Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử.

Tên sáng kiến kinh nghiệm: PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ... Vấn đề này có nhiều nguyên nhân khác nhau, một trong nhữ

Tên sáng kiến kinh nghiệm:

PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ

A PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cũng như các bộ môn khoa học khác, bộ môn Lịch sử ở trường THPT là vô cùng quan trọng Giúp các em hiểu được cội nguồn dân tộc, sự hình thành và phát triển của xã hội loài người

Trong đời sống xã hội, lịch sử có tác dụng quan trọng không chỉ về trí tuệ

mà cả về tình cảm, tư tưởng Nhận thức lịch sử đúng đắn là một yếu tố khách quan để hành động đúng, có hiệu quả trong hiện tại Ngay từ thời Nguyên thuỷ, khi mới xuất hiện con người đã có nhận thức này để xác định sự phát triển của cộng đồng như F.Ăng-ghen đã nói: “ Lịch sử bắt đầu từ đâu thì quá trình tư duy cũng bắt đầu từ đấy” Các nhà sử học cổ đại khẳng định: “Lịch sử là cô giáo của cuộc sống”, “lịch sử là bó đuốc soi đường đi đến tương lai” Thời trung đại người ta xem Lịch sử là “ triết học của việc nêu gương” Trong đấu tranh cách mạng, các lãnh tụ của giai cấp vô sản thế giới cũng như trong nước, coi việc nghiên cứu quá khứ lịch sử là một trong những vũ khí đấu tranh sắc bén có hiệu quả Như vậy, trong việc nhận thức lịch sử không chỉ biết mà phải hiểu để rút kinh nghiệm cho hoạt động thực tiễn

Nhưng hiện nay việc dạy học bộ môn Lịch sử trường phổ thông còn nhiều hạn chế, học sinh tỏ ra ít hứng thú, say mê học tập bộ môn Vấn đề này có nhiều nguyên nhân khác nhau, một trong những nguyên nhân quan trọng nhất là năng lực tư duy học sinh còn thấp, vấn đề đặt ra là làm thế nào để học sinh học tập thông minh, tránh việc nhồi sọ, giáo điều nhằm hiểu đúng bản chất sự kiện, quá trình lịch sử

Là người trực tiếp giảng dạy bộ môn Lịch sử trong trường THPT tôi khảo sát và nghiên cứu một trong những biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của học

sinh, trong dạy học lịch sử ở nhà trường THPT - Phương pháp sử dụng hệ

thống câu hỏi nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch

sử

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Sử dụng câu hỏi trong dạy học nói chung, dạy học Lịch sử nói riêng là một trong những biện pháp quan trọng, rất có ưu thế để phát triển tư duy của học sinh.Vì vậy, tôi nghiên cứu đề tài này nhằm giúp giáo viên bộ môn Lịch sử ở bậc

THPT hiểu rõ hơn phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi nhằm phát huy tính tích cực cho học sinh trong dạy học Lịch sử

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp nghiên cứu dạy học bộ môn Lịch sử, bao gồm:

- Nghiên cứu các loại tài liệu thành văn, tìm hiểu những cơ sở lý luận của nâng cao hiệu quả dạy học ở nhà trường

- Khảo sát tình hình dạy và học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông, nghiên cứu các đặc điểm đối tượng, điều kiện mọi mặt trong nhà trường, qua đó nắm được chất lượng dạy học bộ môn, tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng đó

- Đề xuất những biện pháp sư phạm phù hợp tiến hành dạy học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông trung học

- Thực nghiệm để kiểm chứng những biện pháp sư phạm mà đề tài nêu ra

Từ đó rút ra kết luận khoa học, nêu những đề xuất từ việc nghiên cứu vấn

đề này

IV ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, nâng cao hiệu quả của bài học

- Nghiên cứu khai thác sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, dồ dùng dạy học trong trường THPT

B PHẦN NỘI DUNG

Chương I

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

><><><><

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ BÀI HỌC

Phát triển tư duy học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục phổ thông, trong đó có dạy học Lịch sử

Những năm gần đây, xuất hiện ngày càng nhiều tiết học tốt, dạy tốt của các giáo viên giỏi dạy theo hướng tổ chức cho học sinh hoạt động tích cực, tự lực chiếm lĩnh tri thức mới Tuy nhiên tình trạng thầy đọc, trò chép hoặc giảng giải xen kẽ vấn đáp, giải thích minh hoạ bằng phương tiện trực quan vẫn tồn tại

Việc chống lối dạy học thụ động, thầy đọc, trò chép đã được đặt ra từ lâu Ngay

từ năm 1963 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khuyên người học “ Phải tự nguyện, tự giác xem công tác học tập cũng là một nhiệm vụ phải hoàn thành cho đựơc Do

đó mà tích cực chủ động hoàn thành kế hoạch học tập, nêu cao tinh thần chịu khó cố gắng không lùi bước trước bất kỳ khó khăn nào trong việc học tập Tích cực suy nghĩ một cách độc lập, tức là thấm nhuần quan điểm dựa vào sức mình

là chính trong học tập, là một biểu hiện cao của ý thức tự nguyện, tự giác học tập, cũng là một phương pháp có hiệu lực để chống lối học vẹt”

Để phù hợp với xu thế phát triển của xã hội, trình độ nhận thức và học tập của các em Bộ giáo dục đã thực hiện chương trình thay sách, thực hiện phương pháp dạy học theo hướng tích cực Muốn giờ học trở nên sinh động, hấp dẫn, gây hứng thú lôi cuốn học sinh học tập chủ động, tích cực thì giáo viên phải biết

sử dụng các phương pháp dạy học Lịch sử theo đúng đặc trưng bộ môn

Để bài học Lịch sử đạt hiệu quả thì có rất nhiều cách thức, biện pháp khác nhau nhưng trong đó phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi có thể coi là một trong những biện pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả bài học

II TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ.

Hiệu quả bài học Lịch sử được xác định không chỉ bằng việc hình thành các kiến thức cơ bản, giáo dục tư tưởng tình cảm mà còn bằng việc phát triển tư duy kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh

Học tập của học sinh là một quá trình nhận thức Do vậy trong dạy học Lịch sử

ở trường phổ thông, sử dụng hệ thống câu hỏi phù hợp sẽ phát huy được tính tích cực trong quá trình nhận thức đó Bởi vì:

- Giúp học sinh tập trung, chú ý theo dõi vấn đề đang học, khao khát, tự nguyện tham gia trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn Tích cực phát triển ý kiến của mình về vấn đề mà giáo viên và các bạn đặt ra

- Giúp học sinh đào sâu suy nghĩ hoặc nêu thắc mắc những vấn đề chưa đủ rõ

- Giúp học sinh vận dụng những kiến thức đã học, vốn hiểu biết của bản thân để nhận thức những vấn đề mới

- Học sinh hào hứng say mê tiếp thu bài giảng, cố gắng hoàn thành những bài tập được giao

Mặt khác xây dựng niềm tin vững chắc vào lý tưởng cách mạng trên cơ sở nhận thức đúng sự phát triển khách quan, hợp quy luật của xã hội loài người Giáo dục cho học sinh truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước

Bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức, biết yêu quý lao động, yêu cái đẹp, có

óc thẩm mĩ và biết cách ứng xử trong cuộc sống

Chương II THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI

><><><

I SƠ LƯỢC LỊCH SỬ CỦA ĐỀ TÀI.

Đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử ở trường Trung học phổ thông là một vấn đề lớn, thu hút sự quan tâm không chỉ của những người làm công tác dạy học mà ngay cả các cấp các ngành ở Trung ương và địa phương

Việc nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh được coi như là một đề tài lớn thu hút đông đảo các nhà giáo dục ở trong và ngoài nước tham gia nghiên cứu Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học Lịch sử được đề cập trong

nhiều tài liệu tham khảo Như “ Phương pháp dạy học Lịch sử” của Phan Ngọc Liên, “Chuyên đề phương pháp dạy học Lịch sử” của Phan Ngọc Liên, Trịnh

Đình Tùng (chủ biên) - NXB Đại học quốc gia Hà Nội - 2000

Trên cơ sở đó tôi vận dụng vào việc thực hiện đề tài của mình Đề tài không

có tham vọng giải quyết tất cả những yêu cầu thực tiễn của việc dạy học Lịch sử

mà chỉ nêu ra một trong những biện pháp sư phạm nhằm góp phần nâng cao

hiệu quả dạy học Lịch sử Đó là việc sử dụng hệ thống câu hỏi nhằm phát huy tính tích cực cho học sinh trong dạy học Lịch sử

II TÌNH HÌNH CỦA ĐỀ TÀI HIỆN NAY

Trong bối cảnh đất nước ngày càng phát triển, giáo dục không ngừng được quan tâm, đầu tư cho sự nghiệp giáo dục nhằm nâng cao chất lượng, góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước

Để đáp ứng mục tiêu giáo dục, Bộ giáo dục đã thực hiện chương trình thay sách, thực hiện phương pháp dạy học theo hướng tính cực, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới phương pháp dạy và học, nhằm nâng cao hiệu quả bài học,đáp ứng nhu cầu của người học Tuy nhiên, hiện nay tình trạng học sinh còn yếu kém về nhiều mặt, trình độ nhận thức còn thấp, học sinh tỏ ra ít hứng thú, say mê học tập bộ môn, còn coi thường môn phụ Điều đó đòi hỏi giáo viên, những người trực tiếp làm công tác giáo dục phải thực hiện tốt nguyên tắc dạy học, nắm vững phương pháp dạy học, áp dụng hệ thống câu hỏi làm sao để gây được hứng thú cho người học, niềm say mê bộ môn cho người học? Đó là một trong những vấn đề đang được nhiều người quan tâm

III NHỮNG LUẬN ĐIỂM CỦA BẢN THÂN

Do nhận thức của các em còn nhiều hạn chế, chưa hiểu hết ý nghĩa và tầm quan trọng của môn học Vì vậy quan điểm của người làm công tác giáo dục cần làm cho các em thấy rõ việc tiếp thu những tri thức khoa học chỉ thực hiện được trên cơ sở phải có trình độ văn hoá, vốn hiểu biết cơ bản về quy luật phát triển của xã hội Vì vậy, tôi muốn đi sâu nghiên cứu phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi để nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả bài học Lịch sử

IV.NỘI DUNG CỤ THỂ ĐƯỢC GIẢI QUYẾT TRONG ĐỀ TÀI

Việc phát triển năng lực nhận thức và hành động cho học sinh trong quá trình học tập Lịch sử, không chỉ làm cho học sinh hiểu biết sâu sắc hơn mà còn tập luyện cho các em trở thành những con người có tư duy độc lập, chủ động, tích cực trong suy nghĩ và hành động Trong các biện pháp nâng cao hiệu quả bài học Lịch sử, nhằm rèn luyện kỹ năng ghi nhớ, tái hiện lịch sử một cách chính xác, hiểu sâu bản chất sự kiện và rèn luyện kỹ năng thực hành nâng cao trình độ tư duy lịch sử cho học sinh thì việc sử dụng câu hỏi trong dạy học là một trong những biện pháp rất có ưu thế để phát triển tư duy học sinh

Thực hiện phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học Lịch sử:

- Giáo viên chuẩn bị bài giảng

- Thực hiện các phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học Lịch sử

Chương III GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ *****

Một thực trạng đáng buồn, đã và đang được báo động là hầu hết học sinh không thích học môn Lịch sử Qua thông tin truyền hình có một cuộc toạ đàm về thực trạng dạy và học môn học này Người ta đã làm một cuộc khảo sát và có số liệu: Phần lớn những người được hỏi không biết tên của những nhân vật lịch sử tiêu biểu hoặc tên của những nhân vật được lấy để đặt cho những tên đường ở các thị xã, thành phố Qua các kỳ thi tuyển sinh, có vô vàn những câu chuyện cười ra nước mắt về việc nhầm lẫn đến ngớ ngẩn của học sinh Sự thật đó khiến những người trực tiếp đứng lớp truyền tải kiến thức cho học sinh phải băn khoăn, trăn trở và đặt ra nhiều câu hỏi Vì sao học sinh không thích học Lịch sử, thậm chí sợ môn học này? Phải chăng kiến thức lịch sử quá rộng, học sinh không tài nào ghi nhớ nổi? Phải chăng phương pháp dạy học của chúng ta quá cứng nhắc khiến học sinh phải chịu áp lực bởi một tiết học chằng chéo những sự liện?

Trong khuôn khổ một đề tài, tôi không đi sâu phân tích lý giải thái độ của học sinh với môn học Lịch sử mà chỉ đặt vấn đề và đưa ra một vài phương pháp áp dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học Lịch sử góp phần tháo gỡ vướng mắc đối với việc dạy và học môn Lịch sử

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU CHUNG KHI SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG.

1 Câu hỏi và bài tập phải vừa sức, đúng với từng đối tượng, không nên đặt câu hỏi quá khó, vượt khả năng tư duy của học sinh như: “đánh giá, nhận xét, phân tích ” và cũng không quá đơn giản như “ai lãnh đạo?” “chiến thắng nào?” “bao giờ, có hay không?” tránh tình trạng giáo viên chưa giảng, chưa trình bày sự việc cụ thể, học sinh chưa có một sự hiểu biết nào về sự kiện, hiện tượng lịch sử sẽ học mà đã đặt câu hỏi cho học sinh Cách đặt câu hỏi như vậy trái với đặc trưng của bộ môn, buộc học sinh phải nhìn vào sách giáo khoa để trả lời chứ hoàn toàn không hiểu gì về câu hỏi mà giáo viên vừa nêu ra

2 Mỗi giờ học chỉ nên sử dụng 5 - 7 câu hỏi, sau mỗi chương cần có câu hỏi bài tập Các câu hỏi của bài phải tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh, có mối quan hệ logic chặt chẽ, làm nổi bật chủ đề, nội dung, tư tưởng của bài

3 Cần triệt để khai thác các loại câu hỏi trong sách giáo khoa để lựa chọn nội dung, phương pháp thích hợp cho từng bài cụ thể Sử dụng câu hỏi trong sách giáo khoa, kết hợp với câu hỏi được sáng tạo trong quá trình soạn giảng của giáo viên phải đảm bảo tính khoa học, tính tư tưởng, đồng thời phát huy được tư duy, rèn luyện được các kỹ năng học tập của các em

II THỰC HIỆN CÁC PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ.

1 Giáo viên chuẩn bị bài giảng ở nhà.

Trước khi lên lớp giáo viên phải soạn sẵn giáo án ở nhà, phải nghiên cứu nội dung bài phải dạy trong sách giáo khoa, xác định kiến thức cơ bản của bài, hiểu

rõ nội dung, tinh thần mà tác giả mong muốn ở học sinh về mặt kiến thức, tư tưởng, kỹ năng khi có cái nhìn toàn cục cần đi sâu từng mục tìm ra kiến thức

cơ bản Trên cơ sở giáo viên dựa vào nội dung chính của bài, thời gian tiết học

để xác định lượng thông tin học sinh cần nắm để tìm soạn câu hỏi sao cho phù hợp với từng mục, từng bài, từng chương, từng đối tượng học sinh

2 Thực hiện phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông.

2.1 Nêu câu hỏi đầu giờ học

Vào đầu giờ học giáo viên có thể kiểm tra hoặc không kiểm tra kiến thức bài cũ Nhưng để động viên sự chú ý, tính tích cực nhận thức, vận dụng các kiến thức

đã học vào lĩnh hội kiến thức mới, gây hứng thú của học sinh đối với vấn đề sẽ nghiên cứu Cách làm có hiệu quả nhất là đặt ra các câu hỏi nhận thức hoặc câu hỏi nêu vấn đề Câu hỏi loại này thường là câu hỏi có tính chất bài tập, muốn trả lời phải huy động kiến thức của toàn bài Nêu câu hỏi đầu giờ học có 2 tác dụng:

- Nó xác định rõ ràng nhiệm vụ nhận thức của học sinh trong giờ học

- Hướng học sinh vào những kiến thức trọng tâm của bài, huy động cao nhất các hoạt động của giác quan học sinh trong quá trình học tập: nghe, nhìn, kết hợp với tư duy có định hướng

Đương nhiên khi đặt câu hỏi không yêu cầu học sinh trả lời ngay, mà chỉ sau khi giáo viên đã cung cấp đầy đủ sự kiện thì học sinh mới trả lời được Câu hỏi này giáo viên nên ghi phía trên bên phải góc bảng

Ví dụ: Khi dạy bài “ Nhật Bản” (Sách giáo khoa Lịch sử 11 - Cơ bản) có thể nêu

câu hỏi “Vì sao Nhật là nước Châu Á duy nhất trở thành một đế quốc chủ nghĩa? Chính sách đối nội, đối ngoại của Nhật có gì giống và khác với các đế quốc Âu - Mĩ?

Muốn trả lời được loại câu hỏi này học sinh phải theo dõi bài giảng, chọn lọc sự kiện để tìm hiểu vấn đề đã đặt ra

Trong quá trình dạy học, chúng ta vẫn tuân thủ trình tự cấu tạo của sách giáo khoa, song cần khai thác, nhấn mạnh, đặt các câu hỏi gợi mở để giúp học sinh trả lời về các vấn đề nêu trên Sau khi dạy song, phần cuối bài giáo viên mới quay trở lại yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi trên Nếu học sinh trả lời được câu hỏi này tức là đã hiểu được kiến thức chủ yếu của bài

2.2 Xác định mối liên hệ giữa câu hỏi với các sự kiện hiện tượng trong bài học.

Một trong những biện pháp sư phạm là xác lập mối liên hệ giữa câu hỏi và các

sự kiện hiện tượng lịch sử trong bài

Ví dụ: Trong bài “ Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa tháng Tám (1939 - 1945) Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời” ( Sách giáo khoa - Lịch

sử 12) giáo viên đặt ra 2 câu hỏi cơ bản:

Nguyên nhân thành công cách mạng tháng Tám 1945? Và “Tại sao Đảng ta quyết định phát lệnh tổng khởi nghĩa trong cả nước khi Nhật đầu hàng đồng minh?

Trả lời 2 câu hỏi này học sinh sẽ nắm được kiến thức của bài như:

- Truyền thống yêu nước đấu tranh bất khuất của dân tộc, vai trò quần chúng được phát huy cao độ

- Sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh với đường lối cách mạng đúng đắn

- Phát xít Nhật đầu hàng đồng minh tạo thời cơ thuận lợi cho cách mạng giành thắng lợi ( ở Đông Dương quân Nhật và tay sai hoang mạng cực độ, quân đồng minh chưa vào Đông Dương)

Những kiến thức này được sắp xếp viết trên bảng phụ hoặc trình chiếu trên Power point để các em có thể quan sát được Lập mối liên hệ giữa các câu hỏi và

sự kiện lịch sử, chúng ta sẽ có bảng sau:

nhân

thành

công

cách

mạng

tháng

Tám

1945?

- Truyền thống yêu nước đấu tranh bất khuất của dân tộc, vai trò quần chúng được phát huy cao độ

- Sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh với đường lối cách mạng đúng đắn

- Phát xít Nhật đầu hàng đồng minh tạo thời

cơ thuận lợi cho cách mạng giành thắng lợi (ở Đông Dương quân Nhật và tay sai hoang mạng cực độ, quân Đồng minh chưa vào Đông Dương)

Tại sao Đảng ta phát lệnh tổng khởi nghĩa trong cả nước?

Quan sát câu hỏi và hệ thống kiến thức trong bảng học sinh tự tìm ra câu trả lời, tìm ra mối liên hệ giữa chúng Các em có thể lựa chọn kiến thức nêu trên để trả lời câu hỏi thứ nhất: “ Nguyên nhân thành công ” Song không phải cả 3 kiến thức đó để trả lời “ Tại sao đảng ta quyết định phát lệnh tổng khởi nghĩa trong cả nước khi Nhật đầu hàng Đồng minh?” là không đúng Trong học sinh sẽ có cuộc tranh luận đâu là nguyên nhân thành công đâu là lý do Đảng phát lệnh tổng khởi nghĩa Khi các em trả lời đúng, đầy đủ, chúng ta sẽ có bảng nêu trên

Cũng bảng trên học sinh còn có thể trả lời câu hỏi “ Đâu là nguyên nhân chủ yếu của sự thành công cách mạng tháng Tám 1945?” và “ Thời cơ bùng nổ của cách mạng tháng Tám 1945?”

Việc xây dựng bảng các sự kiện cơ bản và mối liên hệ giữa chúng với các câu hỏi là một trong những biện pháp giúp học sinh nhớ ngay sự kiện cơ bản ở trên lớp, đồng thời kích thích tính tích cực học tập của các em

2.3 Xây dựng hệ thống câu hỏi ở trên lớp

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên còn phải biết đặt ra và giúp học sinh

giải quyết các câu hỏi có tính chất nhận thức kiến thức Một hệ thống câu hỏi tốt nêu ra trong quá trình giảng dạy phải phù hợp với khả năng của các em, kích thích tư duy phát triển, đồng thời tạo ra mối liên hệ bên trong của học sinh và giữa học sinh với giáo viên, tức là mỗi câu hỏi đưa ra, mỗi học sinh và cả giáo viên phải thấy rõ vì sao trả lời được, vì sao không trả lời được Câu hỏi quá khó hay chưa đủ sự kiện, tư liệu để các em trả lời