TACN cho tom ca

chơng 10 Thức ăn công nghiệp của tôm & cá 1- Phân loại thức ăn công nghiệp * Định nghĩa: Thức ăn công nghiệp là một hỗn hợp thức ăn bao gồm một số nguyên liệu đã qua chế biến và phối hợp

chơng 10 Thức ăn công nghiệp của tôm & cá

1- Phân loại thức ăn công nghiệp

* Định nghĩa: Thức ăn công nghiệp là một hỗn hợp thức ăn

bao gồm một số nguyên liệu đã qua chế biến và phối hợp theo công thức của nhà chế tạo, đáp ứng nhu cầu dinh dỡng của tôm và cá

* Các loại TACN: có hai loại:

+ Hỗn hợp hoàn chỉnh: đầy đủ các chất dinh dỡng, khi cho

ăn không phải bổ sung thêm bất cứ một chất dinh dỡng nào khác (dùng trong hệ thống nuôi công nghiệp)

+ Hỗn hợp bổ sung: bổ sung thêm một số chất dinh dỡng cần thiết nh vitamin, chất khoáng…

* Các dạng TACN:

Có nhiều dạng TACN cho tôm và cá nh dạng khô, dạng ớt; trong đó lại chia làm dạng bột hay viên, dạng mảnh hay hạt…, mỗi dạng đòi hỏi một công nghệ sản xuất riêng (sơ

đồ 10.1)

Sơ đồ10.1: Các dạng Thức ăn công nghiệp cho tôm và

cá

Khô Không khô

Bột rời Viên ẩm (Moist)

ớt (Wet)

Không

ép đùn

Không tạo hình

thức ăn TS

không khô

kkkkkkkkkkh khô

bột rời Viên ẩm (moist) ớt (wet)

Viên nổi

Dạng cháo

Dạng bánh

Dạng thỏi

Viên chìm Ep

đùn

2- Tiêu chuẩn chất lợng của TACN

* Độ ẩm: hàm ẩm của TACN (dạng khô) rất quan trọng vì

hàm ẩm của thức ăn có quan hệ đến sự phát triền của vi sinh vật từ đó ảnh hởng đến thời hạn sử dụng Bảng 2 sau

đây cho biết mối quan hệ giữa hàm ẩm của thức ăn đến

sự phát triển của vi sinh vật và côn trùng

Bảng 10.1 Mối quan hệ giữa hàm ẩm của thức ăn với

sự phát triển của côn trùng và vi sinh vật

Hàm ẩm thức

ăn

(%)

Độ ẩm không

khí (RH%)

Hậu quả

0 - 8 0 - 30 không có hoạt động sinh

học

9 -14 30 –70 nhiễm côn trùng khi

RH>60%

14 - 20 70 -90 nhiễm côn trùng và mốc

20 - 25 90 – 95 mốc và vi khuẩn phát

triển

>25 >95 vi khuẩn tăng và nẩy

mầm

* Kích thớc: Kích thớc tùy thuộc vào loài và giai đoạn sing

trởng của tôm cá Xem bảng 3

Bảng 10.3 Kích thớc viên của TACN cho cá

viên chìm

ep đùn

mảnh, hạt

Tilapia Channel catfish

Kich cỡ/tuổi Kích cỡ viên Kích cỡ (g) Kích cỡ viên

(mm) Fry 1-24 giờ

Fry 2-10

ngày

Fry 10-30

ngày

Juvenyle

1 –30 g

20 – 120 g

125 – 25 g

>250 g

liquify

500 microns

500 –1000 microns

500 –1500 microns

1 – 2mm

2 mm

3 mm

4 mm

0,02 – 0,25 0,25 – 1,50 1,50 – 5,00 5,0 – 20,0

0,4 – 0,8 0,8 – 1,4 1,4 – 2,8 2,8 – 4,0

* Tiêu chuẩn cảm quan: thức ăn phải có mầu đặc trng

của nguyên liệu trong hỗn hợp có mùi thơm, không có mùi mốc hoặc hôi thối…

* Tiêu chuẩn dinh dỡng: tiêu chuẩn này tùy thuộc vào loài

và giai đoạn sinh trởng của tôm cá Các tiêu chuẩn thờng đợc quy định là năng lợng (DE hoặc ME tính theo MJ hay Mcal/kg hỗn hợp), tỷ lệ P/E, protein và một số axit amin, chất béo và axit béo n-3, một số chất khoáng (Ca, P…), một số vitamin ( các chất này đợc tính theo % hay g, mg/kg hỗn hợp)

Sau đây là một số công thức thức ăn công nghiệp cho tôm

và cá

Bảng 4- Các công thức thức ăn công nghiệp cho tôm và cá

3- Các quy định pháp luật đối với TACN

TACN là một loại hàng hóa cho nên phải tuân thủ những quy

định pháp luật của loại hàng hóa này, những quy định này phải đợc thể hiện trên nhãn hàng

Những quy định này gồm:

- Hàm ẩm :đối với hỗn hợp khô, hàm ẩm đợc quy định là

<14%

- Hàm lợng tối thiểu chất dinh dỡng (đối với cá chất dinh dỡng quý nh protein, axit amin, chất béo, Ca, P…) và hàm lợng tối

đa các chất dinh dỡng (đối với các chất dinh dỡng gây ảnh h-ởng xấu đến sinh trh-ởng và hiệu suất sử dụng thức ăn của

động vật nh tro, cát sạn (khoáng không hòa tan trong axit HCl), chất xơ

- Các chỉ tiêu vệ sinh an toàn: bao gồm các chỉ tiêu vi sinh vật gây bệnh và nấm mốc độc hại (nh aflatoxin…), các chất hóa chất độc hại (nh kim loại nặng Pb, Hg, Cd…), các thuốc (nh kháng sinh…)

- Các quy định về nhãn hàng: nhãn hàng phải ghi tên thơng phẩm (đối với những hỗn hợp có bổ sung thuốc, một số nớc bắt buộc phải ghi trên nhãn hàng chữ “có sử dụng thuốc”-tiếng Anh: MEDIATED), đối tợng sử dụng, các phân tích

đảm bảo (guaranteed analysis), các nguyên liệu trong hỗn hợp (chỉ ghi tên nguyên liệu không cần khối lợng hay tỷ lệ), hớng dẫn sử dụng, thời hạn sử dụng, tên và địa chỉ nhà sản xuất, khối lợng tịnh

4- Công nghệ thức ăn hỗn hợp:

Công nghệ thức ăn hỗn hợp gồm các công đoạn ghi ở sơ đồ 10.2

Sau đây xin giải thích một số công nghệ quan trọng (chỉ

đề cập những công nghệ ở quy mô nhỏ):

- Kiểm tra số lợng và chất lợng nguyên liệu nhập kho, ghi tên

và đóng nhãn mác Thờng nguyên liệu có nguồn gốc khác nhau có chất lợng lợng khác nhau, ví dụ ngô hạt có hàm lợng protein biến động từ 8,0 đến 9,5% từ những vùng khác nhau trong nớc Vì vậy việc kiểm tra chất lợng và ghi những chỉ tiêu chất lợng trên nhãn khi nhập kho là cần thiết

- Nghiền: nghiền nhất là nghiền khô là một công nghệ

quan trọng và chi phí nhiều năng lợng nhất trong TACN của tôm và cá.Nguyên liệu phải đợc nghiền mịn (đờng kính hạt 0,2- 0,3m/m), chi phí năng lợng cho việc nghiền thức ăn thuỷ sản thờng gấp 5-6 lần so với chi phí năng lợng cho việc nghiền nguyên liệu làm thức ăn gia súc (máy nghiền công suất 22 KW/giờ, nếu nghiền mịn chỉ đợc 200kg thức ăn/giờ, nếu nghiền thô có thể đợc 2000kg thức ăn/giờ)

Nguyên liệu nghiền mịn

Bột ngô bột gạo đỗ t ơng bột cá Premix

định l ợng

trộn

làm chín sơ bộ

tạo hình (viên)

Làm chín

sấy khô

làm nguội phun phụ gia dầu

bẻ vụn

phân loại

cân, đóng bao

Sơ đồ 10.2: Công nghệ thức ăn hỗn hợp

Khi nghiền cần chú ý không chất quá tải, đặc biệt chú ý

đối với một số loại máy nghiền không có ammeter báo lợng thức ăn đa vào; chọn sàng có kích thớc phù hợp với yêu cầu, chỉ nghiền nguyên liệu đủ dùng trong một thời gian ngắn vì nguyên liệu đã nghiền dự trữ không tốt bằng nguyên liệu cha nghiền; làm sạch máy ngay sau khi làm việc

- Cân: cân chính xác nguyên liệu khi đa vào phối trộn

đảm bảo thức ăn sản xuất ra phù hợp với công thức đã định; phải thờng xuyên kiểm tra độ chính xác của cân Cân là

loại thiết bị đắt tiền tránh lạm dụng và phải thờng xuyên bảo dỡng

- Trộn: thời gian trộn tùy thuộc vào thiết bị và độ ẩm của

nguyên liệu trộn, nói chung thời gian trộn 1à 15 phút đối với máy trộn đứng (trộn bằng vít soắn) và 5-6 phút đối với máy trộn nằm ngang

Th tự đa nguyên liệu vào trộn có liên quan đến hiệu quả trộn, không đợc đa tất cả nguyên liệu vào trộn cùng một lúc, những nguyên liệu dùng với số lợng ít nh premix khoáng-vitamin phải đa vào sau các nguyên liệu dùng với số lợng lớn

nh ngũ cốc, nguyên liệu ẩm đa sau nguyên liệu khô, chất lỏng nh lipit thì đa vào sau cùng

- Viên: có hai công nghệ viên, viên nguội và viên nóng Viên

nguội thực hiện ở nhiệt độ trong phòng, độ ẩm khối thức

ăn đa vào viên cần đa lên 15 – 16%, trong quá trình viên nhiệt độ khối thức ăn vẫn tăng lên 60 –70 độ C Viên nóng là quá trình làm nóng khối thức ăn bằng hơi nớc nóng khô bằng một máy sinh hơi nớc tên là conditioner Nhiệt độ khối thức ăn tăng lên 130 - 140oC… cho nên sau khi viên phải qua công đoạn làm nguội

- Đóng bao và cân: phải đóng bằng bao giấy bền và dai,

không đóng bằng bao polyetylen để tránh thức ăn bị đổ

“mồ hôi”, mỗi bao phải có nhãn hàng theo quy định của nhãn hàng hóa

Để thực hiện những công nghệ trên cần trang bị những

thiết bị khác nhau Sau dây xin giới thiệu những thiết bị

cần thiết để sản xuất các loại thức ăn hỗn hợp khác nhau (bảng 10.4)

Bảng 10.4 Các thiết bị cần thiết để sản xuất thức

ăn hỗn hợp khô

cho tôm và cá

Bột Viên

nổi

Viên chìm

Hạt

Máy nghiền khô

(grinder)

Máy trộn khô (dry

mixer)

Máy nâng

(elevator)

Băng tải (conveyor)

Máy ep viên

(pelleter and dies)

Nồi nấu hay máy ép

đùn

(coooker/extruder)

Surge bins

Máy làm nguội/làm

khô

(coooler/dryer)

Máy phun mỡ (fat

sprayer)

Nồi hơi (steam

boiler)

Máy đập mảnh

(crumbler)

Máy nâng (sifter)

Máy khâu bao (bag

sewer)

Cân (scales)

+ +

?

?

-?

-+ +

+ +

+ + -+

+ +

? +

-+ + +

+ +

?

? +

-+ +

? +

-+ + +

+ +

?

? +

-+ +

? +

+ + + +