Phân tích và bình luận về luật Hồi giáo và sự thích ứng của luật Hồi giáo với xã hội hiện đại

A.MỞ ĐẦU1B.NỘI DUNG1I.Khái quát về pháp luật Hồi giáo11.Khái niệm luật Hồi giáo12.Sự hình thành và phát triển của Luật Hồi giáo23.Đặc trưng của luật Hồi giáo34.Những nội dung cơ bản của luật Hồi giáo45.Nguồn của luật Hồi giáo6II.Sự thích ứng của luật Hồi giáo với xã hội hiện đại8C.KẾT LUẬN10

BÀI TẬP TIỂU LUẬN MÔN LUẬT SO SÁNH

Chủ đề: Phân tích và bình luận về luật Hồi giáo và sự thích ứng của

luật Hồi giáo với xã hội hiện đại

A MỞ ĐẦU

Sự phát triển của các hệ thống (dòng họ) pháp luật trên thế giới là kết quả của sự khác biệt bắt nguồn từ sự khác biệt về điều kiện kinh tế xã hội, chính trị,

tư tưởng pháp lí Mỗi hệ thống pháp luật đều có những nguồn gốc xuất hiện, đặc trưng bản chất và nội dung có những khác nhau Trong bài tiểu luận này, em xin giới thiệu và phân tích một số khía cạnh của pháp luật Hồi giáo và sự thích ứng của loại pháp luật này trong xã hội hiện đại để có cái nhìn tổng quan hơn về bản chất cũng như sự hòa nhập của pháp luật Hồi giáo trong xu hướng phát triển của nhân loại

B NỘI DUNG

I Khái quát về pháp luật Hồi giáo

Hồi giáo, còn gọi là đạo Islam, là một tôn giáo độc thần thuộc nhóm các tôn giáo Abraham Đây là tôn giáo lớn thứ hai trên thế giới, sau Kitô giáo, và là tôn giáo đang phát triển nhanh nhất, với số tín đồ hiện nay là 1,57 tỷ, chiếm 23% dân số thế giới

Luật Hồi giáo là tập hợp các chế định, các quy tắc xử sự được rút ra từ những thần khải của thượng đế mà tín đồ Hồi giáo bắt buộc phải tuân theo

Ở các nước Hồi giáo, bên cạnh luật Hồi giáo còn có luật thực định – chịu ảnh hưởng rất lớn từ luật Hồi giáo nhưng hoàn toàn không đồng nhất

Vậy, luật Hồi giáo là gì?

1.Khái niệm luật Hồi giáo

Thuật ngữ Hồi giáo (Islam) có nghĩa là “tuân phục”, đó cũng là tư tưởng trung tâm của đạo Hồi Đạo Hồi chính là lời răn dạy của thánh Allah mà

Mohammed đã tìm ra và truyền lại cho người đời, điều đó đã được khái quát thông qua lời cầu nguyện: “không có chúa trời nào khác ngoài Allah và Mohammed là tiên tri của Ngài” Các tín đồ Hồi giáo sống tuân theo gới luật đạo Hồi (Shariah) Trong đó, có những quy định như cấm trộm cắp, nói dối, giết người, ngoại tình và uống rượu Sharial cũng bắt buộc người Hồi giáo phải có đức khoan dung và khiêm tốn, đối xử với nhau một cách công bằng

Luật Hồi giáo không phải là hệ thống pháp luật gắn với nhà nước mà chỉ

là một phần của Shariah Luật Hồi giáo không phải là hệ thống các quy phạm hiểu theo đúng nghĩa mà nó được thượng đế đặt ra một lần và không thay đổi, là

sự thể hiện ý chí của thượng đế chứ không phải nhà nước

Như vậy, có thể hiểu luật Hồi giáo chính là hệ thống các quy định mang tính tốn giáo của những người theo đạo và các quy định này hoàn toàn độc lập, không chịu sự chi phối của nhà nước, không có quyền lực nào có thể thay thế luật Hồi giáo

Luật Hồi giáo có phạm vi điều chỉnh là các quyền và nghĩa vụ của các cá nhân là những người theo đạo Hồi Mối quan hệ của những người không theo đạo Hồi nhưng sống ở quốc gia Hồi giáo sẽ được điểu chỉnh bởi các quy phạm pháp luật nhà nước

2 Sự hình thành và phát triển của Luật Hồi giáo

Luật Hồi giáo như một phần của giới luật đạo Hồi, có mối quan hệ chặt chẽ với Hồi giáo và văn minh Hồi giáo nên sự hình thành và phát triển của luật Hồi giáo gắn với sự hình thành và phát triển của đạo Hồi Có những nhận định rằng, ở đâu mà con người không sử dụng luật Hồi giáo thì ở đó đạo Hồi cũng không tồn tại

Những tín đồ đạo hồi cho rằng tôn giáo của họ dựa trên những thần khải

từ thượng đế được truyền đạt thông qua các tiên tri (những người được thượng

đế lựa chọn để nói thay cho Ngài) Mohammed được coi là tiên tri của thượng

đế mà những thần khải ông nhận được là tuyên ngôn đầy đủ nhất, cuối cùng và tối thượng nhất

Năm 622 được coi là năm mở đầu của kỉ nguyên Hồi giáo, là năm đầu tiên trong lịch sử Hồi giáo sau sự kiện các bộ tộc tin theo lời giảng thuyết của Mohammed Trải qua thời gian dài với những biến cố lịch sử dẫn tới sự ra đời của các quốc gia Hồi giáo Các quốc gia này sử dụng kinh Koran để áp dụng cho

xã hội phạt giáo Đây cũng chính là bộ khung pháp luật cho việc tổ chức chính quyền chính trị cũng như về bổn phận, quyền lợi của “công dân” trong xã hội Hồi giáo

Bên cạnh kinh Koran – những giáo huấn của hoàng đế (nguồn gốc quan trọng nhất của luật Hồi giáo) Ở các quốc gia Hồi giáo, trong trường hợp được coi là không có “giáo huấn của hoàng đế” thì các tín đồ được phép cùng nhau thảo luận dựa trên những nguyên tắc nêu trong khải thị trước đó để đưa ra quyết định, đó chính là nguồn gốc của tập quán bàn bạc (Sunnah) để đi đến sự nhất trí trong cộng đồng (ijma) Dần dần hình thành nên các nguồn của luật Hồi giáo

Và như thế, luật Hồi giáo được hình thành

3 Đặc trưng của luật Hồi giáo

Thứ nhất, luật Hồi giáo mang tính chất tôn giáo Khác với luật thế tục, luật của nhà nước (là luật do nhà nước đặt ra) Luật Hồi giáo là bất biến, vĩnh cửu, con người không thể sửa đổi các nguyên tắc của giới luật Hồi giáo, nó được truyền bá theo con đường Đạo hồi của các nhà truyền giáo

Thứ hai, luật Hồi giáo rất mềm dẻo và linh hoạt Nội dung của luật Hồi giáo có gốc rễ chủ yếu từ hệ tư tưởng, giáo lí trong kinh Koran, là những lời dạy của thánh Allah mà các tín đồ sẽ tuân theo Các nguyên tắc của luật Hồi giáo được áp dụng bằng các giải pháp pháp lí mềm dẻo và linh hoạt, phù hợp với sự thay đổi của xã hội

Thứ ba, luật Hồi giáo không thể bị thay thế bới luật Nhà nước Nhà nước không thể đặt ra những quy định trái với luật của thượng đế Luật nhà nước chỉ

có thể cấm đối với các hành vi không được phép, cho phép đối với những hành

vi có thể làm theo nguyên tắc của luật Hồi giáo Luật Hồi giáo để áp dụng và giải quyết các vụ việc liên quan đến tín đồ của Đạo hồi

Thứ tư, phạm vi điều chỉnh của luật Hồi giáo rất rộng Điều chỉnh cả những hành vi của con người mà pháp luật nhà nước không điều chỉnh Ví dụ ngoài lĩnh vực Hình sự, Hôn nhân Gia đình, bảo vệ trẻ em…luật Hồi giáo còn điều chỉnh các vấn đề ăn mặc, trang phục…

4 Những nội dung cơ bản của luật Hồi giáo

Sự khác biệt giữa hệ thống Luật Hồi giáo với các hệ thống pháp luật thế giới khác là ở các quốc gia áp dụng Luật Hồi giáo không có sự tách rời giữa nhà thờ và nhà nước (church and state) Khó có thể phân biệt giữa các quy định của pháp luật và các quy định tôn giáo, vì người Hồi giáo tin rằng pháp luật và tôn giáo chỉ là một

Luật Hồi giáo có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các lĩnh vực pháp luật truyền thống như: hôn nhân-gia đình; thừa kế; hình sự là chủ yếu

Quan niệm về hành vi pháp luật của luật Hồi giáo có những nét khác biệt

so với các hệ thống pháp luật khác Theo đó, chia hành vi của con người thành năm loại: hành vi buộc phải làm; hành vi nên làm; hành vi làm cũng được không làm cũng được; hành vi bị khiển trách; hành vi cấm

Về Hình sự:

Khái niệm tội phạm trong luật Hồi giáo nếu xét về phương diện hình phạt bao gồm 2 loại: Tội phạm có thể trả bằng tiền; Tội phạm phải trả bằng thân thể hoặc cuộc sống của mình

Theo mức độ nặng nhẹ của tội phạm, kinh thánh Coran xác định 3 loại tội phạm:

Hudud: Tội phạm chống lại Chúa, bao gồm 7 tội: ngoại tình (kể cả thông dâm), vu cáo, uống rượu (nơi công cộng cũng như ở nhà riêng), tội trộm, cướp đường, phản đạo, vi phạm kinh thánh

Quesas: là các tội phạm đòi hỏi sự trả thù của người bị hại hoặc gia đình người bị hại Đó là các loại tội phạm: giết người (cố ý hoặc vô ý); gây thương tích (cố ý hoặc vô ý); cưỡng dâm

Khác với các hệ thống pháp luật khác, thông thường coi tội phạm giết người là tội phạm nặng nhất, trong pháp luật Hồi giáo, các tội phạm chống lại Chúa là tội phạm nặng nhất, còn tội phạm giết người và gây thương tích được coi là các tội phạm chống lại cá nhân chứ không phải chống lại Chúa, nên được coi là ít nghiêm trọng hơn Hudud Nếu phạm tội giết người thì tuỳ theo tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ mà xử tử hình hoặc chuộc tiền, tài sản

Các tội Taazir: bao gồm các tội như ăn thịt lợn, đưa ra lời khai man trá, hối lộ, làm gián điệp, nói năng tục tĩu, mặc quần áo khiêu dâm, vi phạm luật lệ giao thông Hình phạt có thể là tù, phạt tiền và thường là nhẹ hơn các tội Hudud và Quesas

Về Dân sự:

Hệ thống luật nghĩa vụ rất phát triển Nghĩa vụ xuất phát từ hợp đồng chia làm 2 loại dựa trên việc có hay không sự chuyển giao tài sản:

Nhóm thứ nhất liên quan đến việc có chuyển giao tài sản là đối tượng của giao dịch dân sự: Hợp đồng trao đổi; Hợp đồng cho vay; Hợp đồng mua bán

Nhóm thứ hai là nhóm không cần chuyển giao tài sản: Hợp đồng vận chuyển hàng hoá; Hợp đồng uỷ thác…

Trong thừa kế, người làm di chúc chỉ có quyền định đoạt 1/3 tài sản của mình Người thừa kế chỉ hưởng quyền chứ không thừa kế nghĩa vụ Tài sản phân chia đều cho những người được thừa kế không phân biệt hàng thừa kế thứ nhất, thứ hai như con hay cháu, đều hưởng như nhau

Về tố tụng:

Các toà án ở các nước theo đạo Hồi là các toà án Hồi giáo truyền thống giải quyết các vụ án hình sự cũng như dân sự Các thẩm phán trong các toà án Chariat gọi là Quadis được trải qua một khoá đào tạo tôn giáo cũng như pháp luật Thủ tục tố tụng được quy định trong kinh Coran Trước toà, đương sự phải

có hai người đàn ông hoặc một người đàn ông và hai người đàn bà làm chứng Nếu chỉ có một người làm chứng thì đương sự có thể thề trước đấng Allah Lời thề trước đấng Allah được coi là bằng chứng trung thực

Về luật Nhà nước:

Những người trung thành với đạo Hồi cho rằng luật Hồi giáo là bất diệt, không bao giờ thay đổi, đây là loại hình pháp luật cuối cùng và trong tương lai toàn thể nhân loại sẽ chấp nhận và tuân thủ nó Vì thế, các văn bản pháp luật do nhà nước ban hành không thể làm thay đổi luật Hồi giáo mà chỉ có thể điều chỉnh những chi tiết mà luật Hồi giáo chưa cụ thể hóa hoặc còn bỏ trống

Các quy định của luật Hồi giáo được xây dựng ở mức khái quát mà ở các thời kì có thể tìm ra những lập luận ủng hộ trong đó, tạo thuận lợi cho việc giải thích và áp dụng một cách mềm dẻo, ví dụ như quy định về từ thiện có thể thiếp lập hệ thống bảo hiểm xã hội theo mô hình phương Tây

Về đào tạo Luật và hành nghề Luật:

Ở các nước Hồi giáo, các bên tranh chấp không thường xuyên thuê luật sư đại diện vì chủ yếu họ thường bào chữa bằng cách nhờ người khác hoặc tự mình bào chữa Về đào tạo luật thì các nước Hồi giáo không chú trọng việc đào tạo luật và hành nghề luật mà chủ yếu là dành cho các học giả, những người muốn làm thẩm phán hoặc luật sư phải theo học kháo thần học chứ không được đào tạo theo cách truyền thống (Ẳ rập Xê út), vấn đề này được giải thích phần nào bởi thói quen bào chữa của đương sự nêu trên

5 Nguồn của luật Hồi giáo

Luật Hồi giáo có nguồn gốc thàn thánh, bản chất thần thánh này thể hiện

ở chỗ pháp luật là ý chí của thượng đế, không có gì trên đời có thể thay thế các điều Thánh Kinh đã dạy

Luật Hồi giáo có hệ thống nguồn luật bao gồm: Kinh Koran; Sunna; Ijma; Qias Đây là bốn “gốc rễ” của luật Hồi giáo, trong đó nguồn cơ bản là Kinh Koran và Sunna

5.1 Kinh Koran

Là cuốn thánh kinh bao gồm 114 chương chia thành các tiết với 6237 đoạn thơ Các chương dài ngắn rất khác nhau, chương dài nhất có 286 tiết, chương ngắn nhất chỉ có 3 tiết Kinh Koran nêu ra rất nhiều các luật lệ mà các tín đồ Hồi giáo phải một lực tuân thủ Trong Kinh Koran chỉ có rất ít đoạn có thể áp dụng như những quy phạm pháp luật Chỉ có khoảng 200 câu thơ (khoảng hơn 3%) của cuốn thánh kinh đó đó có liên quan đến pháp luật, trong đó có các nguyên tắc pháp luật; các quy định điều chỉnh các quan hệ dân sự và hôn nhân gia đình; các quan hệ hình sự; các quan hệ tố tụng; các quan hệ thương mại, tài chính và quan hệ quốc tế

5.2 Sunna

Đây là nguồn luật quan trọng của Islam sau Kinh Koran Sunna đưa ra các quy định mà trong Kinh Koran không có, ví dụ trong luật Hồi giáo lời thề có tầm quan trọng rất lớn và nó được quy định trong Sunna Sunna có nghĩa là “con đường quen đi” là lối sống, cách hành xử trong cuộc đời của Mohammed, là những lời khuyên dạy hoặc cấm đoán phát xuất trực tiếp từ Mohammed

5.3 Ijma

Được sử dụng để giải thích các nguồn cơ bản, là các giải pháp pháp lí cho những tình huống mới do các học giải Hồi giáo đưa ra trên cơ sở các nguyên tắc chung của nguồn luật cơ bản được chấp nhận Nó gần giống như tập quán nhưng không đồng nhất với tập quán, không cần sự chấp nhận của cộng đồng mà chỉ

cần của người có thẩm quyền Ijma có vai trò quan trọng đặc biệt trong thực tiễn, có ý kiến cho rằng đây là nền tảng có tính chất giáo điều duy nhất của luật Hồi giáo

5.4 Qias

Thực chất là phương pháp suy luận tương tự để giải thích luật, là cách kết hợp ý chí củ thần thánh với lí trí của con người Tuy nhiên, nó chỉ là cách giải thích và áp dụng luật do luật Hồi giáo được xây dựng trên nguyên tắc uy tín Nên việc suy luận này chỉ tạo khả năng giải thích luật một cách hợp lí chứ không tạo ra được những quy phạm có tính chất nền tảng

Có một điều đáng chú ý, những người theo nhóm đạo Hồi không chính thống thường không chấp nhận Ijma mà Qias là nguồn của luật Hồi giáo Đồng thời, tập quán cũng như những phán quyết của Tòa án cũng không được coi là nguồn luật, những phán quyết này chỉ mang tính chất luân lí và có thể xem xét lại để hoàn thiện, còn tập quán chỉ sử dụng trong trường hợp bổ sung làm sáng

tỏ một nguyên tắc hoặc một quy phạm pháp lí nào đó

II Sự thích ứng của luật Hồi giáo với xã hội hiện đại

Về cơ bản luật Hồi giáo mang đậm nét của dòng họ pháp luật tôn giáo nên

có những điểm khó thích nghi với xã hội hiện đại như:

Luật Hồi giáo được coi là do Thượng đế lập ra một lần và không thay đổi nên rất khó để điều chỉnh những quan hệ xã hội mới phát sinh, khó thích nghi với cuộc sống hiện đại

Luật Hồi giáo có những quy định có tính chất tôn giáo khiến cho luật Hồi giáo can thiệp vào cả những vấn đề mà pháp luật xét thấy không cần thiết, ví dụ như tẩy uế trước khi cầu nguyện; tự do cá nhân, mặc dù những hành vi đấy của

cá nhân xét theo phương diện của các dòng họ pháp luật khác là không cần can thiệp

Luật Hồi giáo không hướng đến sự bình đẳng như những dòng họ pháp luật khác như xem nhẹ vai trò của người phụ nữ; mặc dù trong những quy định

có bong dáng của việc bảo vệ quyền lợi cho người phụ nữ nhưng dưới góc độ luật thì những chủ thể nam mới có quyền; ví dụ ở một số nước theo pháp luật Hồi giáo thì phụ nữ còn chưa có quyền bầu cử; hay như quy định chế độ đa thê

và người chồng có quyền bỏ rơi người vợ

Mặc dù luật Hồi giáo khó thích ứng với xã hội hiện đại nhưng luật Hồi giáo vẫn đáp ứng được yêu cầu của thế giới Hồi giáo và vẫn luôn là một trong những hệ thống pháp luật lớn của thế giới đang điều chỉnh mối quan hệ của khoảng 1,57 tỉ dân Chính vì thế, các quốc gia Hồi giáo vẫn tiếp tục khẳng định

sự gắn bó với các nguyên tắc của đạo Hồi trong pháp luật của mình, đồng thời không ngừng tìm cách thích nghi với pháp luật thế giới, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay Có thể thấy một số chính sách thích ứng của luật Hồi giáo với xã hội hiện đại qua các cách thức sau:

Thứ nhất, Áp dụng tập quán

Theo luật Hồi giáo, tập quán không phải là nguồn luật nhưng các luật có thể áp dụng tập quán để lấp những chỗ trống trong luật Hồi giáo Thông thường,

đó là những tập quán liên quan đến cách tính giá trị hoặc cách thức thanh toán của hồi môn, việc sử dụng nguồn nước giữa hai chủ sở hữu đất, hoặc tập quán trong lĩnh vực thương mại Tuy nhiên, tập quán đó phải phù hợp với luật Hồi giáo

Thứ hai, Sử dụng các thủ thuật pháp lí để loại bỏ các quy định đã lạc hậu Trong luật Hồi giáo có rất ít điều khoản mang tính bắt buộc mà luật dành cho quyền tự do của con người với phạm vi rất rộng Do đó, để thích nghi với cuộc sống hiện đại, các luật gia có thể tăng cường sử dụng các thoả thuận giữa các tư nhân để lẩn tránh các quy định pháp luật không còn phù hợp

Như trong lĩnh vực hôn nhân – gia đình, chế độ đa thê, theo luật gia đình Hồi giáo người đàn ông có quyền một lúc lấy nhiều vợ, nhưng không quy định

chế độ đa thê là bắt buộc mà chỉ với điều kiện người chồng đối xử công bằng với tất cả các bà vợ - điều mà không người đàn ông nào có thể thực hiện được Ngoài ra, luật Hồi giáo cho phép người đàn ông khi bắt đầu cuộc hôn nhân đầu tiên tuyên bố từ bỏ quyền lấy vợ tiếp

Trong lĩnh vực dân sự, luật Hồi giáo cấm cho vay nặng lãi, nhưng người

ta có thể lẫn tránh bằng cách đưa cho chủ nợ hưởng một số sản phẩm từ thu nhập với danh nghĩa vật đảm bảo hoặc thỏa thuận chia lợi nhuận, bán trả chậm theo cách nào đó

Trong lĩnh vực hình sự, một số hình phạt quyết liệt như: “ném đá đến chết người vợ ngoại tình”nhưng yêu cầu 4 người đàn ông tận mắt chứng kiến hành vi ngoại tình, điều này là không thể chính vì thế chỉ có tính răn đe về đạo đức

Thứ ba, Áp dụng các văn bản pháp luật do cơ quan có thẩm quyền ban hành (các quyết định hành chính, các văn bản pháp luật của cán bộ)

Theo đạo Hồi, nhà vua không phải là ông chủ của pháp luật mà là đầy tớ của pháp luật Do đó nhà vua không thể làm luật Tuy nhiên, nhà vua phải quản

lí đất nước nên luật Hồi giáo thừa nhận tính hợp pháp của các văn bản pháp luật

do nhà vua và những người có thẩm quyền ban hành

Như vậy, với nỗ lực của các quốc gia Hồi giáo trong việc tạo ra sự hài hòa giữa pháp luật Hồi giáo với pháp luật quốc tế Trong đó, là sự dung hòa giữa các nguyên tắc của Đạo hồi và các quy định của pháp luật hiện đại Đảm bảo yếu tố

“đạo” và yếu tố “luật” trong hệ thống pháp luật, rút ngắn “khoảng cách” giữa các hệ thống pháp luật trên thế giới

C KẾT LUẬN

Tóm lại, thông qua việc tìm hiểu về pháp luật Hồi giáo giúp chúng ta có cái nhìn tổng quan về các khía cạnh của một “hệ thống” pháp luật lớn trên thế giới như: nguồn gốc hình thành; bản chất pháp lí; các đặc điểm… Đồng thời, thấy được sự khác biệt so với một số quốc gia thuộc các hệ thống pháp luật khác