“ So sánh một số giống lạc trong điều kiện vụ thu 2002 trên đất Gia Lâm - Hà Nội ”.

Nước ta đang bước vào quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cùng với mục tiêu hướng tới phát triển một nền nông nghiệp đa dạng và bền vững góp phần cung cấp nguồn nguyên liệu chủ yếu cho sản xuất công nghiệp. Do đó, nước ta cần thiết chú trọng tăng cường diện tích, năng suất và sản lượng các cây trồng công nghiệp trong đó có cây lạc. Cây lạc (Arachis hypogaea L.) còn có tên địa phương khác là cây đậu phộng, đậu phụng, đậu nụ - là cây thảo hàng năm, thuộc họ Đậu (Fabaceae). Cây lạc có giá trị kinh tế cao, xếp thứ 13 trong số các loại cây thực phẩm trên thế giới (Varrell và Mc Cloud, 1975). Lạc có hàm lượng lipid và protein cao, khả năng đồng hoá của lipid và protein lạc rất cao, vì vậy lạc đã là nguồn thực phẩm giàu protein thực vật quan trọng cho con người và thức ăn gia súc ở nước ta. Ngoài giá trị sử dụng như là một nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng và có giá trị kinh tế cao, cây lạc còn là một cây trồng có giá trị bồi dưỡng và cải tạo đất trong hệ thống luân canh, đặc biệt là trên đất bạc màu nghèo dinh dưỡng. Là cây trồng họ Đậu, lạc có khả năng cải tạo khu hệ vi khuẩn đất, nhất là làm phong phú hơn hệ vi khuẩn hảo khí, tạo cơ sở cho việc tăng năng suất cây trồng. Lạc có khối lượng sinh khối cao, thân lá lạc là nguồn phân xanh quan trọng, có thể cày vùi ngay tại ruộng hoặc ủ làm phân. Điều đặc biệt quan trọng là ở rễ lạc có nốt sần do vi khuẩn cố định đạm Rhizobium vigna tạo nên, có khả năng cố định nitơ khí quyển tổng hợp thành đạm cung cấp cho cây trồng. Ngày nay, lạc được trồng rộng rãi trên 100 nước trên thế giới từ 400 vỹ Bắc đến 400 vỹ Nam, thuộc vùng nhiệt đới và các vùng ấm áp trên thế giới. Hiện nay do áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến cũng như sử dụng bộ giống cho năng suất cao, sản lượng lạc trên thế giới không ngừng tăng lên. Năm 1994, diện tích trồng lạc trên thế giới khoảng 20 triệu ha và sản lượng 24 - 25 triệu tấn. Vùng trồng lạc trên thế giới tập trung chủ yếu ở các nước châu Á (13,2 triệu ha) và châu Phi (6,2 triệu ha). Ở Việt Nam, cây lạc được trồng rải rác khắp trên phạm vi cả nước từ các tỉnh miền Đông Nam Bộ đến các tỉnh vùng núi phía Bắc nhưng tập trung ở 4 vùng trồng lạc chính là Trung du Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ chiếm 3/4 diện tích và sản lượng lạc cả nước. Tuy nhiên năng suất và sản lượng ở các vùng chênh lệch nhau một cách đáng kể, các tỉnh phía Bắc với diện tích khoảng 140.000 ha, năng suất đạt 13,0 tạ/ha, các tỉnh phía Nam diện tích khoảng 132.600 ha, năng suất xấp xỉ 16,1 tạ/ha. Hiện nay, lạc là một trong số các mặt hàng nông sản xuất khẩu quan trọng, đạt kim ngạch xuất khẩu hàng năm khoảng 40 - 50 triệu USD. Ngoài ra, lạc còn được sử dụng làm thực phẩm trong nước ở nhiều dạng khác nhau. Vì vậy, sản xuất lạc ở nước ta ngày càng tăng. Từ những năm 80 trở về trước, diện tích và sản lượng lạc của nước ta rất thấp. Sau đó, trong vòng 10 năm từ 1981 - 1990 diện tích trồng tăng bình quân 7% mỗi năm, sản lượng tăng 9% mỗi năm. Từ 1990 - 1995, sản xuất lạc có xu thế tăng về diện tích và sản lượng song năng suất còn thấp, chỉ đạt trên 10 tạ/ha. Trong 3 năm (1996 - 1998), diện tích và sản lượng tăng rõ rệt, năng suất đã đạt 15 tạ/ha. Sở dĩ sản lượng và năng suất lạc tăng nhanh là do Việt Nam đã mở rộng được thị trường tiêu thụ và áp dụng một số tiến bộ kỹ thuật tiên tiến. Việc sản xuất lạc ở nước ta còn gặp nhiều khó khăn như đất xấu, nghèo dinh dưỡng, diện tích được tưới không nhiều. Người nông dân còn chưa có điều kiện đầu tư nhiều cho sản xuất, hơn nữa giá cả, thị trường thường không ổn định khiến thu nhập bấp bênh. Lạc lại là cây trồng khó dự đoán về năng suất vì bộ phận thu hoạch chính - quả lạc - nằm ở dưới mặt đất (P.S.Reddy, 1989). Do vậy, công tác chọn tạo giống càng gặp nhiều khó khăn. Hiện nay mục tiêu chọn giống lạc của chúng ta tập trung vào các mục tiêu: năng suất cao, thích hợp với từng vùng sinh thái, thời gian sinh trưởng khác nhau phù hợp với các công thức luân canh trong đó chú trọng tới giống có thời gian sinh trưởng ngắn (100 - 120 ngày), giống có khả năng kháng/chống chịu sâu, bệnh, giống có khả năng chịu/tránh hạn, giống có tính ngủ tươi của hạt, giống có chất lượng hạt phục vụ cho ép dầu và xuất khẩu. Để góp phần vào công tác chọn giống lạc mới phục vụ cho sản xuất, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài : “ So sánh một số giống lạc trong điều kiện vụ thu 2002 trên đất Gia Lâm - Hà Nội ”.

Cây lạc (arachis hypogaea L.) còn có tên địa phơng khác là cây đậu phộng,

đậu phụng, đậu nụ - là cây thảo hàng năm, thuộc họ Đậu (Fabaceae)

Cây lạc có giá trị kinh tế cao, xếp thứ 13 trong số các loại cây thực phẩm trênthế giới (Varrell và Mc Cloud, 1975)

Lạc có hàm lợng lipid và protein cao, khả năng đồng hoá của lipid và proteinlạc rất cao, vì vậy lạc đã là nguồn thực phẩm giàu protein thực vật quan trọng chocon ngời và thức ăn gia súc ở nớc ta

Ngoài giá trị sử dụng nh là một nguồn thực phẩm giàu dinh dỡng và có giá trịkinh tế cao, cây lạc còn là một cây trồng có giá trị bồi dỡng và cải tạo đất trong

hệ thống luân canh, đặc biệt là trên đất bạc màu nghèo dinh dỡng Là cây trồng

họ Đậu, lạc có khả năng cải tạo khu hệ vi khuẩn đất, nhất là làm phong phú hơn

hệ vi khuẩn hảo khí, tạo cơ sở cho việc tăng năng suất cây trồng

Lạc có khối lợng sinh khối cao, thân lá lạc là nguồn phân xanh quan trọng, cóthể cày vùi ngay tại ruộng hoặc ủ làm phân Điều đặc biệt quan trọng là ở rễ lạc

có nốt sần do vi khuẩn cố định đạm Rhizobium vigna tạo nên, có khả năng cố

định nitơ khí quyển tổng hợp thành đạm cung cấp cho cây trồng

Ngày nay, lạc đợc trồng rộng rãi trên 100 nớc trên thế giới từ 400 vỹ Bắc đến

400 vỹ Nam, thuộc vùng nhiệt đới và các vùng ấm áp trên thế giới

Hiện nay do áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến cũng nh sử dụng bộgiống cho năng suất cao, sản lợng lạc trên thế giới không ngừng tăng lên

Năm 1994, diện tích trồng lạc trên thế giới khoảng 20 triệu ha và sản lợng 24

- 25 triệu tấn Vùng trồng lạc trên thế giới tập trung chủ yếu ở các nớc châu á(13,2 triệu ha) và châu Phi (6,2 triệu ha)

ở Việt Nam, cây lạc đợc trồng rải rác khắp trên phạm vi cả nớc từ các tỉnhmiền Đông Nam Bộ đến các tỉnh vùng núi phía Bắc nhng tập trung ở 4 vùngtrồng lạc chính là Trung du Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ và Đông Nam

Bộ chiếm 3/4 diện tích và sản lợng lạc cả nớc Tuy nhiên năng suất và sản lợng ởcác vùng chênh lệch nhau một cách đáng kể, các tỉnh phía Bắc với diện tíchkhoảng 140.000 ha, năng suất đạt 13,0 tạ/ha, các tỉnh phía Nam diện tích khoảng132.600 ha, năng suất xấp xỉ 16,1 tạ/ha

Hiện nay, lạc là một trong số các mặt hàng nông sản xuất khẩu quan trọng,

đạt kim ngạch xuất khẩu hàng năm khoảng 40 - 50 triệu USD Ngoài ra, lạc còn

đợc sử dụng làm thực phẩm trong nớc ở nhiều dạng khác nhau Vì vậy, sản xuấtlạc ở nớc ta ngày càng tăng Từ những năm 80 trở về trớc, diện tích và sản lợnglạc của nớc ta rất thấp Sau đó, trong vòng 10 năm từ 1981 - 1990 diện tích trồngtăng bình quân 7% mỗi năm, sản lợng tăng 9% mỗi năm Từ 1990 - 1995, sảnxuất lạc có xu thế tăng về diện tích và sản lợng song năng suất còn thấp, chỉ đạttrên 10 tạ/ha Trong 3 năm (1996 - 1998), diện tích và sản lợng tăng rõ rệt, năngsuất đã đạt 15 tạ/ha Sở dĩ sản lợng và năng suất lạc tăng nhanh là do Việt Nam

đã mở rộng đợc thị trờng tiêu thụ và áp dụng một số tiến bộ kỹ thuật tiên tiến.Việc sản xuất lạc ở nớc ta còn gặp nhiều khó khăn nh đất xấu, nghèo dinh d-ỡng, diện tích đợc tới không nhiều Ngời nông dân còn cha có điều kiện đầu tnhiều cho sản xuất, hơn nữa giá cả, thị trờng thờng không ổn định khiến thu nhậpbấp bênh Lạc lại là cây trồng khó dự đoán về năng suất vì bộ phận thu hoạchchính - quả lạc - nằm ở dới mặt đất (P.S.Reddy, 1989) Do vậy, công tác chọn tạogiống càng gặp nhiều khó khăn Hiện nay mục tiêu chọn giống lạc của chúng tatập trung vào các mục tiêu: năng suất cao, thích hợp với từng vùng sinh thái, thời

gian sinh trởng khác nhau phù hợp với các công thức luân canh trong đó chútrọng tới giống có thời gian sinh trởng ngắn (100 - 120 ngày), giống có khả năngkháng/chống chịu sâu, bệnh, giống có khả năng chịu/tránh hạn, giống có tínhngủ tơi của hạt, giống có chất lợng hạt phục vụ cho ép dầu và xuất khẩu.

Để góp phần vào công tác chọn giống lạc mới phục vụ cho sản xuất, chúng tôitiến hành thực hiện đề tài : “ So sánh một số giống lạc trong điều kiện vụ thu

1.2 Mục đích - yêu cầu

1.2.1 Mục đích của đề tài

Đánh giá khả năng sinh trởng, phát triển, tính chống chịu và năng suất củamột số giống nhập nội, đề xuất giống có triển vọng để tiếp tục khảo nghiệm đavào sản xuất

1.2.2 Yêu cầu của đề tài

+ Theo dõi và đánh giá một số đặc điểm hình thái, sinh trởng, phát triển củagiống lạc tham gia thí nghiệm

+ Xác định khả năng chống chịu và các yếu tố cấu thành năng suất của cácgiống trong điều kiện vụ thu năm 2002

cHƯƠNG 2tổNG QUAN TàI LIệU

Theo Engen [14], lạc đợc trồng cách đây khoảng 3800 năm ở Las Haldas, từthời kỳ tiền đồ gốm Những bằng chứng cổ nhất đã khẳng định Nam Mỹ (Braxin,Peru, Achentina) là cái nôi của cây lạc và lạc đợc phân bố rộng rãi ở vùng nhiệt

đới, cận nhiệt đới trớc và cùng với thời gian khám phá ra châu Mỹ Từ vùngnguyên sản lạc đợc di thực đến châu Âu, tới vùng bờ biển châu Phi, á (TrungQuốc, Indonexia, ấn Độ), tới quần đảo Thái Bình Dơng và cuối cùng tới vùng

Đông Nam Hoa Kỳ Sau đó, lại có sự di chuyển chéo tạo nên các trung tâm giốngthứ cấp

Hệ thống phân loại lạc tơng đối phức tạp, nhng phần lớn các tác giả thốngnhất theo phơng pháp phân loại của Gregory (1980) và Krapovikas (1990) dựavào tập tính sinh trởng, sự ngủ nghỉ và chín Theo phơng pháp này, phân loại dớiloài của lạc nh sau:

Phân loại dới loài của lạc trồng Arachis hypogaea L

Loài phụ Thứ Dạng thực

vật

Kiểu phâncành Dạng cây

Sốhạt/quảHypogaea

Hypogaea Virginia Xen kẽ Bò - đứng 2 - 3Hirsuta Peruvian

Runner Xen kẽ Bò 2 - 4Fastigiata Fastigiata Valencia Liên tục Đứng 3 - 5

Vulgaris Spanish Liên tục Đứng 2

Theo nhận định của nhiều tác giả, tiềm năng để nâng cao năng suất và sản ợng lạc ở các nớc còn rất lớn do năng suất thu đợc khi tiến hành trồng trongnhững diện tích nhỏ cao hơn từ 4 - 5 lần so với năng suất trồng đại trà, vì vậycần phải khai thác

l-2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Trên thế giới, đặc biệt là tại các nớc có nền khoa học kỹ thuật phát triển, việcnghiên cứu về cây lạc đã đạt đợc nhiều thành tựu trong đó riêng về giống lạc đãtạo ra nhiều giống mới có tiềm năng năng suất cao, phẩm chất tốt, khả năngchống chịu khá nhờ đó mà năng suất và sản lợng lạc tăng không ngừng.

Varell và Mc Cloud (1976) đã báo cáo về số giống lạc trồng trọt hiện có ởnhững nớc trồng lạc chính trên thế giới, không kể tập đoàn đặc biệt, các dòng laibiến dị thế hệ đầu, các đột biến tự nhiên và các giống địa phơng, nhập nội đã cókhoảng 30.000 mẫu giống [14]

Kinh nghiệm của ấn Độ cho thấy, nếu sử dụng giống mới kết hợp với kỹthuật canh tác tiến bộ đã tăng 50 - 63% năng suất lạc [2]

Nhiều vùng sản xuất lạc hiện nay đều quan tâm tới các giống lạc chín sớm đểtận dụng lợng ma trong vụ, phù hợp với hệ thống luân canh nhất là thời gian ngắngiữa hai vụ lúa Hiện tại ở AI CORPO (ấn Độ), một số giống có thời gian sinh tr-ởng ngắn đợc giới thiệu trong sản xuất, đặc biệt là “ Chico ” có u việt về năngsuất, tỷ lệ bóc vỏ, hàm lợng dầu Từ một số tổ hợp lai giữa “Chico, 91176”(Spanish/Valencia) với “Robut 33 - 1 và Tifrun ” đã chọn đợc những giống lạcchín sớm hơn khoảng 15 - 20 ngày, tăng năng suất quả 18 - 30% [14]

Qua nghiên cứu của TS Duan Shufen [13], ở Trung Quốc hơn 200 giống lạc

có năng suất cao đã đợc phát triển và phổ biến cho sản xuất từ những năm cuốicủa thập kỷ 50 Kết quả ghi nhận là các giống lạc đợc trồng ở tất cả các vùng đấtrộng 38,46 triệu ha, trong thời gian này đã bốn lần thay giống

ở miền Nam Trung Quốc cho tới những năm 50 còn trồng các giống thuộcnhóm Virgina Sau khi mở rộng vụ lạc thu và luân canh với lúa, các giống thuộcloại hình Spanish đợc sử dụng để thay thế giống cũ Giống mới chín sớm vớinhững đặc tính nông học tốt nh San u 27, Yeuyou 116, Yeusuan 58, Yeuyou 92

đã thay thế những giống đợc phổ biến trong thập kỷ 80 Đáng chú ý là các giốngLonghua 3, Hoa 5, Yeuyou 92 chống bệnh chết ẻo và giống San u 27 chống gỉsắt lạc đã đợc phổ biến cho nông dân sử dụng trong những năm 80 đóng vai tròquan trọng trong việc phòng chống các bệnh này

Theo Perdido (1996) [16], trong những năm 1986 - 1990 các giống lạc nhUPLPn6, UPLPn8, BPIPn2 đã đợc đa vào sản xuất ở Philippin Các giống lạc này

đều có kích thớc hạt lớn, kháng với bệnh gỉ sắt và bệnh đốm lá muộn

Việc chọn tạo giống lạc ở Indonexia cũng tập trung vào các mục tiêu là năngsuất cao, phẩm chất tốt, chín sớm và kháng bệnh Năm 1991, các giống có triểnvọng nh Mahesa, Badak, Biawar và Komodo đã đợc khuyến cáo và đa vào sảnxuất [15]

Tại Thái Lan tiến hành đa vào sản xuất các giống lạc có đặc tính năng suấtcao, chín sớm, thời gian sinh trởng từ 100 - 110 ngày, kháng bệnh đốm lá, gỉ sắt,chịu hạn, kích thớc hạt lớn nh Khon Kean 60-3, Khon Kean 60-2, Khon Kean 60-

1 và Tainan 9 (Joglog và cộng sự, 1992, 1996) [17]

Achentina cũng là một nớc thành công trong nghiên cứu và ứng dụng các kỹthuật tiến bộ trong sản xuất lạc Trong suốt 50 năm (1932 - 1982), năng suất lạccủa Achentina chỉ ở mức khiêm tốn, trên dới 700 kg lạc hạt (tơng đơng 1,0 tấnlạc vỏ/ha) Từ năm 1982, nghiên cứu và ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sảnxuất đã đợc tăng cờng Đến năm 1991, năng suất lạc bình quân của Achentina

đạt 2,0 tấn/ha, gấp 2 lần năm 1980 Các giống mới có chất lợng cao đợc gieotrồng trên 70% diện tích trồng lạc cả nớc [2]

ở Mỹ có ba chơng trình nghiên cứu sử dụng một số loài dại trong chi Arachis

lai với loài lạc trồng Arachis hypogaea để tăng cờng tính chống sâu bệnh ở Bắc

Carolina, Oklahoma và Texas [10]

Trong thời gian 10 năm (1980 - 1990), ở Mỹ đã đa vào sản xuất 16 giống lạcmới bao gồm 9 giống thuộc loại hình Runner (Sunbelt Runner, Sun Runner,GK7, Langley, Okrun, Southern Runner, Tamrun 88, Georgia Runner, Marci), 5giống thuộc loại hình Virgina (Va 81B, NC 8C, NC 9, NC 10C, NC - V11), 2giống thuộc loại hình Spanish (Pronto, Spanco)[10]

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nớc

Điều kiện thời tiết có ảnh hởng lớn tới sự sinh trởng, phát triển của cây lạcnhất là các yếu tố nhiệt độ, ánh sáng và lợng ma Lạc cần nhiệt độ trung bình chosuốt quá trình sinh trởng, phát triển khoảng 25 - 340C thay đổi tuỳ theo yêu cầucủa từng giai đoạn Là cây C3, lạc phản ứng tích cực với cờng độ ánh sáng đặcbiệt trong thời kỳ ra hoa - làm quả, đồng thời lạc cho sản lợng cao ở những vùng

có lợng ma từ 500 đến 1250 mm phân phối đều

Điều kiện tự nhiên ở nớc ta hầu nh khá thích hợp cho cây lạc sinh trởng, pháttriển Đồng thời, lạc là cây trồng có thời gian sinh trởng ngắn (khoảng 3 - 4tháng), thuận tiện bố trí vào các công thức luân canh tăng vụ, phù hợp với nềnnông nghiệp đa canh ở nớc ta, nhằm tăng thu nhập trên đơn vị diện tích cho bàcon nông dân Hơn nữa, lạc lại là cây cải tạo, bồi dỡng đất góp phần bảo vệ vànâng cao độ phì của đất

Với điều kiện của nớc ta hiện nay, các yếu tố kinh tế, kỹ thuật cần cho sảnxuất lạc còn hạn chế Trong đó, sâu bệnh là một yếu tố hạn chế quan trọng Đồngthời những biến động thất thờng của thời tiết và các khó khăn về kỹ thuật, vốn

đầu t sản xuất thấp là những nguyên nhân cơ bản hạn chế năng suất lạc ở nớc

ta Nhng nh ông cha ta nói “ cố công không bằng giống tốt ” thì nguyên nhânchủ yếu hạn chế năng suất lạc có lẽ là vấn đề một bộ giống tốt, thích ứng với

điều kiện của các vùng sản xuất Các giống địa phơng nh Cúc, Lỳ, Đỏ BắcGiang, Lụa Nam Định ít giống có tiềm năng năng suất cao, thiếu giống cóchất lợng, các giống đang đợc gieo trồng thoái hoá và lẫn tạp nhiều, dẫn đếnnăng suất thấp (năm 2001 năng suất trung bình cả nớc chỉ đạt 15,0 tạ/ha), phẩmchất hạt và khả năng chống chịu giảm

Trong công tác chọn giống, điều quan trọng là phải có đợc sự đa dạng về ditruyền để có thể có sự lựa chọn mang các đặc tính mong muốn Việc thu thậpnguồn gen trong nớc và nhập nội các nguồn giống nớc ngoài, đánh giá, bảo quản

là hết sức cần thiết cho mục tiêu trớc mắt và lâu dài

Từ những năm 80, Trung tâm Nghiên cứu giống cây trồng Việt - Xô (ViệnKHKTNN Việt Nam) đã tiến hành thu thập và nhập nội một cách hệ thống Số l-

ợng mẫu giống trong tập đoàn lạc lên tới 1271 (Trần Đình Long và CTV,1991).

100 giống địa phơng và 1171 mẫu giống nhập nội từ 40 nớc là kết quả đángkhích lệ trong giai đoạn 1984 - 1990 cho tập đoàn lạc Việt Nam Từ 1991 - 2000,Trung tâm Nghiên cứu và Thực nghiệm Đậu đỗ đã nhập nội trên 1894 mẫu giống

từ ICRISAT, ấn Độ để tiến hành đánh giá, chọn lọc Viện Khoa học Nôngnghiệp Miền Nam đã và đang nghiên cứu 250 mẫu giống [2]

Phát triển cây lấy dầu trong đó có cây lạc đã đợc Bộ Nông nghiệp & Pháttriển Nông thôn (NN & PTNT) xác định là một trong những vấn đề trọng điểmtrong chơng trình phát triển nông nghiệp và nông thôn của nớc ta Từ năm 1990

đến nay, công tác nghiên cứu và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật trồng lạc ở nớc ta

đã đợc quan tâm hơn trớc

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển cây lạc đợc tăng cờngthông qua chơng trình hợp tác với Viện ICRISAT ấn độ và mạng lới Đậu đỗ vàCây cốc châu á (CLAN), chúng ta đã chọn tạo đợc các giống lạc mới có tiềmnăng năng suất cao, chất lợng tốt góp phần tăng năng suất lạc cả nớc từ 10,0 tạ/ha(1990) lên 14,3 tạ/ha (1998) và 18 tạ/ha (2000) [2]

Vì lạc đợc trồng ở các hệ thống luân canh cây trồng và điều kiện sinh tháikhác nhau do vậy mục tiêu cụ thể của công tác chọn giống cũng luôn thay đổi đểphù hợp với yêu cầu thực tiễn đặt ra

Từ năm 1974, Bộ môn Cây công nghiệp, Trờng Đại học Nông nghiệp 1 HàNội bắt đầu nghiên cứu chọn tạo giống bằng phơng pháp lai hữu tính và phơngpháp phóng xạ Kết quả bằng phơng pháp gây đột biến giống Bạch sa (giốngnhập nội từ Trung Quốc) bằng tia γ CO 60 với bức xạ chiếu 5000 Rơnghen đã tạo

ra đợc dòng B.5000 có năng suất cao và ổn định, phẩm chất tốt, vỏ mỏng, tỷ lệbóc vỏ đạt 70 - 72%, hạt to, vỏ lụa màu hồng phù hợp với thị hiếu ngời tiêu dùngtrong nớc và xuất khẩu Theo phơng pháp lai hữu tính thì trong 24 tổ hợp lai thu

đợc 4 dòng lai có triển vọng là 75/25, 75/20, 75/15, 75/16 xuất phát từ hai tổ hợplai (Mộc Châu trắng x Trạm xuyên) và (Mộc Châu trắng x Cúc Nghệ An) Giống

Sen lai 75/23 có khả năng sinh trởng khoẻ, nảy mầm cao, tơng đối chịu rét, năngsuất cao và ổn định, số quả nhiều, tỷ lệ nhân cao, hạt to, vỏ lụa màu hồng, tỷ lệdầu khá (Lê Song Dự và cộng sự, 1986) [3]

ở miền Bắc trong những năm 1960 - 1970 đã nhập nội một số giống tốt củaTrung Quốc và đạt những kết quả đáng kể Các giống S tuyển 64, Trạm xuyên,Bạch sa đợc giới thiệu rộng rãi ở các vùng trồng lạc miền Bắc là kết quả của côngtác nhập nội trong thời gian này Đây là những giống có năng suất cao, hạt to,sinh trởng khoẻ đã thay thế một phần giống địa phơng nh Đỏ Bắc Giang, NụTuyên Quang

Đề tài chọn tạo giống đậu đỗ cấp nhà nớc trong thời gian 1986 - 1990 do Viện

sĩ Trần Đình Long chủ trì [5], về cây lạc đã nghiên cứu khảo sát 1216 lợt mẫugiống nhập từ 40 nớc trên thế giới trong đó có hơn 100 mẫu giống địa phơng, rất

đa dạng vể kiểu gen và kiểu hình Có các mẫu giống cực ngắn nh Lỳ và Tainan(83 ngày ở miền Nam), Cúc Nghệ An (90 - 95 ngày ở miền Bắc), các giống cókiểu hình có số quả trên cây cao là V4499, K1501 (27 - 29 quả), tỷ lệ nhân cao ởcác giống U4502, U962 (26 g/cây)

Từ 79 nguồn gen ngắn ngày nhập nội từ ICRISAT, Nguyễn Thị Chinh (1996)[2] chọn đợc 9 mẫu giống có thời gian sinh trởng từ 105 - 110 ngày trong điềukiện vụ xuân ở miền Bắc Việt Nam, nh ICGV 86055, ICGV 87883, số còn lại cóthời gian sinh trởng khoảng 120 ngày Đây thực sự là nguồn gen ngắn ngày chocông tác lai tạo giống Các giống JL24 và L05 (ICGV 86143) đợc tác giả chọntạo có thời gian sinh trởng ngắn và năng suất cao

Từ 1989 - 1992, Trung tâm Nghiên cứu và Thực nghiệm Đậu đỗ tiến hành 19

tổ hợp lai theo hớng ngắn ngày trong đó có sử dụng các nguồn gen nhập nội Kếtquả đã chọn lọc đợc một số dòng có triển vọng là ICGV 90014, ICGV 90068,ICGV 90016 [2]

Trung tâm Nghiên cứu và Thực nghiệm Đậu đỗ đã tiến hành lai tạo, nhập nội

bộ giống có thời gian sinh trởng trung bình cho năng suất cao Những giống này

đợc chia ra làm hai nhóm: nhóm cho vùng thâm canh và vùng không chủ động

n-ớc tới Từ đó, chọn ra đợc 12 giống có nhiều triển vọng cho vùng thâm canh làTQ6, TQ3, QĐ1, QĐ2, QĐ3, QĐ4, QĐ5, QĐ6, QĐ7, QĐ8, QĐ9, ĐL1 đều lànhững giống có nguồn gốc từ Trung Quốc Còn các giống cho vùng không tới là9208.11 (L12), 9205b, X96, trong đó giống L12 là giống có nhiều triển vọngnhất, khối lợng 100 hạt lớn (52,8g), vỏ mỏng (76,5%), đạt năng suất 38,7 tạ/hatại Nghệ An Giống lạc L03 là giống đợc chọn ra từ tổ hợp lai giữa giống địa ph-

ơng Sen Nghệ An và giống nhập nội ICGV 87157 cho năng suất và chất lợng caotrong sản xuất, hiện giống L03 đợc Bộ NN & PTNT cho phép khu vực hoá trêndiện rộng tại miền Bắc [2]

Giống V79 do Viện KHKT Nông nghiệp và Trờng Đại học Nông nghiệp 1 HàNội tạo ra bằng phơng pháp đột biến bằng tia Rơngen trên giống Bạch sa - TrungQuốc Giống V79 thuộc loại hình Spanish, sinh trởng khoẻ, ra hoa, tạo quả tậptrung, thời gian sinh trởng 120 - 125 ngày, khối lợng 100 quả 130 - 135g, khối l-ợng 100 hạt 48 - 52g, tỷ lệ nhân 74 - 76%, năng suất 20 - 25 tạ/ha, vỏ quả mỏngnhẵn, vỏ hạt màu hồng nhạt, chịu hạn khá, nhiễm trung bình các bệnh đốm nâu,

gỉ sắt, đốm đen, héo xanh vi khuẩn [12]

Hoàng Tuyết Minh và CTV (1995) [2] đã tiến hành gây đột biến giống lạcSen lai năm 1989 và chọn ra đợc hai dòng D332 và D329 có năng suất cao (23 -

24 tạ/ha), ổn định, có khả năng chống chịu tốt Dòng D332 đã đợc Bộ NN &PTNT cho phép khu vực hoá từ năm 1995

Đánh giá 15 giống ngắn ngày, Viện KHNN Miền Nam cho thấy 3 giốngICGV 87883, ICGV 87391, ICGV 90068 là những giống có triển vọng, thuộcdạng hình Spanish, thời gian sinh trởng 90 ngày, khối lợng 100 hạt lớn nhng vỏdày hơn các giống địa phơng Giống HL25 (ICGS 56) nhập nội từ ICRISAT đã đ-

ợc Viện chọn lọc và đa vào sản xuất (Hoàng Kim 1987, 1990) [2]

Kết quả cải tiến giống đã đa ra các giống nh L02, LTV, 4329 có khối lợng

100 hạt từ 50 - 60g cao hơn so với các giống cũ nh Sen Nghệ An, Lỳ, Mỏ Két (37

- 45g) Những nguồn gen có kích thớc hạt lớn cũng đợc nhập nội (76 dòng) và

đánh giá từ năm 1996 Có 4 mẫu có khối lợng 100 hạt trên 100g là ICGV 9564,

ICGV 91089, ICGV 95173, ICGV 95152 Tuy nhiên, chúng có thời gian sinh ởng dài và năng suất thấp nên đợc sử dụng trong chơng trình lai tạo theo hớng cảitiến khối lợng hạt (Trần Nghĩa, 1996) [2]

tr-Khảo nghiệm một số giống lạc vụ xuân trên đất Gia Lâm, Hà Nội, Bùi XuânSửu [7] thấy trong 6 dòng lai đợc khảo sát tất cả đều có khối lợng hạt khá lớn (từ

40 - 50g/100hạt), vỏ hạt màu hồng, phù hợp với mục tiêu xuất khẩu lạc nhân,trong đó có 2 dòng (C x H17) và (B.5000 x B) cho năng suất cao, vỏ quả mỏng,hạt màu sắc đẹp, có triển vọng đa vào các vùng lạc thâm canh

Từ 1991 - 1995, tại Viện Cây có dầu bằng phơng pháp chọn lọc cá thể, dònglạc VD1 đã đợc chọn ra từ giống địa phơng Lỳ với năng suất bình quân trong

điều kiện thí nghiệm là 3493 kg/ha, cao hơn giống đối chứng Lỳ 19%, hàm lợngdầu cao hơn 3%, thời gian sinh trởng tối đa 90 ngày Hiện nay, giống này đã đợc

Bộ NN & PTNT cho phép khu vực hoá ở phía Nam Các giống OPI 9422, OPI

9423 đợc chọn ra từ phơng pháp lai hữu tính có năng suất tơng đơng với giống

Lỳ nhng khối lợng 100 hạt cao hơn [2]

Tại Viện Cây có dầu, Ngô Thị Lâm Giang và cộng sự [2] đã đánh giá trên 400mẫu giống nhập nội, lai tạo và chọn lọc ra một số giống có triển vọng, có thờigian sinh trởng trung bình là VD2, VD3, VD4, VD5 các giống này có năng suấtcao, hàm lợng dầu và khối lợng 100 hạt cao

Từ 1996 - 1998, Trung tâm Nghiên cứu và Thực nghiệm Đậu đỗ đã đánh giá

bộ giống kháng bệnh đốm lá nhập nội từ ICRISAT thấy rằng có 6 giống vừa chonăng suất khá vừa kháng bệnh là ICGV 91227, ICGV 87846, ICGV 91234,ICGV 98256, ICGV 91215, ICGV 91222 Hai giống ICGV 86325 và ICGV

86699 tuy năng suất không cao nhng kháng bệnh cao đã đợc thử nghiệm tạiTrung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Bắc Trung Bộ Kết quả cho thấy giốngICGV 91234 cho năng suất khá (28 tạ/ha) so với đối chứng (21,4 tạ/ha) [2]

ở miền Nam, trong những năm 1996 - 1999, 77 dòng lạc kháng héo xanh đợcnhập nội từ ICRISAT đã đợc đánh giá trong đó 2 dòng VD9 (ICG 8666) vàVD10 (ICG 8645) đợc xác định là có triển vọng, cho năng suất vợt trội giống đối

chứng từ 22 - 26%, tỷ lệ cây chết tơng ứng là 0,1 và 1,6% trên nền tự nhiên ngoài

đồng (Ngô Thị Lâm Giang và cộng sự, 1999) [2]

Nguyễn Xuân Hồng, Nguyễn Văn Liễu, Nguyễn Thị Yên (1991 - 1999) [2]

đánh giá 684 mẫu giống lạc nhập nội từ ICRISAT và Trung Quốc theo hớngkháng bệnh héo xanh vi khuẩn Kết quả chỉ ra có 5 mẫu giống phản ứng khángbệnh là Taishansanlirow, MD7, ICG1703 (KPS 5), ICG 7893 (KPS 6) và ICG

1704 Hiện nay, giống MD7 đợc Bộ NN & PTNT công nhận giống quốc gia.Giống Gié Nho Quan là một nguồn gen quý về tính kháng bệnh héo xanh vikhuẩn đã đợc phát hiện khi đánh giá khả năng kháng bệnh của các giống địa ph-

ơng Tỷ lệ sống sót sau 70 ngày trồng trong điều kiện tự nhiên là 92,65% và trênnền nhiễm bệnh nhân tạo là 82,5% so với giống đối chứng nhiễm bệnh (Đỏ BắcGiang) là 37,2% và 28,7% (Nguyễn Văn Liễu, Nguyễn Xuân Hồng, 1996) [2].Hiện nay, giống Gié Nho Quan đang đợc Trung tâm Nghiên cứu và Thực nghiệm

Đậu đỗ sử dụng làm nguồn gene kháng bệnh trong công tác lai tạo giống theo ớng kháng bệnh héo xanh vi khuẩn

h-Trong 2 năm 1998 - 1999, Nguyễn Xuân Hồng và cộng sự [2] đã đánh giá

112 mẫu giống thu thập đợc trên nền nhân tạo về khả năng kháng bệnh mốcvàng thấy rằng chỉ có 5 mẫu không bị nhiễm bệnh là VAG 54-1, VAG 54-3,VAG 29, VAG 43-47 Trong số các giống đang khuyến cáo trồng trong sản xuấtthì BG78, BG51, V79 tỏ ra kháng với nấm Các giống L02, L05, MD7 kháng ởmức trung bình, giống LVT và 4329 bị nhiễm nặng

Đánh giá 35 dòng lạc kháng mốc vàng nhập từ ICRISAT, Trần Nghĩa (1996)[2] cho rằng chỉ có 2 giống cho năng suất cao hơn giống địa phơng (Mỡ CamRanh) là ICGV 91300 và ICGV 91279 trong điều kiện miền Bắc Việt Nam Còn

ở phía Nam, Ngô Thị Lâm Giang (1999) đánh giá phản ứng của 9 dòng/giống vớibệnh thấy hai giống VD2 (OPI 9404) và VD7 có tỷ lệ nhiễm nấm thấp 3,5 và3,9% tơng ứng trong điều kiện nhân tạo Giống VD2 có năng suất và chất lợng t-

ơng đối cao (năng suất quả 34,2 tạ/ha, khối lợng 100 hạt trên 48g), đây là giống

có triển vọng đang đợc nhân nhanh để đa ra sản xuất

Một số dòng đợc xác định là chịu hạn qua đánh giá tại ICRISAT đã đợc thửnghiệm ở nớc ta và một số dòng có triển vọng đã đợc giới thiệu là ICGV 95393,ICGV 93255, ICGV 94149 ở phía Bắc (Trần Nghĩa 1996) và ID2, ID3, ID12,ID13, ID14 ở phía Nam (Ngô Thị Lâm Giang 1999) [2].

Trải qua nhiều năm, công tác nghiên cứu và chọn tạo giống lạc mới ở nớc ta

đã có những kết quả khả quan, hiện nay có nhiều giống mới phục vụ cho sản xuấtlập thành bộ giống khá đầy đủ:

- Giống ngắn ngày: Chio JL24, L05, VD1

- Giống cho vùng nớc trời: V79, L12, L03

- Giống cho vùng thâm canh: LVT, L02 và một số giống có triển vọng L04,L06, L14

- Giống cho phẩm chất hạt cao: L08 (130 hạt/100g)

- Giống chống bệnh héo xanh vi khuẩn: MD7

Các cơ quan nghiên cứu chọn tạo ra giống mới có tiềm năng năng suất caonhng do thiếu vốn, thiếu cơ sở vật chất để tổ chức sản xuất và dịch vụ cung ứngnên tốc độ phát triển giống mới còn rất chậm so với sản xuất yêu cầu Ước tính

đến vụ xuân 1999, diện tích trồng các giống lạc mới còn chiếm tỷ lệ thấp, bìnhquân cả nớc mới đạt khoảng 20% Vì vậy, bên cạnh việc tiếp tục nghiên cứu vàchọn tạo các giống mới thì cần nâng cao hiệu quả thực tế của các thành tựu vềgiống

CHƯƠNG 3NộI DUNG Và PHƯƠNG PHáP NGHIÊN CứU

3.1 Vật liệu và phơng pháp nghiên cứu

3.1.1 Vật liệu nghiên cứu

Thí nghiệm gồm có 4 giống tham gia:

1 TQ6: là giống lạc có nguồn gốc Trung Quốc

2 MD7: Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp tuyển chọn từ tập đoàn lạc khángbệnh héo xanh vi khuẩn quốc tế, nhập nội từ Trung Quốc

3 L14: Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp tuyển chọn từ tập đoàn lạc khángsâu bệnh có nguồn gốc Trung Quốc nhập vào Việt Nam năm 1996 Hiện đang đ-

ợc gieo trồng trên diện rộng ở tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Bắc Giang (đối chứng)

4 MD9: đợc nhập nội từ Trung Quốc năm 1996, là giống kháng bệnh khô xanhtơng đối tốt

Tổng diện tích tiến hành thí nghiệm (ô thí nghiệm và dải bảo vệ): 155m2

- Phơng pháp bố trí thí nghiệm: Phơng pháp ngẫu nhiên

Dải bảo vệ

3.1.3 C¸c biÖn ph¸p canh t¸c (yÕu tè phi thÝ nghiÖm)

Bãn thóc : 50% ure khi c©y cã 2 - 3 l¸ thËt

50% ure vµ 50% v«i bét khi l¹c ra hoa

100% Kali clorua tríc khi vun

+ Đối với sâu: khi sâu xuất hiện cần phun thuốc kịp thời.

+ Đối với bệnh: cần phun phòng và định kì khi cây bắt đầu xuất hiện bệnh,

đặc biệt chú ý tới bệnh đốm lá

3.2 Các chỉ tiêu theo dõi

3.2.1 Theo dõi sinh trởng

- Thời gian sinh trởng:

+ Thời gian và tỷ lệ mọc mầm:

* Thời gian từ gieo đến 10% số cây mọc

* Thời gian từ gieo đến 50% số cây mọc

* Thời gian từ gieo đến kết thúc mọc

Phơng pháp theo dõi: đếm tổng số cây mọc/hàng có đánh dấu trớc, mỗingày một lần vào các buổi sáng

Tỷ lệ mọc mầm = (Số cây mọc / Tổng số hạt gieo) x 100

+ Thời gian phân cành (theo dõi từ mọc đến cành cấp 1 thứ nhất): mỗi lầnnhắc lại theo dõi 10 cây, khi cây đầu tiên có cặp cành cấp 1 thứ nhất dài 2 cm thìtheo dõi 2 ngày 1 lần đến khi 80% số cây phân cành cấp 1 thứ nhất thì dừng lại.Ghi ngày xuất hiện cặp cành cấp 1 thứ nhất

+ Thời gian ra hoa và động thái nở hoa:

* Thời gian từ mọc đến 10% số cây ra hoa

* Thời gian từ mọc đến 50% cây ra hoa

* Thời gian từ mọc đến 80% số cây ra hoa

* Thời gian từ mọc đến khi tắt hoa

Phơng pháp theo dõi: mỗi lần nhắc lại theo dõi 10 cây, đếm số hoa nởhàng ngày trên cây

+ Thời gian đâm tia:

* Thời gian từ mọc đến 10% số cây đâm tia

* Thời gian từ mọc đến 80% số cây đâm tia

Phơng pháp theo dõi: mỗi lần nhắc lại theo dõi 10 cây, tiến hành 2ngày/lần

- Theo dõi một số chỉ tiêu sinh trởng: Chiều cao cây, chiều dài cành cấp 1 và

số lá thân chính: mỗi lần nhắc lại theo dõi 10 cây có đánh dấu (đo từ cặp cànhcấp 1 đến đỉnh sinh trởng ngọn và đếm số lá trên thân chính) Đo, đếm sau gieo

20 ngày, sau đó 7 ngày đo một lần đến khi thu hoạch

3.2.2 Theo dõi một số chỉ tiêu sinh lý

- Động thái tích luỹ chất khô các bộ phận và toàn cây: mỗi công thức lấy mẫu

3 cây, cân trọng lợng tơi và trọng lợng khô không đổi của riêng từng bộ phận: rễ(từ tử diệp trở xuống), cơ quan sinh sản (hoa, tia quả, quả non), lá, thân (cùng vớicành, cuống lá), tiến hành sau gieo 30 ngày, định kỳ 10 ngày

- Động thái diện tích lá và chỉ số diện tích lá: tiến hành cùng với theo dõi tích

luỹ chất khô, sử dụng phơng pháp cân nhanh

3.2.3 Các chỉ tiêu theo dõi khác

- Sự hình thành nốt sần: tiến hành đếm và cân trọng lợng các nốt sần cùng với

theo dõi khả năng tích luỹ chất khô

- Mức nhiễm sâu bệnh hại: theo dõi trên mỗi lần nhắc theo đờng chéo 5 điểm

Thang điểm bệnh hại của ICRISAT:

Điểm 1: tất cả các cây không bị hại Điểm 2: 1 - 5% cây bị bệnh

Điểm 3: 6 - 10% cây bị bệnh Điểm 4: 11 - 20% cây bị bệnh

Điểm 5: 21 - 30% cây bị bệnh Điểm 6: 31 - 50% cây bị bệnh

- Khả năng chống đổ: đếm số cây bị đổ ở mỗi lần nhắc lại ở các thời kỳ ra hoa

rộ - hình thành quả và quả vào chắc - quả chín, tính %

- Đặc điểm hình thái:

+ Màu sắc thân, hình dạng, màu sắc lá

+ Hình dạng quả, eo quả, mỏ quả, gân quả

+ Hình dạng hạt, màu sắc vỏ hạt

3.2.4 Các yếu tố tạo thành năng suất và năng suất

(Theo dõi 10 cây/ô khi thu hoạch):

+ Cân khối lợng chất khô các bộ phận lần cuối.

+ Các chỉ tiêu yếu tố năng suất: tổng số quả trên cây, tổng số quả chắc, sốquả một nhân, hai nhân, ba nhân

+ Cân khối lợng 100 quả, 100 hạt: mỗi lần nhắc lại lấy 100 quả, 100 hạt

đem cân, tính trung bình giữa các lần cân

+ Tính tỷ lệ bóc vỏ: mỗi lần nhắc lại cân khối lợng 100 quả, bóc vỏ, cânkhối lợng hạt

Tỷ lệ bóc vỏ (%) = P hạt/quả x 100

+ Tính hệ số kinh tế:

HSKT = Năng suất cá thể / P khô toàn cây

+ Năng suất cá thể: cân trọng lợng quả khô chắc của 10 cây theo dõi lấytrung bình

+ Năng suất lý thuyết = Năng suất cá thể x mật độ cây (tạ/ha)

+ Năng suất thực thu: năng suất thực tế thu đợc trên ô thí nghiệm quy đơn

vị tạ/ha

+ Năng suất hạt = Năng suất thực thu x Tỷ lệ bóc vỏ (tạ/ha)

3.2.5 Tính toán thống kê các số liệu thu đợc

Sử dụng chơng trình xử lý số liệu của IRRISTAT

CHƯƠNG 4KếT QUả NGHIÊN CứU Và THảO LUậN

4.1 Một số đặc điểm thực vật của các giống thí nghiệm

Mỗi giống đều có đặc điểm hình thái riêng, nó thể hiện qua các bộ phận thân,lá, quả Nhờ đó mà công tác chọn tạo và phân loại đợc thuận tiện

Bảng 1: Một số đặc điểm thực vật của các giống

Đặc trng Giống TQ6 Giống MD7 Giống L14 Giống MD9Dạng cây

Trung bìnhTrung bìnhRõBầu dụcHồng nhạt

ĐứngLiên tụcXanhXanh đậm1,87

NôngTrung bìnhRõBầu dụcHồng nhạt

ĐứngLiên tụcXanhXanh đậm2,12

Trung bình - sâuTrung bìnhRõBầu dụcHồng nhạt

ĐứngLiên tụcXanhXanh đậm2,01

NôngTrung bìnhRõBầu dụcHồng nhạt

4.1.1 Thế cây

Là yếu tố quan trọng của một giống đợc đa vào sản xuất, các giống có thế cây

đứng thẳng, gọn thì dễ tăng đợc số cây trên một đơn vị diện tích, mặt khác câygọn sử dụng ánh sáng tốt hơn, ít sâu bệnh Đây là đặc điểm có liên quan tới sựphân bố hoa, quả trên cây Cây lạc có thể đứng hay bò

Thế cây đứng có hình thái cây gọn, do vậy khả năng tăng mật độ trên đơn vịdiện tích dễ hơn, đặc biệt hoa tập trung ở phía sát gốc vì vậy tỷ lệ quả chắc cao.Thế cây bò có cành bò lan trên mặt đất, hoa không tập trung, quả chín không

đều, tỷ lệ quả lép cao

Qua theo dõi, chúng tôi thấy tất cả các giống thí nghiệm đều có thế cây đứng

- Nhóm phân cành xen kẽ: đặc điểm nhóm này là cành dinh dỡng và sinh sản

ra xen kẽ nhau theo một trật tự nhất định, hoa ra rải rác trên cây

Thí nghiệm cho thấy tất cả các giống đều thuộc loại nhóm phân cành liên tục

4.1.3 Thân và lá

Thân lạc mọc đứng, có từ 15 - 25 đốt, các đốt gốc ngắn hơn phía ngọn Chiềucao thân chính tuỳ thuộc vào giống và điều kiện ngoại cảnh

Lá lạc thuộc loại lá kép lông chim lẻ có hai đôi lá chét, hình dạng lá chét ờng là hình bầu dục dài, bầu dục và hình trứng Hình dạng lá đặc trng cho từnggiống, màu sắc lá thay đổi tùy thuộc vào điều kiện ngoại cảnh, giống Màu sắcthân và lá cũng là một đặc điểm để phân biệt các giống, biểu hiện rõ nhất khi lạc

th-ra hoa

Tất cả các giống đều có thân màu xanh, lá có màu xanh đậm trừ giống TQ6

có màu xanh thờng, tỷ lệ giữa chiều dài/rộng các giống dao động từ 1,87 - 2,12

Độ lớn của lá giữa các giống không chênh lệch nhiều

4.1.4 Quả

- Vỏ quả: độ dày vỏ quả là chỉ tiêu liên quan chặt chẽ tới tỷ lệ nhân Nếu vỏquả dày, tỷ lệ nhân thấp còn ngợc lại thì tỷ lệ nhân cao nhng dễ dập nát, nấmbệnh phát triển vì trong khi thu hoạch và phơi dễ bị va chạm cơ giới Vì vậy cácgiống chỉ nên có độ dày vỏ quả vừa phải

- Gân quả: là chỉ tiêu phân loại các giống vì đặc điểm này thay đổi tuỳ theotừng giống

- Eo quả: cũng là chỉ tiêu phân loại giống, nếu eo thắt sâu sẽ ảnh hởng tới việcbóc vỏ và xuất khẩu

Qua theo dõi, tất cả các giống đều có mỏ quả trung bình, gân quả rõ, eo quảcủa giống MD7 và MD9 nông, giống TQ6 eo trung bình, còn giống L14 có eotrung bình đến sâu

4.1.5 Hạt

- Dạng hạt: để đánh giá chỉ tiêu này chúng ta phải dựa vào tỷ lệ giữa chiều dài

và chiều rộng hạt

+ Dạng hạt tròn có tỷ lệ chiều dài /đờng kính hạt <1,7.

+ Dạng hạt bầu dục có tỷ lệ chiều dài /đờng kính hạt >1,7 và < 2,5

- Màu sắc hạt: cùng với khối lợng 100 hạt thì đây là chỉ tiêu quan trọng liênquan tới giá trị thơng phẩm

Quan sát thấy tất cả các giống đều có hạt hình bầu dục, vỏ lụa màu hồng nhạt

4.2 Thời gian sinh trởng

4.2.1 Thời gian và tỷ lệ mọc

Sự nảy mầm của hạt là giai đoạn đầu tiên của chu kỳ sinh trởng của lạc Đây

là quá trình hạt chuyển từ trạng thái tiềm sinh sang trạng thái sống Hạt lạc màthành phần chủ yếu là lipit và protein ở dạng dự trữ, trong quá trình nảy mầm đãtrải qua một loạt các biến đổi sinh hoá sâu sắc dới ảnh hởng của các điều kiệnmôi trờng để chuyển hoá các chất dự trữ thành các cấu tạo của cây con Cây conchỉ nhận đợc một phần dinh dỡng nhỏ từ đất còn lại chủ yếu là từ dinh dỡng củacác chất dự trữ, do đó, chất lợng hạt giống là một trong những yếu tố quyết địnhsức nảy mầm và tỷ lệ nảy mầm

Trong điều kiện chất lợng hạt giống tốt, điều kiện ngoại cảnh thích hợp sẽ tạo

điều kiện thuận lợi cho hạt mọc mầm nhanh, cây con sau khi mọc mầm có sứcsống cao tạo tiền đề tốt cho các giai đoạn tiếp sau Đồng thời tỷ lệ mọc mầm vàsức nảy mầm cao sẽ đảm bảo đợc mật độ định trớc, tạo tiền đề cho năng suất Quá trình nảy mầm của hạt đợc bắt đầu từ khi hạt hút đẫy nớc trong đất, sựhoạt động của các men, các chất dự trữ để tạo thành những nguyên liệu cho quátrình hình thành cây mới

Hạt giống muốn nảy mầm tốt ngoài chất lợng tốt thì cũng cần có điều kiệnngoại cảnh phù hợp Nhiệt độ là một yếu tố quan trọng có ảnh hởng lớn đối với

sự nảy mầm của hạt, ngoi lên mặt đất của cây con và sinh trởng ban đầu của cây.Trong vụ thu, lạc nảy mầm trong điều kiện nhiệt độ từ 28 - 300C nên sự nảy mầmthờng đợc xúc tiến nhanh hơn trong vụ xuân

Vì thế có thể kết luận rằng tỷ lệ mọc mầm và sức mọc mầm phụ thuộc hoàntoàn vào chất lợng hạt giống, đặc điểm di truyền của giống và các yếu tố ngoạicảnh thời kỳ mọc mầm.

Ngày gieo là 07/08/2002, giai đoạn này nhiệt độ không khí cao, độ ẩm khôngkhí khá, có lợng ma nhỏ nên rất thuận lợi cho cho quá trình mọc

Bảng 2: Thời gian (ngày) và tỷ lệ mọc (%)

Giống 10% cây mọcThời gian (ngày) từ gieo đến50% cây mọc Kết thúc mọc Tỷ lệ mọc(%)TQ6

MD7

L14

MD9

4655

6777

10121111

96,888,591,790,9

Qua bảng 1, chúng tôi có một số nhận xét:

Sau gieo từ 4 - 6 ngày, tất cả các giống đều đạt tỷ lệ mọc 10%, không chênhlệch nhau nhiều, dài nhất là giống MD7 (6 ngày), ngắn nhất là giống TQ6 (4ngày) còn giống MD9 ngang bằng với giống đối chứng (5 ngày)

Đến giai đoạn 50% cây mọc thì các giống MD9, MD7 bằng với giống đốichứng (7 ngày), còn giống TQ6 thì sớm hơn 1 ngày

Tất cả các giống đều có thời gian kết thúc mọc từ 10 - 12 ngày Giống có thờigian mọc ngắn nhất là TQ6 (10 ngày), giống có thời gian mọc dài nhất là MD7(12 ngày) Giống MD9 có thời gian mọc bằng với giống đối chứng (11 ngày) Nói chung, các giống đều có tỷ lệ mọc cao, biến động từ 88,5% - 96,8%.Trong đó, giống đối chứng có tỷ lệ mọc đạt 91,7% cao hơn các giống MD7 vàMD9 Giống TQ6 có tỷ lệ mọc cao nhất là 96,8%, giống MD7 có tỷ lệ mọc thấpnhất là 88,5% Nh vậy, tất cả các giống đều có chất lợng hạt giống tốt, sức mọcmầm khá

4.2.2 Thời gian phân cành

Khả năng phân cành của lạc rất lớn, nhất là các giống thuộc loài phụ

Hypogaea, những giống này có thể có tới 4 - 7 cấp cành với tổng số cành có thể

đạt 20 - 30 cành

Các giống thí nghiệm thuộc loài phụ Fastigiata, thứ Spanish, thân đứng, số

cành cấp 1 biến động từ 4 - 6 cành, cành cấp 2 thờng chỉ xuất hiện ở cặp cànhcấp 1 đầu tiên, cành cấp 2 thờng xuất hiện khi lạc có 5, 6 lá thật

Số hoa và số quả ở tầng cành thứ nhất (gồm cành 1, 2 và các cành cấp 2 củanó) chiếm khoảng 50 - 70% tổng số hoa, quả của cây Các cành này thờng có hoaxuất hiện sớm nhất và thờng là những hoa hữu hiệu, quyết định số quả/cây

Theo dõi tốc độ xuất hiện cặp cành cấp 1 thứ nhất của các giống đợc trìnhbày ở bảng 3

Bảng 3: Thời gian hình thành cặp cành cấp 1 đầu tiên (ngày)

100% cây cócành cấp 1TQ6

MD7

L14

MD9

7887

8999

12131212

Nh vậy, sau gieo 7 ngày, giống TQ6 và MD9 đã đạt tỷ lệ phân cành trên 10%,còn các giống MD7 và đối chứng thì đạt tỷ lệ này sau gieo 8 ngày

Giống TQ6 đạt tỷ lệ phân cành trên 50% sau gieo 8 ngày, các giống khác đạt

tỷ lệ này sau gieo 9 ngày Giống đối chứng đạt tỷ lệ phân cành muộn hơn 1 ngày

so với các giống khác (12 ngày) Nhìn chung, các giống đều có khả năng phâncành sớm, thuận lợi cho việc sớm ra hoa

4.2.3 Thời gian ra hoa và động thái nở hoa

Mầm hoa hình thành vào ngày thứ 14 sau gieo, từ lúc bắt đầu hình thành mầm

đến khi hoa nở khoảng 18 - 21 ngày

Khi lạc ra hoa là bớc vào thời kỳ sinh trởng sinh thực Lạc sinh trởng vô hạn

và bắt đầu ra hoa khoảng 20 - 30 ngày sau khi nảy mầm, tuỳ theo giống, môi ờng và đặc biệt chịu ảnh hởng của nhiệt độ do lạc là cây phản ứng gần trung tínhvới quang chu kỳ, cho nên thời kỳ trớc nở hoa (thời kỳ cây con) phụ thuộc chủyếu vào nhiệt độ trung bình trong ngày Nếu nhiệt độ trung bình tăng từ 20 -

tr-300C thì số ngày cần thiết cho sự nở hoa đầu tiên giảm

Số hoa nở giảm khi quá trình hình thành tia và quả bắt đầu, tuy nhiên ngay cảkhi quả già, trên cây vẫn nở hoa ở những đốt trên cao Mức độ hữu hiệu hìnhthành quả phụ thuộc vào kiểu ra hoa (số hoa ở các thời kỳ nở hoa khác nhau), tỷ

lệ hoa có ích quan trọng hơn tổng số hoa trên một cây Các hoa nở sớm thờng làhoa có khả năng cho quả hữu hiệu do có đủ thời gian tích luỹ chất dinh dỡng cònnhững hoa ra muộn thờng là hoa vô hiệu nếu cho quả thì cũng chỉ là quả nonkhông đem lại hiệu quả kinh tế Do đó, thời gian ra hoa kéo dài không có lợi chonăng suất Hoa ra tập trung, gọn là một yêu cầu của giống cũng nh kỹ thuật

Bảng 4: Thời gian ra hoa của các giống (ngày)

Giống

Thời gian ra hoa sau gieo (ngày) Tổng thời gian

ra hoa (ngày)

10% cây rahoa

50% cây rahoa

80% cây rahoaTQ6

MD7

L14

MD9

22242323

24252526

27272628

24222424

Trong điều kiện vụ thu, tích ôn tổng số trớc khi ra hoa của cây đạt 679,00C,nhiệt độ trung bình ngày 28,30C nên các giống đều ra hoa sớm, khoảng trên 20ngày Giống TQ6 đạt tỷ lệ 10% cây nở hoa sau gieo 22 ngày, giống MD9 đạt tỷ

lệ 10% cây nở hoa ngang bằng với giống đối chứng (23 ngày) còn giống MD7 làmuộn nhất (24 ngày)

Khi 50% số cây nở hoa là cây chính thức bớc vào thời kỳ hoa rộ Giống TQ6

đạt tỷ lệ 50% cây nở hoa sớm nhất là 24 ngày, các giống khác đạt tỷ lệ nàyngang bằng hay muộn hơn giống đối chứng (25 ngày)

Các giống đạt tỷ lệ 80% cây nở hoa trong khoảng từ 26 - 28 ngày sau gieo Ngoài ra thời gian và tổng số hoa phụ thuộc vào điều kiện ngoại cảnh, nếu

điều kiện ngoại cảnh thuận lợi thì hoa nở tập trung, thời gian nở hoa ngắn, tổng

số hoa nở nhiều, tỷ lệ đậu quả cao

Bảng 5: Động thái nở hoa của các giống (hoa/cây/ngày)

Ngày Giống TQ6 Giống MD7 Giống L14 Giống MD924

0,21,02,32,54,24,14,13,02,52,61,81,30,40,40,60,20,30,6

0,91,42,93,34,24,23,53,32,32,02,21,40,70,40,60,20,40,3

0,51,11,72,33,23,33,03,12,52,22,31,21,10,30,60,20,40,5

0,40,20,10,10,10,10,0

0,20,20,20,10,00,10,0Tổng số

hoa/cây 38,7 33,4 35,2 30,4Thời gian ra hoa liên tục của các giống lạc thí nghiệm là khoảng 25 ngàytrong điều kiện vụ thu Tổng số hoa nở trên cây của các giống biến động từ 30,4 -38,7 hoa/cây, trong đó giống nở hoa nhiều nhất là TQ6 (38,7 hoa/cây), các giốngkhác đều thấp hơn giống đối chứng (35,2 hoa/cây)

4.2.4 Thời gian đâm tia

Sự thụ tinh thờng đợc tiến hành vào buổi sáng, sau đó hoa rủ xuống, tràng hoakhép lại, hoa héo Trong quá trình phát triển phôi, noãn đợc kích thích sinh trởngbởi 1 mô phân sinh phía dới noãn đợc hoạt hoá Noãn phát triển xuyên qua hoa,

lộ tia quả dài Tia mang tế bào trứng đã đợc thụ tinh ở đầu, đâm xuống đất theotính hớng địa Khi đã đâm sâu 4 - 7 cm thì tia đâm ngang

Điều kiện đầu tiên và chủ yếu để tia hình thành quả là bóng tối và độ ẩm.Ngoài ra, tia muốn thành quả phải có đủ oxy để hô hấp và đủ chất dinh dỡng Tiaquả có thể hấp thụ trực tiếp một số nguyên tố dinh dỡng, đặc biệt là canxi

Không phải tất cả các tia quả đợc hình thành đủ chiều dài đâm vào đất đềuphát triển thành quả và quả chín Khi tia quả đã dài 15 cm mà cha đâm đợc vào

đất thì sẽ héo ngay, do đó, các tia đợc hình thành từ những hoa nở muộn ở trêncao khó hình thành quả Các giống khác nhau thì tỷ lệ hình thành quả khác nhau

Bảng 6: Thời gian đâm tia (ngày) và tỷ lệ hoa có ích (%)

Giống Thời gian (ngày) sau gieo đến Tỷ lệ hoa có ích (%)

10% cây đâm tia 80% cây đâm tiaTQ6

MD7

L14

MD9

30323131

35353434

21,724,324,431,3

Sau khi gieo từ 30 - 32 ngày tất cả các giống đạt 10% cây đâm tia, trong đósớm nhất là giống TQ6 (30 ngày), các giống khác đều đạt tỷ lệ này ngang bằnghay muộn hơn giống đối chứng (31 ngày)

Các giống đã đâm tia hết sau khi gieo từ 34 - 35 ngày, chênh lệch giữa cácgiống không nhiều Giống TQ6 và MD7 kết thúc đâm tia muộn hơn giống MD9

và giống đối chứng 1 ngày

Tuy giống TQ6 đâm tia sớm nhất nhng tỷ lệ hoa có ích lại thấp nhất (21,7%)trong tất cả các giống Giống MD7 đạt tỷ lệ hoa có ích xấp xỉ với giống đốichứng (24,4%) Giống MD9 có số hoa nở trên cây thấp nhất lại có tỷ lệ hoa cóích cao nhất (31,3%)

Nh vậy, qua theo dõi một số chỉ tiêu chúng tôi thấy rằng giữa các giống thínghiệm không có chênh lệch lớn về thời gian qua các giai đoạn của quá trìnhsinh trởng, phát triển

4.3 Chiều cao cây - chiều dài cành cấp 1 - số lá trên thân chính

4.3.1 Chiều cao cây (cm) và tốc độ tăng trởng (cm/ngày)

Chiều cao cây là một chỉ tiêu giữ vai trò quan trọng, quyết định tới khả năng

và tốc độ phân cành Chiều cao cây cũng phản ánh khả năng tích luỹ chất khô,

đặc điểm di truyền của giống Tốc độ vơn cao biểu hiện mối tơng quan giữa quátrình sinh trởng sinh dỡng và sinh trởng sinh thực trong cây lạc, nó ảnh hởng tớinăng suất Do đó, tốc độ vơn cao của cây trong từng giai đoạn sinh trởng, pháttriển sẽ ảnh hởng lớn tới năng suất sau này