sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập

sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập sáng kiến kinh nghiệm xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập

A PHẦN MỞ ĐẦU

I TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học, đã được xác định trongnghị quyết TW4 Khóa VII (01/1993) nghị quyết TW 2 khóa VIII (12/1996) đượcthể chế hóa trong Luật Giáo dục (12/1998)

Luật giáo dục điều 24 đã ghi “phương pháp giáo dục phổ thông phải pháthuy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểmcủa từng lớp học, môn học bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn kỹ năng vận dụngkiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú họctập cho học sinh

Tiếp tục thực hiện theo chương trình dạy học theo tinh thần linh hoạt,sáng tạo, phù hợp với thực tiễn, giáo dục từng địa phương, từng lớp học từngnhóm đối tượng học sinh trong lớp (CV 896 BGD-ĐT – GDTH) được ban hànhnhằm đổi mới phương pháp dạy học theo hứng tích cực hóa hoạt động học tậpcủa học sinh

Nhưng thực tế cho đến nay nhiều người vẫn chưa xem việc đổi mớiphương pháp dạy học là vấn đề cần quan tâm hoặc quan tâm chưa đúng mức

Mặt khác trong quá trình giảng dạy đối với học sinh tiểu học nói chung,đối với phân môn tập đọc nói riêng, người dạy chưa đặc biệt chú ý rèn cho họcsinh một kỹ năng quan trọng Đó là “Kỹ năng đọc” Từ đó kỹ năng đọc của họcsinh trở nên hạn chế, đôi khi đọc các em phải dừng lại để đánh vần, dẫn đến tìnhtrạng thụ động, nhàm chán, lười học do mất kiến thức cơ bản

Theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy và học, phân môn Tập đọc làmôn học rất cần phải tạo điều kiện cho học sinh tính tích cực, tự giác, chủ động,

sáng tạo trong mọi hoạt động học tập và rút kinh nghiệm và thực hành dưới sựhướng dẫn của giáo viên.

Với tầm quan trọng và thực tế trên, việc rèn kỹ năng đọc theo hướng tíchcực hóa hoạt động học tập trong quá trình giảng dạy phân môn Tập đọc là mộtnhân tố góp phần vào việc giáo dục học sinh (HS) là một việc làm thực tiễn, có ýnghĩa sâu sắc Trong kinh nghiệm này tôi xin đề xuất một số biện pháp rèn kỹnăng đọc cho học sinh thông qua việc “Xây dựng bài tập rèn kỹ năng đọc chohọc sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hóa hoạt động học tập”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Tôi chọn đề tài này nhằm tiếp cận, vận dụng có hiệu quả các phươngpháp dạy học Qua đó đề xuất một số biện pháp rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp

2 theo hướng đổi mới

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

1 Khách thể nghiên cứu

Bằng nội dung kiến thức , chương trình phân môn Tập đọc lớp 2, cũngnhư sự hình thành và phát triển kỹ năng đọc của từng đối tượng học sinh

2 Đối tượng nghiên cứu

Trên cơ sở học sinh lớp 2 nói chung, học sinh lớp 2A4 Trường Tiểu Học

Mỹ Tú A nói riêng – hướng tác động vào việc, rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp

2, theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập Làm cơ sở cho việc thực hiện vànghiên cứu

IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lý luận

Xây dựng những cơ sở lý luận của việc rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp

2 theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập

2 Thực trạng

Nghiên cứu khảo sát thực trạng trẻ lớp 2 hiện nay nói chung, học sinh lớp2A4 Trường Tiểu học Mỹ Tú A nói riêng Về kỹ năng đọc cũng như tính tích cực, tự giác, sáng tạo… của học sinh trong quá trình học tập

VI GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU

- Đối tượng : học sinh lớp 2

- Thời gian : năm học (2007 – 2008)

- Rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hướng tích cực hóa hoạt độnghọc tập

B PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Vị trí và tầm quan trọng của phân môn Tập đọc

Trong Trường Tiểu học Tiếng Việt là môn học quan trọng , có nhiệm vụhình thành năng lực ngôn ngữ cho học sinh, được thể hiện qua bốn dạng hoạtđộng: nghe – nói – đọc – viết Trong đó tập đọc là phân môn đảm nhiệm việchình thành và phát triển cho học sinh kỹ năng quan trọng Kỹ năng đọc Vì vậyviệc tìm hiểu một liệu pháp, để nâng cao hiệu quả giờ dạy phân môn tập đọc, làmột việc làm hết sức cần thiết của người giáo viên tiểu học

2 Quan điểm về hoạt động đọc và kỹ năng đọc

Đọc là một hoạt động tiếp nhận thông tin thông qua kênh chữ Hoạt độngđọc chỉ xảy ra khi người đọc tiếp nhận được nội dung, kiến thức trong bài đọc.

Mà người đọc dùng mắt, nhìn, miệng đọc , tâm để cảm thụ, phân tích nội dungthông tin vừa đọc Có khi hình thức đọc sau

2.1 Đọc thành tiếng

Là hình thức đọc phát ra âm thanh

+ Phát âm đúng

+ Ngắt nghỉ hơi hợp lý

+ Cường độ đọc vừa phải (không đọc to quá hay đọc lí nhí)

- Tốc độ đọc vừa phải (không ê , a, ngắt ngứ hay liến thoắng)

2.2 Đọc thầm và hiểu nội dung

+ Đọc không thành tiếng, không mấp máy môi

+ Hiểu được nghĩa của các từ ngữ trong văn cảnh (bài đọc); nắm đượcnội dung của câu, đoạn hoặc bài đã đọc

3 Yêu cầu về kiến thức – kỹ năng đối với phân môn tập đọc lớp 2

Đọc có ý thức hơn lưu loát hơn, thể hiện rõ hơn, những phản ứng cảmxúc, tình cảm, thông qua bài đọc (CV896 BGDĐT – GDTH), học sinh cần đạtyêu cầu tối thiểu sau:

Cuối học kỳ II : 50 tiếng / phút

4 Suy nghĩ về việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học một yếu tố vô cùng quan trọngđược các cấp quản lý giáo dục quan tâm và đưa lên vị trí hàng đầu, trong sựnghiệp giáo dục Nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả dạy – học giáo dục tiểuhọc Để phù hợp với xu hướng phát triển của đất nước Để thực hiện tốt việc đổimới phương pháp dạy học ở tiểu học chúng ta cần lưu ý tiến hành đổi mới mộtcách đồng bộ và hiệu quả một số vấn đề sau:

4.1 Công tác quản lý

Quán triệt chủ trương của ngành về đổi mới phương pháp dạy học, nhằmnâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý giáo dục đặc biệt là giáo viên trực tiếpgiảng dạy trên lớp, như: tổ chức các giờ học, các hoạt động giáo dục diễn ra mộtcách nhẹ nhàng, tự nhiên – hiệu quả và chất lượng

Tăng cường hoạt động kiểm tra chuyên môn dự giờ rút kinh nghiệm đánhgiá xếp loại theo chuẩn 14 Bên cạnh đó thường tổ chức cho giáo viên giao lưutrao đổi học hỏi rút kinh nghiệm giảng dạy trong và ngoài trường

Thường xuyên kiểm tra đánh giá, xếp lại học sinh theo tinh thần đổi mới(QĐ30)

4.2 Đội ngũ giáo viên

Cần từng bước chuẩn hóa đội ngũ giáo viên Nhằm trang bị cho giáo viênnhững kiến thức cơ bản cụ thể về đổi mới phương pháp dạy học thông qua cáchoạt động sau:

+ Tổ chức tạo điều kiện cho giáo viên học chuẩn và tiêu chuẩn

+ Xây dựng các chuyên đề giáo dục PT

+ Đổi mới nâng cao sinh hoạt chuyên môn, sinh hoạt tổ khối,…

4.3 Cơ sở vật chất

Trang bị đầy đủ SGK, sách tham khảo của giáo viên , đồ dùng học tập ,thiết bị dạy – học

- Trở về với mỗi giáo viên hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học

là một vấn đề đang thu hút và tác động đến từng cá nhân Mỗi tiết dạy để đảmbảo sự thành công, thì việc đổi mới phương pháp dạy học phải được đặt, lên vịtrí hàng đầu đó là “kim chỉ nam” cho việc dạy học ngày nay

5 Đôi điều về tính tích cực và phương pháp dạy học tích cực

5.1 Tính tích cực là gì? (TTC)

Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người trong đời sống xãhội Tính tích cực của con người biểu hiện trong hoạt động đặc biệt trong nhữnghoạt động chủ động của chủ thể Học tập là hoạt động chủ đạo của trẻ ở lứa tuổi

đi học

Tính tích cực nhận thức trong hoạt động học tập liên quan trước hết vớiđộng cơ học tập Động cơ đúng tạo ra hứng thú Hứng thú là tiền đề của tự giác,hứng thú và tự giác là hai yếu tố tâm lý tạo nên tính tích cực

Tính tích cực học tập biểu hiện ở những dấu hiệu như : hăng hái trả lờicâu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn; thích phát biểu ý kiến củamình trước những vấn đề nêu ra, hay nêu thắc mắc , đòi hỏi giải thích nhữngvấn đề chưa đủ rõ, chủ động vận dụng kiến thức , kỹ năng đã học để nhận thứcvấn đề mới…

5.2 Phương pháp tích cực là gì?

- Phương pháp tính tích cực là một thuật ngữ được rút gọn; được dùng ởnhiều nước, để chỉ những phương pháp giáo dục – dạy học theo hướng phát huytính tích cực, chủ động sáng tạo của người học

5.3 Những dấu hiệu đặc trưng của phương pháp tích cực (TTC)

- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh

- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

- Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác

- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò

năng quan trọng cho học sinh : “Kỹ năng đọc” Hơn nữa giáo viên chưa thật sự

đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập củahọc sinh nghĩa là mọi hoạt động dạy học diễn ra không nhằm phát huy tính tíchcực của người học, mà tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy

Đành rằng để dạy theo PPTC thì giáo viên phải nổ lực nhiều so với dạytheo phương pháp thụ động Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Rõràng, cách dạy chỉ đạo cách học nhưng ngược lại, thói quen học tập của trò cóảnh hưởng tới cách dạy của thầy Có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tíchcực hoạt động nhưng giáo viên chưa đáp ứng được Cũng như có trường hợp,

giáo viên hăng hái áp dụng PPTC nhưng thất bại vì HS chưa thích ứng vẫn theolối học tập thụ động

* Tóm lại : Từ thực trạng trên cho thấy quá trình dạy học như thế chưaphát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh; không phát huyđược khả năng tìm tòi, khám phá của các em, chưa khuyến khích, phát triển nănglực – năng khiếu sở trường của cá nhân học sinh Làm cho hiệu quả giáo dụckhông đạt chất lượng như mong muốn

2 Hiệu quả học tập và kỹ năng đọc của học sinh trong quá trình học phân môn tập đọc

Thực trạng không mấy lạc quan về kết quả đọc còn thấp của học sinh,cũng như sự thiếu tự giác và lơ là của các em hiện nay Các em thường mắc khánhiều lỗi đọc Cụ thể là các lỗi cơ bản sau:

2.1 Lỗi phát âm lệch chuẩn chữ viết

Khi đọc HS thường phát âm không chính xác cả âm đầu lẫn phần vần vàthanh điệu

Chẳng hạn : đọc r thành g (bối rối – bối gối, rập rình – gập gình) , đọc phụ âm qu thành v (quảng cáo - vảng cáo) đọc âm ê trong vần kéo dài thành i ê (mếu máo – miếu máo, đều – điều) đọc âm o thành âm o (trong xanh – trông xanh) đọc âm y thành i ( may mắn – mai mắn, bàn tay – bàn tai, ) đọc vần oan thành on (hoàn toàn – hòn tòn, ) âm cuối n thành ng (củi mùn – củi mùng; bắn súng – bắng súng ) ; t thành c (ánh mắt – ánh mắc) … nguyên nhân lỗi phát âm

lệch chuẩn này là do học sinh chịu ảnh hưởng tiêu cực từ thể âm của môi trườngsinh sống

2.2 Lỗi đọc không đúng trọng âm:

Học sinh sử dụng cách đọc không có điểm nhấn hoặc nhấn giọng vàonhững tiếng không có trọng âm, khiến cho giọng đọc trở nên đều đều, buồn tẻhoặc làm cho nội dung thông báo bị hiểu sai lệch Nguyên nhân của hiện tượngnày, là do các em chưa xác định được các từ ngữ đảm nhiệm vai trò thông báochính trong câu ; chưa biết phân biệt đâu là yếu tố trọng âm trong một từ Đây làmột lỗi đọc, mà đa số học sinh thường mắc phải

2.3 Lỗi ngắt giọng không đúng chỗ

Ngắt giọng không chính xác ở các câu văn dài, có cấu tạo ngữ pháp phứctạp (ngắt giọng ngẫu hứng theo nhịp thở (còn gọi là ngắt giọng sinh lý) Khi đọcthơ, học sinh thường đọc theo áp lực của nhạc thơ, tách rời đọc với hiểu

2.4 Lỗi đọc không đúng ngữ điệu, không diễn cảm

Học sinh không thể hiện đúng các kiểu câu khi đọc do nhầm lẫn về hìnhthức diễn đạt

Chẳng hạn : Đọc các câu hỏi tu từ như: câu hỏi thông thường, đọc câucảm như câu hỏi, đọc lên giọng máy móc ở các từ cuối câu hỏi Khiến cho mộtcuộc trò chuyện tâm tình được thể hiện như một cuộc cải vã Một số giáo viên,

do cách hiểu chưa thật chính xác, khái niệm đọc diễn cảm Nên khi đọc mẫu đã

cố gắng uốn gịong một cách cầu kỳ, khiến giọng đọc trở nên thiếu độ trung thựccần thiết Học sinh vì làm theo mẫu, nên cũng đọc thái quá như vậy

* Tóm lại : xuất phát từ thực trạng nêu trên , cho thấy hiệu quả giờ họcphân môn tập đọc thông qua kỹ năng đọc của học sinh còn nhiều hạn chế, nhưthế chưa phát huy tính tích cực hoạt động học tập, sáng tạo mang tính sáng tạo,

tự giác của học sinh Thể hiện qua kết quả khảo sát chất lượng đầu năm của lớp2A4 như sau:

Tổng số học sinh : 25/15 nữ

 Chất lượng cho thấy học sinh đọc mức độ trung bình trở lên chưa cao;

tỉ lệ học sinh đọc yếu còn nhiều cũng như sự thiếu tự giác, và lơ là của các emhiện nay Tất yếu dẫn tới câu hỏi : chúng ta có thể làm gì để nâng cao khả năngđào tạo trình độ đọc cho HS? Đây không chỉ là vấn đề nghiên cứu lý thuyếtthuần túy về đọc mà còn liên quan đến việc phát triển mục đích và phương phápđào tạo, giáo dục việc đọc cho học sinh tiểu học hiện nay

Với thực trạng nêu trên, trong khuôn khổ bài viết này, tôi xin đề cập việcsửa lỗi đọc cho học sinh lớp 2 bằng một hoạt động bỗ trợ, đó là : sử dụng tổ hợpbài tập (BT) rèn kỹ năng đọc cho học sinh trong giờ tập đọc

thụ động Mà được vận dụng bằng các phương pháp sao cho giáo viên là người

tổ chức, hướng dẫn học sinh bằng các câu hỏi gợi ý, gợi mở – song song đó làhọc sinh tích cực tham gia hoạt động học tập một cách tích cực nhằm tiếp thu bàimột cách chủ động và hiệu quả hơn Muốn làm được công việc trên thì bản thângiáo viên phải nổ lực nhiều so với phương pháp dạy học thụ động và phải kiên trìvận dụng phương pháp đổi mới nhằm tạo cho các em thích ứng dần với phươngpháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp đến cao Trong đổi mới phải có

sự hợp tác của thầy và trò, sự phối hợp giữa hoạt động dạy và hoạt động học thìmới thành công

Như vậy khi nhấn mạnh vai trò chủ thể nhận thức, cảm thụ của họcsinh Phương pháp dạy học theo hướng đổi mới Giáo viên không chỉ đơn giản làtruyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn hành động với phương pháp dạy học trênthì vai trò của giáo viên không những không bị hạ thấp mà còn được đề cao với

tư cách là người gợi mở, hướng dẫn, cố vấn, trọng tài trong hoạt động học tậpcủa học sinh

2 Bài tập rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 theo hứơng tích cực hoá hoạt động học tập

2.1 Bài tập luyện chính âm (còn gọi là bài tập (BT) luyện phát âm đúng)

Đây là loại BT dễ thực hiện nhưng ít xuất hiện trong SGK nên ít đượcgiáo viên sử dụng Hình thức bT có thể là tìm (gạch dưới, đóng khung, liệt kê)những từ ngữ khó đọc trong bài

Cách thực hiện : Để đổi mới cho phù hợp với tình hình năng lực thực tếhọc sinh của lớp, ta không nên chọn và ghi sẵn các từ ngữ khó cho học sinhluyện đọc Và sau khi cho học sinh thực hiện BT, GV không đọc mẫu, yêu cầu

HS đọc từ ngữ, câu có chứa tiếng HS hay mắc lỗi rồi GV mới chữa, hoặc GV

đọc mẫu những từ ngữ, câu có chứa tiếng trong đó có âm vần HS hay đọc lẫn rồiyêu cầu học sinh đọc theo

* Bài tập minh họa

VD : Chọn trong đoạn 1 của bài “Sự tích cây vú sữa” (TV2, Tập 1 ,Trang 96) những tiếng có thanh hỏi và thanh ngã rồi viết vào 2 dòng dưới đây

- Những tiếng có thanh hỏi:………

- Những tiếng có thanh ngã :………

* Giải đáp: (?) bỏ, ở, mỏi (~) nghĩ

VD 2 : Đọc thầm đoạn 2 của bài “Câu chuyện bó đũa” (TV2 – tập 1

tr112) ghi lại những tiếng có phụ âm đầu g, r vào chỗ trống

VD 3 : đọc thầm đoạn 2 của bài “Chuyện bốn mùa” (TV 2 – Tập 2 –

Trang 5) và ghi lại những tiếng có chứa ao, au rồi điền vào chỗ trống dưới đây

VD 4 : Đọc đoạn 1 của bài “Mùa xuân đến” (TV 2, tập 2 , Tr 17) vô ghi

lại những tiếng có chứa i, y vào chỗ trống dưới đây :

+ i : ………

+ y : …………

* Giải đáp

+ i :thì , trời, lại

+ y :Ngày, nảy, đầy, bay, nhảy, gáy

Với dạng bài tập này sẽ giúp cho học sinh nhanh chóng hiểu và phát âmchính xác các tiếng / từ khó dễ lẫn mà nguyên nhân chính là do học sinh chịuảnh hưởng tiêu cực từ thổ âm của môi trường mình sinh sống

2.2 Bài tập luyện đúng trọng tâm

Đây là kiểu bài tập giúp HS đọc rõ, nhấn giọng hay kéo dài, những từchìa khóa của bài đọc

* Cách thực hiện : Khi đến phần hướng dẫn học sinh đọc đoạn Theocách dạy thông thường, giáo viên ghi sẵn câu hoặc đoạn vào băng giấy hoặcbảng phụ Dùng các ký hiệu ( /; //) ngắt, nghỉ hoặc gạch chân các từ cần nhấngiọng … với cách hướng dẫn trên thì chưa phát huy được tính tự giác, chủ độngcủa học sinh Vì học sinh chỉ làm theo mẫu có sẵn Nó mang tính chất áp đặt,chưa khơi dậy được ở học sinh óc sáng tạo, cũng như sự đam mê hứng thú tronghọc tập

 Với hình thức luyện đọc trên tôi thay thế bằng cách xây dựng BTluyện đúng trọng âm

VD 1 : Ghi dấu  dưới tiếng cần nâng cao giọng và dấu bằng ( = ) dướitiếng cần hạ thấp giọng khi đọc các câu sau :