cách học, cách làm, cách giải quyết vấn đề, cách sống và trưởng thành

5 Học sinh tự đánh giá, tự sửa sai, điều chỉnh làm cơ sở để thầy cho điểm linh động và đánh giá có tác dụng giáo dục

và đào tạo thật sự

2.1.3.4 Một số định hướng đổi mới PPDH môn Công nghệ 10

Công nghệ 10 là môn học có tính thực tiễn cao Do đó trong giờ học giáo viên không nên chỉ trình bày lý thuyết một chiều mà cần nêu các vấn đề, đặt ra những câu hỏi để học sinh vận dụng những hiểu biết, kinh nghiệm của bản thân đã tiếp thu được

từ cấp học dưới, từ thực tiễn cuộc sống để giải quyết vấn đề đã được đặt ra Khi giảng dạy các nguyên lý sản xuất, giáo viên không chỉ dừng ở mức độ hiểu mà phải giúp học sinh vận dụng các kiến thức về nguyên lý để giải thích hiện tượng, các biện pháp kỹ thuật trong thực tế Có như vậy mới khắc sâu được kiến thức cho học sinh và làm cho học sinh hứng thú với giờ học môn Công nghệ 10

Ngoài ra giáo viên cần tăng cường trực quan, thực hành trong mỗi giờ học Đối với các bài học lý thuyết, giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh quan sát, phân tích

những hình minh họa, những số liệu dẫn chứng được trình bày trong sách giáo khoa và các bảng biểu, hạn chế dạy chay Thực hiện nghiêm túc các bài thực hành

Trong các giờ học môn Công nghệ 10 giáo viên giữ vai trò là người hướng dẫn,

tổ chức cho học sinh thu nhận kiến thức, hình thành kỹ năng thông qua việc tổ chức giờ học dưới nhiều hình thức tích cực như: Thảo luận theo nhóm, tổ, học trên lớp, học ngoài thực tế, kết hợp học kiến thức với rèn kỹ năng, chú trọng hướng dẫn những vấn

đề có tính ứng dụng cao để học sinh có thể vận dụng những kiến thức, kỹ năng đã học

để giải quyết các vấn đề trong sản xuất hoặc trong cuộc sống hàng ngày ( Phạm Quỳnh Trang, 2007 )

Để góp phần thực hiện việc đổi mới PPDH nói chung và PPDH môn Công nghệ

10 nói riêng, người nghiên cứu đề nghị một PPDH mới đó là PPDH theo dự án Vì nếu được rèn luyện bởi PPDH này học sinh dần dần có những phẩm chất và năng lực thích ứng với thời đại như: Khắc phục được tính thụ động, khơi dậy tính tò mò, sự hứng thú trong học tập, rèn luyện cho học sinh năng lực hợp tác, có khả năng phối hợp hành động để cùng hoàn thành nhiệm vụ được giao, giúp học sinh tự khẳng định được bản thân, rèn luyên phương pháp và khả năng tự học, tự nghiên cứu và phát triển tư duy sáng tạo Vì thế việc áp dụng PPDH theo dự án đối với môn Công nghệ 10 là điều cần thiết

2.2 Phương pháp dạy học theo dự án

2.2.1 Tổng quan về phương pháp dạy học theo dự án

2.2.1.1 Khái niệm dự án

Dự án là tập hợp những hoạt động có liên quan đến nhau theo một logic, một trật tự nhất định nhằm vào những mục tiêu xác định được thực hiện bằng những nguồn lực nhất định trong những khoảng thời gian xác định Dự án có tính mục tiêu, tạm thời

và duy nhất

Sơ đồ 2.1: Mô hình hóa một dự án

( Phạm Đức Quang & Phạm Trinh Mai, 2008 )

2.2.1.2 Thế nào là dạy học theo dự án

Theo Nguyễn Thùy Vân (2008) khái niệm dạy học dự án được sử dụng đầu tiên trong các trường kiến trúc – xây dựng ở Ý từ cuối thế kỷ 16 và lan rộng ra nhiều nước châu Âu, nhưng mãi đến những năm đầu của thế kỷ 20, các nhà sư phạm Mỹ mới bắt đầu xây dựng cơ sở lý luận cho PPDH này Từ cuối những năm của thập niên 60, PPDH này lại được chú ý trở lại châu Âu Theo đó DHDA là hình thức dạy học trong

đó người học thực hiện nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo ra sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập

kế hoạch đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh đánh giá quá trình và kết quả thực hiện, làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học dự án

Theo Tống Xuân Tám (2008) dạy học dự án là một kiểu dạy học lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm, định hướng vào các khái niệm cơ bản của môn học nhưng gắn liền với thực tế Học sinh tự lực giải quyết vấn đề để hình thành kiến thức và cho

ra những kết quả thực tế

Tóm lại trong PPDH dự án học sinh được đề xuất thực hiện dự án để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn và chuyên môn Thông qua PPDH dự án sẽ khuyến khích học sinh hoạt động tích cực và có ý thức chịu trách nhiệm để giải quyết một vấn đế mang tính tổng thể toàn diện và liên môn Qua đó họ học được thái độ và cách thức thu nhận thông tin để tổ chức thực hiện và tiến hành kiểm tra hoạt động một cách độc lập Trong quá trình học theo phương pháp này học sinh lĩnh hội được những kiến thức mang tính liên môn, chuyên ngành

2.2.2 Các đặc điểm của phương pháp dạy học theo dự án

Có thể cụ thể hóa các đặc điểm của PPDH dự án như sau:

- Chủ đề của dự án gắn liền với hoàn cảnh: Chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống gắn liền với thực tiễn xã hội, thực tiễn nghề nghiệp và thực tiễn đời sống Nhiệm vụ của dự án cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của người học

- Có ý nghĩa thực tiễn xã hội: Các dự án học tập góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống xã hội

- Chú ý đến hứng thú người học: Học sinh được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân Ngoài ra hứng thú của người học cần được tiếp tục phát triển trong quá trình thực hiện dự án

- Dự án học tập mang nội dung tích hợp: Nội dung của dự án có sự kết hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực hoặc nhiều môn học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp

- Định hướng hoạt động thực tiễn: Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành Thông qua đó kiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết lý thuyết cũng như rèn luyện kỹ năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn của người học

- Tính tích cực cao của người học: Trong dạy học dự án, người học cần tham gia tích cực và tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học Điều đó cũng đòi hỏi và khuyến khích tinh thần trách nhiệm, sự sáng tạo của người học Giáo viên chỉ đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ Tuy nhiên, mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm, khả năng của học sinh và mức độ khó khăn của nhiệm vụ

- Cộng tác làm việc: Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có

sự cộng tác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm Dạy học dự án đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng hợp tác và kỹ năng cộng tác làm việc giữa các thành viên tham gia, giữa học sinh và giáo viên cũng như các lực lượng xã hội khác tham gia trong dự án Đặc điểm này còn được gọi là học tập mang tính xã hội

- Tạo ra sản phẩm: Trong quá trình thực hiện dự án các sản phẩm sẽ được tạo ra Sản phẩm của dự án không giới hạn trong những thu hoạch lý thuyết mà trong đa số trường hợp các dự án học tập thường tạo ra những sản phẩm vật chất của hoạt động thực tiễn, thực hành Những sản phẩm này có thể sử dụng, công bố giới thiệu

Với những đặc điểm nêu trên có thể thấy rằng PPDH theo dự án rất phù hợp cho việc áp dụng trong trường phổ thông trong thời kỳ đất nước hội nhập hiện nay Tuy nhiên người giáo viên khi dạy học bởi phương pháp này cần phải đầu tư nhiều thời gian, công sức, tâm huyết để thiết kế và hướng dẫn học sinh học tập theo PPDH này

2.2.3 Quy trình thực hiện dự án cho PPDH dự án ở trường THPT

Sơ đồ 2.2: Quy trình thực hiện dự án ở trường THPT

( Tống Xuân Tám, Microsoft Việt Nam – ĐHSP TP HCM, truy cập tại:

Lên kế hoạch thực hiện dự án

Triển khai kế hoạch

Phân nhóm, phân vai

đánh giá

Theo dõi, đôn đốc