Giám định và bồi thường trong BH hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển tại Việt Nam”

Trong thời kì bao cấp chất lượng sản phẩm không phải là vấn đề quyết định vì sản phẩm sản xuất ra đã có nhà nước tiêu thụ, vì vậy mà các doanh nghiệp chỉ quan tâm đến việc chạy đua tăng năng suất để vượt mức kế hoạch, còn chất lượng sản phẩm thì bị lơi lỏng bỏ quên. Nhưng ngày nay trong cơ chế thi trường có sự quản lý của nhà nước, trong xu thế toàn cầu hoá về kinh tế, sự cạnh tranh trên thị trường ngày càng trở nên quyết liệt thì chất lượng sản phẩm và dịch vụ, sự thoả mãn nhu cầu của khách hàng, sự hợp lí về giá cả đảm bảo đúng thời gian giao hàng sẽ là những nhân tố quyết định sự thành bại của doanh nghiệp. Vì vậy ngày nay chất lượng sản phẩm là một trong ngững mối quan tâm hàng đầu của doanh nghiệp. Đặc biệt là ngành may mặc, một ngành sản xuất hàng hoá tiêu dùng có tính thời vụ thì chất lượng sản phẩm càng trở thành một vấn đề quan trọng. Với tính chất quan trọng của chất lượng sản phẩm và đặc điểm của ngàmh may mặc thì ta thấy rằng vấn đề chất lượng và quản lý chất lượng sản phẩm ngành may mặc cần được quan tâm nghiên cứu và giải quyết. Tuy rằng đây là một công trình nghiên cứu còn sơ sài, trình độ còn nhiều hạn chế nên không tránh khỏi những thiếu sót, song tôi cũng hy vọng rằng đây sẽ là một tài liệu tham khảo hữu ích cho những ai quan tâm đến vấn đề này. Rất mong sẽ được sự tham gia góp ý của cá thầy các cô và các bạn.Tôi xin chân thành cảm ơn. BH hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển ra đời cùng với sự hình thành của ngành BH, điều đó chứng tỏ nhu cầu to lớn về loại hình bảo hiểm (BH) này. Nó có vai trò vô cùng to lớn trong hoạt động ngoại thương, góp phần thúc đẩy buôn bán quốc tế phát triển, làm thay đổi cơ cấu thị trường trong quốc tế, thay đổi cán cân thanh toán quốc tế, đẩy mạnh mối quan hệ giao lưu buôn bán giữa các quốc gia, góp phần phát triển quan hệ quốc tế thực hiện đường lối đối ngoại và tăng thu ngoại tệ. Nhưng để phát triển toàn diện loại hình BH này cần chú trọng đến công tác giám định và bồi thường trong BH hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển. Thực hiện tốt nghiệp vụ này sẽ giúp doanh nghiệp bảo hiểm (DNBH) hạn chế được khoản chi vô cùng lớn của doanh nghiệp đồng thời từ dịch vụ này giúp nâng cao uy tín cho DNBH. Vì vậy, trong phạm vi “Đề án môn học” em muốn tìm hiểu sâu hơn về “Giám định và bồi thường trong BH hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển tại Việt Nam”

Lời mở đầu.

BH hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển ra đời cùng với sự hìnhthành của ngành BH, điều đó chứng tỏ nhu cầu to lớn về loại hình bảo hiểm(BH) này Nó có vai trò vô cùng to lớn trong hoạt động ngoại thương, gópphần thúc đẩy buôn bán quốc tế phát triển, làm thay đổi cơ cấu thị trườngtrong quốc tế, thay đổi cán cân thanh toán quốc tế, đẩy mạnh mối quan hệgiao lưu buôn bán giữa các quốc gia, góp phần phát triển quan hệ quốc tế thựchiện đường lối đối ngoại và tăng thu ngoại tệ

Nhưng để phát triển toàn diện loại hình BH này cần chú trọng đến côngtác giám định và bồi thường trong BH hàng hóa XNK vận chuyển bằngđường biển Thực hiện tốt nghiệp vụ này sẽ giúp doanh nghiệp bảo hiểm(DNBH) hạn chế được khoản chi vô cùng lớn của doanh nghiệp đồng thời từdịch vụ này giúp nâng cao uy tín cho DNBH

Vì vậy, trong phạm vi “Đề án môn học” em muốn tìm hiểu sâu hơn về

“Giám định và bồi thường trong BH hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển tại Việt Nam”

Nội dung.

I BH hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển:

1) Đặc điểm của BH hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển.

 Sự ra đời và phát triển của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển.

BH hàng hóa vận chuyển bằng đường biển đã xuất hiện từ rất lâu trên thếgiới, ngay khi ngoại thương ra đời và phát triển thì BH hàng hóa đã ra đời.Tuy nhiên, công việc này thường gặp phải nhiều rủi ro, tổn thất nặng nề và cóthể dẫn đến phá sản, do vậy để giúp đỡ lẫn nhau các thương nhân đã đưa rahàng loạt các biên pháp đề phòng hạn chế tổn thất: đi vay vốn để buôn bán-cho vay mạo hiểm (nếu hành trình gặp rủi ro xảy ra tổn thất toàn bộ họ sẽđược miễn không phải trả cả gốc lẫn lãi, nếu hành trình an toàn thì họ phải trả

cả vốn lẫn lãi với lãi suất rất nặng); chia hàng hóa của mình cho nhiều chuyếnhành trình; hoặc một nhóm thương nhân đầu tư vào 1 đội tàu cùng nhau chialợi nhuận, tổn thất nếu có; hoặc các thương nhân đề nghị trả một số tiền mặtcho người khác nếu người này đồng ý sẽ bồi thường cho chủ hàng thuộc contàu khi tàu không hoàn thành được chuyến hành trình cụ thể nào đó, mà nhà

BH sẽ tạo lập 1 qũy chung mà họ đã cam kết sử dụng để thanh toán cho ngườiđược BH khi tổn thất xảy ra (hình thức bảo hiểm ra đời)

Vào thế kỷ XIV, ở Floren, Genoa Ý đã xuất hiện hợp đồng bảo hiểmđầu tiên Và từ đó một số các văn bản pháp luật trong ngành BH ra đời: chiếu

dụ Barcelona năm 1435, sắc lệnh Philippe de Bourgogne năm 1458, sắc lệnhBrugos năm 1537, Fiville năm 1552, Amsterdam năm 1558, ngoài ra có sắclệnh của Phần Lan liên quan đến hợp đồng BH hàng hóa Sau đó ở Châu Âuxuất hiện luật lệ BH hàng hải, cùng với sự phát triển của thương mại hàng hải

đã dẫn đến sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của BH hàng hóa Đặc biệt, vàokhoảng thế kỷ XVII, đã thành lập ra Lloyd’s Coffee House, đây là nơi cácthương nhân, chủ ngân hàng, người chuyên chở, người BH đến để trao đổithông tin về các con tàu viễn dương, về hàng hóa chuyên chở trên tàu, về sự

an toàn và tình hình tai nạn của các con tàu Hiện nay là hiệp hội một hiệp hội chuyên về BH, là một trong số tập đoàn BH lớn nhất thế giới, sự

Lloyd’s-hình thành và phát triển của Lloyd’s có ảnh hưởng rất lớn đến ngành BH thếgiới đặc biệt là BH hàng hải.

 Sự cần thiết của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển.

Có rất nhiều nguyên nhân khiến ta phải bảo hiểm hàng hóa XNK trongquá trình vận chuyển trên biển:

Thứ nhất, đặc trưng của hình thức vận chuyển này thường gặp nhiều rủi

ro Các rủi ro này có thể do các yếu tố: yếu tố tự nhiên (điều kiện tự nhiên,thời tiết khí hậu trên biển đặc biệt trong giai đoạn biến đổi khí hậu hiện naythì việc rủi ro xảy ra với xác suất càng cao); Do yếu tố kỹ thuật (dù cho máymóc có hiện đại đến đâu cũng không tránh khỏi các trục trặc về kỹ thuật khiđang vận hành: trục trặc của chính con tàu, trục trặc về dự báo thời tiết, cáctín hiệu từ đất liền); Do yếu tố xã hội, con người (hàng hóa có thể bị mấttrộm, mất cắp, bị cướp hoặc bị hại do chiến tranh…) Hơn nữa, tuy tốc độ vàcông nghệ của tàu biển đã phát triển rất cao, nhưng hành trình trên biển vẫn

có thời gian dài so với các phương tiện vận chuyển khác nên xác suất xảy rarủi ro là rất cao mà việc ứng cứu rủi ro lại rất khó khăn Mua BH giúp chủ tàu

đề phòng một số rủi ro có thể lường trước

Thứ hai, mỗi chuyến hàng đều có giá trị rất lớn bao gồm cả giá trị contàu và giá trị hàng hóa , nó có thể là cả gia tài của một cá nhân hay một tổchức nào đó Vì vậy, nếu tổn thất xảy ra có thể ảnh hưởng rất lớn đến tài sản,tránh nhiệm và con người của các bên liên quan Mua bảo hiểm, sẽ bảo vệ lợiích của doanh nghiệp khi tổn thất xảy ra, tạo tâm lý an tâm trong kinh doanh.Thứ ba, trong quá trình vận chuyển, hàng hóa được chủ tàu chịu tráchnhiệm chính nhưng khi có tổn thất xảy ra việc đòi bồi thường rất khó khăn.Mua BH công việc đó sẽ do nhà BH thực hiện

Thứ tư, mua bảo hiểm hàng hóa XNK đã trở thành một tập quán thươngmại quốc tế Để hội nhập vào nền kinh tế thế giới, chúng ta không thể khôngmua BH hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển

 Vai trò và tác dụng của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển.

Tác dụng của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển chonền kinh tế quốc dân là vô cùng lớn

Thứ nhất: BH đảm bảo sự an toàn, ổn định kinh doanh, giúp doanhnghiệp khôi phục lại tài chính khi họ không may gặp phải rủi ro, đồng thờinâng cao ý thức trách nhiệm của các bên trong hoạt động vận chuyển bằngđường biển và thương mại quốc tế do BH áp dụng việc bồi thường một phầnnhất định so với tổn thất thực tế, các bên không thể trục lợi và phải tự chịumột phần trách nhiệm.

Thứ hai: do giá trị BH của hàng hóa vận chuyển bằng đường biển là rấtlớn (vài trăm nghìn, chục triệu USD) nên phí thu được cũng rất nhiều Tạomột nguồn vốn rất lớn đầu tư cho phát triển kinh tế, tạo công ăn việc làm cho

xã hội Đây là nguồn vốn huy động rất lớn chỉ sau ngân hàng

Thứ ba: thông qua BH chủ hàng sẽ có ý thức hơn trong đề phòng và hạnchế tổn thất vì công ty BH sẽ giúp đỡ người tham gia BH thực hiện biện pháp

đề phòng và hạn chế tổn thất Người tham gia BH sẽ nâng cao ý thức tự bảo

vệ hàng hóa, tài sản, tính mạng của mình đồng thời giảm thiểu thiệt hại khi rủi

ro xảy ra

Thứ tư: BH hàng hóa XNK sé góp phần thúc đẩy hoạt động kinh doanhcủa thương mại quốc tế và vận tải biển Thông qua BH và tái BH góp phầntăng cường mối quan hệ thương mại giữa các nước, tạo sự ổn định cho sựphát triển của nền kinh tế thế giới

Ngoài ra nó còn góp phần thúc đẩy buôn bán quốc tế phát triển, làm thayđổi cơ cấu thị trường trong quốc tế, thay đổi cán cân thanh toán quốc tế, đẩymạnh mối quan hệ giao lưu buôn bán giữa các quốc gia, góp phần phát triểnquan hệ quốc tế thực hiện đường lối đối ngoại và tăng thu ngoại tệ Biện phápbảo vệ trong BH hàng hóa là phương tiện đàm phán trong thương mại, chophép các bên an tâm tiến tới giao thương với hiểu biết chắc chắn rằng mỗi bêntham gia giao dịch đề được bảo vệ đúng mực Có thể khẳng định là nhờ có

BH hàng hóa vận chuyển bằng đường biển mà thương mại quốc tế phát triểnvượt bậc như ngày nay và cũng trở thành công cụ không thể thiếu khi thamgia hoạt động ngoại thương

2) Giá trị bảo hiểm(GTBH).

Giá trị BH (GTBH) là giá trị thực tế của lô hàng, thường GTBH theo CIFgồm 3 bộ phận: giá trị bản thân lô hàng; cước phí vận chuyển; phí BH

Có những khác hàng chỉ tham gia BH một số tiền nhất định so vớiGTBH và có trường hợp khách hàng có nhu cầu BH cho cả phần lãi dự tínhngoài bản thân giá trị lô hàng, khi này GTBH không chỉ tính bằng giá CIF màcòn thêm phần lãi dự tính Theo quy định phần dự kiến này không vượt quá10% giá CIF.

Công thức xác định giá CIF như sau:

C + F C (Cost): giá hàng được tính bằng giá FOBcảng điCIF= - F (Freight): cước phí vận chuyển

3) Số tiền bảo hiểm.

Số tiền bảo hiểm (STBH) là số tiền khách hàng đăng ký BH ghi trongHĐBH

4) Phí bảo hiểm.

Phí BH là một khoản tiền nhất định so với GTBH hoặc STBH mà kháchhàng khi tham gia BH cho số hàng hóa của mình phải nộp cho công ty BH

Phí này phải nộp cho công ty BH ngay sau khi cấp đơn BH, và phí có thể nộp

1 lần hoặc nhiều lần do thỏa thuận của 2 bên

Công thức tính phí:

P = CIF × R (Nếu không BH phần lãi dự tính)

P = CIF (a + 1) × R (Nếu BH thêm phần lãi dự tính a)

Tỷ lệ phí BH cao hay thấp phụ thuộc: Điều kiện BH (nếu phạm vi BHrộng thì tỷ lệ phí cao và ngược lại); Chủng loại hàng hóa (loại dễ bị tổn thất,

dễ hư hỏng… thì tỷ lệ phí áp dụng cao hơn); Cách thức xếp giữ, đóng góihàng hóa (nếu xếp giữ hàng hóa theo đúng quy trình làm giảm va đập, hạnchế tổn thất thì tỷ lệ phí sẽ được áp dụng thấp hơn); Đội tàu vận chuyển (hàng

mà được chở trên tàu già, các phương tiện máy móc không hiện đại sẽ ápdụng mức tỷ lệ phí cao); Tuyến đường vận chuyển (tỷ lệ phí cao đối với hànhtrình có nhiều rủi ro trong quá khứ…); Mùa vụ BH (vận chuyển trong mùamưa báo sẽ áp dụng mức tỷ lệ phí cao hơn)

Trong một số trường hợp mà nguy cơ rủi ro cao thì tỷ lệ phí BH sẽ được

áp dung: R= R gốc + R phụ

Trong đó: R gốc : tỷ lệ phí gốc đã được tính

R phụ : tỷ lệ phụ phí tinh thêm tùy vào mức độ rủi ro tăng thêm

5) Tổn thất trong bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển.

Tổn thất trong BH hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển là những

hư hỏng, mất mát của hàng hóa được BH do rủi ro gây ra Nhà BH chỉ bồithường những tổn thất mà nguyên nhân trực tiếp gây ra là do rủi ro được BH

Vì vậy xác định nguyên nhân trực tiếp hay gián tiếp gây nên tổn thất là rấtquan trọng với cả người tham gia và nhà BH

- Căn cứ vào quy mô và mức độ tổn thất có thể chia: tổn thất toàn bộ(TTTB) và tổn thất bộ phận (TTBP):

TTTB là toàn bộ đối tượng được BH theo một hợp đồng BH bị hư hỏng,mất mát, bao gồm TTTB thực tế và TTTB ước tính Trong đó TTTB thực tế:hàng hóa được coi là TTTB thực tế khi hàng hóa bị phá hủy hay hư hỏnghoàn toàn, bị mất hay tước đoạt vĩnh viễn, không còn coi là vật phẩm được

BH nữa, hàng bị mất tích theo tàu Và TTTB ước tính: theo luật hàng hải Anhcũng như tập quán trên thị trường BH nhiều nước quy định TTTB ước tính có

thể xảy ra trong những trường hợp: xét thấy không thể tránh khỏi TTTB thực

tế không mất chi phí bằng hoặc lớn hơn giá trị BH

TTBP: là một phần đối tượng được BH theo một hợp đồng BH hư hỏnghoặc mất mát

- Căn cứ theo trách nhiệm BH, tổn thất được chia là: tổn thất chung(TTC) và tổn thất riêng (TTR)

TTC: là tổn thất xảy ra do hành động tự nguyện, có chủ ý được cân nhắccẩn thận từ trước nhằm hạn chế tổn thất lớn sẽ xảy ra ảnh hưởng đến tất cảcác hàng hóa có mặt trên tàu Bao gồm có tổn thất hy sinh chung, chi phí tổnthất chung

TTR: là tổn thất xảy ra chỉ liên quan đến từng quyền lợi và rủi ro bất ngờgây nên Loại tổn thất này xảy ra với chủ hàng nào thì chủ hàng đó phải tựgánh chịu TTR có thế là tổn thất toàn bộ hoặc tổn thất bộ phận Trong TTRbao gồm: phần thiệt hại và chi phí TTR (là những chi phí bảo quản hàng hóa

để giảm bớt hư hại hoặc khỏi hư hại thêm như chi phí đòng gói lai, thay thếbao bì…)

6) Các điều kiện bảo hiểm.

Điều kiện BH là những điều quy định về phạm vi trách nhiệm của nhà

BH đối với tổn thất xảy ra của hàng hóa được BH Theo đó những rủi ro tổnthất xảy ra như đã quy định mới được bồi thường

Có các bộ điều kiện BH: ICC 1963, ICC 1982, quy tắc chung về BH vậnchuyển đường biển QTCB của tổng công ty BH Việt Nam (Bảo Việt) Trong

đó, các nội dung trong ICC 1982 có cách diễn đạt rõ ràng, dễ hiểu, dễ nhớhơn và có thay đổi về nội dung so với ICC 1963

Trong ICC 1982 có nội dung:

Điều kiện BH C (Institute cargo lauses C – ICC C):

Theo điều kiện này nhà BH chịu trách nhiệm BH các trường hợp:

- Tổn thất hàng hóa do: cháy nổ, mắc cạn, chìm đắm, lật úp, đâm va,

- Tổn thất do hành vi xấu, hay cố ý của người được BH.

- Tổn thất do nội tỳ hoặc bản chất của hàng hóa

- Rủi ro, hao hụt thông thường về trọng lượng, khối lượng hoặc haomòn tự nhiên của đối tượng được BH

- Tổn thất do đóng gói bao bì không đủ điều kiện, không thích hợp

- Tổn thất hoặc tổn hại do nguyên nhân trực tiếp là chậm trễ

- Tổn thất do không trả được nợ hoặc thiếu thốn về tài chính của chủtàu, người quản lý, người thuê hàng hoặc người khai thác tàu

- Tổn thất do sử dụng bất kì một loại vũ khí chiến tranh nào có dùngphản ứng hạt nhân, phản ứng hóa học, chất phóng xạ…

- Thiệt hại cố ý hoặc sự phá hoại cố ý đối tượng được BH do hànhđộng phạm pháp của bất kỳ người nào

- Do tàu không đủ khả năng đi biển, hoặc không thích hợp cho việcvận chuyển hàng hóa mà người BH đã biết tình trạng đó vào lúc hàng hóađược xếp lên phương tiện vận chuyển

- Tổn thất xảy ra do chiến tranh, nội chiến, bạo loạn, hành động thùđịch, tịch thu, bắt giữ, quản chế, giam cầm…

- Tổn thất do mìn, thủy lôi, bom và các loại vũ khí chiến tranh khác

- Tổn thất được gây ra bởi người đình công, công nhân bị cấm xưởnghoặc người tham gia gây rối lọan lao động, bạo động hoặc lổi loạn

- Tổn thất xảy ra do bạo động chính trị, động cơ chính trị

- Trách nhiệm chứng minh tổn thất thuộc về người được BH

Điều kiện BH B (Institute cargo clauses B – ICC B):

Phạm vi BH của điều kiện BH này rộng hơn so với điều kiện BH C.Ngoài các rủi ro tổn thất như điều kiện BH C, điều kiện BH B còn BH các tổnthất của hàng hóa do:

- Động đất, núi lửa phun, sét đánh

- Nước biển, nước hồ chảy vào tàu, sà lan, hầm hàng, phương tiện vậntải, container, nơi chứa hàng

- TTTB nguyên kiện hàng do rơi khỏi tàu hoặc trong quá trình xếp dỡ,chuyển tải

Theo điều kiện BH này có áp dụng mức miễn thường, người được BHcũng có thể mua thêm rủi ro phụ giống điều kiện BH C, nhưng không đượcmua BH cho hàng xếp trên boong tàu.

Điều kiện BH A (Institute cargo clauses A – ICC A):

Theo điều kiện BH này, người BH chịu trách nhiệm bồi thường mọi rủi

ro gây mất mát, hư hỏng cho hàng được BH (trừ những quy định loại trừ BH).Đồng thời không áp dụng miễn thường Điều kiện BH A về nội dung khôngthay đổi so với điều kiện BH A trong ICC 1963 và đây cũng là điều kiện BH

có phạm vi rộng nhất

Điều kiện BH chiến tranh:

Theo điều kiện BH này, nhà BH sẽ bồi thường những mất mát, hư hỏngdo: Chiến tranh, nội chiến, cách mạng, nổi loạn, khởi nghĩa, xung đột dân sựxảy ra từ những biến cố đó hoặc bất kỳ hành động thù địch nào; Chiếm đoạt,bắt giữ, kiềm chế hoặc cầm giữ; Mìn, thủy lôi hoặc các vũ khí chiến tranhkhác; TTC và chi phí cứu nạn

Điều kiện BH này có quy định về thời gian và không gian BH

Đối với rủi ro do mìn và ngư lôi, trách nhiệm của người BH được mở rộng

ra cả khi hàng hóa còn ở trên xà lan để vận chuyển ra tàu hoặc từ tàu vào bờnhưng không vượt quá 60 ngày dỡ hàng khỏi tàu trừ khi có thỏa thuận đặc biệt

Điều kiện BH đình công:

Theo điều kiện BH này, nhà BH bồi thường cho những mất mát, hư hỏnghàng hóa do:

- Người đình công, công nhân bị cấm xưởng hoặc những người tham giagây rối loạn lao đông, bạo động hoặc nổi dậy

hóa và phương tiện chuyên chở Nhưng không phải rủi ro nào khi xảy ra tổnthất nhà BH cũng bồi thường, mà chỉ bồi thường cho những tổn thất xảy rathuộc phạm vi BH đã quy định tại điều khoản BH A, B, C, điều khoản BHchiến tranh, đình công Theo đó, hàng hóa được BH theo điều khoản BH nàothì chỉ những rủi ro tổn thất quy định trong điều kiện đó mới được bồi thường.

7) Trách nhiệm của các bên trong quá trình XNK hàng hóa vận chuyển bằng đường biển.

a) Các điều kiện giao hàng.

Trong hoạt động XNK hàng hóa thường có sự tham gia của nhiều bên:người bán, người mua, người vận chuyển, người bảo hiểm Việc phân địnhtrách nhiệm của các bên có liên quan phụ thuộc vào điều kiện giao hàng đãthỏa thuận trong cac hợp đồng thương mại Theo các điều kiện thương mạiquốc tế “INCOTERMS 2000” có 13 điều kiện giao hàng được phân chia làm

4 nhóm:

Nhóm E: EXW (ex-work) - giao tại xưởng của người bán (địa điểm quyđịnh)

Nhóm F: tiền cước vận chuyển chưa trả, bao gồm:

FCA (free carrier): giao cho người chuyên chở (địa điểm quy định)

FAS (free along side ship): giao dọc mạn tàu (cảng bốc hàng quy định)FOB (free on board): giao trên tàu (cảng bốc hàng quy định)

Nhóm C: tiền vận chuyển đã trả, bao gồm:

CFR (cost and freight) : tiền hàng và cước (cảng đến quy định)

CIF (cost insurance freight) : tiền hàng, phí BH, cước (cảng đến quy định)CPT (carriage paid to) : cước trả tới (nơi đến quy định)

CIP (carriage insurance paid to) : cước và phí trả tới (nơi đến quy định)Nhóm D : nơi đến (người bán giao hàng tại nước người mua), bao gồm :DAF (delivered ad frontier) : giao hàng tại biên giới (địa điểm quy định)DES (delivered ex-ship): giao tại tàu (cảng đến quy định)

DEQ (delivered ex-quay): giao tại cầu cảng (cảng đến quy định)

DDU (delivered duty unpaid): giao chưa nộp thuế nhập (nơi đến quy định)DDP (delivered duty paid) : giao đã nộp thuế nhập (nơi đến quy định)

b) Trách nhiệm của các bên liên quan.

Tương ứng với mỗi điều kiện giao hàng, người mua và người bán cónghĩa vụ và trách nhiệm tương ứng theo từng điều kiện Ở Việt Nam, các hợpđồng mua bán hàng hóa XNK thường sử dụng 3 điều kiện giao hàng FOB,CFR, CIF Trong đó nhập khẩu chủ yếu theo điều kiện CIF, xuất khẩu theođiều kiện FOB.

Người bán có nghĩa vụ: giao hàng theo đúng hợp đồng về số lượng, chấtlượng, chủng loại, bao bì, thời hạn…; mua BH cho hàng hóa và chuyểnnhượng quyền lợi BH cho người mua hàng

Người mua có trách nhiệm: nhận hàng từ người chuyên chở theo đúng sốlượng, chất lượng, quy cách đã thỏa thuận trong hợp đồng mua bán và vậnchuyển; lấy giấy chứng nhận kiểm đếm, biên bản kết toán giao vận với chủhàng, biên bản hàng hóa hư hỏng, đổ vỡ mất mát do tàu gây ra (nếu có); mua

BH cho hàng hóa hoặc nhận chuyển nhượng từ người bán

Người vận chuyển có trách nhiệm: chuẩn bị phương tiện vận chuyển đạttiêu chuẩn đi biển, phù hợp với loại hàng hóa chuyên chở; giao nhận hàngđúng quy trình trong hợp đồng vận chuyển; phải đảm bảo tàu chở hàng đãđược mua BH; cấp vận đơn cho người gửi hàng

Người BH có trách nhiệm: đối với hàng hóa được BH, nghĩa vụ củangười BH được thể hiện rõ nhất khi hàng hóa bị tổn thất thuộc phạm vi của

BH Cụ thể là phải tiến hành giám định hàng và bồi thường tổn thất, đòi bênthứ ba bồi hoàn tổn thất gây ra

II Giám định và bồi thường đối với hàng hóa XNK vận chuyển bằng đườg biển:

1) Công tác g iám đinh

1.1: Xác định tổn thất và nguyên nhân gây tổn thất.

 Hàng bị hỏng do nước làm ướt.

- Hàng bị ướt trong quá trình được chuyên chở trên tàu: do tàu gặp tainạn mưa bão, đâm va, mắc cạn… dẫn đến: Các thiết bị của tàu bị hỏng nhưphần vỏ tàu nằm dưới nước bị rò rỉ, những mối hàn ở phần vỏ tàu nằm dướinước không đảm bảo kín nước; vách ngăn các hầm nước với hầm hàng và cửaxuống các hầm không kín, hệ thống ống nước trong hầm không kín, nắp hầm,lối lên xuống hầm hàng không kín… Hàng ướt do nội tỳ của hàng hóa: một sốhàng hóa dễ bị nóng chảy khi nhiệt độ và độ ẩm trong không khí tăng cao

Trong trường hợp này giám định viên cần lấy mẫu hàng và tiến hành phântích để xác định chính xác nguyên nhân.

Hàng ướt do đổ mồ hôi có thể do: hệ thống thông gió không đảm bảo; xếp,chèn , lót hàng sai quy cách; do hàng có thủy phân cao; hiện tượng ngưng tụ hơinước gây tổn thất do một số côn trùng sống trong hàng hóa gây ra

- Hàng ướt ngoài quá trình được chuyên chở trên tàu: hàng có thể gặpmưa bão trong quá trình xếp dỡ hàng ở cảng đến cảng đi; hàng bị ướt trongquá trình chuyển tải bằng xà lan hay trong kho tại cảng; do mưa dột, sàn kho

ẩm ướt…

 Đối với hàng hóa bị mốc, mục, thối:

Thứ nhất, do bao bì của hàng hóa làm bằng vật liệu dễ hút ẩm hay tiết ranước gây ẩm, mốc cho hàng; hay loại keo dán dùng trong đóng gói bao bì gâymốc hàng

Thứ hai, do tính chất của hàng hóa: một số hàng hóa có tính chất hóa học

dễ gây phản ứng dẫn đến ẩm, mốc, thối hàng

Thứ ba, do cách xếp và bảo quản: hàng cần tránh nắng tránh mưa lạiđược xếp ngoài bãi không che đậy, hàng cần bảo quản lại xếp trong khothường hoặc nhiệt độ không phù hợp

Thứ tư, do hàng chưa đủ tiêu chuẩn chất lượng đã đưa vào mua bán nhưbông, sợi sấy chưa đủ khô…

Thứ năm, do côn trùng sống trong hàng hóa hay từ môi trường bên ngoàixâm nhập vào làm thay đổi tính chất trong hàng hóa, hay gây mùi lạ cho hànghóa

 Đối với hàng hóa bị tổn thất về số lượng do mất mát, hao hụt:

Hàng tổn thất do hao hụt tự nhiên: một số hàng khi nóng bị thăng hoa.Hàng thiếu do sơ xuất trong khâu đóng gói: Hàng thiếu khi xếp hàng lêncảng đi hoặc cảng đến do bị lấy cắp hay sơ xuất trong cân đong đo đếm; Hàngthiếu do bao bì bị rách, vỡ; Mất mát hao hụt do mất cắp hiện tượng này rấtphổ biến và ngày càng tinh vi hơn làm cho khâu giám định càng trở nên khókhăn thêm

 Đối với hàng bị cháy:

Do bản thân hàng hóa tự bốc cháy khi gặp điều kiện nào đó, cháy do lửa từbên ngoài tác động vào bởi gặp sự cố bất thường hay sự cố ý của con người

 Đối với hàng bị nứt, vỡ, bẹp, gẫy:

Thường do va chạm mạnh dẫn đến chèn ép, đè nén, rơi từ trên caoxuống… nguyên nhân là do:

Do bao bì không thích hợp: vật liệu làm bao bì, cách đóng gói không cẩnthận, ngoài bao bì không có ký hiệu đề phòng tổn thất

Do xếp hàng trên boong, trong kho, ngoài bãi không đúng quy cách:hàng nặng đè lên hàng nhẹ, lèn hàng quá chặt làm bẹp hàng

Do bốc dỡ hàng không đúng kỹ thuật, không cẩn thận gây rơi, vỡ, nứt…hàng

Do các va chạm mạnh giữa các hàng, va chạm với thành tàu… khi tàugặp sự cố

Do bản chất đặc biệt của hàng: như hàng làm bằng nhựa dễ vỡ, nứt ngay

cả khi có những va chạm nhẹ hoặc nứt, vỡ, bẹp do sản xuất…

 Hàng bị ô nhiễm mùi, lấm bẩn:

Loại tổn thất này thường là do hầm chứa hàng chưa được dọn sạch saunhững lần chuyên chở, dùng bao bì lấm bẩn đóng hàng, trang thiết bị trên tàu

bị hỏng gây nhiễm bẩn hàng, chất xếp hàng sai quy cách…

Hàng bị gỉ: do hàng tiếp xúc với nước hoặc nhiễm hóa chất, thông gió tạinới để hàng không tốt làm hơi nước ngưng đọng gây gỉ hàng, bao bì khôngphù hợp, thời gian vận chuyển quá lâu so với quy định nên hàng không đượcbảo quản đúng quy cách…

 Tổn thất đối với hàng đóng trong container:

Trong lĩnh vực vận tải và giao hàng hiện nay, Container đang là phươngtiện tiên tiến, vừa mang đặc tính của phương tiện vận tải vừa là đơn vị giaonhận Phương thức đóng hàng trong Container có ưu điểm nổi bật hơn cácphương tiện khác ở chỗ sẽ tiết kiệm thời gian và hạn chế tối đa tổn thất xảy ratrong quá trình bốc dỡ hàng Tuy nhiên cũng vẫn tồn tại những tổn thất xảy ratrong khâu này, và nguyên nhân có thể do:

- Container dùng để chứa hàng không phù hợp: Container có nhiều loại

và được phân loại dựa trên các tiêu thức khác nhau như phấn theo cấu trúc cócontainer kín, container mở nắp, container phẳng, phấn theo cách thức sử dụng

có container tổng hợp, container đặc biệt, container chuyên dụng Với từng loạicontainer khác sẽ thích hợp với từng loại hàng hóa khác nhau Nếu không lựa

chọn phù hợp chất lượng hàng hóa xếp bên trong sẽ bị ảnh hưởng Chẳng hạnnhư hàng hóa là chất lỏng phải chuyên chở trong container dạng bồn, hàngkhông bao bì (máy móc, sắt thép thô…) phải sử dụng container mặt phẳng…

- Cách thức xếp hàng trong Container: container và hàng hóa vận chuyểnbằng tàu biển phải chịu lực tác động từ sóng, gió, các dòng hải lưu… hànghóa bên trong phải chịu sự va chạm, các lực kéo, nâng, hạ… do đó để đảmbảo độ an toàn cho container và hàng hóa phải có cách thức chất xếp hàng.Những tổn thất co nguyên nhân từ việc sắp xếp hàng: Sắp xếp không phân bổđều trọng lượng trên mặt sàn container, hàng hư hỏng do chèn, đệm, lót, gia

cố hàng không đảm bảo, hàng bị tổn thất do sắp xếp hàng không hợp lý

- Hiện tượng mất cắp hàng: có thể xảy ra ở tất cả các giai đoạn từ xếphàng, vận chuyển, chuyển tải đến khâu dỡ hàng, lưu kho:

Mất trộm toàn bộ container: thường xảy ra trong quá trình chuyển tải.Hàng mất do không xếp hàng vào container, hoặc xếp không được kiểmđếm chính xác; Hàng bị moi trong kiện hàng; Mất mát hàng do sai sót trongkhâu phân phối…

- Nguyên nhân từ bản thân container: container chưa thực sự tốt, môitrường trong container bị ô nhiễm do côn trùng, bẩn, mùi không thích hợp, hệthống thông gió không đảm bảo, container không kín sáng, kín nước, kín gió…

- Xác định hàng thừa, thiếu của toàn bộ lô hàng căn cứ vào hóa đơn

- Xác định hàng còn thừa, thiếu của một số kiện hàng dựa vào phiếuđóng gói, chi tiết đóng gói, số lượng ghi trên kiện hàng

- Hàng bán theo đơn giá cái, bộ, tá, hộp… mở kiện hàng ra để xác định

- Hàng bán theo đơn vị mét, diện tích, thể tích: đo, tính toán quy địnhtrong hợp đồng, giấy tờ các bên

- Đối với hàng hóa là gỗ cây có thể căn cứ vào hợp đồng để tiến hàng đođường kính, chu vi…

 Hàng tổn thất về khối lượng.

Để xác định khối lượng tính thực tế của lô hàng giao nhận: sử dụng cân(có giấy chứng nhận đo lường) xác định chính xác khối lượng cả bao bì, căn

cứ khối lượng ghi trên bao bì và trên giấy tờ kèm theo của lô hàng, cân một số

bì hàng đại diện để kiểm chứng, quan sát các bao hàng có bao bì khác chủngloại hoặc bao bì bị rách cần cân kiểm tra ngay Sau khi kiểm tra được khốilượng hàng giao nhận và khối lượng hàng ban đầu xác định chính xác khốilượng hàng bị mất mát

b) Hàng tổn thất về chất lượng.

Mức độ giảm giá thường được xác định theo công thức chung như sau:

Giá trị hàng nguyên vẹn - giá trị hàng hư hỏng Mức độ giảm giá % = - ×100%

Giá trị hàng nguyên vẹn

- Đối với những tổn thất về chất lượng hàng hóa do ướt gây nên:

Hàng bị ướt chưa biết chất gì gây ra phải lấy mẫu về phòng thí nghiệmkiểm tra, đồng thời phải lấy cả mẫu hàng khô để so sánh

Thời gian bị ướt cũng ảnh hưởng đến chất lượng hàng

Nếu hàng bị rách hoặc bị biến hóa thì xác định khối lượng hàng bị ướt đểgiảm giá hàng

- Đối với hàng thực phẩm, tân dược ngoài việc chú ý vấn đề vệ sinh, mùivị: Thuốc uống, dược liệu mà bị ngấm nước hoặc đường kính bị ngấm nướcbẩn, dầu thì thiệt hại là rất lớn Máy móc, thiết bị bị ướt sau khi lau chùi, bảodưỡng xong phải xác định lại các thông số kỹ thuật để xác định mức độ tổnthất về chất lượng Hóa chất bị ướt nhất thiết phải lấy mẫu phân tích trongphòng thí nghiệm để so sánh với mẫu nguyên ban đầu

- Đối với những tổn thất chất lượng hàng do ẩm gây ra: xác định mức độtổn thất cũng giống như hàng hóa bị ướt Tuy nhiên mức độ tổn thất do ẩmgây ra thường đều nhau nên không cần mở từng kiện hàng ra để kiểm tra, vàmức độ tổn thất cũng nhẹ hơn đối với hàng hàng bị ướt nhưng khối lượng lạinhiều hơn

- Đối với những tổn thất chất lượng hàng do đổ vỡ: Hàng bị đổ vỡ, bao bì

bị vỡ gây hư hỏng hàng hóa bên trong (thực phẩm được bảo quản trong bao

bì, hóa chất, thuốc đựng trong các chai thủy tinh…), các máy móc thiết bị tinh

vi do chấn động mạnh nhìn bề ngoài không thể xác định được mức độ tổn thất

mà cần phải giám định kỹ thuật mới phát hiện được

1.3: Quy trình giám định.

Giám định tổn thất là một khâu vô cùng quan trọng, nó ảnh hưởng đếnquyền lợi của các bên: người được bảo hiểm và nhà bảo hiểm Đặc biệt, vớinhà bảo hiểm giám định chính xác, kịp thời, nhanh chóng không chỉ tác độngtích cực đến kết quả hoạt động kinh doanh của công ty mà còn tạo dựng niềmtin, uy tín với khách hàng Đây chính là cái đích cuối cùng mà mọi công tybảo hiểm đều hướng tới Để đảm bảo nguyên tắc: kịp thời, chính xác, nhanhchóng, trung thực, khách quan giám định cần thực hiện các công việc theoquy trình sau:

a) Nhận yêu cầu giám định.

 Giấy yêu cầu giám định (GYCGĐ):

Khi rủi ro, tai nạn xảy ra gây tổn thất đối với hàng hóa được BH, ngườiđược BH phải thông báo ngay cho công ty BH hoặc đại lý gần nhất của công

ty để yêu cầu giám định (lập GYCGĐ gửi đến công ty BH) GYCGĐ là thủtục cơ bản và cần thiết cho việc định hướng thực hiện một vụ giám định, căn

cứ vào đó để tính toán phí giám định

Nội dung GYCGĐ bao gồm: Tên, địa chỉ tổ chức yêu cầu giám định;Các thông tin đến hàng hóa được yêu cầu giám định; Nội dung yêu cầu giámđịnh; Thời gian, địa điểm yêu cầu giám định

Sau khi nhận GYCGĐ công ty BH sẽ xem xét thực tế kết hợp các điềukiện BH theo đơn BH đã ký kết để xác định có thuộc phạm vi trách nhiệm BHhay không, nếu thuộc phạm vi trách nhiệm của nhà BH mới chấp nhậnGYCGĐ Đồng thời công ty BH cũng xem xét GYCGĐ có được làm kịp thờikhông, nếu có sự chậm trễ cần tìm hiểu nguyên nhân và phản ánh vào biênbản giám định

 Các chứng từ liên quan đến vụ giám định:

Vận tải đơn hoặc hợp đồng vận chuyển hàng hóa; Phiếu hoặc chi tiếtđóng gói; Đơn hàng (là hóa đơn có tác dụng làm cơ sở đối chiếu hàng thừa,thiếu khi kiểm tra toàn lô); Giấy chứng nhận hàng hư hỏng cảng ký với tàu(bao gồm những thông tin về tình trạng bao bì, hàng hóa bị tổn thất trước khi

dỡ hàng khỏi tàu); Hợp đồng mua bán; Giấy chứng nhận phẩm chất; Phiếu

kiểm kiện; Sơ đồ xếp hàng; Biên bản hàng bị tổn thất cảng ký với chủhàng(xác định số lượng kiện và tình trạng tổn thất); Và các giấy tờ phát sinhkhác.

b) Tiến hành giám định.

 Lập phương án giám định:

Sau khi nhận yêu cầu giám định và nghiên cứu các giấy tờ có liên quan, cácgiám định viên cần lập phương án giám định:

- Dự kiến những khó khăn có thể xảy ra

- Xác định phương pháp kiểm tra: Phương pháp kiểm tra có sử dụng đếnmáy móc, trang thiết bị; phương pháp kiểm tra bằng trực quan Thông thườngcác giám định viên phải tiến hành kiểm tra toàn bộ xong những lô hàng tổnthất lớn, trình trạng tổn thất tương đối đồng đều thường sử dụng phương phápkiểm tra chọn mẫu Tỷ lệ kiểm tra cần thông qua nhà bảo hiểm trước khi đượcquyết định

- Xác định phương pháp chọn mẫu (để xác định nguyên nhân gây ra tìnhtrạng xấu nhất)

- Xác định phương pháp phân tích mẫu: nếu có chỉ tiêu nào trùng với chỉtiêu phẩm chất của hàng hóa như xác định hàm lượng, tính chất thủy phân…thì phải theo phương pháp quy định cuả hợp đồng

 Chuẩn bị giấy tờ, dụng cụ, máy móc:

Các giấy tờ, dụng cụ máy móc bao gồm: báo cáo diễn biến vụ giám định,phiếu kiểm tra số lượng chi tiết, biên bản làm mẫu, máy móc kiểm tra, dụng cụlấy mẫu, dựng mẫu, máy ảnh…

Tiến hành giám định.

Bước1: Giám định ngoài hiện trường: cần xác định xem hiện trường cócòn nguyên như lúc xảy ra tai nạn không, xác định nguyên nhân xảy ra tainạn, tham khảo các biên bản tai nạn, biên bản hiện trường do các bên hữuquan lập và trực tiếp tìm hiểu những người có liên quan… Rồi tiến hành kiểmtra phương tiện vận chuyển Tiếp theo giám định viên hướng dẫn chủ hàngtiến hành các biện pháp cần thiết tránh làm tổn thất gia tăng Cuối cùng,hướng dẫn chủ hàng làm thư dự kháng khiếu nại với các bên có liên quan.Bước 2: Giám định hàng hóa tổn thất: Giám định viên tách riêng hàngtổn thất và phân loại mức độ nặng nhẹ khác nhau; Giám định bên ngoài kiện

hàng; Kiểm tra tình trạng bảo quản hàng tại kho bãi, cách sắp xếp hàng, nơi

để hàng; Tiến hàng giám định bên trong kiện hàng kiểm tra cách xếp, chèn,đóng kiện hàng, tính chất của hàng hóa

Bước 3: Xác định mức độ tổn thất: giám định viên xác định tổn thất đốivới hàng hóa cả về số lượng, khối lượng, chất lượng

Bước 4: Xác định nguyên nhân gây ra tổn thất: đây là khâu rất quantrọng vì nó giúp phân định được trách nhiệm đối với tổn thất của các bênquan

Bước 5: Phân tích các dạng tổn thất và nguyên nhân: các nguyên nhân gây

ra tổn thất đối với hàng hóa vận chuyển bằng đường biển rất phức tạp và ngàycàng đa dạng Vì vậy công việc này rất phức tạp trong giám định tổn thất

c) Lên biên bản giám định.

Sau khi giám định xong giám định viên phải chắt lọc những chi tiết đểphản ánh vào một văn bản gọi là “biên bản giám định” hay “chứng từ giámđịnh” Cách thức thể hiện một văn bản rất quan trọng vì nó là cơ sở pháp lý,

vì vậy biên bản giám định phải đáp ứng các yêu cầu sau:

- Về nội dung: phải đảm bảo tính trung thực, chính xác, rõ ràng và cụ thể.Trong đó miêu tả chính xác loại tổn thất, nguyên nhân gây ra tổn thất và mức

độ thực tế của tổn thất Ngoài ra các số liệu trên văn bản phải phù hợp vớithực tế, không mâu thuẫn với các tài liệu khác liên quan đến lô hàng, chuyếnhàng Với những vụ tổn thất lớn, có tình tiết phức tạp thì cần mô tả tỉ mỉ, đầy

đủ và cụ thể đến mức tối đa nhằm cung cấp một bức tranh toàn cảnh vềnguyên nhân và mức độ tổn thất, giúp công tác giải quyết khiếu nại xét bồithường được thuận tiện

- Về hình thức: hạn chế sử dụng câu chữ chung chung khó hiểu nhất làkhi kết luận về nguyên nhân và bản chất của tổn thất Nhằm phân định rõ ràngtrách nhiệm đối với tổn thất của các bên có liên quan Biên bản được lập bằngtiếng việt hoặc cả tiếng việt và tiếng anh tùy theo mục đích, yêu cầu của bênyêu cầu giám định

Vì vậy, biên bản giám định là tài liệu đầy đủ, cung cấp toàn cảnh hànghóa tổn thất như thế nào, do đâu, tổn thất ở giai đoạn nào, với mức độ ra sao,trách nhiệm thuộc về ai nhằm giúp công tác giải quyết khiếu nại xét bồithường thuận tiện nhất