Sự ra đời của chủ nghĩa khoa học giữa thế kỷ XIX là quy luật của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa ý nghĩa đối với công tác nghiên cứu giảng dạy lý luận mác – lênin

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chủ nghĩa xã hội khoa học là một hệ thống lý luận khoa học do Mac và Ăngghen sáng lập, Lênin kế thừa và phát triển. Những lý luận này không phải là sản phẩm tinh thần tư tưởng thuần túy do đầu óc thiên tài của các ông tưởng tượng ra. Sự thật là tất cả các tư tưởng xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa từ hàng ngàn năm qua của nhân loại, trong đó có cả chủ nghĩa xã hội khoa học, đều gắn liền và phản ánh mức độ nào đó của thực tiễn sản xuất và đấu tranh của nhân loại. Vấn đề là ở chỗ các tư tưởng chủ nghĩa xã hội khoa học đã kế thừa các tư tưởng xã hội chủ nghĩa trước nó như thế nào? Vai trò của nó trong việc nhận thức thực tiễn tự nhiên và xã hội, trong việc nhận thức và cải tạo tự nhiên và xã hội? Chủ nghĩa khoa học Macxit sở dĩ nói là “khoa học” bởi vì lý luận của nó không phải dựa vào nguyện vọng chủ quan và tưởng tượng, mà xây dựng trên quan điểm duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng dư, nó luận chúng một cách khoa học rằng chủ nghĩa xã hội tất yếu thay thế chủ nghĩa tư bản, nhận thức được sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, vạch rõ con đường đúng đắn thực hiện chủ nghĩa xã hội. Nó vạch trần bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản, phát hiện quy luật khách quan của chủ nghĩa tư bản chủ nghĩa tất yếu bị chủ nghĩa xã hội thay thế, luận chứng giai cấp vô sản là “người đào mồ” chôn chủ nghĩa tư bản, xây dựng nền chuyên chính của giai cấp vô sản, thực hiện lý tưởng cuả chủ nghĩa xã hội. Chủ nghĩa xã hội khoa học nhấn mạnh làm theo quy luật khách quan. Chủ nghĩa xã hội khoa học từ khi ra đời đếnh nay dần dần được quần chúng công nhân chấp nhận, trở thành kim chỉ nam cho hành động của họ, hình thành phong trào xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa với quy mô ngày càng lớn và không ngừng giành được những thành tựu mới và kinh nghiệm thực tiễn của phong trào xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa, làm phong phú thêm và thúc đẩy lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học phát triển. Bởi vai trò to lớn đó của chủ nghĩa xã hội khoa học, mà ý nghĩa của nó với việc học tập nghiên cứu lý luận Mác – Lênin cũng vô cùng to lớn. Để làm rõ sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học cũng như những ý nghĩa thực tiễn của nó hiện nay, em xin chọn đề tài: “ Sự ra đời của chủ nghĩa khoa học giữa thế kỷ XIX là quy luật của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Ý nghĩa đối với công tác nghiên cứu giảng dạy lý luận Mác – Lênin”. Kính mong thầy cô chỉ bảo và giúp đỡ 2. Đối tượngvà phạm vi nghiên cứu của đề tài

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Đối tượngvà phạm vi nghiên cứu của đề tài 2

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Hệ phương pháp nghiên cứu 3

5 Kết cấu của đề tài 3

NỘI DUNG 5

Chương 1: Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học giữa thế kỷ XIX – quy luật của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa 5

1.1 Những điều kiện kinh tế - xã hội và những tiền đề tư tưởng – lý luận để chủ nghĩa xã hội trở thành khoa học 5

1.2 C.Mac và Ph.Ăngghen sáng lập ra chủ nghĩa xã hội khoa học 10

Chương 2 : Ý nghĩa sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học với việc nghiên cứu giảng dạy lý luận Mác – Lênin 16

2.1 Vị trí của chủ nghĩa xã hội khoa học 16

2.2 Ý nghĩa sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học với việc nghiên cứu giảng dạy lý luận Mác – Lênin 17

KẾT LUẬN 21

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chủ nghĩa xã hội khoa học là một hệ thống lý luận khoa học do Mac vàĂngghen sáng lập, Lênin kế thừa và phát triển Những lý luận này không phải làsản phẩm tinh thần tư tưởng thuần túy do đầu óc thiên tài của các ông tưởng tượng

ra Sự thật là tất cả các tư tưởng xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa từ hàngngàn năm qua của nhân loại, trong đó có cả chủ nghĩa xã hội khoa học, đều gắnliền và phản ánh mức độ nào đó của thực tiễn sản xuất và đấu tranh của nhân loại.Vấn đề là ở chỗ các tư tưởng chủ nghĩa xã hội khoa học đã kế thừa các tư tưởng xãhội chủ nghĩa trước nó như thế nào? Vai trò của nó trong việc nhận thức thực tiễn

tự nhiên và xã hội, trong việc nhận thức và cải tạo tự nhiên và xã hội?

Chủ nghĩa khoa học Macxit sở dĩ nói là “khoa học” bởi vì lý luận của nókhông phải dựa vào nguyện vọng chủ quan và tưởng tượng, mà xây dựng trên quanđiểm duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng dư, nó luận chúng một cách khoahọc rằng chủ nghĩa xã hội tất yếu thay thế chủ nghĩa tư bản, nhận thức được sứmệnh lịch sử của giai cấp công nhân, vạch rõ con đường đúng đắn thực hiện chủnghĩa xã hội Nó vạch trần bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản, phát hiện quyluật khách quan của chủ nghĩa tư bản chủ nghĩa tất yếu bị chủ nghĩa xã hội thaythế, luận chứng giai cấp vô sản là “người đào mồ” chôn chủ nghĩa tư bản, xâydựng nền chuyên chính của giai cấp vô sản, thực hiện lý tưởng cuả chủ nghĩa xãhội Chủ nghĩa xã hội khoa học nhấn mạnh làm theo quy luật khách quan Chủnghĩa xã hội khoa học từ khi ra đời đếnh nay dần dần được quần chúng công nhânchấp nhận, trở thành kim chỉ nam cho hành động của họ, hình thành phong trào xãhội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa với quy mô ngày càng lớn và không ngừng

chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa, làm phong phú thêm và thúc đẩy lý luận chủ nghĩa

xã hội khoa học phát triển

Bởi vai trò to lớn đó của chủ nghĩa xã hội khoa học, mà ý nghĩa của nó vớiviệc học tập nghiên cứu lý luận Mác – Lênin cũng vô cùng to lớn Để làm rõ sự rađời của chủ nghĩa xã hội khoa học cũng như những ý nghĩa thực tiễn của nó hiện

nay, em xin chọn đề tài: “ Sự ra đời của chủ nghĩa khoa học giữa thế kỷ XIX là

quy luật của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa Ý nghĩa đối với công tác nghiên cứu giảng dạy lý luận Mác – Lênin” Kính mong thầy cô chỉ bảo và giúp đỡ!

2 Đối tượngvà phạm vi nghiên cứu của đề tài

2.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Chủ nghĩa xã hội khoa học có đối tượng nghiên cứu là những quy luật vàtính quy luật chính trị - xã hội của quá trình phát sinh, hình thành và phát triển hìnhthái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, những nguyên tắc cơ bản, những điềukiện, con đường, hình thức và phương pháp đấu tranh cách mạng của giai cấp côngnhân để thực hiện sự chuyển biến từ chủ nghĩa tư bản (và các chế độ tư hữu) lênchủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản

2.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

- Thứ nhất, khảo sát phân tích những tư liệu chủ nghĩa xa hội khoa học

- Thứ hai, thực tiễn việc nghiên cứu vận dụng vào công tác giảng dạy lý luậnMác – Lênin

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Tìm ra ý nghĩa của sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học vào giữa thế kẻ XIXđối với việc nghiên cứu giảng dạy lý luận Mác – Lênin.

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích trên, đề tài phải đặt ra cho mình những nhiệmvụ:

- Trình bày sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học vào giữa thế kỷ XIX với tưcách là quy luật của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa

- Làm rõ ý nghĩa ý nghĩa của sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học vào giữathế kẻ XIX đối với việc nghiên cứu giảng dạy lý luận Mác – Lênin

góp phần hoàn thành mục tiêu chính của đề tài

4 Hệ phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở lý luận và phương pháp luận duy vật biệnchứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin về sự ra đời của chủ nghĩa xãhội khoa học cuối thế kỷ XIX

* Phương pháp nghiên cứu chung

Trong quá trình thực hiện đề tài, sử dụng một số phương pháp: phân tích,tổng hợp, khái quát hóa,

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, đề tài có kết cấugồm 2 chương:

Chương 1: Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học giữa thế kỷ XIX – quyluật của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa.

Chương 2: Ý nghĩa sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học với việc nghiên cứu giảng dạy lý luận Mác – Lênin

NỘI DUNG Chương 1: Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học giữa thế kỷ XIX – quy luật của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa

Tư tưởng xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa là một hệ thống nhữngquan niệm, ý thức, thể hiện và phản ánh ước mơ, nguyện vọng của các giai cấp,tầng lớp lao động bị áp bức và bị thống trị về một xã hội mà ở đó trên cơ sở mọi tưliệu sản xuất thuộc về toàn xã hội, các quan hệ giữa người với người là bình đẳng,mọi thành viên có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, không có áp bức bóc lột.Lênin đã viết: “Đã lâu rồi, bao thế kỷ nay, thậm chí hàng ngàn năm nay, nhân loạimong ước thủ tiêu “lập tức” mọi sự bóc lột” Quá trình phát sinh và phát triển lâudài tư tưởng xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa được thể hiện qua những nộidung, khuynh hướng và nhiều hình thức khác nhau do điều kiện lịch sử mỗi thời kỳkhác nhau quy định

Trải qua hàng ngàn năm phát triển và là sự phản ánh những ước mơ, nhữngkhát vọng chính đáng, đậm tính nhân văn và nhân đạo, tư tưởng xã hội chủ nghĩa

và cộng sản chủ nghĩa dần trở thành một hệ thống tri thức của nhân loại bị áp bức,

và trải qua các trình độ phát triển từ thấp đến cao, tư sơ khai, không tưởng đến hệthống lý luận khoa học Và đến thế kỷ XIX đánh dấu sự ra đời chủ nghĩa xã hộikhoa học Đây được coi là quy luật của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa

1.1 Những điều kiện kinh tế - xã hội và những tiền đề tư tưởng – lý luận để chủ nghĩa xã hội trở thành khoa học

1.1.1 Điều kiện kinh tế - xã hội

Vào những năm 40 của thế kỷ XIX do tác động của cuộc cách mạng trongcông nghiệp làm cho lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ Phương thức sản xuất

tư bản chủ nghĩa được củng cố vững chắc và trở thành xu thế phát triển của nềnsản xuất xã hội Nước Anh đã hoàn thành cuộc cách mạng công nghiệp và trởthành cường quốc công nghiệp Ở Pháp, cuộc cách mạng công nghiệp đang đi vàogiai đoạn hoàn thành nền sản xuất tư bản chủ nghĩa , với một lực lượng sản xuấtphát triển mạnh và với một hệ thống các quan hệ sản xuất chiếm hữu tư nhân tưbản chủ nghĩa được xác lập, được củng cố đã tạo nên một cơ cấu xã hội – giai cấpmới, với một hệ thống các mối quan hệ mới giữa các giai cấp và các tầng lớp xãhội ấy Đây được xem là nguyên nhân trực tiếp của những biến động sâu sắc trongđời sống văn hóa – xã hội, chính trị - xã hội của chủ nghĩa tư bản Quan hệ tácđộng qua lại và những mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp công nhân đã trởthành mối quan hệ cơ bản trung tâm, không chỉ là thay thế cho quan hệ qua lại,mâu thuẫn giữa giai cấp phong kiến quý tộc với giai cấp nông dân, mà còn trởthành trục trung tâm chi phối đời sống chính trị của xã hội đương thời, được biểuhiện trên hai nội dung:

Thứ nhất, sự gia tăng vai trò thống trị của giai cấp tư sản, là thời đại của cáccuộc cách mạng tư sản Có thể thấy, những năm giữa thế kỷ XIX là những nămthuộc về giai cấp tư sản, là thời kỳ của các cuộc cách mạng tư sản Cách mạngchẳng những nổ ra ở Pháp mà còn nổ ra ở hầu khắp Châu Âu Đây là năm hỗn loạnnhất ở Châu Âu với một loạt những sự kiện, những cuộc cách mạng dân chủ tư sảncho thấy thời đại mới đã bắt đầu, với những nội dung, quan hệ cơ bản và các mâuthuẫn mới đã thay thế hoàn toàn thời đại chuyên chế phong kiến Đây là thời đạicủa cách mạng tư sản, thời đại của giai cấp tư sản

Thứ hai, sự gia tăng mạnh mẽ vị thế, vai trò là một lực lượng chính trị độclập của giai cấp công nhân Có thể thấy, chính những cuộc cách mạng dân chủ tư

sản lại là dấu hiệu báo trước về một sự lớn mạnh của giai cấp mới đối lập với giaicấp tư sản, đánh dấu báo hiệu sự trưởng thành nhanh chóng, tất yếu trong đấu tranhcủa giai cấp công nhân, với tính cách là một lực lượng xã hội mới, một lực lượngchính trị độc lập, cách mạng trên vũ đài lịch sử Cụ thể là từ đầu năm 1838 đếnnăm 1848 ở nước Anh diễn ra phong trào hiến chương mang tính chất chính trị đầutiên của giai cấp công nhân chống lại giai cấp tư sản Năm 1831, công nhân Liong

ở Pháp nổi lên đấu tranh với các khẩu hiệu “sống có việc làm hay chết trong đấutranh”, năm 1834 với khẩu hiệu mang tính chính trị “cộng hòa hay là chết” Năm

1844, công nhân Xiledi ở Đức khởi nghĩa chống giai cấp tư sản Những sự kiệnchính trị này đã nói lên được sự lớn mạnh của giai cấp công nhân một cách nhanhchóng, với tính cách là một lực lượng xã hội mới, một thế lực chính trị mới và sựtồn tại, phát triển của nó sẽ góp phần quyết định xu thế, nội dung phát triển của xãhội

Sự xuất hiện của giai cấp vô sản trên vũ đài lịch sử và phong trào đấu tranhcủa họ đã tạo ra nguồn tư liệu quý báu về thực tiễn xã hội để Các Mác và Ph.Ăngghen khái quát xây dựng những quan điểm chủ nghĩa xã hội khoa học quý báu

1.1.2 Thành tựu khoa học tự nhiên

Chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời trên cơ sở hiện thực trong xã hội tư bảnchủ nghĩa, mặt khác là kết tinh toàn bộ trí tuệ nhân loại những thành tựu khoa họcgiữa thế kỷ XIX Hay chủ nghĩa xã hội khoa học với khoa học nói chung và khoahọc tự nhiên nói riêng có mối quan hệ khăng khít Sự phát triển của tư duy chủnghĩa xã hội khoa học phải dựa trên cơ sở tri thức do các khoa học cụ thể đem lại

Vì thế, mỗi khi trong khoa học có những phát minh mang tính chất vạch thời đạithì tạo ra sự thay đổi của chủ nghĩa xã hội khoa học

Trong những năm đầu của thế kỷ XIX, khoa học tự nhiên phát triển mạnhvới nhiều phát minh quan trọng: Định luật bảo toàn biến hóa năng lượng, Thuyết tếbào, thuyết tiến hóa Những phát minh khoa học đó đã vạch ra mối liên hệ thốngnhất giữa những sự vật, giữa các hình thức vận động khác nhau trong tính thốngnhất vật chất của thế giới, vạch ra tính biện chứng của sự vận động và phát triển.Đồng thời đã làm bộc lộ rõ tính hạn chế và sự bất lực của phương pháp tư duy siêuhình và của tư tưởng biện chứng cổ đại cũng như phép biện chứng của Hêghen Từ

đó đặt ra một yêu cầu trong tư duy nhân loại cần phải xây dựng một phương pháp

tư duy mới thật sự khoa học Với những phát minh của mình, khoa học đã đem lạinhững giá trị to lớn về phương pháp luận để Các Mác và Ph.Ăng ghen khái quát,nghiên cứu lĩnh vực khoa học xã hội

1.1.3 Tiền đề lý luận

Để xây dựng học thuyết của mình ngang tầm với trí tuệ nhân loại, Các Mác

và Ph.Ăngghen đã kế thừa những thành tựu trong lịch sử tư tưởng nhân loại : triếthọc cổ điển Đức, kinh tế chính trị cổ điển Anh và chủ nghĩa xã hội không tưởngPháp

Triết học Đức với hai nhà triết học tiêu biểu Hêghen và Phoiơbắc là nguồngốc trực tiếp Các Mác và Ph.Ăngghen đã từng là những người theo học triết họcHêghen và nghiên cứu triết học Phoiơbắc Qua đó, hai ông đã nhận thấy: Tuy họcthuyết triết học của Hêghen mang quan điểm của chủ nghĩa duy tâm nhưng chứađựng cái “hạt nhân hợp lý” của phép biện chứng Còn học thuyết triết họcPhoiơbắc tuy còn mang nặng quan niệm siêu hình nhưng nội dung lại thấm nhuầnquan điểm duy vật Các Mác và Ph.Ăngghen đã kế thừa “hạt nhân hợp lý” củaHêghen và cải tạo, lột bỏ cái vỏ thần bí để xây dựng nên lí luận mới của phép biệnchứng Hai ông đã kế thừa chủ nghĩa duy vật của Phoiơbắc, khắc phục tính siêu

hình và những hạn chế lịch sử khác của nó để xây dựng nên lí luận mới của chủnghĩa duy vật Từ đó tạo ra cơ sở để hai ông xây dựng nên học thuyết triết học mới,trong đó chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng thống nhất một cách hữu cơ Thêmnữa hai ông đã vận dụng thành công chủ nghĩa duy vật biện chứng vào việc nghiêncứu đời sống xã hội và đã phát hiện ra những quy luật vận động của lịch sử và xâydựng thành hệ thống chủ nghĩa duy vật lịch sử Đó là phát kiến khoa học trọng đạiđầu tiên của Mac.

Việc kế thừa và cải tạo kinh tế chính trị học với những đại biểu xuất sắc làA.Smít và Đ.Ricácđô không những là nguồn gốc để xây dựng học thuyết kinh tế

mà còn là cơ sở để tìm ra quy luật nội tại của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa, khámphá ra bí mật của nền sản xuất đó và hình thành lý luận về giá trị thặng dư Đó làphát kiến trọng đại thứ hai của Mac

Chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp với những đại biểu nổi tiếng như XanhXimông và S.Phuriê là một trong ba nguồn gốc lí luận của chủ nghĩa Mác CácMác và Ph.Ăng ghen đã kế thừa những quan điểm tiến bộ của chủ nghĩa xã hộikhông tưởng Pháp (quan điểm về vai trò của nền sản xuất trong xã hội, quan điểm

về sở hữu v.v ) và khắc phục tính không tưởng thiếu điều kiện lịch sử cụ thể của

nó để xây dựng những quan điểm duy vật lịch sử Cùng với phát kiến về chủ nghĩaduy vật lịch sử và học thuyết về giá trị thặng dư, c.Mac đã phát hiện giai cấp côngnhân hiện đại và vai trò của nó trong lịch sử và xây dựng lý luận khoa học về chủnghĩa xã hội, học thuyết cách mạng của giai cấp công nhân

Vì vậy, khi tìm hiểu nguồn gốc lí luận của chủ nghĩa xã hội khoa học cầntìm hiểu không chỉ trong chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp mà còn tìm hiểutrong cả triết học cổ điển Đức và kinh tế chính trị cổ điển Anh

Như vậy, chủ nghĩa xã hội khoa học không còn là một phát hiện ngẫu nhiêncủa một trí tuệ thiên tài nào mà là kết quả tất nhiên của cuộc đấu tranh giữa giaicấp tư sản và giai cấp vô sản, là quy luật của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa.Nhiệm vụ của chủ nghĩa xã hội khoa học không phải là dựng lên một chế độ hếtsức hoàn thiện mà là nghiên cứu quá trình lịch sử kinh tế đã làm xuất hiện các giaicấp nói trên và cuộc đấu tranh giữa các giai cấp ấy là một kết quả tất nhiên của quátrình đó, và trong tình hình kinh tế do quá trình đó tạo ra, tìm cho được nhữngphương pháp, cách thức, con đường để giải quyết những xung đột giai cấp đó trongđiều kiện kinh tế - xã hội của xã hội tư sản Chủ nghĩa xã hội đã trở thành khoa họccách mạng của giai cấp công nhân trong sự nghiệp sáng tạo ra xã hội mới.

1.2 C.Mac và Ph.Ăngghen sáng lập ra chủ nghĩa xã hội khoa học

1.2.1 Sự chuyển biến của C.Mac và Ph Ăngghen từ thế giới quan duy tâm sang thế giới quan duy vật, lập trường dân chủ cách mạng sang lập trường dân chủ cộng sản

Các Mác (5/5/1818 - 14/3/1883) sinh trưởng trong một gia đình trí thức (bố

là luật sư) ở thành phố Tơrevơ, tỉnh Ranh, một vùng có nhiều ảnh hưởng của cáchmạng tư sản Pháp và đạo Kitô là tôn giáo độc tôn

Những ảnh hưởng tốt của giáo dục gia đình, nhà trường và các quan hệ xãhội khác đã giúp Các Mác hình thành tinh thần nhân đạo và xu hướng yêu tự do.Phẩm chất đó không ngừng được bồi dưỡng và đã trở thành định hướng cho cuộcđời sinh viên và đưa Các Mác tới chủ nghĩa dân chủ cách mạng Cũng vì thế, trongtình hình lúc đó, triết học Hêghen với tinh thần biện chứng cách mạng của nó đượcCác Mác xem là chân lý Trong thời gian học ở khoa Luật trường Đại học Tổnghợp Béc lin (1836 - 1841) ông say mê nghiên cứu triết học, nhằm giải đáp vấn đề