Những câu hỏi trên đã thôi thúc em tìm hiểu về Ma túy đá với mong muốn: - Tự trang bị kiến thức cho bản thân để chủ động tránh xa ma túy đá; - Góp một phần nhỏ bé giúp bạn bè, người thân
Trang 1Em xin mở đầu bài viết này bằng việc chia sẻ với các thầy cô, gia đình vàcác bạn một đoạn bài báo đăng trên Website laodong.com.vn: (LĐ) - Số 276,6:16 AM ngày 28/11/2015 của các tác giả T.LINH - K.QUỲNH:
“Tràn lan “án” ma túy đá
Gần đây, liên tiếp các vụ án do “ngáo đá” xảy ra khiến cho người dân chưa hết bàng hoàng Ngày 30.10.2015, Công an tỉnh Quảng Ninh cho biết vừa khống chế Phạm Thế Huỳnh (SN 1986, trú tổ 2, khu 4, phường Hà Tu, TP Hạ Long), khi đối tượng này đang “ngáo đá”, cầm dao phay truy sát anh rể vì tưởng anh rể cầm súng bắn mình “Nghịch tử” Ma Đình Tiệp (24 tuổi) vác dao chém bố đẻ, giết bác ruột trong lúc “ngáo đá” vào ngày 4.11.2015 ở Định Hóa, Thái Nguyên vừa bị công an khởi tố về tội giết người Thời điểm khi Ma Đình Tiệp gây án có nhiều biểu hiện ảo giác xuất hiện trong đầu Chưa hết, sáng 15.11.2015, do ngáo đá, người mẹ trẻ Vũ Lệ Huyền (24 tuổi) ở Quảng Ninh đã
bế theo con chưa đầy 1 tuổi liên tiếp lao đầu vào ôtô Tại cơ quan công an, chị Huyền nhiều lần có ý định vồ lấy con mình ném xuống đất nhưng lực lượng công an đã cảnh giác, ngăn chặn kịp thời ”.
Trang tin điện tử của Ủy ban Quốc gia phòng chống AIDS và phòngchống tệ nạn ma túy, mại dâm (http://tiengchuong.vn/) đăng bài viết cảnh báo: Ma
túy đá đang hủy hoại giới trẻ (ngày đăng: 20/11/2015, 14:00)
“Ma túy đá”, “ngáo đá” là gì mà gây ra những vụ thảm án kinh hoàngnhư vậy?
Vì sao “Ma túy đá sẽ khiến chúng ta phải mặc áo giáp khi ra đường”?
Mỗi người cần trang bị những kiến thức gì để có thể chủ động tránh xahiểm họa Ma túy đá?
Những câu hỏi trên đã thôi thúc em tìm hiểu về Ma túy đá với mong muốn:
- Tự trang bị kiến thức cho bản thân để chủ động tránh xa ma túy đá;
- Góp một phần nhỏ bé giúp bạn bè, người thân và cộng đồng tránh xahiểm họa Ma túy đá
Nhờ vận dụng các kiến thức đã được học, cùng với việc sưu tầm, nghiêncứu các tài liệu viết về Ma túy đá, được sự động viên, hướng dẫn của các thầy côgiáo, em đã hoàn thành một bài viết thu hoạch, đồng thời là bài viết tuyên truyền
về tác hại của Ma túy đá và cách phòng tránh
Tên bài viết: “Ma túy đá- hiểm họa không của riêng ai!”
Trang 2Với bài viết: “Ma túy đá- hiểm họa không của riêng ai!”, em hướng tới
trang bị cho bản thân, bạn bè, người thân và cộng đồng những nội dung sau:
Về kiến thức:
- Thế nào là ma túy đá?
- Cơ chế tác động và gây nghiện của ma túy đá?
- Tác hại của ma túy đá?
Về kỹ năng:
- Cách nhận biết sớm người sử dụng ma túy đá
- Nhận biết và cảnh giác khi gặp những biểu hiện của người “ngáo đá”
Về thái độ :
- Nhận thức đúng mức độ ảnh hưởng của ma túy đá đối với sức khỏe conngười, sự an toàn của cộng đồng và xã hội
- Chủ động tránh xa hiểm họa của Ma túy đá
- Vận động bạn bè, người thân và cộng đồng tránh xa hiểm họa của Matúy đá
- Chung tay hành động ngăn chặn và đẩy lùi hiểm họa ma túy đá
Cách thức tiến hành: Nghiên cứu cá nhân
3.1 Tiến hành các phương pháp nghiên cứu:
+ Nghiên cứu tài liệu;
Kiến thức môn Sinh học:
+ Cấu tạo hệ thần kinh; điện thế nghỉ, điện thế hoạt động; sự dẫntruyền xung thần kinh qua Xinap;
+ Giải thích, làm rõ có chế tác động, cơ chế gây nghiện của ma túy
đá và tác hại của ma túy đá đối với sức khỏe con người
Kiến thức môn Hóa học:
+ Thành phần hóa học của ma túy đá;
Trang 3+ Lý giải tại sao ma túy đá có thể sử dụng qua đường hút, hít,đường tiêm và được hấp thụ vào cơ thể nhanh.
Kiến thức môn Giáo dục công dân:
+ Quyền và nghĩa vụ của công dân;
+ Bài học cho người nghiện ma tuý
Kiến thức môn Tin học:
+ Kỹ năng khai thác thông tin trên mạng Internet;
+ Các kỹ năng soạn thảo văn bản, chèn hình ảnh
Kiến thức môn Toán:
+ Thu thập và phân tích dữ liệu một cách hệ thống;
+ Áp dụng các phương pháp toán học và thống kê phù hợp
Môn Ngữ Văn:
+ Giải thích các thuật ngữ liên quan: “ngáo đá”, “phê”, “say” + Kỹ năng đọc lấy thông tin, lập luận, viết bài
+ Kỹ năng thuyết trình
- Khảo sát sự hiểu biết của bạn bè và người thân về: tác hại của ma túy
đá, cách nhận biết người nghiện ma túy đá, biện pháp phòng ngừa nhằm tránh xahiểm họa của ma túy đá
- Xây dựng dàn ý nội dung bài viết hướng tới các vấn đề thiết thực và có
- Tiến hành viết bài.
- Tham khảo ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo, các bạn, người
Trang 45.1 Tìm hiểu thực trạng hiểu biết của học sinh về Ma túy đá:
5.1.1 Dữ liệu khai thác từ Website http://www.vnmedia.vn/
- Bài viết: Cách hiểu tai hại về ma túy của học sinh
- Tác giả: Phạm Minh
- Thời điểm đăng bài: 13:29, Thứ Ba, 16/12/2014
- Nội dung thông tin:
Số liệu được đưa ra từ nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu và Hỗ trợtâm lý cho người nghiện ma túy (PSD) thực hiện trong 4 tháng (tháng 6 -9/2014):
* Đối tượng tham gia vào nghiên cứu:
1100 học sinh phổ thông và sinh viên các trường đại học 5 quận của HàNội gồm: Đống Đa, Thanh Xuân, Hai Bà Trưng, Hà Đông và Cầu Giấy
* Kết quả khảo sát:
+ Đa số các em chưa thực sự tự tin với hiểu biết của mình về ma túy Cụthể, gần 5% cho rằng mình hiểu biết về khái niệm các chất ma túy, hơn 42% tựđánh giá mình không hiểu về nội dung này Gần 40% khẳng định mình chưa biếtđến những kỹ năng cần thiết để phòng tránh ma túy
+ Hơn một nửa số học sinh, sinh viên được hỏi đã cho rằng ma túy đákhông có khả năng gây nghiện; thậm chí hơn 11% khẳng định ma túy đá “giúptăng cường sức khỏe”
5.1.2 Kết quả khảo sát học sinh trường THPT Thạch Bàn:
* Đối tượng tham gia vào nghiên cứu:
130 học sinh đại diện cho 3 khối lớp 10, 11, 12
* Kết quả khảo sát:
+ % học sinh hoàn toàn không biết gì về ma túy đá
+ % học sinh có nghe nói về ma túy đá nhưng không quan tâm
+ % học sinh không chắc chắn về hiểu biết của mình về ma túy đá.+ % trả lời đúng những thông tin cơ bản về ma túy đá
+ % học sinh cho rằng ma túy đá không thể hoặc rất khó xâm nhập vàohọc đường
+ % học sinh cho rằng không khó để cai nghiện ma túy đá
5.2 Đánh giá:
- Kết quả khảo sát cho thấy một thực tế đáng lo ngại, nhiều bạn vẫn cònnhững hiểu biết sai lầm về tác hại của ma túy nói chung và ma túy đá nói riêng.Các bạn không có kiến thức để bảo vệ chính mình và người xung quanh
Trang 5- Nhận thức chưa đầy đủ cùng với tâm lý chủ quan là nguyên nhân chínhdẫn đến hành vi sử dụng ma túy nói chung và ma túy đá nói riêng ở học sinhhiện nay
- Một số nguyên nhân khác khiến ma túy đá xâm nhập rất nhanh vào giớitrẻ nói chung và học sinh nói riêng:
+ Do tâm lý đua đòi, thích thể hiện “đẳng cấp” → dễ bị dụ dỗ, lôi kéo.+ Do thực trạng sản xuất và buôn bán trái phép ma túy đá trên phạm vitoàn cầu nói chung và ở Việt Nam nói riêng ngày càng mở rộng
5.3 Viết bài tuyên truyền về tác hại của Ma túy đá và cách phòng tránh.
Nội dung bài viết:
1 Ma túy đá là gì?
- Khái niệm: “Ma túy đá” là tên gọi các loại ma túy tổng hợp, chứa chất
Methamphetamine (Meth), Amphethamine, thậm chí là Niketamid được phối
trộn phức tạp từ nguyên liệu tự nhiên và hóa chất khác nhau, trong đó thành
phần phổ biến là Meth.
- Sự xuất hiện: Loại ma túy này được nhà khoa học Nagai Nagayoshi tổnghợp lần đầu tiên vào năm 1983 tại Nhật Bản Ở Việt Nam, ma túy đá xuất hiệnlần đầu tiên vào những năm 2006 - 2007 và “đá” như một sự lựa chọn sành điệucủa những tay chơi muốn khẳng định đẳng cấp
- Đặc điểm nhận dạng: Hình dạng bên ngoài trông giống đá- là tinh thểkết tinh thành những mảnh vụn li ti, gần giống với hạt mì chính hoặc giống hạtmuối và óng ánh giống đá Ngoài dạng phổ biến trên, ma túy đá còn ở dưới dạngcục, bột, viên nén có màu vàng, nâu
Hình 1: Ma tuý đá có dạng đá viên
- Một số khái niệm liên quan:
Trang 6+ “Đập đá”: Là tiếng lóng chỉ việc sử dụng ma túy đá Một số cách gọikhác: “phá núi”, “phá đá”.
+ “Ngáo đá”: Là hiện tượng xảy ra khi sử dụng ma túy đá, người sửdụng có hoang tưởng ảo giác như ảo thị, ảo thanh, ám ảnh bị hại, bị giết, nhìnthấy quái vật → khiến người bị "ngáo đá" có thể giết người hoặc tự sát
2 Cơ chế tác động và gây nghiện của ma túy đá:
* Ma túy đá có thành phần phổ biến là Methamphetamin (Meth )- là mộtloại chất gây nghiện tổng hợp Công thức hóa học của Meth: C10H15N NhómN-methyl trong công thức hóa học của Meth làm giảm sự phân cực tế bào,cho phép dễ tan trong lipid hơn, dễ xuyên qua hàng rào máu não Meth tanđược trong nước, có thể sử dụng đường hút, hít - đặc biệt là ở dạng tinh thể
có thể dùng đường tiêm, và hấp thụ vào cơ thể nhanh, tác dụng mạnh
* Ngay khi sử dụng ma túy đá, Meth sẽ tác động trực tiếp gây kíchthích hệ thần kinh trung ương, gây hưng phấn cao độ cho người sử dụng
Vấn đề này được giải thích dựa trên kiến thức sinh học như sau:
- Kiến thức lý thuyết sinh học lớp11:
+ Hưng phấn là sự biến đổi lí, hoá, sinh, diễn ra trong tế bào khi bị kíchthích Sự hưng phấn sẽ tạo ra sự hưng tính của tế bào
+ Cơ sở sinh học của hưng phấn là sự chuyển từ trạng thái điện thế nghỉsang trạng thái điện thế hoạt động
+ Cơ chế hình thành điện thế hoạt động là sự biến đổi rất nhanh điện thế ởmàng TB từ phân cực sang mất phân cực, đảo cực và tái phân cực
Hình 2: Đồ thị điện thế hoạt động
Trang 7+ Xung thần kinh được truyền từ tế bào này sang tế bào khác qua khexináp.
+ Để truyền xung thần kinh qua khe xinap phải có các tác nhân kích thíchlàm cho các bóng xináp ở màng trước xinap vỡ ra và giải phóng chất trung gianhóa học vào khe xinap, kích thích màng sau xinap
+ Có nhiều tác nhân kích thích làm cho các bóng xi náp vỡ ra như: Ca2+
Hình 3: Sự lan truyền xung thần kinh tại xynap
Như vậy: Sự hưng phấn mạnh hay nhẹ là sự tác động của các tác nhân
kích thích, tác nhân này gây ảnh hưởng tới sự dẫn truyền xung thần kinh qua các
tế bào thần kinh, sau đó xung thần kinh này được dẫn truyền lên não bộ
- Cơ chế tác động và gây nghiện của Meth:
Meth tác động lên hệ thần kinh trung ương và kích thích giải phóng
dopamine hàng loạt Cụ thể:
+ Meth gián tiếp ức chế tái hấp thu các chất dẫn truyền thần kinh, làm
cho chất dẫn truyền thần kinh tồn tại lâu hơn tại khe xinap → gây kích thích liêntục tại màng sau xináp → xung thần kinh được truyền đi liên tục
+ Meth trực tiếp kích thích các thụ thể catecholamine ở màng sau xinap.
+ Tính chất gây nghiện của Meth là do sự phóng thích nhanh gần như
ngay lập tức chất dopamine tại não Dopamine (hormone hưng phấn) là một chấttrung gian hóa học dẫn truyền thần kinh tạo ra các cảm giác sảng khoái Ngườibình thường, cơ thể được “bảo vệ” bởi một lượng Dopamine tiết ra từ não bộ do
Trang 8những sinh hoạt thường ngày như ăn uống, tập thể thao, các cử chỉ yêu thương
trìu mến…Nghiên cứu cho thấy khi sử dụng Meth, lượng dopamine được phóng
thích nhiều gấp 3 lần so với cocaine, gấp 4 lần so với morphine và gấp 15 lầnbình thường Lượng Dopamine trong não ngay lập tức tăng đột biến như vậykhiến người sử dụng hưng phấn quá đà, “phê”, khoái cảm mạnh mẽ kéo dài, và
họ có xu hướng lặp lại hành vi sử dụng ma túy đá Nguy hiểm ở chỗ, lượngDopamine tăng đột biến do sử dụng ma túy đá sẽ dần khiến não bộ điều chỉnh lại
cơ chế hình thành Dopamine bằng cách sản xuất ra ít Dopamine hơn khiến khảnăng cảm nhận khoái cảm giảm bớt Đây là lý do khiến người sử dụng ma túy đá
sẽ dần cảm thấy chán nản, mỏi mệt, thiếu sinh khí, trầm uất… không thể tiếp tụctận hưởng những thú vui trong cuộc sống bình thường Điều này dẫn đến tìnhtrạng lệ thuộc Họ có xu hướng tiếp tục sử dụng ma túy đá với liều dùng ngàymột tăng để tăng lượng Dopamine trở lại mức bình thường mặc dù biết là nómang lại những hậu quả nghiêm trọng thì khi đó lệ thuộc đã chuyển thànhnghiện
3 Tác hại của ma túy đá:
Vô cùng tàn khốc!
3.1 Tàn phá sức khỏe, hủy hoại nhan sắc
Các tế bào não sẽ tổn thương và dần dần chết
Hình 4: Hình ảnh não bộ của những người bình thường so với các con nghiện
ma túy đá lâu năm
Làm tăng nhịp tim một cách bất thường cũng như nhiệt độ cơ thể Nếunhiệt độ vượt quá mức cho phép, con nghiện có nguy cơ bị đột quỵ, tổnthương não bất thường và dẫn tới cái chết ngay lập tức
Trang 9 Làm co các mạch máu trong cơ thể, làm gián đoạn lượng máu cung cấptới các bộ phận khác.
Da bị tổn thương, lở loét hay viêm nhiễm Da mất độ bóng, độ đàn hồi docác tế bào bạch cầu bị methamphetamine tiêu diệt Hình 5 minh họa:
Gây xói mòn men răng
Hình 6 minh họa
Khiến người sử dụng già đi cực kì nhanh chóng
Hình 7: Ảnh người trước (ảnh trái) và sau khi "đập đá" (ảnh phải)
3.2 Hủy hoại thần kinh:
Trang 10Độc tính của Meth làm tổn thương tế bào não, gây ra các đợi loạn thần,bao gồm những dấu hiệu :
Hành vi bất thường, đang rất vui vẻ chyển ngay sang giận giữ , kíchđộng, bạo lực ( mà không có lý do gì cụ thể )
Hoang tưởng (tin vào những điều không có thật), ảo giác (nghe thấy hoặcnhìn thấy những điều không có thật )
Trầm cảm , buồn bã , nặng có thể có hành vi tự huỷ hoại bản thân, tự tử.3.3 Gây nguy hiểm cho gia đình và xã hội:
- Do không nhận thức được hành động của mình nên họ gây gổ, bạo lực
vô cớ, đối xử với người thân yêu như với kẻ thù, thật đáng sợ
- Dễ gây tai nạn giao thông khi họ điều khiển xe máy, ô tô với tốc độ cao,mạo hiểm, bởi cảm giác phấn chấn
- Có thể họ là đốitượng tổ chức sử dụng, sản xuất, buôn bán, vận chuyển,tàng trữ ma túy đá
4 Cách nhận biết sớm người sử dụng ma túy đá:
Nếu bạn nghi ngờ người thân của mình đang sử dụng Meth, nhưng không chắc chắn lắm, hãy tìm hiểu những dấu hiệu sau đây:
- Thức tỉnh trong nhiều ngày mà vẫn có vẻ tỉnh táo và tràn đầy sinh lực;sau đó mệt mỏi hoặc ngủ từ 2 đến 3 ngày liên tiếp
- Chán ăn đến mức giảm cân nhanh chóng
- Có thể có vết bỏng trên môi hoặc ngón tay hoặc có dấu kim tiêm trêncánh tay hoặc bị chảy máu cam
- Cực kỳ bồn chồn, có thể kèm có nhiều vết trầy xước hoặc vết khêu cậytrên da
- Thở nhanh, thở gấp mà không có lý do rõ ràng
- Kém chăm sóc vệ sinh cá nhân và vẻ bề ngoài
- Đột nhiên xuất hiện nói dối
- Sao nhãng các hoạt động học tập và ngoại khóa Học sút không rõ lý do
Có thể bỏ giờ học mà có lý do hoặc không thể giải thích
-Lấy cắp đồ đạc trong nhà
- Bị ảo giác: nói chuyện với những người không có thật, hoang tưởng rấtnặng, họ sẽ không thể rời khỏi nhà, rối loạn tâm trạng và có hành động định hìnhlặp đi lặp lại
- Bị mất trí nhớ
- Bị mất kiềm chế, niềm tin và kiểm soát sai lầm, có thể dẫn đến nhữnghành vi cực kỳ nguy hiểm
Trang 115 Biện pháp ngăn ngừa sự tấn công của ma túy đá:
Bản thân:
- Tự trang bị cho bản thân kiến thức về tác hại của ma túy đá và các vấn
đề liên quan
- Tập trung vào học tập Sống lành mạnh, biết kiểm soát bản thân
- Không chủ quan, không để người xấu rủ rê, lôi kéo vào các hành vi chơibời lêu lổng, hút thuốc lá, đến vũ trường
Về phía gia đình, nhà trường và xã hội, em xin kiến nghị:
Gia đình:
- Cha mẹ và người lớn cần gương mẫu; cần gũi, quan tâm chăm sóc, quản
lý, giáo dục con Liên hệ thường xuyên với nhà trường
- Nếu con tổ chức sinh nhật, nên tổ chức tại gia đình
- Nếu phát hiện con em mình nghiện thì nên báo ngay cho cơ quan chứcnăng để được giúp đỡ
- Cần phối hợp tốt giữa nhà trường, gia đình và xã hội, để quản lý các em;phòng ngừa các đối tượng xấu lôi kéo, dụ dỗ học sinh; nếu thấy bất minh về thờigian và chi tiêu cần có biện pháp kiểm soát, giáo dục phòng ngừa
Xã hội:
- Kiểm soát không để ma túy xâm nhập vào Việt Nam
- Quản lý tốt thuốc tân dược, các thuốc chứa chất gây nghiện
- Quản lý chặt chẽ các nhà hàng, vũ trường
- Xử lý nghiêm các đối tượng sản xuất, buôn bán, vận chuyển trái phépchất ma túy
- Đưa người nghiện vào cai nghiện
5.4 Thực hiện tuyên truyền sau khi viết bài:
- Hình ảnh buổi tuyên truyền tại lớp