Luận văn thạc sĩ Nghiên cứu xây dựng chương trình nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu và tăng trưởng xanh cho cán bộ các sở, ban, ngành tỉnh Nghệ An

Xây dựng chương trình đào tạo nâng cao nhận thức về BĐKH, TTX cho cán bộ các địa phương  Xây dựng khung chương trình tập huấn về BĐKH với các nội dung, kiến thức về biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh được cập nhập mới và phù hợp với mức độ hiểu biết của từng nhóm đối tượng. Chương trình tập huấn cho cán bộ lãnh đạo cấp tỉnh và các sở, ban ngành tỉnh Chương trình tập huấn cho cán bộ cấp quản lý Chương trình tập huấn cho cán bộ chuyên viên, kỹ thuật

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH

NGUYỄN HỒNG VIỆT

NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ TĂNG TRƯỞNG XANH CHO CÁN BỘ CÁC SỞ , BAN, NGÀNH TỈNH NGHỆ AN

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu

Mã số: Chương trình đào tạo thí điểm

Hà Nội – 2018

Luận văn được hoàn thành tại Khoa Các khoa học liên ngành, Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: TS Bạch Quang Dũng

Phản biện

1 PGS.TS Nguyễn Đăng Quế

2 TS Lương Quang Huy

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn Thạc sĩ tại Khoa Các khoa học liên ngành, Đại học Quốc gia Hà Nội

Vào hồi 15 giờ 00 ngày 9 tháng 3 năm 2018

Có thể tìm đọc luận văn tại:

- Trung tâm thông tin – Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội

- Khoa Các khoa học liên ngành, Đại học Quốc gia Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (2009) thì Việt Nam làmột trong các nước sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng của biến đổi khíhậu (BĐKH) và nước biển dâng Nghệ An là một trong những tỉnhven biển thuộc Bắc Trung Bộ, là một trong những địa phương chịunhiều ảnh hưởng của BĐKH như nhiệt độ trung bình có xu hướngtăng lên, lượng mưa nhiều vùng đã giảm rõ rệt, hạn hán ngày càngtrầm trọng hơn, bão lũ cũng khắc nghiệt hơn, nước mặn lấn sâu hơnvào các sông và xuất hiện hiện tượng xâm thực bờ ở một số địaphương ven biển…BĐKH không chỉ ảnh hưởng môi trường thiênnhiên nói chung mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững củatỉnh Nghệ An nói riêng

Ở cấp quốc gia, Việt Nam đã không ngừng thúc đẩy xây dựngcác chương trình để ứng phó với BĐKH và một trong những chiếnlược xuyên suốt chương trình ứng phó với BĐKH đó là nâng caonhận thức về BĐKH cho đội ngũ cán bộ từ Trung ương đến địaphương Tuy nhiên, hiện nay tình trạng cán bộ làm công tác quản lý,nghiên cứu BĐKH ở các sở ban ngành tại các địa phương còn thiếu

về số lượng và hạn chế về trình độ, chưa đáp ứng được yêu cầunhiệm vụ

Vấn đề cấp thiết hiện nay là phải xây dựng được các chươngtrình nâng cao nhận thức về BĐKH, TTX phù hợp với trình độ kiếnthức, hiểu biết của cán bộ công chức, viên chức Việc xây dựng cácchương trình đào tạo liên quan BĐKH, TTX nhằm nâng cao nhận

thức và hiểu biết về nguyên nhân, tác động của BĐKH, cũng như cóthể xây dựng các kế hoạch ứng phó với BĐKH, áp dụng các chươngtrình chiến lược TTX vào quá trình phát triển KT-XH của tỉnh cho

các cán bộ Vì vậy, luận văn được xây dựng với hướng:“Nghiên cứu xây dựng chương trình nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu và tăng trưởng xanh cho cán bộ các sở, ban, ngành tỉnh Nghệ An”

2 Mục đích nghiên cứu

- Đánh giá hiện trạng kiến thức và nhu cầu nâng cao nhận thức

về BĐKH,TTX của cán bộ các sở ban ngành tỉnh Nghệ An;

- Xây dựng và đề xuất triển khai chương trình tập huấn nângcao nhận thức về BĐKH, TTX cho cán bộ địa phương được nghiêncứu thí điểm một cách hợp lý

- Đề xuất định hướng triển khai nhân rộng các khóa tập huấnngắn hạn nâng cao nhận thức BĐKH, TTX cho các cán bộ địaphương theo từng vùng miền

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Điều tra khảo sát, thu thập số liệu về nhận thức và nhu cầunâng cao nhận thức của cán bộ các sở ban ngành về BĐKH, TTX đểphân tích và đánh giá tình hình thực tế

- Nghiên cứu xây dựng các chương trình tập huấn về BĐKH,TTX cho từng nhóm cán bộ để đảm bảo hiệu quả và khả thi

- Triển khai thực hiện thí điểm các chương trình tập huấn;đánh giá kết quả đã triển khai trên cơ sở đó đề xuất giải pháp và địnhhướng tập huấn ngắn hạn về BĐKH, TTX cho các cán bộ địa phương

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu gồm 2 nhóm đối tượng:

(i) Lãnh đạo của UBND tỉnh, Giám đốc và phó giám đốc các sở vàcác tổ chức đoàn thể: đây là nhóm đối tượng quản lý, điều hành,chỉ đạo trực tiếp các công việc của tỉnh (nhóm đối tượng 1).(ii)Lãnh đạo cấp Trưởng phó phòng, chuyên viên cấp phòng, trungtâm thuộc các sở của tỉnh Nghệ An (nhóm đối tượng 2)

 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng nhận thức về BĐKH,TTX của đội ngũcán bộ các sở và các tổ chức đoàn thể thuộc tỉnh Nghệ An Số liệunghiên cứu thu thập trong năm 2015

5 Câu hỏi nghiên cứu

- Trực trạng kiến thức về BĐKH và TTX của cán bộ các sởban ngành tỉnh Nghệ An như thế nào?

- Nhu cầu nâng cao nhận thức về BĐKH và TTX của cán bộ

- Xây dựng cơ sở thực tiễn về thực trạng kiến thức, nhu cầutập huấn nâng cao nhận thức về BĐKH, TTX của cán bộ địa phương;

- Trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn, xây dựng chươngtrình đào tạo nâng cao nhận thức về BĐKH, TTX cho đội ngũ cán bộcác sở ban ngành tỉnh Nghệ An;

- Nghiên cứu là cơ sở cho việc triển khai chương trình tậphuấn nâng cao nhận thức về BĐKH, TTX cho cán bộ các sở banngành tại các địa phương khác;

- Nghiên cứu này góp phần hỗ trợ các cơ quan cấp địa phươngxây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực chuyên môn giỏi, nhận thức sâusắc và được cập nhật kiến thức mới về BĐKH, TTX để áp dụng vàocông việc hàng ngày trong đơn vị và hoàn thành tốt nhiệm vụ đượcgiao;

7 Giới thiệu về kết cấu của luận văn

Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu và cơ sở lý luận

Chương 2: Đặc điểm địa bàn và Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ

CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Tổng quan các nghiên cứu về nâng cao nhận thức biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh

1.1.1 Những nghiên cứu trên thế giới

Dự án “Nâng cao nhận thức về giải pháp thích ứng biến đổikhí hậu cho ở các thị trấn của Cộng hòa Czech áp dụng những nhữngkinh nghiệm thực tiễn của thành phố Na Uy” Mục tiêu của dự ánnhằm nâng cao nhận thức về các biện pháp thích ứng với BĐKH chonhóm đối tượng là công chức, nhân viên hành chính công, tổ chứcphi chính phủ, công chúng tại các thành phố của Czech và qua đó sẽgiúp họ lồng ghép các biện pháp thích ứng vào việc quản lý thànhphố

Chương trình xây dựng năng lực cho hội nhập BĐKH của tổchức UNDP thực hiện tại Mbabane, Swaziland Mục đích củachương trình là cung cấp các ý tưởng, kiến thức và năng lực của các

tổ chức liên quan trong lồng ghép BĐKH vào các kế hoạch và raquyết định của các tổ chức

Chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức BĐKH củaUNESCO thực hiện Mục tiêu của chương trình là hỗ trợ các nướcthực hiện lồng ghép BĐKH vào hệ thống giáo dục và tạo điều kiệntrao đổi kinh nghiệm về giáo dục BĐKH cộng đồng thông qua cáccuộc họp chuyên gia Cũng như giúp các cơ quan chính phủ, cáccông ty nâng cao nhận thức và sự hiểu biết về nguyên nhân, tác độngcủa BĐKH

Có thể nhận thấy rằng, việc nâng cao nhận thức về BĐKH,TTX đang được hầu hết các quốc gia trên thế giới thực hiện Có thểcoi đây là một trong những hành động thiết thực để ứng phó vớiBĐKH toàn cầu của các quốc gia và phát triển kinh tế theo hướngTTX nhằm hướng tới sự phát triển bền vững của quốc gia

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

“Chương trình đào tạo nâng cao nhận thức, năng lực ứng phóvới BĐKH cho cán bộ ngành Công Thương” do trường đào tạo bồidưỡng cán bộ Công thương Trung ương thuộc Bộ Công Thương thựchiện Với mục tiêu đào tạo nâng cao nhận thức và nâng cao năng lựcứng phó BĐKH cho cán bộ ngành công thương từ trung ương đếnđịa phương Chương trình đã đem lại những kết quả đáng kể, tuynhiên chương trình mới được triển khai thực hiện trong phạm vi của

bộ Công Thương, chưa có sự tham gia của các Bộ ban ngành khác Chương trình đào tạo “Ứng phó với BĐKH dựa vào cộngđồng” được thực hiện bởi Ban Xây dựng năng lực và Quản lý dự ánnâng cao năng lực quản lý nguồn nước và cung cấp dịch vụ công tỉnhNinh Thuận phối hợp với Cơ quan Phát triển Bỉ tại Việt Nam.Chương trình đào tạo đã giúp học viên nhận thức cơ bản: Về thíchứng với BĐKH dựa vào cộng đồng hiện đã được áp dụng tại nhiềuquốc gia

Dự án Rừng và đồng bằng Việt Nam là một chương trình đượctài trợ bởi Tổ chức phát triển quốc tế Hoa Kỳ với mục tiêu giúp thúcđấy sự chuyển đổi của Việt Nam ứng phó với BĐKH để phát triển

bền vững và hạn chế phát thải khí nhà kính Với cách tiếp cận nângcao năng lực tại chỗ cho các tổ chức và cộng đồng địa phương vàhuy động sự tham gia cộng đồng Các hoạt động chính sẽ bao gồmviệc nâng cao năng lực cho các cơ quan liên quan về lập quy hoạch

sử dụng đất dựa trên cơ sở khoa học và có sự tham gia; áp dụngphương pháp đo lường và kiểm soát trữ lượng carbon; xây dựng cơchế tài chính bền vững cho phát triển rừng từ các dịch vụ môi trường,dịch vụ hệ sinh thái, hợp tác công tư; thực hiện mô hình trình diễn…Các chương trình tập huấn về phương pháp sẽ kết hợp với việc xâydựng các mô hình trình diễn tại các tỉnh nhằm cung cấp thông tin vàbằng chứng từ cơ sở cho các cơ quan chỉ đạo và quản lý chuyên môntại Bộ NN&PTNT để nghiên cứu xây dựng các văn bản chỉ đạo,hướng dẫn các địa phương về những vấn đề tồn tại hiện nay trongviệc quản lý rừng, chống mất rừng và chống suy thoái rừng Đếnnay, dự án đã rất hiệu quả trong việc đặt nền móng và xây dựng nănglực nhằm đạt được tăng trưởng xanh, quản lý rừng bền vững,REDD+ và chi trả công bằng cho các dịch vụ môi trường rừng TạiNam Định, Nghệ An,Thanh Hóa và Long An, dự án đã nâng cao hiểubiết về biến đổi khí hậu và rủi ro thiên tai cho 30.000 người thôngqua tập huấn, đánh giá mức độ dễ bị tổn thương của họ và giúp cáccộng đồng xây dựng kế hoạch ứng phó với khí hậu

Thực tế, các chương trình đào tạo nâng cao nhận thức BĐKH

ở Việt Nam vẫn chưa được triển khai rộng rãi và nhân rộng Cácchương trình vẫn chỉ thực hiện thí điểm tại một hay một Bộ ban

ngành thực hiện, do đó chưa có tính liên vùng, liên tỉnh nên vẫn chưađem lại hiệu quả cao trong công tác nâng cao nhận thức của cán bộ,của cộng đồng và cũng như trong các hoạt động phát triển nguồnnhân lực về BĐKH, TTX tại các địa phương Bởi vậy việc đánh giánhu cầu nâng cao nhận thức BĐKH, TTX tại địa phương là một hoạtđộng quan trọng và cấp thiết trong bối cảnh BĐKH hiện nay Để từ

đó, xây dựng và đề xuất các giải pháp nhằm đáp ứng nhu cầu nângcao nhận thức về BĐKH, TTX cho cán bộ của từng địa phương

1.1.3 Kinh nghiệm tập huấn nâng cao nhận thức cán bộ về biến đổi khí hậu của một số tỉnh, thành phố và đơn vị trong nước

Kinh nghiệm của UBND tỉnh Long An trong việc nâng caonăng lực, nhận thức của cán bộ nguồn về BĐKH: Để thực hiện Kếhoạch hành động ứng phó với BĐKH của tỉnh với mục tiêu nâng caonăng lực ứng phó BĐKH cho cán bộ lãnh đạo từ cấp tỉnh đến cấphuyện Tỉnh Long An đã thực hiện các chương trình tập huấn nângcao năng lực ứng phó với BĐKH cho cán bộ nguồn Đối tưọng thamgia là cán bộ chủ chốt của các sở, ban ngành, các nhà hoạch địnhchính sách của tỉnh Với mục tiêu chương trình tập huấn là nhằmtrang bị kiến thức, kỹ năng về BĐKH cho các cán giúp thực hiện tốtcác kế hoạch ứng phó BĐKH

Kinh nghiệm của huyện Phong Thổ, Tam Đường và thành phốLai Châu của tỉnh Lai Châu trong việc nâng cao nhận thức về biếnđổi khí hậu cho cán bộ ở cơ sở Mục tiêu của chương trình là nângcao nhận thức của cán bộ cơ sở về biến đổi khí hậu; chia sẻ kinh

nghiệm của địa phương về ứng phó với biến đổi khí hậu, chính sáchnông nghiệp cho ứng phó với biến đổi khí hậu.

Kinh nghiệm của sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội thực

hiện nhiệm vụ “Tuyên truyền nâng cao nhận thức, tác động và các

biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu cho cán bộ thuộc các ngành,lĩnh vực, địa phương và cộng đồng dân cư trên địa bàn Thành phố

Hà Nội”.Bằng các phương pháp thực hiện như tuyên truyền trên các

phương tiện thông tin đại chúng đến các tầng lớp nhân dân để thayđổi thái độ, sự quan tâm đối với vấn đề Biến đổi khí hậu

Có thể thấy, nhiệm vụ nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu,tăng trưởng xanh đã được các tỉnh, thành phố thực hiện một cáchnghiêm túc Đã đạt được một số kết quả nhất định như từng bướcnâng cao sự nhận thức và tầm nhìn của các cấp quản lý, các doanhnghiệp và cộng đồng dân cư về Biến đổi khí hậu và các tác động củaBiến đổi khí hậu; Tạo được sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức vàhành động của toàn xã hội trong việc thực hiện những chủ trương,đường lối chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước trong vấn đềBiến đổi khí hậu

Tuy nhiên, có thể thấy các hoạt động nâng cao nhận thức vềbiến đổi khí hậu của các tỉnh, thành phố thực hiện không có tính liênvùng liên tỉnh, các hoạt động mới gói gọn trong một khu vực nênchưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các tỉnh, các cấp, các ngành, đoànthể trong việc thực hiện triển khai các hoạt động nâng cao năng lực

ứng phó với biến đổi khí hậu của cán bộ các sở ban ngành trên khắp

cả nước

Do đó, với hướng nghiên cứu xây dựng các chương trình tậphuấn nâng cao nhận thức về BĐKH tại tỉnh Nghệ An, tác giả hyvọng nghiên cứu này sẽ là cơ sở cho việc triển khai chương trình tậphuấn nâng cao nhận thức về BĐKH, TTX cho các địa phương khác.Bên cạnh đó sẽ hỗ trợ các cơ quan cấp địa phương xây dựng đội ngũcán bộ có năng lực chuyên môn giỏi về BĐKH

1.2 Cơ sở lý luận

1.2.1 Một số khái niệm

* Theo Nghị định số 92/2009/NĐCP ngày 22/10/2009 thì các từ ngữ sau đây được hiểu như sau:

Nâng cao nhận thức là hoạt động trang bị, cập nhật, nâng caokiến thức, kỹ năng làm việc

Đào tạo nâng cao nhận thức theo vị trí việc làm là trang bị,cập nhật kiến thức, kỹ năng, phương pháp cần thiết để làm tốt côngviệc được giao

* Chu trình tập huấn nâng cao nhận thức

Tập huấn nâng cao nhận thức có thể được xem như một chutrình liên tục Chu trình này gồm sáu bước, bước trước có sự liên kếtvới bước sau và tác động tới nhau một cách logic Sáu bước đó là:

- Phân tích nhu cầu tập huấn

- Thiết kế và chuẩn bị tập huấn

- Chuẩn bị tài liệu tập huấn

- Quyết định 2139/QĐ-TTg ngày 5/12/2011về việc Phê duyệtchiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu

- Quyết định số 1183/2012/QĐ-TTg ngày 30 tháng 8 năm

2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêuquốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2012-2015

- Kế hoạch ứng phó BĐKH của tỉnh Nghệ An giai đoạn

2011-2015 và định hướng đến năm 2020

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin, số liệu

Sử dụng phiếu điều tra/ mẫu hỏi để thu thập dữ liệu sơ cấp vềkiến thức, nhu cầu tập huấn nâng cao nhận thức BĐKH, TTX củacán bộ

2.2.2 Thiết kế xây dựng phiếu thu thập số liệu

Đối với từng nhóm đối tượng điều tra, tác giả đã xây dựng cáccâu hỏi tham vấn về kiến thức BĐKH, TTX khác nhau để phù hợpkiến thức, vị trí làm việc với từng nhóm đối tượng

2.2.3 Phương pháp điều tra

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi.Người được hỏi trả lời ýkiến của mình bằng cách đánh dấu vào các ô

Trong phạm vi nghiên cứu này, tác giả quyết định chọnphương pháp Ankét Đóng do: (1) Phù hợp với trình độ nhận thức củađối tượng điều tra; (2) Việc thu thập dữ liệu và xử lý dữ liệu vớiAnkét đóng dễ dàng và chính xác hơn

2.2.4 Phương pháp tổng hợp, phân tích, đánh giá và xử lý số liệu

Dựa trên kết quả thu thập: Tiến hành tổng hợp, phân tích sốliệu thu thập được và được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel

2.2.5 Phương pháp xây dựng chương trình tập huấn

Xây dựng chương trình tập huấn BĐKH cho cán bộ cần phảiđảm bảo hiệu quả, phát huy và nâng cao vai trò của cán bộ trongcông tác thích ứng và giảm nhẹ BĐKH tại cơ quan, địa phương, gópphần đảm bảo phát triển kinh tế-xã hội bền vững của tỉnh

Tác giả dựa trên các số liệu thu thập được về thực trạng nhậnthức và nhu cầu tập huấn nâng cao nhận thức của cán bộ được điềutra để xây dựng các khung chương trình nâng cao nhận thức vềBĐKH, TTX phù hợp với từng nhóm đối tượng

Chương trình tập huấn chung gồm các bước cơ bản như sau:

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU