Phát huy vai trò của văn hóa trong thế giới toàn cầu hóa hiện nay

MỞ ĐẦU 1. Lý do và tính cấp thiết của đề tài Lịch sử phát triển của xã hội loài người thường được đo bằng những thiên niên kỷ, thế kỷ, thập kỷ, năm tháng, ngày giờ. Nhưng việc xác định sự phát triển xã ại có hội bằng những chuyển biến, thay đổi có tính chất bước ngoặt có ý nghĩa sâu sắc. Đó chính là cách phân định xã hội bằng thời đại, là việc dựa vào những tiêu chí nhất định để phân kỳ lịch sử và đặt tên cho nó. Điều này ngay từ rất sớm đã được C.Mác đề cập đến trong học thuyết hình thái kinh tế xã hội. Nói như vậy có nghĩa là, việc nhận thức và xác định đúng thời đại có ý nghĩa quan trọng giúp chúng ta hiểu được những nấc thang phát triển của xã hội, những yếu tố có tính chất ổn định trong thế giới đầy biến động, những xu hướng của đời sống xã hội để từ đó có những phương án tác động phù hợp nhằm phát huy những yếu tố thúc đẩy sự phát triển và hạn chế những yếu tố kìm hãm sự phát triển cuả xã hội. Thời đại mà chúng ta đang sống là thời đại quá độ từ CNTB lên CNXH trên phạm vi toàn thế giới, bắt đầu từ cách mạng thánh Mười Nga năm 1917. Trong giai đoạn này, thời đại ngày ngay có tính chất Toàn cầu hóa là xu thế khách quan, lôi cuốn ngày càng nhiều các nước tham gia, chứa đựng nhiều mâu thuẫn; vừa có mặt tích cực, vừa có mặt tiêu cực; vừa hợp tác, vừa đấu tranh. Điều đó đòi hỏi mỗi quốc gia, dân tộc, đặc biệt là các Đảng Macxít Lêninnít rất cần phải biết với những đặc điểm, tính chất và nội dung và xu thế phát triển của nó. Trong vài thập kỷ trước đây, có một số nước cho rằng: chỉ cần tăng trưởng kinh tế với việc sử dụng cơ chế kinh tế thị trường cùng với việc phát triển sử dụng khoa học công nghệ cao là có sự phát triển. Sau một thời gian thực hiện kết quả cho thấy, các quốc gia đó đạt được một số mục tiêu về tăng trưởng kinh tế nhưng đã vấp phải sự xung đột gay gắt trong xã hội, sự suy thoái về đạo đức, văn hóa ngày càng tăng. Từ đó, kéo theo kinh tế phát triển chậm lại, mất ổn định xã hội tăng lên và cuối cùng là sự phá sản của các kế hoạch phát triển kinh tế, đất nước rơi vào tình trạng suy thoái, không phát triển được. Đây là quan niệm phát triển nhanh bằng cách hi sinh các giá trị văn hóa – xã hội cho sự phát triển. Trên thực tế đã bị phá sản. Từ thực tế đó, một số nước đã lựa chọn mô hình: tăng trưởng kinh tế, cùng với việc phát triển tài nguyên con người, bảo vệ môi trường sinh thái. Mô hình này, tuy tăng trưởng kinh tế không nhanh, nhưng lại bền vững, xã hội ổn định. Đây là quan niệm phát triển kinh tế gắn liền với phát triển văn hóa, được các nhà khoa học, các chính khách thừa nhận. Từ đó, cho rằng: Văn hóa bao trùm tất cả các phương diện của hoạt động xã hội. Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề trên và cũng là mong muốn có dịp đi sâu nghiên cứu vấn đề một cách có hệ thống, góp phần phác họa gam màu cho bức tranh khái quát về thế giới toàn cầu hiện nay; học viên chọn vấn đề nghiên cứu “ Phát huy vai trò của văn hóa trong thế giới toàn cầu hóa hiện nay” làm tiểu luận.

MỞ ĐẦU

1 Lý do và tính cấp thiết của đề tài

Lịch sử phát triển của xã hội loài người thường được đo bằng những thiênniên kỷ, thế kỷ, thập kỷ, năm tháng, ngày giờ Nhưng việc xác định sự phát triển

xã ại có hội bằng những chuyển biến, thay đổi có tính chất bước ngoặt có ýnghĩa sâu sắc Đó chính là cách phân định xã hội bằng thời đại, là việc dựa vàonhững tiêu chí nhất định để phân kỳ lịch sử và đặt tên cho nó Điều này ngay từrất sớm đã được C.Mác đề cập đến trong học thuyết hình thái kinh tế - xã hội.Nói như vậy có nghĩa là, việc nhận thức và xác định đúng thời đại có ý nghĩaquan trọng giúp chúng ta hiểu được những nấc thang phát triển của xã hội,những yếu tố có tính chất ổn định trong thế giới đầy biến động, những xu hướngcủa đời sống xã hội để từ đó có những phương án tác động phù hợp nhằm pháthuy những yếu tố thúc đẩy sự phát triển và hạn chế những yếu tố kìm hãm sựphát triển cuả xã hội

Thời đại mà chúng ta đang sống là thời đại quá độ từ CNTB lên CNXHtrên phạm vi toàn thế giới, bắt đầu từ cách mạng thánh Mười Nga năm 1917.Trong giai đoạn này, thời đại ngày ngay có tính chất Toàn cầu hóa là xu thếkhách quan, lôi cuốn ngày càng nhiều các nước tham gia, chứa đựng nhiều mâuthuẫn; vừa có mặt tích cực, vừa có mặt tiêu cực; vừa hợp tác, vừa đấu tranh.Điều đó đòi hỏi mỗi quốc gia, dân tộc, đặc biệt là các Đảng Macxít Lêninnít rấtcần phải biết với những đặc điểm, tính chất và nội dung và xu thế phát triển của

nó Trong vài thập kỷ trước đây, có một số nước cho rằng: chỉ cần tăng trưởngkinh tế với việc sử dụng cơ chế kinh tế thị trường cùng với việc phát triển sửdụng khoa học công nghệ cao là có sự phát triển Sau một thời gian thực hiện kếtquả cho thấy, các quốc gia đó đạt được một số mục tiêu về tăng trưởng kinh tếnhưng đã vấp phải sự xung đột gay gắt trong xã hội, sự suy thoái về đạo đức,văn hóa ngày càng tăng Từ đó, kéo theo kinh tế phát triển chậm lại, mất ổn định

xã hội tăng lên và cuối cùng là sự phá sản của các kế hoạch phát triển kinh tế,đất nước rơi vào tình trạng suy thoái, không phát triển được Đây là quan niệm

phát triển nhanh bằng cách hi sinh các giá trị văn hóa – xã hội cho sự phát triển.Trên thực tế đã bị phá sản Từ thực tế đó, một số nước đã lựa chọn mô hình:tăng trưởng kinh tế, cùng với việc phát triển tài nguyên con người, bảo vệ môitrường sinh thái Mô hình này, tuy tăng trưởng kinh tế không nhanh, nhưng lạibền vững, xã hội ổn định Đây là quan niệm phát triển kinh tế gắn liền với pháttriển văn hóa, được các nhà khoa học, các chính khách thừa nhận Từ đó, chorằng: Văn hóa bao trùm tất cả các phương diện của hoạt động xã hội.

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề trên và cũng là mong muốn códịp đi sâu nghiên cứu vấn đề một cách có hệ thống, góp phần phác họa gam màucho bức tranh khái quát về thế giới toàn cầu hiện nay; học viên chọn vấn đề

nghiên cứu “ Phát huy vai trò của văn hóa trong thế giới toàn cầu hóa hiện nay” làm tiểu luận.

2 Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

Văn hóa có vai trò vô cùng quan trọng đối với tất cả các quốc gia trên thếgiới hiện nay Xây dựng và phát triển nền văn hóa tạo điêù kiện cho quá trìnhhội nhập và bảo vệ XHCN là tạo mối quan hệ bền vững và sự phát triển đồngthuận giữa trong nuớc và thế giới Vấn đề này có phạm vi và giới hạn lớn, baogồm nhiều lớp vấn đề nghiên cứu Nhưng trong khuôn khổ của một tiểu luậnmôn Thời đại và những vấn đề lớn của thế giới hiện nay, đề tài chỉ đề cập nộihàm của vấn đề trên bình diện tông thể, khái quát ở lý luận chung, cơ hội vàthách thức, giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của văn hóa trong thế giơitoàn cầu hóa hiện nay

3 Tình hình nghiên cứu có liên quan

Phát huy vai trò của văn hóa trong tiến trình phát triển của xã hội cũngnhư quá trình toàn cầu hóa là vấn đề được các quốc gia, dân tộc quan tâm ngay

từ rất sớm Có nhiều công trình nghiên cứu đã đề cập đến vấn đề như: Toàn cầu

hóa: sự sống và cái chết của một học thuyết của J.R.Saul; Thời đại và tương lai của quyền lực Mỹ của F.Zakaria…Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

IX, lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam về mở rộng quan hệ đối ngoại, tích

cực và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, NXB Chính trị quốc

gia, năm 2006; Chuyên đề nghiên cứu nghị quyết Đại hội X của Đảng về Tăng

cường quốc phòng va an ninh, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, NXB Chính trị

quốc gia năm 2006, Nghị quyết TW5 khóa VIII về Xây dựng nền văn hóa Việt

Nam tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc, NXB Chính trị Quốc gia năm 1998…

Gần đây, có nhiều bài viết của các tác giả Việt Nam đề cập đến vấn đề

này ở nhiều góc độ khác nhau như: GS TS Vũ Văn Hiền với Bức tranh thế giới

đương đại, TS Nguyễn Văn Hưởng với Những đặc trưng của thời đại ngày nay

và đường lối đối ngoại của Đảng ta, TS Phan Quốc Anh với Vai trò của văn hóa trong tiến trình phát triển đất nước; TS Trương Ngọc Nam với Toàn cầu hóa với phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay, Tạp chí Lý luận chính trị và

truyền thông, tháng 6 năm 2009… Ngoài ra có sách đã xuất bản có nội dung liên

quan đến vấn đề nghiên cứu: Tài liệu tham khảo (Dùng cho lớp tập huấn giảng

viên các môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh các trường Đại học,Cao đẳng) của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2006…

Mặc dù những công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến vấn đề toàn cầuhóa, vấn đề vai trò của văn hóa, vấn đề xây dựng nền văn hóa, vấn đề toàn cầuhóa về văn hóa nhưng rất chung, bao gồm một lớp các vấn đề tổng quát hoặc lànhững bài viết nghiên cứu ở từng khía cạnh nhất định mà chưa thể hiện cái nhìn

cụ thể về mối quan hệ giữa những vấn đề trên Do vậy, tiểu luận mong muốn

làm sáng tỏ “Vai trò của văn hóa trong thế giới toàn cầu hóa hiện nay”.

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích: Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận chung, đặc điểm, cơhội, thách thức của toàn cầu hóa về văn hóa, tiểu luận đề xuất một số giải pháp

cơ bản phát huy vai trò của văn hóa trong sự phát triển của thế giới hiện nay

- Nhiệm vụ: Để thực hiện được mục đích nghiên cứu trên, tiểu luận giảiquyết những nhiệm vụ cụ thể sau:

+ Làm rõ một số vấn đề lý luận về văn hóa, toàn cầu hóa; vai trò của vănhóa đối với thế giới toàn cầu hóa

+ Nghiên cứu đặc điểm của thế giới tàn cầu, đánh giá cơ hội và thách thứcviệc phát huy vai trò của văn hóa trong toàn cầu hóa hiện nay.

+ Đề xuất giải pháp cơ bản nhằm phát huy hơn nữa vai trò của văn hóatrong thế giới toàn cầu hóa hiện nay

5 Đóng góp mới của đề tài

Lần đầu tiên vai trò của văn hóa với toàn cầu hóa được nghiên cứu theo hướng

lý luận chung, đặc điểm, cơ hội, thách thức và giải pháp, góp phần phác họa bứctranh tổng quát về vai trò của văn hóa trong tiến trình phát triển chung của nhânloại

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: Đề tài sử dụng phương pháp luận chung nhất của chủnghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảngtrong công tác nghiên cứu lý luận và thực tiễn là chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử

- Phương pháp chung: Tiểu luận sử dụng các phương pháp sau:

Phương pháp phân tích và tổng hợp, Phương pháp lôgíc và lịch sử,Phương pháp khái quát hóa - trừu tượng hóa

7 Kết cấu tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, tiểu luậngồm 3 chương, 6 tiết

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về văn hóa và toàn cầu hóa

Chương 2:Cơ hội và thách thức của văn hóa trong thế giới toàn cầu hóa hiện nayChương 3: Một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của văn hoá trong thếgiới toàn cầu hóa hiện nay

8 Dự kiến sản phẩm tạo ra

Tiểu luận là sự đóng góp về mặt lý luận trên cơ sở tổng kết thực tiễn nên

có thể áp dụng trong nghiên cứu, giảng dạy, đấu tranh tư tưởng lý luận, làm tàiliệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu lý luận chính trị và truyền thông pháttriển nghiên cứu cao hơn

NỘI DUNG

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về văn hóa và toàn cầu hóa1.1.Khái niệm văn hóa và toàn cầu hóa

1.1.1 Khái niệm văn hóa:

Hiện nay vẫn đang còn có nhiều định nghĩa về văn hóa, bởi lẽ văn hóa làsản phẩm do lao động của con người tạo ra mà hoạt động lao động của conngười rất đa dạng, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau Từ đó đi đến việc tạo ranhững quan niệm cụ thể khác nhau: văn hóa du lịch; văn hóa kinh doanh, vănhóa ẩm thực Trong Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VIII), Đảng ta khẳngđịnh: Văn hóa Việt Nam là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do cộngđồng các dân tộc Việt Nam sáng tạo ra trong quá trình dựng nước và giữnước…, là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới

để không ngừng hoàn thiện mình Văn hóa Việt Nam đã hun đúc nên tâm hồn,khí phách, bản lĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc.CựuTổng Giám đốc UNESCO Federico Mayor khi ông đưa ra một định nghĩa: "Vănhóa phản ánh và thể hiện một cách tổng quát và sông động mọi mặt của cuộcsống (của mỗi cá nhân và cả cộng đồng) đã diễn ra trong quá khử cũng như đangdiễn ra trong hiện tại, quahàng bao thế kỷ, nó đã cấu thành một hệ thông các giátrị, truyền thống thẩm mỹ và lối sống mà ng thể dựa trên đó từng dân tộc tựkhẳng định bản sắc…

Văn hóa là một hiện tượng khách quan, là tổng hoà của tất cả các khíacạnh của đời sống Ngay cả những khía cạnh nhỏ nhặt nhất của cuộc sống cũngmang những dấu hiệu văn hóa Rất nhiều thứ mới thoạt nhìn thì giống nhau,nhưng nếu xem xét kỹ thì lại có những điểm riêng biệt Trong thực tế, không có

sự giống nhau tuyệt đối bởi lẽ văn hóa bao gồm cả văn hóa vật chất và văn hóatinh thần

Như vậy, văn hóa, nói một cách giản dị, là những gì còn lại sau những chutrình lịch sử khác nhau, qua đó người ta có thể phân biệt được các dân tộc vớinhau Thông qua mỗi một chu kỳ của sự phát triển, dân tộc đó tương tác với

mình và với những dân tộc khác, cái còn lại được gọi là bản sắc, hay còn gọi làvăn hóa.Đó là sự đan xen lẫn nhau của cuộc sống, đấy là sự chung sống hoà bìnhcủa quá khứ, và đấy cũng chính là cơ sở văn hóa của sự chung sống hoà bìnhtrong tương lai.

Vậy, hiểu theo nghĩa chung nhất: Văn hóa là hệ thống giá trị vật chất và tinh

thần do lao động của người sáng tạo ra, được cộng đồng khẳng định tích lũy lại, tạo ra bản sắc riêng của từng tộc người, từng xã hội.

1.1.2.Toàn cầu hóa:

Thuật ngữ Toàn cầu hóa được đặt ra vào nửa sau thế kỷ 20, tuy nhiênthuật ngữ này và định nghĩa về nó không thâm nhập vào ý thức quần chúng chođến nửa sau thập niên 80 Một số lớn các nhà khoa học xã hội cố gắng chứngminh tính liên tục của toàn cầu hoá giữa những khuynh hướng đương đại vớinhững thời đại trước Tuy nhiên cho đến nay, các khuynh hướng phát triển mớicủa toàn cầu hóa vẫn còn đang được tranh luận trong giới nghiên cứu, đặc biệt làcác vấn đề về toàn cầu hóa văn hóa

Trong điều kiện thế giới ngày nay đang có những biến đổi sâu sắc, toàncầu hóa trở thành xu thế khách quan, phổ biến đối với sự phát triển của mỗi

nước Toàn cầu hóa là xu thế mà trong đó mỗi quốc gia, mỗi khu vực trên thế

giới có sự liên kết, phụ thuộc và tác động lânx nhau để phát triển.

Quá trình toàn cầu hóa ngày càng phát triển theo cả chiều rộng và bề sâu,thúc đẩy sự phát triển và xã hội hóa lực lượng sản xuất, sự liên hệ, phụ thuộc lẫnnhau giữa các quốc gia, dân tộc trên thế giới, nhất là về thương mại, tài chínhquốc tế lớn đang tác động mạnh đến tất cả các nước trên phạm vi toàn cầu Toàncầu hóa làm sâu sắc hơn sự chuyên môn hóa và phân công lao động quốc tế,kích thích gia tăng sản xuất không chỉ ở cấp quốc gia mà còn trên quy mô toànthế giới, làm cho cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, thúc đẩy sự giao lưugiữa các quốc gia làm cho con người ở mọi châu lục hiểu biết nhau hơn, nắmđược thông tin toàn thế giới

Tiến trình toàn cầu hóa ngày nay do các nước tư bản phát triển và các tập đoànxuyên quốc gia phát động trước hết vì lợi ích của các nước và các tập đoàn đó.Quá trình toàn cầu hóa do CNTB khởi xướng lại lôi cuốn được nhiều nước thamgia Đó là quá trình vận động phức tạp bao gồm cả mặt tích cực lẫn tiêu cực, cả

cơ hội và thách thức cho các quốc gia, dân tộc, nhất là cho các nước đang pháttriển và các nước nghèo; là một quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh Toàn cầuhóa về kinh tế sễ thúc đẩy toàn cầu hóa các lĩnh vực khác

1.2.Vai trò của văn hóa trong toàn cầu hóa

1.2.1 Đặc trưng của văn hóa và vai trò của văn hóa

Nói đến văn hoá, thường người ta nghĩ ngay đến giáo dục, vì giữa văn hoá

và giáo dục có sự gắn kết mật thiết với nhau Văn hoá và giáo dục như hình vớibóng Có hình là có bóng và ngược lại Cái này sinh ra cái kia, hỗ trợ và bổ sungcho nhau tạo nên sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Văn hoá có nghĩa

là “văn trị và giáo hoá” Mọi người hành động để xây dựng một đời sống tốt đẹptrên cơ sở sự giáo hoá của cộng đồng, hướng đến chân, thiện, mỹ Nhưng aicũng biết rằng xã hội nào thì văn hoá đó, và thường thì trong xã hội có giai cấp,văn hoá được chỉ đạo bởi giai cấp thống trị.Từ bản chất của văn hoá là giá trịtinh thần ta mới có thể xác định thêm : Sinh hoạt văn hoá, hưởng thụ văn hoá,những tính chất và hình thức của văn hoá lẫn cả nền văn hoá, Vai trò của vănhoá và nền văn hoá, quan hệ giữa lĩnh vực văn hoá với các lĩnh vực khác củacuộc sống, Văn hoá tích cực ích lợi và văn hoá tiêu cực phản động , điều kiệncần và đủ để xây dựng và phát triển nền văn hoá , định hướng văn hoá, ngănngừa và chống văn hoá tiêu cực vv Vì vậy chúng ta cần nhận thức những đặctrưng cơ bản của văn hóa:

Một là, văn hóa dù được xem xét từ góc độ nào, cũng đều làm lộ ra (mộtcách trực tiếp hay là kín đáo), những đặc trưng về con người và về đời sống củacon người "Con người là cơ sở của toàn bộ vấn đề văn hóa học Khái niệm vănhoá bằng cách này hay bằng cách khác phản ánh đặc thù loài của hoạt động

người" (cần chú ý đặc thù mang tính loài chứ không phải đặc thù của loài ngườinói chung)

Hai là, văn hóa có liên quan đến tinh thần Thế giới tâm linh, biểu tượng, ýthức của con người là cái rất cơ bản của văn hoá, kể cả văn hóa vật chất, chúng

ẩn tàng trong văn hóa vật chất, nếu văn hóa vật chất được hiểu tách thoát khỏithế giới đó thì văn hóa không còn là văn hóa (có thể hình dung điều này tương

tự như sự khác nhau giữa thiên thạch và vật phẩm của người xưa)

Ba là, để phân biệt các bản sắc văn hóa khác nhau là vùng văn hóa Sở dĩnền văn hóa thế giới luôn luôn phong phú và đa dạng, đồng thời lại luôn luônđược xem như một chỉnh thể toàn vẹn chính là nhờ có sự "đóng góp" những nétđặc thù và độc đáo từ các vùng văn hóa Mỗi vùng văn hóa bao giờ cũng cóbàng giá trị riêng của mình Trong khái niệm văn hóa có ngu ý thừa nhận sựbình đẳng tương đối giữa các bảng giá trị

Do vậy, văn hóa có vai trò:

Văn hóa là cơ sở XH hóa các cá nhân Trong thực tế cuộc sống của mỗi

cá nhân, văn hóa được thể hiện là những nhận thức XH của mỗi người để đảmbảo đời sống của chính họ Tất cả những điều đó các cá nhân học hỏi và lĩnhhội đc thong qua quá trình XH hóa các cá nhân Do đó văn hóa là cơ sở của nềnvăn hóa đã trở thành con người của XH , hòa đồng vào XH

.VH là cơ sở phát triển kinh tế: Toàn bộ các yếu tố văn hóa đc biểu hiệntrong lĩnh vực kinh tế là các cơ sở vật chất dung cho sx kinh doanh và năng lựclao động của con người Các nhà kinh tế thường gọi các yếu tố là tài sản hữuhình và tài sản vô hình , đây là cơ sở cho quá trình phát triển kinh tế xã hội Nềnvăn hóa phát triển cao đồng nghĩa với hệ thống cơ sở vật chất phát triển cao ,đây là tiền đề cho phát triển kinh tế Tương tự như vậy nền văn hóa phát triểncao đồng nghĩa với người lao động có năng lực lao động có trình độ kho học kỹthuật cao, đây là tiền đề thứ 2 cho phát triển kinh tế Do vậy xây dựng và pháttriển văn hóa quốc gia là nhiêm vụ hết sức quan trọng cho các nhà nước

.Văn hóa với việc hoàn thiện con người và XH: Văn hóa là cơ sở hìnhthành nhân cách cá nhân Các cá nhân tiếp nhậ nền văn hóa và trở thành conngười xã hội, cá nhân tiếp nhận trình độ văn hóa càng cao thì nhân cách của họcang lớn và có bản lĩnh song cao, chủ động điều tiết mình trong mọi tình huốngphù hợp với yêu cầu của XH Do vậy văn hóa tham gia vào quá trình hoàn thiệncon người và qua con người tham gia vào hoàn thiện XH.

.Văn hóa với vấn đề hội nhập quốc tế: Thông qua giao lưu văn hóa XHquốc tế, các nền văn hóa chắt lọc được những tinh túy văn hóa của nhau và ứngdụng vào nền văn hóa của mình để đạt được trình độ văn hóa ngày càng cao.Hội nhập quốc tế là cơ hội tốt cho các nền VH giao lưu và học hỏi lẫn nhau đểđưa thế giới lên nền văn minh ngày càng cao Do vậy hội nhập quốc tế là vấn đềquan trọng đối với các quốc gia, dân tộc nhằm giúp họ thể hiện mình với quốc tế

và học hỏi được từ các nước những điều cần thiết cho quốc gia

1.2.2 Vai trò của văn hóa trong toàn cầu hóa hiện nay

Ngoài hai xu thế là dân chủ hóa về chính trị và tự do hóa về kinh tế còn cómột xu thế lớn khác là toàn cầu hóa về văn hoá Hiện nay, trên thế giới cũng như

ở Việt Nam, người ta nói nhiều đến toàn cầu hóa nhưng chủ yếu là nói về khíacạnh kinh tế Nói như thế là phiến diện, mặc dù nó có lý do lịch sử

Phải khẳng định rằng, toàn cầu hóa nói chung và toàn cầu hóa về văn hóanói riêng trong bối cảnh hiện nay đã khác xa so với trước kia cả về nội dung, ýnghĩa, quy mô và tốc độ Thật ra, nói một cách chính xác, toàn cầu hóa trước kiachỉ là khu vực hoá Sự giao lưu có tính chất khu vực được quy định bởi sự hạnchế của các phương tiện, của giao thông lúc bấy giờ và do đó phạm vi ảnhhưởng của giao lưu văn hóa không có tính toàn cầu thực sự Chỉ đến ngày nay,nhờ sự phát triển vượt bậc của khoa học - công nghệ, các phương tiện giaothông và thông tin hiện đại mới cho phép con người vượt qua các giới hạnkhông gian và thời gian, tạo điều kiện cho giao lưu văn hóa phát triển trên phạm

vi toàn thế giới Loài ngươời hàng ngày được tiếp cận nhiều nguồn thông tin và

do đó có thêm nhiều dịp trao đổi tiếp xúc với nhau, đẩy mạnh sự giao lơưu vềmọi mặt từ kinh tế mậu dịch, đầu tư, du lịch đến văn hóa nghệ thuật Làn sóng didân từ nước này sang nước khác cũng góp phần mở rộng hơn nữa sự giao lơưutrực tiếp và mạnh mẽ về cả đời sống vật chất và tinh thần của nhiều dân tộc.Cũng nhờ những thành tựu của khoa học - công nghệ, thế giới hình thành cáclực lượng đủ mạnh có quy mô toàn cầu Đó là các công ty đa quốc gia, xuyênquốc gia, các thể chế quốc tế và đi cùng với nó là các lực lượng phá hoại nhưkhủng bố hay tôn giáo cực đoan Các công ty đa quốc gia, xuyên quốc gia ngàynay thậm chí còn có sức mạnh hơn cả những quốc gia trung bình, có khả năngảnh hưởng to lớn đến nền kinh tế thế giới Đồng thời, các lực lượng phá hoạixuất hiện và hoạt động trên quy mô toàn cầu, kết quả của những xung đột giữacác dân tộc, các sắc tộc, các tôn giáo, mà nguyên nhân sâu xa là sự xung đột vềkinh tế, chính trị được che đậy dưới hình thức của sự xung đột về tôn giáo, cũngphải được nhìn nhận như một mặt khác của toàn cầu hóa về văn hoá Đây là vấn

đề sâu sắc nhất, bức thiết nhất trong xu thế toàn cầu hóa mà chúng ta không thểchỉ xem xét thông qua các lực lượng thị trường

Trong thế kỷ vừa rồi, sau khi một loạt quốc gia được giải phóng khỏi áchthuộc địa, nhiệm vụ quan trọng nhất đặt ra đối với họ là phát triển kinh tế, nângcao mức sống cho người dân Tuy nhiên, càng ngày con người càng nhận ra mộttrào lưu toàn cầu hóa khác, thậm chí còn quyết liệt hơn, sâu sắc hơn, đó là toàncầu hóa về văn hoá

Cũng giống như toàn cầu hóa nói chung, toàn cầu hóa về văn hóa có từ rấtlâu và là kết quả của sự tương tác giữa các cộng đồng Nó diễn ra song song vớitoàn cầu hóa về kinh tế Như vậy, quá trình toàn cầu hóa về văn hóa là một quátrình tất yếu Giao lưu kinh tế là tiền đề của giao lưu văn hoá, còn giao lưu vănhóa thúc đẩy nhận thức cả về sự khác biệt lẫn sự tương đồng về văn hoá Ngàynay, khi người ta ý thức được rằng văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực của

sự phát triển thì có thể khẳng định rằng, toàn cầu hóa về văn hóa là quá trình tấtyếu, diễn ra song song với toàn cầu hóa về kinh tế ở giai đoạn đầu và vượt trước

nó ở giai đoạn phát triển sau này

Do đó về bản chất, toàn cầu hóa về văn hóa chỉ góp phần thúc đẩy sự hợp tác vàchọn lọc giữa các nền văn hóa chứ không thể gây áp lực hay lấn át bản lĩnh vănhóa của bất cứ nền văn hóa nào Trong bối cảnh hiện nay, dân tộc nào đứngngoài cuộc giao lưu văn hóa và không chủ động trong giao lưu văn hóa thì sẽkhó tránh khỏi suy thoái Bản sắc văn hóa dân tộc đóng vai trò quan trọng trongđời sống tinh thần cũng như vật chất của con người Văn hóa tạo nên một phầngiá trị của sản phẩm, trong một số sản phẩm thậm chí là phần lớn nhất Ngoài ra,toàn cầu hóa về văn hóa ảnh hưởng đến tổ chức lao động và chất lượng lao độngquy định những tiêu chuẩn chung trong sản xuất và lưu thông Văn hóa chính làthông điệp chung sống vì vậy nó có giá trị chung sống.Trong những thập kỷ gầnđây, UNESCO và các tổ chức tiến bộ đã cùng đặt lại vấn đề văn hóa và giao lưuvăn hoá, khẳng định lại vị trí của văn hóa so với kinh tế và chính trị trong sựphát triển chung của nhân loại và của mỗi dân tộc Những năm quốc tế khoandung, về người già, về trẻ em đều phản ánh nguyện vọng chính đáng của nhânloại Cùng với xu thế tự do thương mại, xu thế toàn cầu hóa về văn hóa đanggóp phần làm cho các nước trên thế giới xích lại gần nhau Do đó, các nhà chínhtrị phải chấp nhận những nguyên tắc đối thoại chung trên phạm vi toàn cầu Đó

là những tiêu chuẩn trong sản xuất về sử dụng lao động trẻ em, lao động tù nhânhay những tiêu chuẩn về môi trường - vấn đề hiện nay đã trở thành vấn đề đạođức… Như vậy toàn cầu hóa nói chung và toàn cầu hóa về văn hóa nói riêngbuộc các quốc gia phải cùng nhau hợp tác, cùng nhau xây dựng một thế giớichung hòa bình và ổn định, trong đó giá trị cá nhân không được phép bỏ qua

Chương II: Cơ hội và thách thức đối với văn hóa trong thế giới toàn cầu hóa hiện nay

2.1 Những đặc điểm của thế giới toàn cầu hóa

Thế giới đã bước sang thế kỷ XXI với nhiều thay đổi Tuy nhiên, theonhận định của Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, "trên thế giới, hòa bình,hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn Kinh tế thế giới và khu vực tiếp tục phụchồi và phát triển nhưng vẫn tiềm ẩn những yếu tố bất trắc khó lường Toàn cầuhóa kinh tế tạo ra cơ hội phát triển nhưng cũng chứa đựng nhiều yếu tố bất bìnhđẳng, gây khó khăn, thách thức lớn cho các quốc gia, nhất là các nước đang pháttriển Cạnh tranh kinh tế - thương mại, giành giật các nguồn tài nguyên, nănglượng, thị trường, nguồn vốn, công nghệ giữa các nước ngày càng gay gắt.Khoa học và công nghệ sẽ có bước tiến nhảy vọt và những đột phá lớn.

Những cuộc chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, tôn giáo,chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp, lật đổ, ly khai, hoạt động khủng bố,những tranh chấp về biên giới, lãnh thổ, biển đảo và các tài nguyên thiên nhiêntiếp tục diễn ra ở nhiều nơi với tính chất ngày càng phức tạp Các mâu thuẫn lớncủa thời đại vẫn rất gay gắt Nhiều vấn đề toàn cầu bức xúc đòi hỏi các quốc gia

và các tổ chức quốc tế phối hợp giải quyết; khoảng cách chênh lệch giữa cácnhóm nước giàu và nước nghèo ngày càng lớn

Trong bối cảnh tình hình thế giới diễn biến phức tạp, đan xen giữa cơ hội,thuận lợi và khó khăn, thách thức, điều quan trọng là phải nhận thức rõ nhữngđặc điểm có tính chất chi phối sự phát triển lâu dài Trong đó có một số vấn đềnổi bật của thế giới đương đại, như vấn đề đấu tranh giai cấp và dân tộc, vấn đềtôn giáo, quan hệ giữa các nước phát triển với các nước đang phát triển, nhữngtính chất và mâu thuẫn cơ bản của thời đại chúng ta, tiền đồ của chủ nghĩa tưbản và chủ nghĩa xã hội…

2.2 Những cơ hội và thách thức đối với văn hóa trong thế giới toàn cầu hiện nay

nguồn từ đặc điểm của lực lượng sản xuất mới trong nền kinh tế tri thức đòi hỏimột mặt, tri thức không ngừng được xã hội hoá, mặt khác, xã hội không ngừngđược tri thức hoá Chính vì vậy, mối quan hệ tương tác giữa kinh tế tri thức vớivăn hoá, xã hội, giáo dục ngày càng gắn bó Mối quan hệ đó thúc đẩy thông quatác động của toàn cầu hoá

Tác động của toàn cầu hoá đối với những trí thức hoạt động trong lĩnhvực văn hoá, xã hội, giáo dục đã đặt ra những vấn đề sau đây đòi hỏi nhận thứcđúng:

Mối quan hệ giữa văn hoá phương Đông với văn hoá phương Tây Đây làvấn đề đang tranh luận ở nhiều nước với các quan điểm khác nhau

Mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội trong xã hội "hậu công nghiệp" khác trong

xã hội công nghiệp Sự khác nhau tập trung ở hai vấn đề: con người trong mốiquan hệ với xã hội và với tự nhiên; con người phát triển toàn diện khác với conngười chủ nghĩa cá nhân

Đối với những vấn đề về lực lượng sản xuất mới, nền văn hoá mới, conngười mới nói trên thì người ta mong đợi nhiều sự phát triển nền giáo dục mới.Chính vì vậy mà toàn cầu hoá đang gây ra sức ép mạnh mẽ đối với những tríthức hoạt động giáo dục, đang tham gia quá trình cải cách giáo dục

Trong quá trình phát triển kinh tế tri thức và toàn cầu hoá còn đưa đếnnhững biến đổi sâu sắc trong cơ cấu xã hội dân cư Trong giai đoạn quá độ hiệnnay, cơ cấu xã hội - giai cấp trong xã hội công nghiệp vẫn còn và đang biến đổi,nhưng một xã hội mới đang dần hình thành do sự phát triển phân công lao độngmới trong nền kinh tế tri thức và toàn cầu hoá kinh tế Những nét mới thấy đượccủa cơ cấu xã hội đang hình thành là:

Giai cấp công nhân đang phát triển ở trình độ mới hình thành nhữngngười lao động tri thức, có vai trò ngày càng tăng trong lao động sáng tạo vàquản lý

Lần đầu tiên trong lịch sử, khoảng cách giữa lao động chân tay với laođộng trí óc (do lịch sử sinh ra từ phân công lao động cũ) đang được thu hẹp và