NOBEL SINH LÝ/Y HỌC 2017 CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐỒNG HỒ SINH HỌC

Giải Nobel được trao cho các cá nhân/ tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực nào?. Physics Vật lýChemistry Hóa họcPhysiology or Medicine Sinh lý/ y họcLiterature Văn học Economic science K

NOBEL SINH LÝ/Y HỌC 2017

CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA

ĐỒNG HỒ SINH HỌC

Phạm Thị Minh Thu Viện CNSH và MT 13/10/2017

https://www.nobelprize.org/

- Nhà hóa học, nhà phát minh, kĩ sư,

doanh nhân, tác giả và nhà hoạt

động hòa bình.

- Nhà phát minh ra thuốc nổ

(dynamite) và có 355 bằng sáng

chế.

- Nói lưu loát 5 thứ tiếng ở tuổi 17.

- Cuối đời, ông để lại 31 triệu kron

Thụy Điển (tương đương 265 triệu

USD thời điềm hiện tại) để trao giải

cho những ai có những đóng góp

mang lại lợi ích to lớn nhất cho

nhân loại (prizes to those who,

during the preceding year, shall

have conferred the greatest benefit

to mankind )

https://www.nobelprize.org/

21/10/1833 – 10/12/1896 Stockholm, Thụy ĐiểnALFRED NOBEL

Q1 Giải Nobel được trao cho các cá nhân/

tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực nào?

Physics (Vật lý)Chemistry (Hóa học)Physiology or Medicine (Sinh lý/ y học)Literature (Văn học)

Economic science (Kinh tế)(Sveriges Riksbank Prize, fr 1969)Peace (Hòa bình)

- Năm đầu tiên giải Nobel được trao: 1901

- Tổng cộng 585 giải đã được trao cho 923 tổ chức/cánhân từ 1901-2017

- 1 giải Nobel được trao cho không quá 2 công trình và

3 tác giả

https://www.nobelprize.org/

Q2 Có cá nhân/ tổ chức Việt Nam nào từng đượctrao giải Nobel hay chưa?

Giải Nobel Hòa bình

1973 được trao choHenry A Kissinger

và Lê Đức Thọ

https://www.nobelprize.org/

Tuổi Tên Giải Nobel Ngày tháng năm

sinh

17 Malala Yousafzai Nobel Hòa bình 2014 12/7/1997

90 Leonid Hurwicz Nobel Kinh tế 2007 21/8/1917

Q3 Người trẻ tuổi nhất và già nhất từng được trao giải Nobel?

https://www.nobelprize.org/

Q4 Có cá nhân/tổ chức nào nhận nhiều hơn 1 giải Nobel hay không?

Physics 1956

Physics 1972

Physics 1903 Chemistry 1911

Chemistry 1954 Peace 1962

F Sanger ICRC (Hội chữ thập đỏ quốc tế) UNHCR (Cao ủy LHQ về

người tị nạn)

Chemistry 1958

Chemistry 1980

Peace 1917 Peace 1944 Peace 1963

Peace 1954 Peace 1981

https://www.nobelprize.org/

Cơ chế phân tử của nhịp sinh học hàng ngày

Vật lí

(3/10)

Rainer Weiss (1/2), Barry C Barish và Kip

S Thorne (1/2)

Phát triển máy dò dùng tia laser giao thoa (LIGO) và phát hiện mới về sóng hấp dẫn

Hóa học

(4/10)

Jacques Dubochet, Joachim Frank, Richard

Henderson

Phát triển kỹ thuật kính hiển vi thực nghiệm điện tử đông lạnh  nghiên cứu các phân tử sinh học với độ phân giải cao

Văn chương

(5/10)

Kazuo Ishiguro Khơi dậy những cảm xúc sâu thẳm “nằm

bên dưới cảm nhận mơ hồ của chúng ta

về sự kết nối trong thế giới”

Hòa bình

(6/10)

International Campaign

to Abolish Nuclear Weapons (ICAN).

Chống phổ biến vũ khí hạt nhân

Kinh tế (9/10) Richard H Thaler Kinh tế học hành vi

Hall,

NY, 1945

Rosbash,Oklahoma, 1944

Young,Miami, 1949

"for their discoveries

"Những khám phá của họ giải thích

làm thế nào thực vật, động vật và con

người thích ứng với nhịp điệu sinh học

cũng như đồng bộ nó với chuyển động

tự quay của Trái Đất"

"Những khám phá thay đổi mô hình của ba nhà khoa học đã đưa ra những nguyên tắc then chốt của đồng hồ sinh

học và mở ra ngành Thời sinh học

(chronobiology)"

Nobel Assembly at Karolinska Institutet

Ý NGHĨA CỦA KHÁM PHÁ

Nhịp sinh học ngày (circadian rhythms) được định nghĩa là

những phản ứng của cơ thể, bao gồm các quá trình sinh lý,sinh hóa và trao đổi chất (physiology and metabolism) diễn ratrong một chu kỳ có độ dài gần 24h (Weaver DR, 2016, doi: 10.1007/978-1-4939-3450-8_1)

Circa = about (gần)Dies = day (ngày)Circa dies  circadian = about a day (gầnbằng một ngày): 24,18h

N Engl J Med (1969) 280:673 Science (1999) 284:2177-81)

http://luxreview.com/article/2016/05/two-minute-explainer-circadian-rhythmsNhịp sinh học hàng ngày cơ bản ở người

? Cơ chế phân tử

Đồng hồ sinh học (Biological clocks) là thiết bị thời gian bẩm sinh

của mỗi cơ thể Chúng bao gồm các phân tử đặc hiệu (specific

molecules) phối hợp trong các tế bào của cơ thể Đồng hồ sinh học

tạo ra nhịp sinh học và điều khiển thời gian của nhịp

Hall và Rosbash, 1984

Gen period (per)

- PER được tạo ra trong đêm

- Ức chế ngược chính nó

- PER đi vào nhân như thế nào?

Cơ chế phân tử của đồng hồ sinh học trong ruồi giấm.

1994, Young

- Gen timeless (tim): TIM-PER có

khả năng đi vàonhân

- Gen doubletime

(dbt): DBT trì hoãn

sự tích tụ PER chophù hợp chu kì24h

Cell (2000) 25:601-606

Cơ chế phân tử đồng hồ sinh học ở động vật có vú (mức độ tế bào)

Handb Exp Pharmacol (2013) 217: 3–27

hơn với sự tham

gia của nhiều

thành phần.

Allergy (2015) 70: 467–473

Cơ chế điều hòa nhịp sinh học ngày ở mức độ cơ thể người

Handb Exp Pharmacol (2013) 217: 3–27

Physiology (2011) 26: 225-235

- Đồng hồ sinh học có mặt ở hầu hết các tế bào trong cơthể

- Ở động vật có vú, các đồng hồ ngoại biên trong các tếbào được điều khiển bởi đồng hồ trung tâm trong nãobộ

- Tín hiệu hiệu chỉnh đồng hồ trung tâm này là ánh sáng

- Đồng hồ trung tâm sau khi nhận tín hiệu sẽ hiệu chỉnhgiờ tương ứng và truyền tín hiệu (hormone hoặc thầnkinh) cho các đồng hồ ngoại biên

- Ngoài ra, thức ăn và chế độ thức ăn cũng có thể ảnhhưởng lên đồng hồ trung tâm và các đồng hồ ngoại biên

Cơ chế điều hòa nhịp sinh học ngày ở mức độ cơ thể người (tt)

RỐI LOẠN NHỊP HÀNG NGÀY

morning

- Mất ngủ, mệt mỏi, giảm sức

đề kháng

- Tăng khả năng mắc các bệnhrối loạn chức năng: đái tháođường, Alzheimer, béo phì,sinh khối u và ung thư…

Thu nhận/ không thu nhận ánh sáng không đúng thời điểm Ăn uống

và chế độ

ăn uống

Đột biến gen

“Kiểu thời gian” (chronotype)

Con người có khả năng tự điều

chỉnh và thiết lập cho mình nhịp

sinh hoạt mang tính cá nhân và dược

gọi là “kiểu thời gian” Sự cá nhân

hóa này sẽ được nghiên cứu và ứng

dụng thích hợp vd như lộ trình điều

trị y khoa theo mức độ cá nhân

Chế độ sinh hoạt hàng ngày

Cần đảm bảo tính phù hợp với điều kiệnsinh hoạt cũng như tương thích vớinhững hiểu biết khoa học nhằm đem lạihiệu quả cao trong hoạt động

KẾT LUẬN

CHÚC CÁC BẠN XÂY DỰNG CHO MÌNH ĐƯỢC NHỊP SINH HOẠT ĐẠT HIỆU QUẢ CAO