TÌM HIỂU TÌNH HÌNH NUÔI CÁ CHÌNH (Anguilla marmorata) VÀ CÁ BỐNG TƯỢNG (Oxyeleotris marmorata) TRONG BÈ TẠI HUYỆN ĐỨC LINH, TỈNH BÌNH THUẬN Sinh viên thực hiện: PHAN THỊ HUỆ Ngành: NUÔI TRỒNG THỦY SẢN Niên khóa: 2004 – 2008 Tháng 9

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TÌM HIỂU TÌNH HÌNH NUÔI CÁ CHÌNH Anguilla marmorata VÀ CÁ BỐNG TƯỢNG Oxyeleotris marmorata TR

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

TÌM HIỂU TÌNH HÌNH NUÔI CÁ CHÌNH (Anguilla marmorata)

VÀ CÁ BỐNG TƯỢNG (Oxyeleotris marmorata) TRONG BÈ

TẠI HUYỆN ĐỨC LINH, TỈNH BÌNH THUẬN

Sinh viên thực hiện: PHAN THỊ HUỆ

Ngành: NUÔI TRỒNG THỦY SẢN Niên khóa: 2004 – 2008

Tháng 9/2008

TÌM HIỂU TÌNH HÌNH NUÔI CÁ CHÌNH (Anguilla marmorata)

VÀ CÁ BỐNG TƯỢNG (Oxyeleotris marmorata) TRONG BÈ

TẠI HUYỆN ĐỨC LINH, TỈNH BÌNH THUẬN

Tác giả

PHAN THỊ HUỆ

Khoá luận được đệ trình để đáp ứng yêu cầu cấp bằng Kỹ Sư Nuôi Trồng Thủy Sản

Giáo viên hướng dẫn: TS NGUYỄN NHƯ TRÍ

Tháng 9 năm 2008

LỜI CẢM TẠ

Tôi xin chân thành cảm tạ:

Ban Giám Hiệu trường Đại Học Nông Lâm Tp Hồ chí minh

Ban Chủ Nhiệm Khoa Thủy Sản cùng quý thầy, cô đã truyền đạt kiến thức cho

tôi trong suốt quá trình học tại trường

Lòng biết ơn sâu sắc gửi đến thầy Nguyễn Như Trí đã hết lòng hướng dẫn, giúp

đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Anh Trần Văn Vinh đã giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, thu thập số liệu

Các anh, chị ở Trung Tâm Khuyến Ngư Bình Thuận

Các anh, chị Phòng Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn huyện Đức Linh

Các bạn sinh viên trong và ngoài lớp, cùng gia đình đã hỗ trợ, động viên, giúp

đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài này

Do kiến thức và thời gian thực hiện đề tài có hạn nên luận văn không tránh khỏi

những thiếu sót Rất mong sự đóng góp ý kiến của quý thầy, cô và các bạn để luận văn

được hoàn chỉnh hơn

TÓM TẮT

Đề tài: “Tìm hiểu tình hình nuôi cá chình (Anguilla marmorata) và cá bống

tượng (Oxyeleotris marmorata) trong bè tại huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận” được

thực hiện tại 3 xã: Võ Xu, Sùng Nhơn và Vũ Hòa thông qua phiếu điều tra soạn sẵn và

phỏng vấn trực tiếp 46 hộ nuôi về các khía cạnh kinh tế, xã hội và kỹ thuật của mô

hình nuôi cá bè Kết quả cho thấy:

Mật độ thả trung bình của cá chình là 19,89 con/m3, cao nhất là 37,04 con/m3,

thấp nhất là 7,83 con/m3 và thời gian nuôi trung bình là 13,5 tháng

Mật độ thả trung bình của cá bống tượng là 19,18 con/m3, cao nhất là 37,71

con/m3, thấp nhất là 6,94 con/m3 và thời gian nuôi trung bình là 5,32 tháng

Năng suất trung bình của cá chình 20,09 kg/m3, cá bống tượng 0,86 kg/m3

Mức đầu tư trung bình nuôi cá chình 3.633.060 đồng/m3 và cá bống tượng

340.210 đồng/m3

Doanh thu trung bình của cá chình 6.269.810 đồng/m3 và cá bống tượng

257.620 đồng/m3

Cá bống tượng khó nuôi hơn cá chình nhưng khi nuôi thành công thì tỷ suất lợi

nhuận của cá bống tượng cao hơn cá chình Tỷ suất lợi nhuận của cá bống tượng từ

0,09 – 3,92 và cá chình từ 0,16 – 1,5

MỤC LỤC

Trang Trang tựa i Lời cảm tạ ii

2.1 Đặc điểm Sinh Học Cá Bống Tượng 3

2.1.1 Hệ thống phân loại 3

2.1.5 Đặc điểm dinh dưỡng và tính ăn 4

2.1.6 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển 5

2.2.5 Đặc Điểm dinh dưỡng và tính ăn 8

2.2.6 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển 8

2.4.2.4 Thủy sản 14

2.4.3 Thủy lợi 14

2.4.4 Giáo dục 15

2.5 Giới Thiệu về Sông La Ngà và Hồ Biển Lạc 16

2.6 Sự Ra Đời và Phát Triển Nghề Nuôi Cá Bè 17

2.6.1 Tình hình nuôi cá bè trên thế giới 17

2.6.3 Tình hình nuôi cá bè tại huyện Đức Linh 18

2.6.3.1 Quá trình hình thành nghề nuôi cá bè 18

2.6.3.2 Tình hình nuôi cá bè tại huyện 18

Chương 3 PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA 19

3.2 Phương Pháp Thu Thập Số Liệu 19

3.2.1 Số liệu sơ cấp 19

3.2.2 Số liệu thứ cấp 19

3.3 Phương Pháp Phân Tích Chỉ Tiêu Kinh Tế 19

3.4 Phương Pháp Xử Lý Số Liệu 20

Chương 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 22

4.1.2 Trình độ học vấn 22

4.1.3 Tình hình nhân khẩu và sự phân bố lao động trong nuôi cá 23

4.1.5 Công tác khuyến ngư và các nguồn học hỏi kinh nghiệm 26

4.2.5 Thức ăn và thời gian cho ăn 29

4.2.7 Thời gian nuôi và kích cỡ thương phẩm 31

4.2.8 Thuận lợi và khó khăn của mô hình nuôi cá chình 32

4.3 Kỹ Thuật Nuôi Cá Bống Tượng 32

4.3.2 Nguồn cá giống 32

4.3.3 Mật độ, cỡ cá và thời gian thả 33

4.3.5 Thời gian nuôi và kích cỡ thương phẩm của cá bống tượng 35

4.3.6 Thuận lợi và khó khăn của mô hình nuôi cá bống tượng 35

4.4 Hiệu Quả Kinh Tế của Hai Mô Hình Nuôi Cá Chình và Cá Bống Tượng 36

4.4.1.1 Mức đầu tư ban đầu cho 1 m3 bè nuôi cá chình 36

4.4.1.2 Chi phí sản xuất cho 1 m3 bè nuôi cá chình 36

4.4.1.3 Hiệu quả kinh tế cho 1 m3 bè nuôi cá chình 37

4.4.2 Hiệu quả kinh tế của mô hình nuôi cá bống tượng 38

4.4.2.1 Mức đầu tư ban đầu cho 1 m3 bè nuôi cá bống tượng 38

4.4.2.2 Chi phí sản xuất cho 1 m3 bè nuôi cá bống tượng 38

4.4.2.3 Hiệu quả kinh tế cho 1 m3 bè nuôi cá bống tượng 39

4.4.3 So sánh hiệu quả kinh tế giữa nuôi cá chình và cá bống tượng 39

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng Trang Bảng 4.1 Độ tuổi của các hộ nuôi 22

Bảng 4.2 Trình độ học vấn của các chủ hộ 23

Bảng 4.3 Số nhân khẩu của các hộ điều tra 23

Bảng 4.4 Số lao động trong các hộ nuôi 24

Bảng 4.5 Kinh nghiệm nuôi cá bống tượng 25

Bảng 4.6 Kinh nghiệm nuôi cá chình 25

Bảng 4.7 Số hộ tham gia tập huấn 26

Bảng 4.8 Số hộ xử lý bè nuôi 27

Bảng 4.9 Chi phí đầu tư cho 1 m3 bè nuôi cá chình 36

Bảng 4.10 Chi phí sản xuất cho 1 m3 bè nuôi cá chình/vụ 36

Bảng 4.11 Kết quả và hiệu quả kinh tế cho 1 m3 bè nuôi cá chình/vụ 37

Bảng 4.12 Chi phí đầu tư cho 1 m3 bè nuôi cá bống tượng 38

Bảng 4.13 Chi phí sản xuất cho 1 m3 bè/vụ nuôi cá bống tượng 38

Bảng 4.14 Kết quả và hiệu quả kinh tế cho 1 m3 bè/vụ nuôi cá bống tượng 39

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Hình Trang Hình 2.1 Hình dạng cá bống tượng của hộ ông Phạm Văn Sóc 3

Hình 2.3 Hình dạng cá chình của hộ ông Trương Văn Thanh 7

Bản đồ 3.1 Bản đồ hành chính huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận 21

Hình 4.1 Bè nhựa và bè gỗ 27

Hình 4.2 Cá chình giống của hộ ông Phạm Văn Sóc 28

Hình 4.3 Cách thả cá chình giống của hộ ông Phạm Văn Sóc 29

Hình 4.4 Cá tạp dùng làm thức ăn cho cá chình và cá bống tượng 29

Hình 4.5 Các men vi sinh dùng trong việc nuôi cá chình 30

Hình 4.6 Cách cho cá ăn 31

Hình 4.7 Bè nuôi cá ở thôn 8 xã Võ Xu, huyện Đức Linh 31

Hình 4.8 Cá chình thương phẩm của hộ ông Trương Văn Thanh 32

Hình 4.9 Dớn dùng bắt cá bống tượng 33

Hình 4.10 Sản phẩm npv – floxacol 34

Hình 4.11 Bè nuôi cá của hộ ông Trương Văn Thanh 34

Hình 4.12 Hồ Biển Lạc 35

Hình 4.13 Cá bống tượng được 200 g của hộ ông Trương Văn Thanh 35

Hình 4.15 Công trình xây dựng đập thủy lợi ở Hồ Biển Lạc 41

Đối tượng nuôi chính trong bè ở huyện Đức Linh là cá bống tượng (Oxyeleotris

marmorata Bleeker) và cá chình (Anguilla marmorata Quoy and Gaimard) Đây là 2

đối tượng có giá trị kinh tế cao, thịt thơm ngon Giá thị trường cá bống tượng từ 250.000 – 320.000 đồng/kg cá loại 1 (từ 400 – 800 g/con), cá chình từ 280.000 – 310.000 đồng/kg cá loại 1 (trên 1 kg/con)

Khoảng 3 năm trở lại đây, cá bống tượng chết hàng loạt do nguồn nước không

ổn định (bị phèn, ô nhiễm hữu cơ…) Mặc khác, con giống được đánh bắt ngoài tự nhiên không đảm bảo kích thước và chất lượng Vì vậy mà nhu cầu nuôi của người dân

bị lắng xuống Trong khi đó giá thị trường của cá chình cũng tương đương với cá bống tượng và cá chình có sức chịu đựng tốt hơn (chỉ chết rải rác) nên người dân đã chuyển sang nuôi cá chình

Nhìn chung nghề nuôi cá bè ở Đức Linh (Bình Thuận) chỉ mới phát triển vào những năm gần đây và còn khá mới so với tỉnh Đồng Nai, là tỉnh đã phát triển nghề nuôi cá bè khá lâu trên Sông La Ngà và Hồ Trị An Do đó việc tìm hiểu tình hình nuôi

cá bè ở huyện Đức Linh là rất cần thiết Từ mục đích trên và được sự phân công của Khoa Thủy Sản Trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM, chúng tôi tiến hành thực hiện

đề tài “Tìm hiểu tình hình nuôi cá chình (Anguilla marmorata) và cá bống tượng (Oxyeleotris marmorata) trong bè tại huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận”

1.2 Mục Tiêu Đề Tài

- Tìm hiểu tình hình nuôi cá bè tại 3 xã Võ Xu, Sùng Nhơn, Vũ Hòa thuộc

huyện Đức Linh (Bình Thuận) về các khía cạnh kinh tế, xã hội và kỹ thuật nuôi

- Xác định hiệu quả kinh tế của hai mô hình nuôi cá chình và cá bống tượng, từ

đó so sánh hiệu quả kinh tế của hai mô hình này

Chương 2

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Đặc điểm Sinh Học Cá Bống Tượng

Loài: Oxyeleotris marmorata Bleeker, 1952

Tên tiếng Việt: Cá bống tượng

Tên tiếng Anh: Sand goby, marble goby

2.1.2 Đặc điểm hình thái

Hình 2.1 Hình dạng cá bống tượng của hộ ông Phạm Văn Sóc

Cá bống tượng có đầu to, rộng và dẹp, mõm bằng Miệng hướng lên phía trên,

không có râu Mắt tròn, nhỏ lệch về phía đầu Thân cá dài, phần trước hơi tròn, phần

sau hơi dẹp ngang về phía đuôi Vây đuôi tròn, dài Vây ngực hơi nhọn (Huỳnh Ngọc

Anh, 2005) Vảy nhỏ phủ khắp thân và đầu (trừ mõm) Đầu và phần trước của thân

phủ vảy tròn, phần sau phủ vảy lược (Dương Viết Thành, 1995)

Cá có màu nâu nhạt, hơi xám, trên thân có những đốm vân lớn như da beo Mặt

bên của cá có nhiều đốm đen to, những đốm này không có hình dạng nhất định (Huỳnh

Ngọc Anh, 2005) Màu sắc của cá thay đổi theo khu vực sống, cá bống tượng trong ao,

hầm có màu sắc vân đậm hơn cá nuôi trong bè và cá ở thiên nhiên vùng nước chảy

(Nguyễn Chung, 2008) Theo Mai Đình Yên (1983; trích dẫn bởi Lâm Thị Út, 1996)

cá bống tượng có kích thước lớn nhất trong bộ cá bống, kích thước tối đa đạt 500 mm

2.1.3 Phân bố

Cá bống tượng là loài cá đặc trưng của vùng nhiệt đới Chúng phân bố rộng ở

các nước Đông Nam Á như: Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Malaysia, Brunei

Trong tự nhiên, cá phân bố ở khắp các loại hình thủy vực nước ngọt từ ao, ruộng,

kênh, rạch, sông, hồ… Ở Việt Nam, cá xuất hiện nhiều ở hệ thống sông Cửu Long,

Đồng Nai, Vàm Cỏ, Hồ Biển Lạc thuộc huyện Tánh Linh và sông La Ngà thuộc huyện

Đức Linh tỉnh Bình Thuận (Nguyễn Chung, 2008)

2.1.4 Đặc điểm sinh thái

Cá bống tượng sống ở đáy thủy vực, hoạt động nhiều về đêm, ban ngày thường

vùi mình xuống bùn đáy và có thể sống ở đó nhiều giờ Trong ao cá ưa sống ẩn náu

ven bờ, hang hốc, rong cỏ và thực vật thủy sinh thượng đẳng Nhờ có cơ quan hô hấp

phụ nên cá có thể chịu được môi trường nước có hàm lượng oxy hoà tan thấp Cá sống

thích hợp ở môi trường nước không nhiễm phèn (pH = 6,5 – 7,5), nhưng cũng có thể

sống được ở môi trường nước hơi phèn (pH = 5,5) Cá có thể sống được ở vùng nước

lợ với nồng độ muối 15o/oo, nhiệt độ nước từ 15 – 41,5oC, tốt nhất là 26 – 32oC (Dương

Tấn Lộc, 2004)

2.1.5 Đặc điểm dinh dưỡng và tính ăn

Cá bống tượng trưởng thành có bộ máy tiêu hóa tiêu biểu cho loài cá dữ điển

hình Miệng lớn, răng hàm dài và sắc Ruột ngắn, chiều dài ruột bằng 0,4 lần chiều dài

thân Thức ăn chủ yếu của cá bống tượng là động vật như: Tôm, tép, cá nhỏ, cua, ốc…

Cũng như nhiều loài cá khác, sau khi tiêu hết noãn hoàng, cá bống tượng bắt

đầu chuyển sang ăn thức ăn bên ngoài (thường sau khi nở 3 – 4 ngày) Kích cỡ miệng

lúc này khoảng 0,08 – 0,2 mm, vì vậy phải cung cấp thức ăn cỡ nhỏ cho chúng như

luân trùng (Rotifera) hoặc thức ăn nhân tạo như lòng đỏ trứng, bột đậu nành… Khi cá

được 30 ngày tuổi có thể ăn nhiều loại thức ăn như: Trùn chỉ (Tubifex), ấu trùng muỗi

lắc (Chironomus), cá, tép, nhuyễn thể xay nhỏ (Lê Như Xuân và Phạm Minh Thành,

1994; trích dẫn bởi Trần Quang Hưng, 1998)

2.1.6 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển

So với nhiều loài cá khác, cá bống tượng có tốc độ tăng trưởng chậm, đặc biệt ở

giai đoạn dưới 100 g Khi đạt kích thước từ 100 g trở lên tốc độ tăng trưởng khá hơn

Trong điều kiện nhiệt độ 26 – 30oC, trứng cá bống tượng nở sau 25 – 26 giờ

Lúc này cá có chiều dài từ 2,5 – 3 mm Sau khi nở 1 ngày, chiều dài cá đạt 3,8 mm, cá

chuyển động thẳng đứng và từ từ buông mình chìm xuống đáy Cá nở sau 2 ngày,

chiều dài đạt 3,8 – 4 mm, mắt có sắc tố đen, vi ngực bắt đầu xuất hiện, cá vẫn còn vận

động thẳng đứng Cá 3 ngày tuổi dài 4 – 4,2 mm, túi noãn hoàng đã tiêu biến Cá 12

ngày tuổi đã xuất hiện đầy đủ các vây Cá 18 ngày tuổi bắt đầu hình thành vảy và có

hình dạng của cá trưởng thành (Đào Ngọc Quyên, 2005)

Ở giai đoạn từ cá bột đến cá hương, phải mất thời gian nuôi 2 – 3 tháng cá mới

đạt chiều dài 3 – 4 cm, từ cá hương phải mất 4 – 5 tháng mới đạt kích cỡ cá giống có

trọng lượng 100 g Trong tự nhiên, những cá thể có trọng lượng 100 – 200 g/con là đã

1 năm tuổi Để có cá thương phẩm từ 400 – 800 g/con, nếu cá giống có trọng lượng

100 g/con cần thời gian 5 – 8 tháng nếu nuôi ao và 5 – 6 tháng nếu nuôi bè (Đào Ngọc

Quyên, 2005)

2.1.7 Đặc điểm sinh sản

Thông thường sau khi nuôi vỗ được 1 – 2 tháng, cá đã phát dục và có thể phân

biệt đực cái: Cá đực có gai sinh dục nhỏ, đầu nhọn hình tam giác; cá cái có gai sinh

dục lớn nhưng không nhọn đầu như gai sinh dục của cá đực

Theo nghiên cứu của nhiều tác giả trong nước cùng Lê Như Xuân và Phạm

Minh Thành (1994; trích dẫn bởi Đào Ngọc Quyên, 2005), trong tự nhiên cá bống

tượng thành thục sinh dục và tham gia sinh sản lần đầu sau 9 – 12 tháng tuổi Cá đẻ tự

nhiên ở ao hồ, đồng ruộng, kênh, rạch Trong nuôi và cho sinh sản nhân tạo, cá có thể

thành thục sinh dục sớm hơn 1 – 2 tháng Kích cỡ lúc này khoảng 200 g

Bãi đẻ của cá nằm ven bờ và chìm sâu trong nước, nơi có cây cỏ thủy sinh hay

thân cây chìm Cá đẻ trứng dính thành ô tròn ở dưới các gốc cây, hang hốc ven bờ

Trứng cá bống tượng giống hình quả lê Sau khi đẻ, cá bố mẹ bơi quanh tổ và dùng

đuôi quạt nước để cung cấp đủ lượng oxy cho trứng cá phát triển Công việc này được

chúng thực hiện cho đến khi toàn bộ trứng cá nở hết

Mùa sinh sản ngoài tự nhiên kéo dài từ tháng 3 đến tháng 11 Cá có hệ số thành

thục thấp (cá cái chỉ đạt 1,5 – 2%), nhưng vì trứng có kích cỡ nhỏ nên sức sinh sản

cao Nhiều tác giả nghiên cứu và thấy rằng khả năng sinh sản của mỗi cá thể là khác

nhau, dao động từ 2.000 – 30.000 trứng, với số lượng trứng trung bình của mỗi tổ là

24.000 trứng Cá đẻ ít nhất 3 lần/năm (Đào Ngọc Quyên, 2005) Theo tài liệu Khuyến

Ngư Bình Thuận (2005), sức sinh sản thực tế của cá bống tượng từ 76 – 220 trứng/g cá

cái

Hình 2.2 Trứng cá bống tượng 2.2 Đặc Điểm Sinh Học Cá Chình

2.2.1 Hệ thống phân loại

Bộ: Anguilliformes

Họ: Anguillidae

Giống: Anguilla

Loài: Anguilla marmorata Quoy and Gaimard

Tên tiếng Việt: Cá chình hoa, chình bông, chình cẩm thạch

Tên tiếng Anh: Ell

2.2.2 Đặc điểm hình thái

Cá chình có màu xám tro ở mặt bụng, vàng nhạt ở mặt lưng, vây lưng màu sẫm

Rìa vây lưng, vây hậu môn, cùng với vây đuôi có màu đen (Ngô Trọng Lư, 2000)

Thân cá chình dài, phần trước hình ống, phần sau hơi dẹp Đầu dài và nhọn, mắt

bé, miệng rộng và ở phía trước Hàm dưới và hàm trên có răng nhỏ xếp thành hình đai

Lỗ mang nhỏ ở phía dưới gốc vây ngực Vảy rất bé xếp như hình chiếc chiếu và giấu

dưới da (Phạm Anh Phương, 2005)

Cá có vây ngực, vây lưng và vây hậu môn dài, nối liền với vây đuôi Cá chình

có 2 lỗ mũi, lỗ trước ở phía trước miệng, lỗ sau ở phía trước mắt Khi cá chui xuống

bùn thì mũi đóng lại để bùn không chui vào Do sống ở hang hốc dưới sông hồ nên

mắt nhỏ, cơ quan đường bên đều phát triển (Phạm Anh Phương, 2005)

Hình 2.3 Hình dạng cá chình của hộ ông Trương Văn Thanh 2.2.3 Phân bố

Trong nước, cá chình phân bố nhiều từ Quảng Bình đến Bình Định ở các đầm,

sông, hồ như: Sông Bồ, sông Hương, đầm Cầu Hai (Thừa Thiên Huế), sông Trà Khúc

(Quảng Ngãi), sông Con, sông Ba (Phú Yên), sông Ngàn Phố (Hà Tĩnh) và nhiều nhất

là đầm Châu Trúc (Bình Định)

Trên thế giới, cá chình phân bố ở Nhật Bản, Triết Giang (Trung Quốc),

Australia, Borneo (Indonesia) Nói chung cá chình hoa phân bố rộng cả miền ôn đới và

nhiệt đới của Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương Bình thường cá có chiều dài từ 50 –

70 cm ứng với khối lượng từ 0,6 – 1,5 kg Đặc biệt có con dài 1 m, nặng 7 – 12 kg

(Ngô Trọng Lư, 2000)

2.2.4 Đặc điểm sinh thái

Cá chình là loài cá rộng muối, ưa nước chảy, có thể sống được ở nước mặn,

nước lợ và nước ngọt Cá thích bóng tối, sợ ánh sáng nên ban ngày chui rúc trong

hang, dưới đáy ao, nơi có ánh sáng yếu, tối bò ra kiếm mồi và di chuyển đi nơi khác

Cá chình là loài cá biến nhiệt (nhiệt độ thân cá bằng với nhiệt độ môi trường)

Cá có thể sống được ở nhiệt độ từ 1 – 38oC, nhưng trên 12oC cá mới bắt mồi Nhiệt độ

thích hợp cho cá phát triển là 25 – 30oC Khi nhiệt độ dưới 5oC năng lực bơi lội của cá

giảm đi và cá ở trạng thái ngủ đông

Da và ruột có khả năng hô hấp, dưới 15oC chỉ cần giữ cho da ẩm ướt là cá có

thể sống được khá lâu Trời mưa cá hoạt động rất khỏe

Hàm lượng oxy hoà tan trong nước phải trên 2 mg/l, tốt nhất là 5 mg/l, trên 12

mg/l cá dễ bị bệnh bọt khí Cá chình ở trạng thái hưng phấn thì lượng tiêu hao oxy lên

gấp 2 – 5 lần so với trạng thái yên tĩnh Cá sau khi ăn no, do hoạt động tiêu hoá nên

lượng oxy tiêu hao tăng gấp đôi (Phạm Anh Phương, 2005)

2.2.5 Đặc Điểm dinh dưỡng và tính ăn

Theo Ngô Trọng Lư (2000), dạ dày của cá chình lớn có dạng túi kín hình chữ

Y Thành dạ dày rất dày và có khả năng co giãn nhiều Ruột ngắn, chỉ bằng 0,7 lần

chiều dài thân, điển hình của loài cá ăn thịt Đoạn cuối ruột gần như đường thẳng hơi

cong Gan to, nặng bằng 1,5% trọng lượng cơ thể Bong bóng chỉ có một ngăn tương

đối nhỏ

Cá dùng khứu giác để cảm nhận phương hướng và vị trí của thức ăn Khi tiếp

cận thức ăn thì dùng thị giác để phân biệt

Ở giai đoạn cá giống, thức ăn chủ yếu của chúng là luân trùng (Rotifera), giun ít

tơ (Oligochaeta), nhóm Cladocera, mảnh vụn hữu cơ… Khi đạt trọng lượng khoảng 5

g cá mới bắt đầu đuổi bắt mồi, ăn tôm, cá con, xác các động vật chết, lúc thiếu thức ăn

chúng tranh cướp thức ăn lẫn nhau

Khi nhiệt độ nước trên 12oC cá mới bắt đầu bắt mồi, nhiệt độ 24 – 30oC cá ăn

khỏe và ăn nhiều Khi quá 30oC cá bắt mồi không ổn định, lượng thức ăn giảm

Trong nuôi nhân tạo thức ăn chủ yếu của cá chình là cá tươi… Ngoài ra, có thể

cho cá ăn thêm: Bột ngô, cám, bột cá, các chất vô cơ, vitamin… (Phạm Anh Phương,

2005)

2.2.6 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển

Cá chình có tốc độ tăng trưởng chậm, trong năm đầu cá chỉ đạt trọng lượng 200

g với điều kiện cho ăn tốt Theo tài liệu Khuyến Ngư Bình Thuận (2006), khi còn nhỏ

tốc độ tăng trưởng của cá trong đàn tương đương nhau, nhưng khi có chiều dài trên 40

cm thì cá cái lớn nhanh hơn cá đực Để có cá thương phẩm (trên 1 kg), với cá giống có

trọng lượng 3 con/kg phải mất thời gian nuôi trên 12 tháng

2.2.7 Đặc điểm sinh sản

Cá chình sống ở nước ngọt, di cư ra biển để sinh sản Hàng năm đến mùa thu cá

bố mẹ kết đàn từ sông, hồ ra biển (Đặng Trung Thuận, 2000; trích dẫn bởi Phạm Anh

Phương, 2005)

Theo Ngô Trọng Lư (2000), ở đầm Châu Trúc (Bình Định), cá chình nhọn

(Anguilla malgumora) di cư trước, sau đó đến cá chình mun (A bicolor Sehinidt,

1928), cuối cùng là cá chình hoa (A marmorata)

Theo Phạm Anh Phương (2005), trong suốt quá trình di chuyển, cá không bắt

mồi hay giảm lượng bắt mồi rất lớn Lúc này ống tiêu hóa thoái hóa, gan nhỏ lại, hàm

lượng mỡ trong thịt giảm thấp Những chất dinh dưỡng tích lũy trong gan, mỡ cung

cấp cho sự thành thục của tuyến sinh dục

Cá bố mẹ thành thục khi thấy vây ngực, vây lưng, vây hậu môn có màu đen ánh

bạc, có con phía bụng có màu đỏ hồng nhạt, gốc vây ngực có màu vàng kim tức là màu

“áo cưới” Cá đực thành thục sinh dục sau 3 – 4 năm, nặng 1 kg; cá cái 4 – 5 năm,

nặng 2 – 3 kg Tuyến sinh dục phát triển nhất vào tháng 10 – 11 Cá bố mẹ thành thục

sinh dục từ tháng 9 – 12 ở sông ngòi, rồi di cư ra biển Trong quá trình di cư, tuyến

sinh dục chín dần, đến biển sâu thì đẻ trứng, đẻ xong cá mẹ chết (Phạm Anh Phương,

2005)

Cá chình sợ ánh sáng nên ban ngày núp trong các khe đá, hang hốc hay nằm im

dưới đáy, ban đêm di chuyển nhanh Những đêm trăng sáng cá không di cư, đặc biệt

lúc mưa to cá tập trung thành đàn từ cửa sông đi ra biển Mỗi ngày cá đi được 8 – 32

hải lý (1 hải lý bằng 1.852 m) Nếu môi trường thích hợp cá có thể đi 30 – 60 hải lý,

đó là năng lực thích ứng để bảo tồn nòi giống

Trứng nở ra ấu trùng hình lá rồi chuyển sang ấu trùng dạng kính

(Leptocephalus) và sau đó là dạng chình (17 – 75 mm) Càng lớn màu sắc của cá chình

con càng đậm lên theo màu sắc của cá chình trưởng thành (Đặng Trung Thuận, 2000;

trích dẫn bởi Phạm Anh Phương, 2005)

Mùa đẻ của cá chình là từ đầu xuân cho đến giữa hè (khoảng tháng 5) Đường

kính trứng khoảng 1 mm, nhờ có giọt dầu mà trứng có thể nổi lơ lửng theo dòng nước

Trong 10 ngày sau khi nở cá sống bằng noãn hoàng (Phạm Anh Phương, 2005)

Hàng năm, cuối đông đầu xuân cá con tập trung ở vùng cửa sông di cư vào

vùng nước ngọt và sinh trưởng ở đó (Đặng Trung Thuận, 2000; trích dẫn bởi Phạm

Anh Phương, 2005)

2.3 Điều Kiện Tự Nhiên của Huyện Đức Linh

2.3.1 Vị trí địa lý

Đức Linh là một huyện miền núi nằm ở phía Tây tỉnh Bình Thuận Trung tâm

huyện cách thành phố Phan Thiết 140 km Toàn huyện có 11 xã và 2 thị trấn, với tổng

diện tích tự nhiên 53.491 km2, dân số trung bình 138.654 người

Tọa độ địa lý nằm trong khoảng từ: 11o00’26,672’’ đến 11o23’01,391’’ vĩ độ

Bắc, 107o23’35,166’’ đến 107o39’38,91’’ kinh độ Đông

- Phía Bắc giáp huyện Đa Hoai tỉnh Lâm Đồng

- Phía Nam giáp huyện Xuân Lộc tỉnh Đồng Nai

- Phía Đông giáp huyện Tánh Linh tỉnh Bình Thuận

- Phía Tây giáp huyện Định Quán và huyện Tân Phú tỉnh Đồng Nai

Đức Linh nằm ở vị trí chuyển tiếp của các vùng Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và

Đông Nam Bộ, nên có vị trí thuận lợi trong giao lưu kinh tế, văn hóa

2.3.2 Địa hình

Đức Linh là huyện miền núi nên địa hình phức tạp Nhìn toàn thể địa hình của

huyện có dạng hình lòng chảo ở phía Bắc và phía Nam Địa hình được chia làm 3

vùng:

- Vùng núi cao: Nằm ở phía Bắc của huyện gồm các xã Mê Pu, Sùng Nhơn,

Đa Kai với diện tích 11.500 ha, chiếm 21% diện tích tự nhiên Vùng này là những dãy

núi có độ cao trung bình từ 400 m đến 900 m so với mặt nước biển Phần lớn có rừng

tự nhiên che phủ, độ dốc trung bình trên 8o

- Vùng đồng bằng trung tâm: Do phù sa sông La Ngà bồi đắp, gồm các xã

Võ Xu, Vũ Hòa, Đức Chính, Nam Chính, Đức Hạnh, thị trấn Đức Tài, phía Nam các

xã Sùng Nhơn, Mê Pu, Đa Kai Vùng này có địa hình tương đối bằng phẳng, với diện

tích 23.000 ha, chiếm 43% diện tích tự nhiên Đây là vùng trọng điểm lúa và cây công

nghiệp ngắn ngày của huyện, độ dốc trung bình 0 – 3o

- Vùng gò đồi lượn sóng: Nằm ở phía Nam của huyện, độ cao từ 100 m đến

150 m so với mặt nước biển, với diện tích 19.000 ha, chiếm 36% diện tích tự nhiên

Đây là vùng trọng điểm cây công nghiệp dài ngày và cây ăn quả của huyện, độ dốc

trung bình từ 3 – 8o

Nhìn chung, địa hình của huyện đa dạng phức tạp, gây khó khăn cho sản xuất

và đời sống, nhất là trong việc phát triển hệ thống giao thông, thủy lợi giữa các vùng

trong huyện Tuy nhiên địa hình cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các

vùng sản xuất chuyên canh tập trung như: Vùng chuyên lúa, cao su, điều…

2.3.3 Khí hậu và thời tiết

Khí hậu mang đặc điểm nhiệt đới gió mùa, có 2 mùa rõ rệt Mùa khô từ tháng

11 đến tháng 4 năm sau, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 hằng năm và không có mùa

Chế độ gió tương đối ổn định, không chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão và áp

thấp nhiệt đới Hằng năm có 2 mùa gió chính: Gió mùa Đông Bắc từ tháng 12 đến

tháng 4 năm sau, gió mùa Tây Nam từ tháng 5 – 11 Vận tốc gió lớn nhất 18 – 27 m/s

Lượng mưa trung bình hằng năm dao động từ 1.800 – 2.800 mm nhưng phân bố

không đều trong năm Mưa tập trung từ tháng 5 – 10, chiếm 90% lượng mưa trong

năm, những tháng còn lại thường mưa rất ít và có tháng không có mưa (tháng 1, 2, 3)

2.4 Tình Hình Kinh Tế - Xã Hội

2.4.1 Dân số

Dân số Đức Linh là 136.490 người với 26.883 hộ, bao gồm 37.994 nhân khẩu

thành thị (chiếm 28%) và 98.496 nhân khẩu nông thôn (chiếm 72%) Tỷ lệ tăng dân số

tự nhiên là 1,37% Mật độ dân số bình quân 255 người/km2 Trong đó, khu vực đô thị

630 người/km2, cao gấp 2 lần khu vực nông thôn Dân cư của huyện phân bố không

đồng đều giữa các vùng, đa số tập trung tại 2 thị trấn và các xã lân cận Mật độ dân số

cao nhất là thị trấn Võ Xu (653 người/km2), thấp nhất là xã Tân Hà (89 người/km2)

Đức Linh có tất cả 12 dân tộc, trong đó dân tộc Kinh chiếm đa số (97,74%), còn

lại là các dân tộc như: Chơ Ro, K’Ho, Tày, Thái, Nùng, Mường, Khơ – me, Hoa,…

hội tụ từ khắp các tỉnh thành cả nước đã tạo nên một cộng đồng dân cư khá đa dạng về

sắc thái văn hóa và phong tục tập quán

Trong những năm qua, công tác dân số kế hoạch hóa gia đình được chú trọng,

mức giảm sinh hàng năm được duy trì Tỷ lệ phát triển dân số tự nhiên bình quân hàng

năm giảm 0,07% Tuy nhiên dân số ở huyện liên tục gia tăng cơ học do di dân tự do,

định cư ở hầu hết các xã, thị trấn

Đức Linh có 87.747 lao động trong độ tuổi, chiếm 64,07% dân số Tuy nhiên số

người trong độ tuổi có khả năng lao động là 67.936 người và có 19.811 người ngoài độ

tuổi Tổng số lao động đang làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân là 63.491

người, phân bố trong các ngành: Công nghiệp xây dựng chiếm 3,23%, nông lâm chiếm

85,42% và dịch vụ chiếm 11,35%

Lực lượng lao động qua đào tạo, có trình độ chuyên môn kỹ thuật chiếm tỷ lệ

thấp, khoảng 20% tổng số lao động, trong đó đại học và trên đại học 2,65%, cao đẳng

2,42%, công nhân kỹ thuật 5,87%, trung học chuyên nghiệp 9,06% Chất lượng lao

động ngày càng cao và có trình độ chuyên môn kỹ thuật, nhưng vẫn chưa đáp ứng

được yêu cầu của các ngành kinh tế

Về việc làm, hàng năm huyện đã giải quyết việc làm cho khoảng 2.500 lao

động, nhưng đến nay số lao động không làm việc hoặc chưa có việc làm vẫn còn

khoảng 23.000 người, chiếm 26,21% trong tổng số nguồn lao động

Nhìn chung nguồn lao động của huyện tương đối dồi dào, là điều kiện thuận lợi

trong phát triển kinh tế xã hội Tuy nhiên, lực lượng lao động có trình độ chuyên môn

kỹ thuật còn thấp Do vậy, trong tương lai cần có hướng đào tạo nghề cho người lao

động, nhất là khoa học công nghệ để có thể đáp ứng được nhu cầu lao động trong điều

kiện khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển

Mức sống của dân cư chịu tác động của nhiều yếu tố, nhưng trước hết là trình

độ phát triển nền kinh tế - xã hội Tình hình phát triển kinh tế của địa phương kéo theo

đời sống của đại bộ phận cư dân trên địa bàn huyện được nâng lên rõ rệt Mức thu

nhập bình quân người dân tăng từ 212 USD năm 2000 lên 300 USD năm 2005 Ngày

càng có nhiều hộ khá, giàu, đặc biệt tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 10% năm 2001 xuống còn

5,9% vào cuối năm 2005 và không còn hộ đói Các tiện nghi sinh hoạt của một bộ

phận dân cư được cải thiện đáng kể Tuy nhiên sự chênh lệch về thu nhập và chi tiêu

giữa các địa phương cũng như khu vực thành thị và nông thôn trong huyện còn khá

lớn Tính đến nay tỷ lệ số hộ có điện thắp sáng là 84%, số hộ sử dụng nước sạch 85%

trong tổng số hộ (Nguồn: Phòng Thống Kê huyện Đức Linh, 2005)

2.4.2 Tình hình sản xuất nông nghiệp – thủy sản

2.4.2.1 Nông nghiệp

Trong giai đoạn 2001 – 2005, mặc dù diễn biến thời tiết không thuận lợi, nhưng

sản xuất nông nghiệp của huyện vẫn phát triển toàn diện cả về trồng trọt và chăn nuôi

với mức tăng trưởng khá ổn định, bình quân đạt 9,3%, cao hơn giai đoạn 1996 – 2000

(6,95%) Trong đó, giá trị sản xuất ngành trồng trọt tăng 11,78%, chăn nuôi tăng

11,18%

Tuy diện tích gieo trồng lúa có giảm do chuyển sang các loại cây khác và nuôi

trồng thủy sản có giá trị cao hơn, nhưng sản xuất lương thực vẫn có sự tăng trưởng và

ổn định Bình quân mỗi năm sản lượng tăng 6,34% và đạt 93.000 tấn năm 2005 Bình

quân lương thực đầu người từ 600 kg (năm 2000) tăng lên 682 kg vào năm 2005

Nhờ sự phát huy năng lực tưới của các công trình thủy lợi và ứng dụng rộng rãi

các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nên năng suất của một số cây trồng tăng lên

khá cao như: Cây lúa từ 34,5 tạ/ha tăng lên 42 tạ/ha, cây bắp lai từ 28,8 tạ/ha tăng lên

50 tạ/ha, cây bông vải từ 7,3 tạ/ha tăng lên 14,6 tạ/ha, cây điều 2,2 tạ/ha tăng lên 8

tạ/ha, cây cao su từ 3,5 tạ/ha tăng lên 11,8 tạ/ha…

Cùng với sự gia tăng về diện tích, năng suất và sản lượng, bước đầu đã có sự

hình thành các vùng sản xuất lương thực tập trung Vùng trồng lúa tập trung ở vùng

thung lũng sông La Ngà Cây mì tập trung ở các xã Đức Hạnh, Đức Tín, Đông Hà, Tân

Hà và Trà Tân Đối với các loại cây công nghiệp ngắn ngày như đậu phộng, đậu nành,

bông vải, mía đường do thị trường tiêu thụ và đầu ra cho sản phẩm còn khá bấp bênh

nên nhìn chung phát triển không ổn định

Các loại cây công nghiệp dài ngày và cây ăn quả cũng phát triển khá với tập

đoàn cây chủ yếu là cao su, điều, tiêu, cà phê Trên cơ sở từng bước hình thành các

vùng chuyên canh như: Cây điều, cây cao su ở các xã Trà Tân, Tân Hà, Đông Hà, Vũ

Hòa, Đức Tín, Đức Tài,Võ Xu, cây cà phê ở Đức Hạnh, Đức Tín, Đa Kai (Nguồn:

Phòng NN và PTNT huyện Đức Linh, 2005)

2.4.2.2 Lâm nghiệp

Rừng Đức Linh ngoài chức năng cung cấp nguyên liệu cho các ngành sản xuất,

chế biến lâm sản còn có vai trò quan trọng trong việc phòng hộ, bảo vệ môi trường

sinh thái và bảo vệ tài nguyên sinh vật vùng nhiệt đới Hiện tại, qũy đất lâm nghiệp

của huyện có diện tích 5.600,73 ha, chiếm 10,47% diện tích tự nhiên, trong đó chủ yếu

là rừng tự nhiên sản xuất Công tác phòng chống phá rừng, quản lý tài nguyên rừng

ngày càng được quan tâm, số vụ vi phạm lâm luật giảm 27% Nhìn chung, hoạt động

lâm nghiệp của huyện đã và đang phát triển theo hướng lâm nghiệp xã hội hóa, gắn

kinh tế rừng với kinh tế xã hội miền núi, góp phần giải quyết việc làm cho hộ gia đình

ở vùng cao phía Bắc huyện

2.4.2.3 Chăn nuôi

Năm 2005 so với năm 2000, tổng đàn bò hàng năm tăng bình quân 13,5% Đàn

gia cầm có khoảng 600.000 con Chất lượng đàn gia súc, gia cầm được cải thiện thông

qua các chương trình sind hóa đàn bò, nạc hóa đàn heo… Giá trị sản lượng tăng thêm

của ngành chăn nuôi bình quân giai đoạn 2001 – 2005 đạt khá Tuy nhiên do quy mô

sản phẩm nhỏ nên tỷ trọng giá trị sản phẩm chăn nuôi vẫn thấp so với tổng giá trị sản

xuất ngành nông nghiệp

2.4.2.4 Thủy sản

Trong những năm qua huyện đã chỉ đạo cho các ban ngành liên quan tập trung

chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi Huyện đã chuyển đổi đất một vụ lúa bấp bênh,

đất thuộc diện hoang trũng sang cải tạo ao, bàu nuôi trồng thủy sản, đồng thời triển

khai nuôi thí điểm các mô hình trình diễn như: Cá bống tượng, cá rô phi đơn tính…

Kinh tế thủy sản những năm qua tiếp tục được phát triển chủ yếu là nuôi thủy

sản nước ngọt Diện tích nuôi thủy sản từ 143,19 ha năm 2000 tăng lên 520,07 ha năm

2005 (tăng 3,6 lần) Ngoài việc nuôi thủy sản ở các ao, hồ thuộc một số xã như: Võ

Xu, Đức Tín, Sùng Nhơn, huyện đã tận dụng nguồn nước trên sông La Ngà để nuôi cá

bống tượng, cá chình thả bè (Nguồn: Phòng NN và PTNT huyện Đức Linh, 2005)

2.4.3 Thủy lợi

Các công trình thủy lợi trên địa bàn huyện trong những năm gần đây được đầu

tư đáng kể từ nhiều nguồn vốn khác nhau Chính vì vậy mà năng lực tưới ngày càng

được nâng lên Năm 2005 năng lực chủ động tưới đạt khoảng 5.000 ha Tuy nhiên, so

với yêu cầu của sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại hóa, phát triển các vùng

chuyên canh cây công nghiệp và mở rộng đất sản xuất cho đồng bào các dân tộc miền

núi, vùng cao thì khả năng cung cấp nước từ các công trình thủy lợi vẫn còn nhiều khó

khăn Toàn huyện có 5 trạm bơm ở Võ Xu, Lô Ba, Sùng Nhơn, Mê Pu, Vũ Hòa đã cấp

nước tưới cho 13 xã và thị trấn

Mặc dù thủy lợi Đức Linh đã đạt được những kết quả nhất định, nhưng chủ yếu

vẫn còn tình trạng thiếu chủ động trong việc cung cấp nước tưới, đặc biệt trong mùa

khô Vì vậy, trong tương lai ngoài việc thường xuyên nạo vét, tu bổ, nâng cấp và mở

rộng hệ thống này cần phải đề nghị tỉnh và trung ương đầu tư xây dựng mới thêm các

công trình đầu mối như đập dâng Tà Pao ở Tánh Linh và đặc biệt chú trọng thực hiện

chương trình “kiên cố hoá kênh mương” nhằm đảm bảo tưới tiêu theo yêu cầu và tiết

kiệm nước (Nguồn: Phòng NN và PTNT huyện Đức Linh, 2005)

2.4.4 Giáo dục

Với mục tiêu đầu tư cho sự nghiệp giáo dục, trong những năm qua cơ sở vật

chất nhà trường không ngừng được tăng cường, cơ bản đáp ứng được nhu cầu học tập

Hiện tại trên địa bàn toàn huyện có 71 trường học bao gồm các cấp, một trung tâm

giáo dục thường xuyên và một trung tâm hướng nghiệp dạy nghề Trong đó, nhiều

trường học đã được xây dựng khang trang, tạo được mỹ quan sư phạm Trường đạt

chuẩn quốc gia đảm bảo đủ yêu cầu tiếp nhận học sinh, không phải học ca ba Toàn bộ

các xã, thị trấn có trường tiểu học, 11/13 xã, thị trấn có trường trung học cơ sở, toàn

huyện có 4 trường trung học phổ thông

Bên cạnh đó, chất lượng đào tạo cơ bản được giữ vững và nâng cao, tỷ lệ học

sinh đến trường ngày một tăng Tỷ lệ huy động học sinh trong độ tuổi đạt khá: Mẫu

giáo 60,1%, tiểu học 98,8%, trung học cơ sở 98,7%, trung học phổ thông 65% Công

tác giáo dục miền núi, con em đồng bào dân tộc thiểu số được quan tâm, thu hút số học

sinh đến lớp ngày càng tăng Đến năm 2004 toàn huyện đã được công nhận đạt chuẩn

quốc gia về phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi Năm 2005 đã được UBND tỉnh

công nhận hoàn thành công tác phổ cập giáo dục trung học cơ sở

tạo của huyện vẫn còn một số tồn tại nhất định: Hiện tại vẫn còn nhiều trường chưa đủ

diện tích đất theo quy định, số trường đạt chuẩn quốc gia còn chưa đáng kể, số phòng

học cũ, hư hỏng nặng vẫn còn nhiều, các phòng chức năng nhạc họa, thư viện, phòng

thí nghiệm thực hành, phòng bộ môn đều không đúng quy cách và còn thiếu trầm

trọng

Trong những năm tới, để phát triển sự nghiệp giáo dục của huyện thì ngoài việc

quan tâm đến vấn đề chất lượng dạy và học cần chú trọng tăng cường củng cố hệ

thống trường lớp, tập trung xây dựng các trường trọng điểm, có chất lượng cao, đạt

chuẩn quốc gia Điều này sẽ có những tác động nhất định đến vấn đề sử dụng đất trên

2.5 Giới Thiệu về Sông La Ngà và Hồ Biển Lạc

Sông La Ngà bắt nguồn từ tỉnh Lâm Đồng đổ ra sông Đồng Nai với tổng chiều

dài là 270 km và chảy qua địa bàn huyện Đức Linh khoảng 70 km Lưu lượng trung

bình về mùa mưa là 65,2 – 190 m3/s, mùa khô là 7,37 m3/s Đây là nguồn nước chính

cho sản xuất nông nghiệp của huyện, nhưng đây cũng là nguyên nhân chính gây ngập

úng ở vùng trung tâm huyện vào mùa mưa (Nguồn: Phòng NN và PTNT huyện Đức

Linh, 2005)

Theo đánh giá của Trung Tâm Khuyến Ngư Bình Thuận (1999), nơi rộng nhất

của lòng sông khoảng 120 – 150 m, nơi hẹp nhất là 40 – 50 m Về mùa mưa độ sâu

lòng sông từ 5 – 10 m, mùa khô từ 2 – 2,5 m Đặc biệt sông còn tiếp nhận nước từ 3

con suối chính là suối Lăng Quăng (dài 7 km), Ba Thê (10 km), Chu Lu (6 km) thuộc

huyện Đức Linh Các chỉ số về đánh giá chất lượng nước trên sông: Nền đáy bùn cát,

mực nước 1,5 – 1,8 m, pH từ 7,5 – 8,5

Hồ Biển Lạc là 1 hồ tự nhiên nối liền 2 huyện Đức Linh và Tánh Linh Diện

tích hồ đo được trong mùa khô là 382 ha, mùa mưa diện tích mặt nước của hồ lên đến

trên 1.500 ha (Nguồn: Phòng NN và PTNT huyện Tánh Linh, 1998)

Sông La Ngà và Hồ Biển Lạc là nơi cư trú, sinh sản và phát triển của nhiều loài

thủy sản nước ngọt có giá trị kinh tế, đặc biệt là nguồn cá bống tượng Vào mùa mưa

(tháng 5 – 11), nước sông La Ngà và Hồ Biển Lạc dâng cao, gây ngập lụt nhiều nơi

Một lượng lớn cá tự nhiên theo con nước từ Hồ Biển Lạc ra sông và được người dân

địa phương đánh bắt và tiêu thụ trong huyện hoặc các vùng lân cận thuộc tỉnh Đồng

Nai Các hình thức đánh bắt như: Đặt chà, đặt dớn, chắn đăng, cất vó, kéo lưới Các

ngư dân trong khi khai thác cá đã bắt được nhiều loại, cỡ cá bống tượng khác nhau

2.6 Sự Ra Đời và Phát Triển Nghề Nuôi Cá Bè

2.6.1 Tình hình nuôi cá bè trên thế giới

Theo Trần Duy (1993; trích dẫn bởi Nguyễn Văn Chung, 2002), nghề nuôi cá

lồng, bè trên dòng sông Mêkông và các hồ nước lớn nhỏ ở Campuchia đã có gần 100

năm nay Lúc đầu, người dân Campuchia chủ yếu là dùng cọc gỗ, cành cây chắn ngang

các đoạn sông nông, nhánh sông hẹp Về sau, người ta đã nuôi cá ngay những vị trí

này Những lồng cá bằng gỗ dần dần đã hình thành và ngày càng cải tiến hơn Cá nuôi

trong lồng ăn những phụ phẩm từ nông nghiệp như: Tấm, cám, các hạt ngũ cốc nấu

chín Lượng thức ăn 4 – 15% trọng lượng thân, cho ăn 2 – 3 lần/ngày

Ngư dân Thái Lan đã nuôi cá lồng, bè khoảng 50 năm nay Indonesia phát triển

nghề nuôi cá bè từ năm 1945 Nhật Bản nuôi cá chép trong lồng từ năm 1953 Bang

Alabama là nơi nuôi cá lồng đầu tiên ở Mỹ vào năm 1964

Ở Châu Âu những nước có nghề nuôi cá lồng phát triển như: Đức, Anh, Pháp,

Na Uy và Hà Lan Ở Châu Phi, từ 1972 Tanzania đã nuôi tăng sản cá rô phi lồng ở hồ

Victoria

Tuy nhiên, chỉ đầu năm 1980 nuôi cá bè mới thực sự đóng góp đáng kể vào sản

lượng nuôi trồng thủy sản (Schmittou và ctv, 1993; trích dẫn bởi Trần Bích Dung,

2005) Ngày nay, vị trí đặt lồng, bè không chỉ giới hạn ở sông, hồ mà còn cả ở biển

Nguyên liệu làm bè cũng thay đổi, ở các nước Châu Á vẫn sử dụng lồng, bè

bằng tre hoặc gỗ Những nước có nền nông nghiệp phát triển như: Đức, Nhật lồng, bè

có dạng lưới được làm bằng sợi tổng hợp polyamid Mỹ dùng lưới bằng kim loại hoặc

tấm kim loại để làm lồng nuôi cá (Nguyễn Văn Chung, 2002)

2.6.2 Tình hình nuôi cá bè ở Việt Nam

So với các hình thức nuôi trồng thủy sản khác như nuôi ao, ruộng thì hình thức

nuôi cá lồng, bè bắt đầu muộn hơn Nuôi cá lồng, bè là một hoạt động phổ biến và

ngày càng phát triển ở vùng Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam (Phạm Thị Kiều

Oanh, 2005)

Ở phía Bắc: Tỉnh đầu tiên nuôi cá lồng bè thành công là tỉnh Sơn La vào năm

1971 (Nguyễn Anh, Mai Thế Ứng, 1981; trích dẫn bởi Đặng Kim Hoa, 1994), sau đó

lan rộng ra các tỉnh Hà Bắc và Thanh Hóa Đối tượng nuôi chủ yếu là cá diếc, chép,

trắm cỏ, rô phi Năng suất cá thay đổi từ 15 – 50 kg/m3 (Đặng Kim Hoa, 1994)

Ở phía Nam: Nghề nuôi cá bè bắt đầu vào cuối năm 1960 tại vùng biên giới

Việt Nam – Campuchia (Phạm Thị Kiều Oanh, 2005) Nghề nuôi cá bè cũng rất thông

dụng và phát triển mạnh ở nhiều tỉnh như: An Giang, Đồng Tháp, Đồng Nai Hầu hết

bè được đóng bằng tre, gỗ và có dạng hình hộp chữ nhật Đối tượng nuôi chủ yếu là cá

tra, basa, he, chép Năng suất có khi đạt đến 156,5 kg/m3 (Nguyễn Anh Tuấn, Cao

Thăng Bình và ctv, 1991; trích dẫn bởi Đặng Kim Hoa, 1994)

Ngoài ra, nghề nuôi cá bè còn xuất hiện ở một số sông như: sông La Ngà, Đồng

Nai, Vàm Cỏ

2.6.3 Tình hình nuôi cá bè tại huyện Đức Linh

2.6.3.1 Quá trình hình thành nghề nuôi cá bè

Vào năm 1993, trong mùa mưa một số hộ dân làm nghề cá sinh sống ven sông

La Ngà ở Đức Linh đã phát hiện có nhiều cá bống tượng trên các sông, suối và Hồ

Biển Lạc Bằng dụng cụ thủ công thô sơ như: Chắn đăng, đặt dớn, cất vó, kéo lưới…

Các ngư dân trong khi khai thác cá đã bắt được nhiều cỡ cá bống tượng khác nhau

Những cá đạt kích cỡ thương phẩm (từ 400 – 800 g/con) được bán với giá 100.000 –

120.000 đồng/kg Tuy nhiên, số cá thương phẩm đánh bắt ngoài tự nhiên chiếm tỷ lệ ít

(từ 5 – 10% sản lượng cá khai thác) Vì thế, để có nhiều cá đạt cỡ thương phẩm, một

số ngư dân đã lợi dụng điều kiện sông, suối, tận dụng các vật liệu rẽ tiền sẵn có tại địa

phương như: Gỗ, tre… đóng thành bè có thể tích từ 6 – 15 m3, thu gom cá bống tượng

cỡ nhỏ (100 – 200 g/con) cho vào bè nuôi Từ đó, hình thành nghề nuôi cá bè (Nguồn:

Trung Tâm Khuyến Ngư Bình Thuận, 1999)

2.6.3.2 Tình hình nuôi cá bè tại huyện

Nghề nuôi cá bè tại huyện Đức Linh chỉ mới phát triển vào những năm gần đây:

năm 1993 số lượng bè là 2 cái, năm 1998 số lượng bè tăng lên 61 cái, năm 2007 số

lượng bè tăng lên 198 cái Số lượng bè nuôi tập trung chủ yếu tại xã Võ Xu, Vũ Hòa

và 1 ít tập trung ở xã Sùng Nhơn, Đức Tín, Đức Hạnh

Chương 3

PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA

3.1 Thời Gian và Địa Điểm Điều Tra

Đề tài được thực hiện từ tháng 4 đến tháng 8 năm 2008

Địa điểm điều tra tại ba xã: Võ Xu, Sùng Nhơn, Vũ Hòa thuộc huyện Đức Linh,

tỉnh Bình Thuận

3.2 Phương Pháp Thu Thập Số Liệu

3.2.1 Số liệu sơ cấp

Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu điều tra soạn sẵn và phỏng vấn

trực tiếp 46 hộ nuôi cá bè tại 3 xã Võ Xu, Vũ Hòa, Sùng Nhơn thuộc huyện Đức Linh

(Bình Thuận)

3.2.2 Số liệu thứ cấp

Các thông tin, tài liệu được thu thập từ các phòng chức năng: Trạm Khuyến

Ngư, Phòng NN và PTTN, Phòng Thống Kê huyện Đức Linh, Trung Tâm Khuyến

Ngư Bình Thuận

3.3 Phương Pháp Phân Tích Chỉ Tiêu Kinh Tế

Dựa vào các số liệu điều tra được về đầu tư xây dựng, vật tư, trang thiết bị, thức

ăn, con giống, sản lượng, thu nhập để phân tích hiệu quả kinh tế của vụ nuôi thông qua

các chỉ tiêu sau:

- Chi phí lưu động gồm chi phí thức ăn, thuốc thủy sản, hoá chất, nhiên liệu,

con giống, lao động

- Chi phí cố định bao gồm các chi phí đầu tư ban đầu như bè, trang thiết bị

- Khấu hao chi phí cố định là tài sản cố định được khấu hao cho từng vụ sản

xuất

- Hiệu quả kinh tế được tính dựa vào các công thức sau:

+ Lợi nhuận: Là số tiền còn lại sau khi trừ mọi khoản chi phí bỏ ra

Lợi nhuận = Tổng doanh thu – Tổng chi phí sản xuất