Phương pháp dạy tiết bài tập lịch sử trong trường phổ thông

Vấn đề này có nhiều nguyên nhân khác nhau, một trong những nguyên nhân quan trọng nhất là năng lực tư duy học sinh còn thấp, vấn đề đặt ra là làm thế nào để học sinh học tập thông minh,

Trang 1

Tên sáng kiến kinh nghiệm:

PHƯƠNG PHÁP DẠY TIẾT BÀI TẬP LỊCH SỬ

TRONG TRƯỜNG PHỔ THÔNG.

Tác giả: Lã Thị Lan Hương

Trang 2

Phần thứ nhất:

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Trong đời sống xã hội, lịch sử có tác dụng quan trọng không chỉ về trí tuệ

mà cả về tình cảm, tư tưởng Nhận thức lịch sử đúng đắn là một yếu tố khách quan để hành động đúng, có hiệu quả trong hiện tại Ngay từ thời Nguyên thuỷ, khi mới xuất hiện con người đã có nhận thức này để xác định sự phát triển của cộng đồng như F.Ăng-ghen đã nói: “ Lịch sử bắt đầu từ đâu thì quá trình tư duy cũng bắt đầu từ đấy” Các nhà sử học cổ đại khẳng định: “Lịch sử là cô giáo của cuộc sống”, “lịch sử là bó đuốc soi đường đi đến tương lai” Thời trung đại người ta xem Lịch sử là “ triết học của việc nêu gương” Trong đấu tranh cách mạng, các lãnh tụ của giai cấp vô sản thế giới cũng như trong nước, coi việc nghiên cứu quá khứ lịch sử là một trong những vũ khí đấu tranh sắc bén có hiệu quả Như vậy, trong việc nhận thức lịch sử không chỉ biét mà phải hiểu để rút kinh nghiệm cho hoạt động thực tiễn

Nhưng hiện nay việc dạy học bộ môn Lịch sử trường phổ thông còn nhiều hạn chế, học sinh tỏ ra ít hứng thú, say mê học tập bộ môn Vấn đề này có nhiều nguyên nhân khác nhau, một trong những nguyên nhân quan trọng nhất là năng lực tư duy học sinh còn thấp, vấn đề đặt ra là làm thế nào để học sinh học tập thông minh, tránh việc nhồi sọ, giáo điều nhằm hiểu đúng bản chất sự kiện, quá trình lịch sử

Là người trực tiếp giảng dạy bộ môn Lịch sử trong trường THPT tôi khảo sát và nghiên cứu một trong những biện pháp để nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử trong nhà trường THPT

- Căn cứ vào công văn hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ đầu năm học

- Căn cứ vào thực trạng của học sinh trong tình hình hiện nay

- Căn cứ vào Nghị quyết Đại hội công chức viên chức đầu năm học

2 Mục đích nghiên cứu.

Mục đích chung của hệ thống giáo dục trong trường học: “Giáo dục con người phát triển toàn diện, củng cố và nâng cao chất lượng giáo dục”

Dạy học nói chung và dạy học Lịch sử ở trường phổ thông nói riêng là một quá trình Đó là một quá trình nhận thức đặc thù, trong đó giáo viên tổ chức, dẫn dắt học sinh có mục đích, có kế hoạch để học sinh nắm vững những tri thức

cơ sở về văn hoá khoa học và kỹ năng cơ bản Phát triển năng lực nhận thức dần dần hình thành cở sở thế giới quan duy vật biện chứng, nhân cách và đạo đức

Trang 3

Cũng như các môn học khác ở trường phổ thông, việc dạy học Lịch sử cũng phải tiến hành làm bài tập nhằm: tổ chức việc hình thành, củng cố, đánh giá, kiểm tra tri thức lịch sử được lĩnh hội của học sinh.Cụ thể:

- Hình thành tri thức lịch sử cho học sinh

- Góp phân giáo dục tư tưởng, tình cảm nhân cách cho học sinh

- Gây hứng thú học tập, góp phần phát triển tư duy cho học sinh

- Góp phần rèn luyện kỹ năng bộ môn

3 Phương pháp nghiên cứu.

Đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp nghiên cứu dạy học bộ môn Lịch sử, bao gồm:

- Nghiên cứu các loại tài liệu thành văn, tìm hiểu những cơ sở lý luận của nâng cao hiệu quả dạy học ở nhà trường

- Khảo sát tình hình dạy và học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông, nghiên cứu các đặc điểm đối tượng, điều kiện mọi mặt trong nhà trường, qua đó nắm được chất lượng dạy học bộ môn, tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng đó

- Đề xuất những biện pháp sư phạm phù hợp tiến hành dạy học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông trung học

- Thự nghiệm để kiểm chứng những biện pháp sư phạm mà đề tài nêu ra

Từ đó rút ra kết luận khoa học, nêu những đề xuất từ việc nghiên cứu vấn

đề này

4 Đối tượng nghiên cứu.

- Học sinh phổ thông trung học

- Trong giờ học chính khoá - Tiết học làm bài tập lịch sử

- thời gian nghiên cứu theo khoá học

Phần thứ hai:

NỘI DUNG Chương I:

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

><><><><

I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN.

Phát triển tư duy học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục phổ thông, trong đó có dạy học Lịch sử

Trang 4

Những năm gần đây khi thực hiện chương trình đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực cho học sinh đã có thêm nhiều tiết học làm bài tập lịch sử Mặc dù giáo viên đã tổ chức cho học sinh làm bài tập lịch sử song nhìn chung chưa phát huy được hiệu quả của một giờ bài tập lịch sử Do nội dung còn nghèo nàn, tổ chức thiếu tính thống nhất

Giáo dục học sinh phải được tiến hành toàn diện cả về tri thức lẫn phẩm cách đạo đức Hiệu quả của bài học lịch sử thể hiện chủ yếu ở mặt kiến thức, tư tưởng, kỹ năng

1 Về mặt kiến thức.

Qua học tập các em nắm được kiến thức cơ bản của từng bài, từng chương

và sau đó là các khoá trình lịch sử ở mỗi lớp Việc nắm vững kiến thức Lịch sử thể hiện trước hết ở việc nắm được những sự kiện, hiện tượng lịch sử, tìm thấy sợi dây liên hệ giữa chúng, biết lý giải nguyên nhân, diễn biến, biết đánh giá, rút

ra những bài học lịch sử Thực chất của quá trình nắm vững tri thức lịch sử là quá trình tạo được những biểu tượng sinh động, chính xác về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử để từ đó hình thành khái niệm và hệ thống các khái niệm, rút ra quy luật phát triển của nó Rõ ràng là việc hình thành lĩnh hộ tri thức lịch

sử của học sinh không thuần tuý ở việc trình bày sự kiện hiện tượng lịch sử đó diễn ra như thế nào, mà quan trọng hơn là biết cách giải thích vì sao nó diễn ra như vậy, điều đó nó có ý nghĩa gì, mối liên quan giữa các sự kiện lịch sử đó ra sao

2 Về mặt tư tưởng.

Thông qua hoạt động tổ chức, hướng dẫn hoạt động nhận thức của học sinh cần phải đạt được những kết quả giáo dục nhất định Tức là quá trình tiếp thu tri thức của học sinh phải phát triển toàn diện: Đức, trí, thể, mỹ, lao động

Do vậy, trong quá trình dạy học giáo viên cần phải thực hiện khéo léo, không gò gượng, khiên cưỡng, áp đặt, giáo điều

3 Về mặt kỹ năng.

Hiệu quả của bài học còn được thể hiện ở việc phát triển toàn diện học sinh Những dạng bài tập lịch sử phải giúp học sinh phát triển năng lực nhận thức độc lập Qua việc củng cố, ghi nhớ kiến thức, phát huy trí tưởng tượng, học sinh biết lĩnh hội tri thức một cách chủ động và sáng tạo Điều này giúp các em hình thành những tình cảm tốt đẹp, hứng thú học tập, tự giác say mê với nhiệm

vụ của mình

II NHIỆM VỤ CẦN NGHIÊN CỨU

Trang 5

Việc phát triển năng lực nhận thức và hành động cho học sinh trong quá trình học tập lịch sử, không chỉ làm cho học sinh hiểu biết sâu sắc hơn mà còn tập luyện cho các em trở thành những con người có tư duy độc lập, chủ động, tích cực trong suy nghĩ và hành động Một trong những biện pháp dạy học nhằm rèn luyện kỹ năng ghi nhớ, tái hiện lịch sử một cách chính xác, hiểu sâu bản chất

sự kiện và rèn luyện kỹ năng thực hành nâng cao trình độ tư duy lịch sử cho học sinh là làm bài tâp lịch sử

Khi dạy tiết làm bài tập lịch sử cần lưu ý những vấn đề sau:

- Nội dung bài tập lịch sử phải gắn với chương trình sách giáo khoa, phản ánh yêu cầu, trình độ học tập của học sinh

- Đảm bảo tính hệ thống của loại bài tập, thể hiện mối liên hệ lôgic giữa các

sự kiện trong những khoá trình lịch sử

- Đảm bảo tính đa dạng, toàn diện của nội dung bài tập, tức đòi hỏi học sinh phải hiểu biết các lĩnh vực của đời sống xã hội trong chương trình lịch sử

- Nội dung bài tập phải phù hợp với trình độ nhận thức, phát huy trí thông minh, sáng tạo, có tác dụng giáo dục tư tưởng, phẩm chất đạo đức của học sinh

- Bài tập cần chính xác về nội dung, chuẩn mực về hình thức

Căn cứ vào những yêu cầu trên, chúng ta xây dựng hệ thống bài tập gồm có các loại sau:

Thứ nhất: Các câu hỏi trong sách giáo khoa cần được giải quyết

Thứ hai: Các loại bài tập liên quan đến kênh hình

Thứ ba: Các loại bài tập sử dụng tài liệu tham khảo, đồ dùng trực quan

Thứ tư: Bài tập trắc nghiệm

Thứ năm: Bài tập liên hệ kiến thức về quá khứ đang học với thực tiễn cuộc sống hiện nay

III BIỆN PHÁP THỰC HIỆN DẠY TIẾT BÀI TẬP LỊCH SỬ

Một thực trạng đáng buồn, đã và đang được báo động là hầu hết học sinh không thích học môn Lịch sử Qua thông tin truyền hình có một cuộc toạ đàm về thực trạng dạy và học môn học này Người ta đã làm một cuộc khảo sát và có số liệu: Phần lớn những người được hỏi không biết tên của những nhân vật lịch sử tiêu biểu hoặc tên của những nhân vật được lấy để đặt cho những tên đường ở các thị xã, thành phố.Qua các kỳ thi tuyển sinh, có vô vàn những câu chuyện cười ra nước mắt về việc nhầm lẫn đến ngớ ngẩn của học sinh Sự thật đó khiến những người trực tiếp đứng lớp truyền tải kiến thức cho học sinh ohải băn khoăn, trăn trở và đặt ra nhiều câu hỏi Vì sao học sinh không thích học Lịch sử,

Trang 6

thậm chí sợ môn học này? Phải chăng kiến thức lịch sử quá rộng, học sinh không tài nào ghi nhớ nổi? Phải chăng phương pháp dạy học của chúng ta quá cứng nhắc khiến học sinh phải chịu áp lực bởi một tiết học chằng chéo những sự liện?

Trong khuôn khổ một đề tài, tôi không đi sâu phân tích lý giả thái độ của học sinh với môn học Lịch sử mà chỉ đặt vấn đề và đưa ra một vài phương pháp học đối với một giờ học cụ thể góp phần tháo gỡ vướng mắc đối với việc dạy và học môn Lịch sử

1 Các bước thực hiện để dạy tiết bài tập bằng hình thức sử dụng các câu hỏi trong sách giáo khoa hoặc câu hỏi do giáo viên đề ra.

1.1 Chuẩn bị của giáo viên.

- Giáo án có sẵn các câu hỏi và đề cương cần giải quyết

Yêu câu: -Các câu hỏi phải cung cấp được những thông tin quan trọng cần được ghi nhớ Câu hỏi gồm những kiến thức đã học, nội dung chủ yếu của câu hỏi nhằm phát huy kỹ năng tư duy, nhận định, so sánh, đánh giá chính xác bản chất

sự kiện

- Câu hỏi phải mang tính giáo dục cho học sinh

1.2 Cách thức thực hiện.

- Giáo viên dùng bảng phụ viết sẵn câu hỏi để học sinh nhận biết

- Giáo viên hướng dẫn học sinh hoạt động cá nhân hoặc hoạt động nhóm

để trả lời câu hỏi

- Sau khi học sinh thảo luận xong, đại diện nhóm hoặc cá nhân trả lời

- Giáo viên nhận xét và đưa ra kết luận

* VD: 1 Hãy lập bảng so sánh những vấn đề cơ bản của cách mạng tháng Tám

1945 (mục đích, nhiệm vụ, lãnh đạo, lực lượng tham gia, kết quả) với nội dung Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt của Nguyễn Ái Quốc soạn thảo 1930 Qua đó xác định tính chất của cuộc cách mạng này?

2 Có ý kiến cho rằng, cách mạng thámg Tám thắng lợi là “sự ăn may” vì

nó diễn ra trong điều kiện “trống vắng quyền lực” Theo em, nhận xét đó có đúng không? Hãy lý giải và chứng minh?

2 Các bước thực hiện để dạy tiết bài tập bằng cách sử dụng tranh ảnh, lược đồ lịch sử trong sách giáo khoa.

- Chuẩn bị các lược đồ, bản đồ treo tường hoặc tranh ảnh chân dung nhân vật lịch sử, tư liệu về các kênh hình đó

Trang 7

- Giáo viên sưu tầm sẵn các chân dung nhân vật lịch sử, tư liệu lịch sử, bản đồ, lược đồ treo tường để học sinh quan sát và tìm hiểu Giáo viên nên trình chiếu trên Power Poi

- Đối với nhân vật lịch sử giáo viên yêu cầu học sinh trình bày hiểu biết của mình về tiểu sử và những đóng góp của nhân vật đó trong lịch sử

- Đối với các lược đồ, bản đồ: giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu các

ký hiệu chung trên bản đồ, lược đồ Tìm hiểu nội dung sự kiện lịch sử trong các lược đồ, bản đồ đó nhằm tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh

* VD: Lược đồ chiến dịch Biên giới thu - đông 1950

- Tìm hiểu vị trí diễn ra chiến dịch

- Tìm hiểu các ký hiệu, mũi tên trên lược đồ

- Tìm hiểu âm mưu của địch thể hiện trên lược đồ

- Tìm hiểu chủ trương của ta thể hiện trên lược đồ

3 Các bước thực hiện để dạy tiết bài tập bằng hình thức sử dụng bài tập trắc nghiệm.

- Giáo án có sẵn các câu hỏi và đáp án

Yêu cầu:

-Các câu hỏi phải cung cấp được những thông tin quan trọng cần được ghi nhớ

- Giáo viên dùng các phiếu học tập để đưa ra hệ thống các câu hỏi trắc nghiệm

- Tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm đôi trao đổi các kiến thức lịch sử, mỗi nhóm một phiếu học tập do giáo viên chuẩn bị sẵn

- Sau thời gian thảo luận giáo viên yêu cầu lần lượt hai nhóm một hỏi đáp với nhau

- Giáo viên quan sát, theo dõi và nhận xét rồi đưa ra kết luận

4 Các bước thực hiện để dạy tiết bài tập bằng hình thức giải ô chữ.

- Bảng phụ kẻ sẵn các ô để điền câu trả lời

- Ô chữ mang tính chất giáo dục sâu sắc, đặc biệt là từ chìa khoá Giáo viên phải tạo sự bất ngờ cho học sinh ở từ chìa khoá, tạo được hứng thú đặc biệt cho giờ học

- Giáo viên treo bảng phụ đã kẻ sẵn các ô để điền ô chữ

Trang 8

- Giáo viên hướng dẫn học sinh cách tham gia vào trò chơi giải ô chữ.

- Sau khi học sinh chọn hàng ngang, giáo viên đọc câu hỏi Trường hợp học sinh đó không trả lời được giáo viên cho các bạn khác có quyền trả lời

- Sau khi câu hàng ngang đã chọn được điền vào ô chữ, giáo viên vận dụng những hình ảnh tiêu biểu hoặc những câu chuyện hấp dẫn về sự kiện để học sinh hiểu rõ hơn về nhân vật hoặc sự kiện lịch sử đó

- Sau khi các ô hàng ngang đã được lựa chọn hết sẽ có hai tình huống sảy ra:

+ Câu hàng ngang đã được giải đáp hết thì không cần tìm từ chìa khoá Giáo viên tổng kết bài học bằng cách liên hệ giai đoạn lịch sử đã học và giáo dục cho học sinh lòng yêu nước, tự hào dân tộc

+ Câu hàng ngang chưa được giải đáp hết, giáo viên sẽ đọc câu hỏi để tìm ra từ chìa khoá Sau khi tìm ra từ chìa khoá, giáo viên giải đáp các hàng ngang còn lại

VD: Câu hỏi cụ thể cho giờ bài tập:

1 Hàng ngang số 1: có 2 ô chữ

“ Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để chặn mũi nhọn của giặc” là chủ trương được đưa ra dưới triều đại nào?

2 Hàng ngang số 2: Có 9 ô chữ

Con rể Nguyễn Kim, người thâu tóm quyền hành khi Nguyễn Kim mất gây nên cục diện: Trịnh - Nguyễn phân tranh?

Người bày kế sách cho Nguyễn Hoàng khi Trịnh Kiểm tìm cách loại bỏ uy thế các con Nguyễn Kim “Hoành sơn nhất đái, vạn đại dung thân”( Một dải hoành sơn có thể dung thân muôn đời)?

Con trai của Lê Chiêu Thánh, nhân vật đi vào lịch sử với câu nói nổi tiếng “ Ta thà làm ma đất Nam chứ không thèm làm Vương đất Bắc”?

Dòng sông đã đi vào lịch sử với cuộc kháng chiến chống Tống oanh liệt, lưu giữ mãi mãi những vần thơ thần bất hủ?

Tên cuộc khởi nghĩa gắn liền với các chiến thắng Rạch Gâm - Xoài Mút, Ngọc Hồi - Đống Đa?

Tên nước được đặt khi Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế ( 968), lập ra nhà Đinh?

Trang 9

Tên người phụ nữ nổi tiếng trong lịch sử khoác áo bào trao triều chính cho Lê Hoàn trong một điều kiện lịch sử đặc biệt?

Nhân vật lịch sử gắn liền với chiến thắng oanh liệt trên sông Bạch Đằng, chấm dứt 1000 năm Bắc thuộc của dân tộc Việt Nam?

10.Hàng ngang số 10: Có 7 ô chữ

Mùa xuân năm 542 Lý Bí lãnh đạo cuộc khởi nghĩa đánh bại quân Lương xâm lược Sau thắng lợi Lý Bí lên ngôi và đặt tên nước ta là gì?

Năm Đinh mùi (1247) một khoa thi kỳ lạ diễn ra dưới triều Trân fthái Tông, đó

là ba nhân vật còn nhỏ tuổi: Đặng Ma La 14 tuổi đậu Thám hoa, Lê Văn Hưu 17 tuổi đậu Bảng nhãn Đậu Trạng nguỷên là cậu bé tóc còn để chỏm ( 12tuổi) Cậu

bé đó là ai?

Tên gọi của cạu bé 13 tuổi bất chấp sự ngăn cản của binh lính đến Hội nghị Bình Than, quỳ trước mặt vua và nói “ cho giặc mượn đường là mất nước Xin quyết đánh” Cậu bé đó không được dự hội nghị và đã bóp nát quả cam vua ban lúc nào không hay?

Cuộc khởi nghĩa dưới sự lãnh đạo của những người phụ nữ diễn ra lần đầu tiên trong lịch sử đã giành được thắng lợi, dựng được nền độc lập tự chủ?

Vùng đất được xem là “ có thế Rồng cuộn Hổ chầu ”, nơi Lý Công Uẩn đã dời

đô từ Hoa Lư về?

* Kết quả ô chữ sau khi được giải đáp:

L Y

T R I N H K I Ê M

N H Ư N G U Y Ê T

T Â Y S Ơ N

Đ A I C Ô V I Ê T

D Ư Ơ N G V Â N N G A

N G Ô Q U Y Ê N

Trang 10

V A N X U Â N

N G U Y Ê N H I Ê N

T R Â N Q U Ô C T O A N

H A I B A T R Ư N G

T H Ă N G L O N G

Tóm lại: Với việc áp dụng những hình thức mới, phương pháp mới học sinh sẽ hứng thú hơn trong quá trình học tập, đặc biệt là những giờ bài tập lịch

sử Song để đạt được hiệu quả còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó chủ yếu phụ thuộc vào trình độ tổ chức của giáo viên, sự nhiệt tình say mê ngiên cứu của người học và của điều kiện trhực hiện

Chương II THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI

><><><

1 Sơ lược lịch sử của đề tài.

Đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử ở trường Trung học phổ thông là một vấn đề lớn, thu hút sự quan tâm không chỉ của những người làm công tác dạy học mà ngay cả các cấp các ngành ở Trung ương và địa phương

Việc nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh được coi như là một đề tài lớn thu hút đông đảo các nhà giáo dục ở trong và ngoài nước tham gia nghiên cứu Trên cơ sở đó tôi vận dụng vào việc thực hiện đề tài của mình Đề tài không có tham vọng giải quyết tất cả những yêu cầu thực tiễn của việc dạy học Lịch sử

mà chỉ nêu ra một vài biện pháp sư phạm để dạy tiết bài tập lịch sử cho học sinh

ở trường phổ thông

2 Tình hình của đề tài hiện nay

- Học sinh còn yếu kém về nhiều mặt, trình độ nhận thức còn thấp, học sinh tỏ ra ít hứng thú, say mê học tập bộ môn, còn coi thường môn phụ

- Tình trạng của một số giáo viên còn hạn chế về khâu tổ chức lớp, trình

độ chuyên môn và chưa thực sự nỗ lực trong công việc

3 Những luận điểm của bản thân.

Do nhận thức của các em còn nhiều hạn chế, chưa hiểu hết ý nghĩa và trầm quan trọng của môn học Vì vậy quan điểm của người làm công tác giáo dục cần làm cho các em thấy rõ việc tiếp thu ngững tri thức khoa học chỉ thực hiện được trên cơ sở phải có trình độ văn hoá, vốn hiểu biết cơ bản về quy luật phát triển của xã hội

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	111 KB
File đính kèm	Sáng kiến kinh nghiệm.rar (29 KB)