MỞ ĐẦU1. Tính cấp thiết của đề tàiToàn cầu hóa là một xu thế khách quan trong tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại. Đó là quá trình phổ biến hóa trên phạm vi toàn cầu những giá trị, tri thức, những hoạt động, những định chế, mô hình… theo chiều hướng đi tới nhất thể hóa trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, nhưng trước hết là kinh tế và kỹ nghệ. Cơn lốc toàn cầu hóa làm gia tăng phân công lao động quốc tế, kinh tế thị trường phát triển sâu rộng trên phạm vi toàn thế giới, khoa học và công nghệ phát triển nhanh mạnh tác động tới tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất theo hướng hiện đại hóa, xã hội hóa và quốc tế hóa, “Làng thong tin toàn cầu” đã rút ngắn khoảng cách không gian và thời gian giữa các quốc gia dân tộc, làm cho mối liên hệ trở nên vô cùng rộng mở. Đời sống văn hóa, xã hội giữa các dân tộc ngày càng có nhiều nét chung…Mọi sự vật hiện tượng đều có tính hai mặt của nó. Toàn cầu hóa cũng vậy, bên cạnh những mặt khách quan tích cực mà toàn cầu hóa đem lại, thì toàn cầu hóa cũng tồn tại rất nhiều những mặt hạn chế tiêu cực, mặt trái, đó là sự cạnh tranh bất bình đẳng, sự lũng đoạn của tư bản độc quyền; là sự loại trừ xã hội với sự giàu sang vô hạn độ cho những người có lợi thế, biết tận dụng cơ hội do toàn cầu hóa mang lại; là sự thất nghiệp, nghèo đói, bần cùng hóa của những người “yếu thế”, bị đặt ra ngoài lề của sự phát triển; các giá trị và bản sắc văn hóa dân tộc của các quốc gia có nguy cơ bị làm tổn hại; thậm chí độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia dân tộc cũng bị đe dọa…Những mâu thuẫn do tiến trình do tiến trình toàn cầu hóa tạo ra ngày càng gay gắt và đang trở thành nhân tố khởi sinh một lực lượng toàn cầu đấu tranh chống lại sự phát triển của chính bản thân toàn cầu hóa. Từ những năm cuối thập niên 90 của thế kỷ XX đến nay, trên vũ đài chính trị thế giới đã xuất hiện một hiện tượng mới, một phong trào chính trị xã hội rộng lớn chống lại những mặt trái của toàn cầu hóa, đó là “Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa” hay “Phong trào chống toàn cầu hóa”.Việt Nam cũng như tất cả các quốc gia khác trên thế giới trong dòng chảy chung của thế giới chịu tác động mạnh mẽ của xu thế toàn cầu hóa trên cả hai mặt tích cực và tiêu cực đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Do vậy, Đảng và Nhà nước ta đã sớm nhận thức được tính hai mặt của xu thế này và tích cực chủ động trong xây dựng chiến lược kinh tế xã hội nhằm hội nhập một cách sâu rộng, phù hợp. Việt Nam đã nhiều lần lên tiếng cảnh báo về những tác động tiêu cực của toàn cầu hóa, chủ động tham gia vào những hoạt động của Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa trên các diễn đàn xã hội thế giới. Tuy nhiên sự tham gia của Việt Nam vào phong trào mới chỉ là bước đầu.Vậy thì, toàn cầu hóa là gì? Mà nó có thể đem đến những lợi ích to lớn cho nhân loại và cả những tiêu cực, những mặt trái như vậy để làm nảy sinh một phong trào chính trị xã hội quốc tế chống lại nó như thế? Và thực trạng của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa diễn ra như thế nào? Nó gặp phải những khó khăn và thách thức nào và xu hướng phát triển của nó ra sao? Việt Nam trong tiến trình toàn cầu hóa chịu những tác động của toàn cầu hóa ra sao và sự tham gia của Việt Nam vào Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa được thể hiện như thế nào? Có thể nói đây là những vấn đề được rất nhiều nhà nghiên cứu và độc giả quan tâm, bởi nghiên cứu những vấn đề nêu trên một cách khách quan có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn.Chính vì những lý do cấp thiết nêu trên mà tôi chọn đề tài: “Một số vấn đề về Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa và sự tham gia của Việt Nam vào phong trào này giai đoạn hiện nay” làm tiểu luận điều kiện kết thúc học phần: “Các phong trào chính trị xã hội quốc tế” của mình.
Trang 1MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1 QUAN NIỆM CHUNG VỀ TOÀN CẦU HÓA VÀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG MẶT TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA 4
1.1 Khái niệm về toàn cầu hóa 4
1.1.1 Toàn cầu hóa là gì? 4
1.1.2 Đặc điểm của toàn cầu hóa 4
1.1.3 Tính hai mặt của toàn cầu hóa 5
1.2 Khái niệm về phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa 8
1.2.1 Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa là gì? 8
1.2.2 Nguyên nhân của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa 8
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CỦA PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG MẶT TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA TRÊN THẾ GIỚI HIỆN NAY 10
2.1 Quá trình ra đời của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa .10
2.2 Các lực lượng tham gia trong phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa 11
2.3 Mục tiêu, tính chất, đặc điểm và nội dung đấu tranh của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa 11
2.3.1 Mục tiêu đấu tranh của phong trào 11
2.3.2 Tính chất và đặc điểm của phong trào 12
2.4 Hình thức và phương pháp đấu tranh của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa 14
2.4.1 Hình thức đấu tranh của phong trào 14
2.4.2 Phương pháp đấu tranh của phong trào 14
2.5 Kết quả, khó khăn và thách thức, triển vọng phát triển của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa 15
2.5.1 Những kết quả đạt được của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa 15
2.5.2 Khó khăn và thách thức của phong trào 17
2.5.3 Triển vọng và những vấn đề đặt ra đối với phong trào trong thời gian tới 19
CHƯƠNG 3 SỰ THAM GIA CỦA VIỆT NAM VÀO PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG MẶT TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA 21
3.1 Tác động của toàn cầu hóa tới Việt Nam 21
3.1.1 Tác động tích cực 21
3.1.2 Tác động tiêu cực 22
3.2 Việt Nam tham gia vào Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa 23
3.2.1 Quan điểm của Việt Nam về phong trào 23
3.2.2 Sự tham gia của Việt Nam vào phong trào 24
KẾT LUẬN 28
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 29
Trang 2MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Toàn cầu hóa là một xu thế khách quan trong tiến trình phát triển của lịch
sử nhân loại Đó là quá trình phổ biến hóa trên phạm vi toàn cầu những giá trị,tri thức, những hoạt động, những định chế, mô hình… theo chiều hướng đi tớinhất thể hóa trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, nhưng trước hết là kinh tế
và kỹ nghệ Cơn lốc toàn cầu hóa làm gia tăng phân công lao động quốc tế, kinh
tế thị trường phát triển sâu rộng trên phạm vi toàn thế giới, khoa học và côngnghệ phát triển nhanh mạnh tác động tới tính chất và trình độ của lực lượng sảnxuất theo hướng hiện đại hóa, xã hội hóa và quốc tế hóa, “Làng thong tin toàncầu” đã rút ngắn khoảng cách không gian và thời gian giữa các quốc gia dân tộc,làm cho mối liên hệ trở nên vô cùng rộng mở Đời sống văn hóa, xã hội giữa cácdân tộc ngày càng có nhiều nét chung…
Mọi sự vật hiện tượng đều có tính hai mặt của nó Toàn cầu hóa cũng vậy,bên cạnh những mặt khách quan tích cực mà toàn cầu hóa đem lại, thì toàn cầuhóa cũng tồn tại rất nhiều những mặt hạn chế tiêu cực, mặt trái, đó là sự cạnhtranh bất bình đẳng, sự lũng đoạn của tư bản độc quyền; là sự loại trừ xã hội với
sự giàu sang vô hạn độ cho những người có lợi thế, biết tận dụng cơ hội do toàncầu hóa mang lại; là sự thất nghiệp, nghèo đói, bần cùng hóa của những người
“yếu thế”, bị đặt ra ngoài lề của sự phát triển; các giá trị và bản sắc văn hóa dântộc của các quốc gia có nguy cơ bị làm tổn hại; thậm chí độc lập dân tộc, chủquyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia dân tộc cũng bị đe dọa…
Những mâu thuẫn do tiến trình do tiến trình toàn cầu hóa tạo ra ngày cànggay gắt và đang trở thành nhân tố khởi sinh một lực lượng toàn cầu đấu tranhchống lại sự phát triển của chính bản thân toàn cầu hóa Từ những năm cuối thậpniên 90 của thế kỷ XX đến nay, trên vũ đài chính trị thế giới đã xuất hiện mộthiện tượng mới, một phong trào chính trị xã hội rộng lớn chống lại những mặttrái của toàn cầu hóa, đó là “Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầuhóa” hay “Phong trào chống toàn cầu hóa”
Việt Nam cũng như tất cả các quốc gia khác trên thế giới trong dòng chảychung của thế giới chịu tác động mạnh mẽ của xu thế toàn cầu hóa trên cả haimặt tích cực và tiêu cực đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước Do vậy, Đảng và Nhà nước ta đã sớm nhận thức được tính hai mặt của xuthế này và tích cực chủ động trong xây dựng chiến lược kinh tế - xã hội nhằmhội nhập một cách sâu rộng, phù hợp Việt Nam đã nhiều lần lên tiếng cảnh báo
về những tác động tiêu cực của toàn cầu hóa, chủ động tham gia vào những hoạtđộng của Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa trên các diễn đàn
xã hội thế giới Tuy nhiên sự tham gia của Việt Nam vào phong trào mới chỉ làbước đầu
Vậy thì, toàn cầu hóa là gì? Mà nó có thể đem đến những lợi ích to lớncho nhân loại và cả những tiêu cực, những mặt trái như vậy để làm nảy sinh mộtphong trào chính trị - xã hội quốc tế chống lại nó như thế? Và thực trạng củaphong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa diễn ra như thế nào? Nó
Trang 3gặp phải những khó khăn và thách thức nào và xu hướng phát triển của nó rasao? Việt Nam trong tiến trình toàn cầu hóa chịu những tác động của toàn cầuhóa ra sao và sự tham gia của Việt Nam vào Phong trào đấu tranh chống mặt tráicủa toàn cầu hóa được thể hiện như thế nào? Có thể nói đây là những vấn đềđược rất nhiều nhà nghiên cứu và độc giả quan tâm, bởi nghiên cứu những vấn
đề nêu trên một cách khách quan có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn
Chính vì những lý do cấp thiết nêu trên mà tôi chọn đề tài: “Một số vấn đề
về Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa và sự tham gia của ViệtNam vào phong trào này giai đoạn hiện nay” làm tiểu luận điều kiện kết thúchọc phần: “Các phong trào chính trị - xã hội quốc tế” của mình
2 Tình hình nghiên cứu có liên quan
Việc nghiên cứu về vấn đề toàn cầu hóa nói chung và Phong trào đấutranh chống mặt trái của toàn cầu hóa nói riêng trên thế giới cũng như Việt Nam
đã và đang là vấn đề nóng hổi có tính thời sự, ảnh hưởng đến nhiều quốc gia,dân tộc, được nhiều nhà nghiên cứu và độc giả quan tâm nghiên cứu và tìm hiểu
Tuy Phong trào đấu tranh chống toàn cầu hóa là hiện tượng mới xuất hiệntrong khoảng thời gian gần đây, nhưng ngay lập tức đã thu hút được sự quantâm, chú ý của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước Dưới nhiều lăng kínhtiếp cận nghiên cứu khác nhau nên cách nhìn nhận và đánh giá về phong tràonày khác nhau và không thống nhất Điều này có thể là do mỗi nhà nghiên cứu
có lăng kính tư tưởng, chính trị, quốc tịch khác nhau
Ở Việt Nam, việc nghiên cứu về Phong trào đấu tranh chống mặt trái củatoàn cầu hóa mới chỉ vào giai đoạn đầu Đó là những cuốn sách tham khảo dịch từtiếng nước ngoài, các công trình nghiên cứu về toàn cầu hóa với nội dung ít ỏi choviệc đề cập đến Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa, bên cạnh đócòn có một số bài báo đăng trên các tạp chí chuyên ngành, các trang web…
Có thể kể đến một số cuốn sách tham khảo, công trình nghiên cứu và cácbài báo về Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa như: Phong tràođấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa và vấn đề đặt ra với Việt Nam của TS.Nguyễn Thị Quế - PGS, TS Nguyễn Hoàng Giáp – THS Mai Hoài Anh (đồngchủ biên); Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa và những vấn
đề đặt ra của Mai Thị Quế; Phong trào chống toàn cầu hóa trên thế giới: từSeattle đến Gesnova của Nguyễn Viết Thảo; Về phong trào chống toàn cầu hóahiện nay của Nguyễn Hoàng Giáp và Lưu Văn An… Các công trình nghiên cứutrên đã trình bày và phân tích rất đầy đủ về các vấn đề của Phong trào đấu tranhchống toàn cầu hóa trên thế giới Vì vậy, trong giới hạn của tiểu luận, tác giả xintham khảo các tài liệu trên để hoàn thành tiểu luận một cách ngắn gọn, súc tích
về một số vấn đề của Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa và sựtham gia của Việt Nam vào phong trào này giai đoạn hiện nay
3 Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Mục đích nghiên cứu của đề tài là những tri thức về Phong trào đấu tranhchống mặt trái của toàn cầu hóa và sự tham gia của Việt Nam vào phong trào này
Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu nêu trên tác giả xác định cần phảihoàn thành những nhiệm vụ nghiên cứu dưới đây:
Trang 4Thứ nhất, hệ thống hóa các quan niệm chung về toàn cầu hóa và phong
trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa;
Thứ hai, trên cơ sở những quan niệm chung về toàn cầu hóa và phong trào
đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa tác giả đánh giá thực trạng của phongtrào về: quá trình ra đời của phong trào; lực lượng tham gia vào phong trào; đặcđiểm, tính chất, nội dung đấu tranh của phong trào; trên cơ sở đó khái quátnhững kết quả đạt được của phong trào cũng như là những khó khăn và thuận lợicủa phong trào và triển vọng phát triển của nó;
Thứ ba, tác giả luận giải và phân tích sự tham gia của Việt Nam vào
phong trào, cụ thể là về tác động của toàn cầu hóa tới Việt Nam, quan niệm và
sự tham gia của chúng ta về phong trào này
4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài
- khách thể nghiên cứu của đề tài là: toàn cầu hóa
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: Phong trào đấu tranh chống mặt tráicủa toàn cầu hóa
- Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
+ Giới hạn về không gian: trên thế giới
+ Giới hạn về thời gian: từ những năm 1970 đến nay
5 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp luận của tiểu luận dựa trên cơ sở phương pháp luận biệnchứng, khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và củaĐảng Cộng sản Việt Nam Trên cơ sở đó phương pháp nghiên cứu chủ yếu làphương pháp phân tích tổng hợp; ngoài ra còn sử dụng các phương pháp bổ trợkhác như: phương pháp logic, phương pháp lịch sử, logic – lịch sử… Phươngpháp thu thập và xử lý thong tin chủ yếu là phân tích tài liệu, lược thuật tài liệu,tổng hợp…
6 Kết cấu của tiểu luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo thì tiểu luậnđược kết cấu thành 3 chương 9 tiết
Trang 5CHƯƠNG 1 QUAN NIỆM CHUNG VỀ TOÀN CẦU HÓA
VÀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG MẶT TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA 1.1 Khái niệm về toàn cầu hóa
1.1.1 Toàn cầu hóa là gì?
Toàn cầu hóa là một thuật ngữ của thập kỷ 90, nó được nhiều người hiểutheo những cách khác nhau nhưng cho đến bây giờ vẫn chưa có một định nghĩachính xác về toàn cầu hóa Vì vậy, định nghĩa toàn cầu hóa là một vấn đề cònnhiều tranh cãi Ở đây tác giả xin đưa ra 2 khái niệm như sau:
Theo từ điển Wikipedia “Toàn cầu hóa là khái niệm dùng để miêu tả cácthay đổi trong xã hội và trong nền kinh tế thế giới, tạo ra bởi mối liên kết và traođổi ngày càng tăng giữa các quốc gia,các tổ chức hay các cá nhân ở góc độ vănhoá, kinh tế, v.v trên quy mô toàn cầu Đặc biệt trong phạm vi kinh tế, toàn cầuhoá hầu như được dùng để chỉ các tác động của thương mại nói chung và tự dohoá thương mại hay tự do thương mại nói riêng Cũng ở góc độ kinh tế, người tachỉ thấy các dòng chảy tư bản ở quy mô toàn cầu kéo theo các dòng chảy thươngmại, kỹ thuật, công nghệ, thông tin,văn hoá”
Trong cuốn sách: “Tìm hiểu một số khái niệm trong Văn kiện Đại hội IXcủa Đảng” đã nêu ra định nghĩa: “Toàn cầu hóa là quá trình tăng lên mạnh mẽnhững mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động lẫn nhau, phụ thuộc lẫn nhau của tất cảcác khu vực, các quốc gia, các dân tộc trên thế giới, làm nổi bật hàng loạt biếnđổi có quan hệ lẫn nhau mà từ đó chúng có thể phát sinh một loạt điều kiện mới.Toàn cầu hóa khiến cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, làm sâu sắc hơn sựchuyên môn hóa và phân công lao động quốc tế, kích thích gia tăng sản xuấtkhông chỉ ở cấp độ quốc gia mà còn mở rộng ra trên thế giới”
1.1.2 Đặc điểm của toàn cầu hóa
Toàn cầu hóa diễn ra trong sự thống nhất và mâu thuẫn về lợi ích giữa cácquốc gia với nhau và lợi ích chung toàn thế giới Xu hướng vừa hợp tác, vừacạnh tranh là phổ biến
Sự phát triển của cách mạng khoa học và công nghệ, đặc biệt là sự bùng
nổ của cách mạng tin học đã tạo ra những biến đổi to lớn Hình thành nền kinh
tế tri thức, tri thức và công nghệ hiện đại trở thành yếu tố quyết định nhất đốivới sản xuất
Kinh tế thị trường hiện đại phát triển thúc đẩy tự do hóa kinh tế và sựthâm nhập kinh tế giữa các nước Quan hệ kinh tế rất đa dạng Sự phân bổ lạicác nguồn lực trên thế giới diễn ra nhanh chóng
Nhà nước vẫn đóng vai trò quyết định để bảo vệ lợi ích các nhà kinhdoanh của mình trong toàn cầu hóa Đường lối, chính sách của Nhà nước đóngvai trò quyết định nhất Hình thành các thể chế, các tổ chức kinh tế, tài chính,thương mại trên toàn cầu, khu vực và các hiệp định song phương với nhiệm vụthúc đẩy, điều phối, trọng tài
Trang 61.1.3 Tính hai mặt của toàn cầu hóa
1.1.3.1 Mặt tích cực của toàn cầu hóa
Trong một vài thập niên gần đây, quá trình toàn cầu hoá ngày càng tácđộng một cách rộng lớn và sâu sắc đến mọi quốc gia dân tộc trên thế giới về cácmặt kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội.Những mối dây trên hệ chằng chịt, trướchết là trên lĩnh vực kinh tế, đã thắt chặt các quốc gia lại với nhau, góp phần tạonên xu hướng đồng nhất hoá thế giới
Thứ nhất, Về kinh tế:
Do ảnh hưởng của toàn cầu hóa, nền kinh tế thế giới hiện nay đangchuyển thành một hệ thống liên kết ngày càng chặt chẽ thông qua các mạng lướicông nghệ thông tin Toàn cầu hóa đòi hỏi các quyết định kinh tế, dù được đưa
ra ở bất kỳ nơi nào trên thế giới, đều phải tính tới các yếu tố quốc tế
Toàn cầu hóa đã mang đến một nền sản xuất hàng hóa rộng khắp và tạo ra
sự vận động của nguyên liệu và hàng hóa, mở đường cho chúng lưu thông giữabiên giới các quốc gia Toàn cầu hóa không chỉ đem lại cho các quốc gia trên
TG những hàng hóa đã thành phẩm mà còn góp phần đưa nguồn vốn khổng lồvượt qua biên giới một nước để đến với nước khác Tìm đến các quốc gia khácrót vốn kinh doanh dưới dạng hợp tác, liên kết, liên doanh là phương thức chủyếu của các nhà đầu tư Sự phân công lao động quốc tế hình thành trên cơ sở đó,mang lại lợi ích đáng kể cho cả 2 bên
Người dân sống trong thời đại toàn cầu hóa có quyền hưởng thụ nhữngsản phẩm có chất lượng quốc tế, giá thành của những mặt hàng tiêu dùng phổbiến cũng không còn đắt đỏ như trước
Toàn cầu hóa kinh tế và nhất thể hóa kinh tế khu vực làm gia tăng sự liênkết trực tiếp giữa các doanh nghiệp của các nước, nhưng đồng thời cũng buộccác doanh nghiệp phải trực tiếp cạnh tranh với nhau ngày càng gay gắt
Động lực của toàn cầu hóa chính là lợi ích mà các lực lượng tham dự có thểthu được nhờ vào sự mở rộng thương mại hàng hóa, dịch vụ và đầu tư trực tiếpnước ngoài (FDI) Việc mở rộng này là hoàn toàn phù hợp với công nghệ đangthay đổi, làm giảm chi phí vận tải và thông tin liên lạc quốc tế, tạo điều kiện choviệc khuyếch trương các hoạt động sản xuất và tiếp thị trên khắp thế giới
Thứ hai, Về chính trị:
Toàn cầu hoá sẽ làm tăng lên nhiều lần các mối quan hệ giữa các côngdân trên thế giới và cũng như các cơ hội cho từng người Từ đó nảy sinh tháchthức cần thiết lập một toàn cầu hoá dân chủ thể chế nào đó Kiểu toàn cầu hoánày dựa trên khái niệm “công dân thế giới”, bằng cách kêu gọi mọi người sốngtrên hành tinh này tham gia vào quá trình quyết định những việc liên quan đến
họ, mà không thông qua một bức màn “quốc tế”
Toàn cầu hoá làm cho các vấn đề về an ninh ngày càng thắt chặt hơn.Cùng với sự phát triển của xu thế toàn cầu hóa và tri thức hóa kinh tế, ngày càng
có nhiều người nhận thức rõ hơn về mối đe dọa đối với các nước không phải là
sự tiến công xâm lược về quân sự nữa mà chính là sự tụt hậu về phát triển,nghèo đói và kém khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế
Vấn đề an ninh kinh tế đang thay đổi cục diện chiến lược quốc tế, thay đổihình thái đối kháng quốc tế như các thủ đoạn cấm vận kinh tế và thường dễ đi
Trang 7đến kết cục là thỏa hiệp Vấn đề an ninh kinh tế đã thay đổi phương thức và mụctiêu hành động Suy tính từ khía cạnh an ninh kinh tế, lực lượng an ninh cácnước sau chiến tranh lạnh bao gồm quân đội, cơ quan tình báo, đã liên tiếp có sựđiều chỉnh tương đối lớn về phương thức và mục tiêu hành động.
kỹ thuật và trí tuệ Nhờ có toàn cầu hóa phát triển, các nguồn nhân lực này có điềukiện di chuyển, trao đổi cho nhau, giúp nhau tạo ra các lợi thế so sánh
Môi truờng: Toàn cầu hoá giúp cho các công dân trên thế giới có ý thứchơn trong việc bảo vệ môi trường, an ninh sinh thái Các hoạt động về môitrường được diễn ra một các tích cực và rộng rãi, được đông đảo dư luận chú ý
và hưởng ứng nhiêt tình
Giáo dục: Toàn cầu hoá chính là nhân tố thúc đẩy các trường đại họcvươn lên, cải tiến chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng đào tạo để đáp ứngnhu cầu đòi hỏi của thị trường lao động, trong đó có nhu cầu nguồn nhân lựcchất lượng cao từ các công ty toàn cầu
Thứ tư, Về văn hoá:
Vấn đề gìn giữ văn hóa truyền thống và bản sắc dân tộc ngày càng trởthành mối quan tâm của các nước và có xu hướng được coi là một nội dung củakhái niệm an ninh quốc gia Bởi quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc
tế làm tăng giao lưu quốc tế và tính đồng nhất trên nhiều lĩnh vực đời sống xãhội Các nền kinh tế mạnh ảnh hưởng nhiều đến các nước khác
Toàn cầu hoá giúp con người hiểu hơn về thế giới và những thách thức ởquy mô toàn cầu qua sự bùng nổ các nguồn thông tin, việc phổ thông hoá hoạtđộng du lịch, việc tiếp cận dễ dàng hơn với giáo dục và văn hoá; Nó còn tạođiều kiện cho các quốc gia tiếp thu tinh hoa của nền văn hoá thế giới nhằm tạonên sự đa dạng bản sắc văn hoá có chọn lọc
1.1.3.2 Mặt trái của toàn cầu hóa
Ngoài tác động tích cực không thể phủ nhận như: tăng trưởng kinh tế,tăng vốn đầu tư, khoa học công nghệ phát triển thì toàn cầu hóa còn có mặt tiêucực ảnh hưởng trên tất cả phương diện của đời sống xã hội Đặc biệt là ở nhữngnước đang phát triển thì tác động tiêu cực lại càng được thể hiện rõ nét hơn baogiờ hết Đó là những vấn đề mặt trái của toàn cầu hóa
Trang 8Lợi thế của các nước đang phát triển đang bị yếu dần Nền kinh tế thế giớiđang chuyển mạnh từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức Do vậy
mà những yếu tố được coi là lợi thế của các nước ĐPT như tài nguyên, lực lượnglao động dồi dào, chi phí lao động thấp sẽ yếu dần đi, còn ưu thế về kỹ thuật -công nghệ cao, về sản phẩm sở hữu trí tuệ, về vốn lớn lại đang là ưu thế mạnhcủa các nước phát triển
Nợ nần của các nước đang phát triển tăng lên Sau một thời gian tham giaTCH, KVH nợ nần của nhiều nước ĐPT ngày càng thêm chồng chất
Sức cạnh tranh của nền kinh tế yếu kém TCH, KVH đã làm cho vấn đềcạnh tranh toàn cầu trở nên ngày càng quyết liệt Xuất phát điểm và sức mạnhcủa mỗi quốc gia khác nhau, nên cơ hội và rủi ro của các nước là không ngangnhau Nền kinh tế của các nước ĐPT dễ bị thua thiệt nhiều hơn trong cuộc cạnhtranh không ngang sức này Càng phải phá bỏ hàng rào bảo hộ thì thách thức đốivới các nước ĐPT càng lớn
Thứ hai, Về mặt chính trị
Quá trình toàn cầu hóa đặt ra những vấn đề phải xử lý, liên quan đến độclập chủ quyền, đến hệ thống chính trị và các thiết chế xã hội Tính độc lập củamỗi quốc gia sẽ bị thách thức bởi sự gia tăng tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốcgia Thẩm quyền và khả năng hành xử theo ý chí của riêng mỗi quốc gia bị hạnchế Sự ổn định của hệ thống chính trị và các thiết chế xã hội sẽ luôn luôn chịu
áp lực của những đòi hỏi mới để phù hợp với quá trình tự do hóa thương mại và
mở cửa Sự lợi dụng, can thiệp của thế lực bên ngoài vào các nước luôn luôn làvấn đề có thể xảy ra
Trong thời đại khoa học công nghệ và kinh tế toàn cầu hóa, an ninh thật
sự của một quốc gia là phải đảm bảo kết hợp được sự cải thiện sức mạnh tổnghợp quốc gia với mở cửa ra bên ngoài Suy cho cùng, an ninh không tách rời vấn
đề cùng tham gia và cùng hợp tác, không thể không gắn liền những đặc điểmcủa thời kỳ mới Việc thực hiện an ninh khu vực, an ninh quốc tế càng phải dựavào sự xác lập quan niệm an ninh kiểu mới, càng phải dựa vào “ý thức cùng hộicùng thuyền ” giữa các nước trước những vấn đề chung mà nhân loại gặp phải
để giải quyết vì hạnh phúc nhân loại
Thứ ba, Về mặt xã hội
Dân cư: Sự di dân dẫn đến sự phân hoá dân cư không đồng đều giữa cácquốc gia Mọi người điều có xu hướng tập trung ở những nơi có nền kinh tế pháttriển và có điều kiện thuận lợi Sự di dân cũng tạo điều kiện cho sự phát triển vàlan truyền của nhiều tệ nạn, như mại dâm, buôn bán và sử dụng ma túy, tộiphạm quốc tế, khủng bố quốc tế, làm tăng mối đe dọa tới sự ổn định và trật tự xãhội và cuộc sống yên bình, an toàn của con người
Lao động, việc làm: Những mặt trái của nó gây nhiều tác hại làm chonhiều Công ty, Xí nghiệp bị phá sản và hàng loạt người lao động mất việc làm,ngay cả những người lao động tại các nước đang phát triển cũng mất việc làm vì
sự cạnh tranh cao của lao động giá rẻ ở các nước đang phát triển, làm gia tăng sựbóc lột và bất công trong mỗi xã hội và giữa các nước, làm khoét sâu hố ngăncách giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư trong xã hội và giữa các nước pháttriển với các nước đang phát triển, đe dọa nền dân chủ và sự ổn định xã hội
Trang 9Hiện tượng chảy máu chất xám và nạn săn đầu người cũng là vấn đề ảnhhưởng rất nhiều đến sự phát triển của các quốc gia.
Môi trường: Sự phát triển toàn cầu hóa đã và đang tác động đến môitrướng, nhất là các nước đang phát triển Sự phát triển kinh tế và quá trình côngnghiệp hóa ở các nước làm cho nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt,rừng bị tàn phá, không khí và các nguồn nước bị ô nhiễm Từ đó trực tiếp haygián tiếp dẫn đến lũ lụt lớn thường diễn ra ở nhiều nơi, hiện tượng thiếu nướcsinh hoạt, sa mạc hóa đất đai… đe dọa an toàn cuộc sống con người và ảnhhướng xấu đến các hoạt động kinh tế - xã hội
Giáo dục: Sự chạy đua trong giáo dục các bậc học ít coi trọng về chất,phát triển các trường học mang danh quốc tế với các nghành học “hay danh”nhưng thực chất lại không đáp ứng được nhu cầu xã hội thực tế
Thứ tư, Về mặt văn hóa
Vấn đề gìn giữ văn hóa truyền thống và bản sắc dân tộc ngày càng trởthành mối quan tâm của các nước và có xu hướng được coi là một nội dung củakhái niệm an ninh quốc gia Bởi quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc
tế làm tăng giao lưu quốc tế và tính đồng nhất trên nhiều lĩnh vực đời sống xãhội Các nền kinh tế mạnh ảnh hưởng nhiều đến các nước khác Nhiều giá trịvốn dĩ xuất phát từ một nước, thông thường là những nước lớn, có nền kinh tếmạnh, được thừa nhận và trở thành những giá trị gần như chung của các xã hộikhác nhau Nhiều giá trị riêng của dân tộc bị xói mòn và mất dần ảnh hưởng
Trong toàn cầu hoá, văn hoá dân tộc, văn hoá truyền thống có nguy cơ bịxói mòn dữ dội, mà nghiêm trọng nhất là xói mòn về văn hoá chính trị, ý thức hệphương Tây du nhập ngày càng nhiều, thách thức an ninh chính trị ngày cànglớn đối với nhiều quốc gia phương Đông vốn dĩ co nền văn hóa truyền thốnggiàu bản sắc
1.2 Khái niệm về phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
1.2.1 Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa là gì?
Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa xét về thực chất, làmột cuộc đấu tranh giữa các lợi ích, mà chủ thể các lợi ích này là các giai cấp,dân tộc, quốc gia, tập đoàn Cuộc đấu tranh này có nội dung bao trùm là hướngtới việc thiết lập một trật tự thế giới mới công bằng hơn, thay thế quá trình toàncầu hóa của thiểu số va cho thiểu số hiện nay bằng một quá trình toàn cầu hóamới của tất cả mọi người
1.2.2 Nguyên nhân của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
Có khá nhiều nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của phong trào đấu tranhchống lại mặt trái của toàn cầu hóa, cả nguyên nhân chủ quan và khách quan
Thứ nhất, Do những hệ quả tiêu cực của quá trình toàn cầu hóa:
Trước hết có thể khẳng định rằng, những hệ quả tiêu cực của toàn cầu hóađược xem là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự ra đời của phongtrào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa Quả thật toàn cầu hóa đã và đanggây ra những hệ quả tiêu cực đến đời sống xã hội Những hệ quả đó tác động
Trang 10tiêu cực đến tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội như: kinh tế, chính trị, vănhóa, xã hội như tác giả đã nêu ở trên.
Thứ hai, Do sự phát triển của các tổ chức phi chính phủ (NGO):
Tổ chức phi chính phủ (Non Govermental Organization - NGO) là thuậtngữ được sử dụng khi đề cập đến những tổ chức xã hội không thuộc chính phủ.Tựu chung một tổ chức được gọi là NGO khi hội đủ các điều kiện như sau:
- Phải là tổ chức mang tính xã hội, vì nó ra đời nhằm mục đích giải quyếtcác vấn đề xã hội;
- Hoạt động phi lợi nhuận;
- Các dự án hoạt động không bị phụ thuộc vào chính phủ của nước có NGO.Tiền thân của NGO là các tổ chức từ thiện, tình nguyện, hoạt động vì mụcđích nhân đạo, cứu trợ, giúp đỡ những người bất hạnh, gặp rủi ro trong thiên tai,dịch bệnh và nạn nhân của các cuộc chiến tranh
Trong quá trình hoạt động của mình, các NGO vừa có mặt tích cực, tiến
bộ, vừa có không ít những biểu hiện tiêu cực Tuy nhiên, có thể thấy rõ nhiềuNGO đã thực sự trở thành một thế lực chính trị lớn ở các nước phát triển và gâyđược ảnh hưởng đáng kể trên các diễn đàn, các tổ chức quốc tế lớn
Liên quan đến sự ra đời của phong trào chống mặt trái của toàn cầu hóa,
có thể thấy rõ các NGO đang là một trong những lực lượng chủ yếu đóng vai trò
tổ chức và điều hành hoạt động của phong trào này Trước những mặt trái củatoàn cầu hóa, các NGO đã vào cuộc và có tiếng nói nhất định, gây sức ép vớichính phủ đòi giải quyết các vấn đề đó
Thứ ba, Do sự ra đời các phong trào chính trị xã hội khác:
Cùng với sự phát triển của xu thế toàn cầu hóa, đã ngày càng xuất hiệnnhiều hơn các phong trào, các diễn đàn chính trị - xã hội khác nhau trên khắpcác châu lục Có thể kể ra như: Phong trào Không liên kết, Diễn đàn Sao Paulo,Diễn đàn xã hội thế giới (WSF), Diễn đàn thế giới của các phương án thay thế(FMA) Ngoài ra còn có hàng trăm tổ chức, diễn đàn, phong trào xã hội khác ởkhắp các châu lục Có thể nói đây là những cơ sở xã hội, những điều kiện cầnthiết cho sự ra đời và hoạt động của Phong trào đấu tranh chống mặt trái củatoàn cầu hóa
Trang 11CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CỦA PHONG TRÀO ĐẤU TRANH
CHỐNG MẶT TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA TRÊN THẾ GIỚI HIỆN NAY
2.1 Quá trình ra đời của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
Toàn cầu hóa là một quá trình đầy mâu thuẫn, trong đó mâu thuẫn giữacác lực lượng lợi dụng toàn cầu hóa để mở rộng sự bóc lột về kinh tế, áp đặt vềchính trị với các lực lượng đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa, bảo vệđộc lập dân tộc và tiến bộ xã hội Hiện nay, xuất hiện nhiều phong trào xã hộimới đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa với tên gọi chung là "Phong tràochống toàn cầu hóa" Phong trào này đã phần nào thức tỉnh được ý thức côngdân toàn cầu trước những vấn đề cấp bách về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa,môi trường của nhân loại hiện nay
Khởi nguồn từ những năm 1970 với phong trào bảo vệ sinh thái, ngàynay, các lực lượng chống toàn cầu hóa tập hợp ngày càng đông những thànhviên cánh tả mới ở các nước công nghiệp phát triển và những lực lượng bảo thủ
Họ chống lại chính sách tự do kinh tế, lo ngại toàn cầu hóa sẽ bào mòn các giátrị truyền thống về văn hóa hay tôn giáo Qua việc các tổ chức xã hội đấu tranh
vì môi trường và phát triển như Greenpeace, ATTAC và nhiều các tổ chức phichính phủ (NGO) khác vươn hoạt động ra ngoài khuôn khổ biên giới các quốcgia đã làm cho phong trào được quốc tế hóa
Sự kiện hàng trăm ngàn người thuộc nhiều tổ chức xã hội khác nhau kéo
về Seattle (Mỹ) biểu tình, tuần hành rầm rộ phản đối chính sách tự do hóathương mại và chủ nghĩa tự do mới về kinh tế, chống lại mặt trái của toàn cầuhóa nhân dịp Hội nghị cấp bộ trưởng của WTO năm 1999 đã đánh dấu bướcngoặt mới của phong trào chống toàn cầu hóa Với những khẩu hiệu, những bàidiễn thuyết, những người chống toàn cầu hóa tại Seattle mong muốn và đã phầnnào thức tỉnh được ý thức công dân toàn cầu trước những vấn đề chính trị, kinh
tế, xã hội, văn hóa, môi trường… cấp bách của nhân loại hiện nay
Sau Seattle, hàng loạt các địa danh khác cũng đã xuất hiện trong lộ trìnhchống toàn cầu hóa như Washington, Davos, los Angeles, Bangkok, Porto,London, Melbourne, Qatar… Phong trào chống toàn cầu hóa ngày càng trở nênsôi động, lôi cuốn sự tham gia của đông đảo các tầng lớp nhân dân và các lựclượng chính trị khác nhau Chẳng hạn cuối tháng 2 đầu tháng 3/2001, vào thờiđiểm diễn ra Diễn đàn kinh tế thế giới lần thư 31 ở Dvos (Thụy Sỹ), thì tại PortoAlegre (Braxin) các tổ chức phi chính phủ và các nghiệp đoàn cũng nhóm họpthành lập Diễn đàn xã hội thế giới đầu tiên để chống lại các tác động xấu củatoàn cầu hóa đối với các nước đang phát triển Tại Diễn đàn đã có hơn 10 nghìnđại biểu của các tổ chức phi chính phủ tại 120 nước và hơn 1000 nhà báo đếntham dự Diễn đàn trở thành nơi để các tổ chức phi chính phủ, các phong trào xãhội cũng như các nghiệp đoàn trao đổi kinh nghiệm, thiết lập những dự án kinh
tế - xã hội nhằm thực hiện mục tiêu xây dựng một thế giới mới có công bằng xãhội Tuy nhiên Diễn đàn Porto không đưa ra được một bản tuyên ngôn quantrọng nào, nhưng nó đánh dấu bước khởi đầu mới của một giai đoạn mới trong
Trang 12việc khẳng định vai trò của các tổ chức xã hội trong cuộc đấu tranh chống mặttrái của quá trình toàn cầu hóa.
Nếu ở Seattle, đối tượng đấu tranh là thiết chế thương mại thế giới (WTO)thì tiếp theo đó, tại các địa danh khác, tất cả các thiết chế chính trị, kinh tế, quân
sự, tài chính của CNTB như Quỹ tiền tệ quốc tế IMF, Ngân hàng thế giới
-WB, NATO, G7, EU… đã trở thành đối tượng đấu tranh của phong trào chốngtoàn cầu hóa Trong tương lai, thời điểm diễn ra các hội nghị thượng đỉnh của tổchức thương mại thế giới, của IMF, WB, G8, của liên minh Châu Âu rất có thể
sẽ lại trở thành những điểm hẹn nóng bỏng của phong trào đấu tranh chống mặttrái của toàn cầu hóa
2.2 Các lực lượng tham gia trong phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
Các lực lượng cấu thành phong trào chống toàn cầu hóa rất đa dạng, họbao gồm các tổ chức phi chính phủ, các hội liên hiệp, các tổ chức công đoàn, tổchức bảo vệ môi trường, các lực lượng cánh tả, một số tổ chức tôn giáo, cácnhóm bảo vệ nhân quyền, hàng ngàn thành viên độc lập mà đông đảo nhất trong
số họ là lực lượng sinh viên Nước Mỹ và Châu Âu được coi là những trung tâmcủa toàn cầu hóa, đồng thời cũng là trung tâm của phong trào chống toàn cầuhóa Thủ tướng Mahathir của Malaysia và người đứng đầu nhà nước Cuba FidelCastro là những chính khách chống toàn cầu hóa nổi tiếng
Sợi dây liên kết các lực lượng lại trong phong trào chống toàn cầu hóachính là thái độ không chấp nhận chủ nghĩa tự do mới về kinh tế như một môhình phát triển mà CNTB đang áp đặt lên thế giới hiện nay Chỉ một mẫu sốchung này thôi cũng đủ đem lại sức mạnh và động lực cho các lực lượng chốngtoàn cầu hóa sẵn sàng khoác ba lô vượt hàng trăm dặm đường đem tiếng nóiphản kháng của mình đến những diễn đàn công khai
Quan điểm của nhiều ĐCS, công nhân và cánh tả trên thế giới đối vớitoàn cầu hóa cũng khá rõ ràng và được thể hiện trong các cương lĩnh, tuyên bốchính trị, chương trình hành động cũng như văn kiện đại hội gần đây Thừa nhậntoàn cầu hóa là xu thế khách quan, là kết quả tất yếu do những tiến bộ mới vềchất trong lĩnh vực sản xuất vật chất của xã hội loài người đem lại, song về cơbản, các đảng như ĐCS Pháp, ĐCS Đức, ĐCS Anh, ĐCS Hi Lạp, Đảng tiến bộcủa nhân dân lao động Síp… đều nhấn mạnh tính chất TBCN, tác động bất lợicủa tiến trình toàn cầu hóa kinh tế đang diến ra trên thực tế hiện nay
2.3 Mục tiêu, tính chất, đặc điểm và nội dung đấu tranh của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
2.3.1 Mục tiêu đấu tranh của phong trào
Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa hay phong trào chốngtoàn cầu hóa có mục tiêu đấu tranh đó là: chống lại hệ thống chính trị - quân sự,kinh tế - thương mại và tài chính – tiền tệ toàn cầu với sự bành trướng trongnhững tác động tiêu cực của nó đến đời sống mọi mặt của thế giới đương đại Bởivậy, phong trào còn được gọi với tên gọi khác là phong trào chống hệ thống Mụctiêu chống hệ thống nêu trên của phong trào không ra đời từ “bản năng nổi loạn”
Trang 13như các học giả của tư bản độc quyền mỉa mai, mà được xác lập trên cơ sở phântích hiện thực phát triển của thế giới trong những thập niên vừa qua.
Phong trào chống toàn cầu hóa không chống lại quá trình toàn cầu hóa với
tư cách một xu thế vận động khách quan của lịch sử mà chống lại việc lợi dụng
nó để áp đặt một kiểu toàn cầu hóa tiêu cực, phi nhân tính của CNTB, chống hệthống quyền lực tư bản độc quyền quốc tế lũng đoạn đời sống mọi mặt của thếgiới… và họ hướng tới một tương lai tích cực công bằng và bình đẳng hơn trongmột thế giới đang toàn cầu hóa một cách mạnh mẽ
Phong trào chống toàn cầu hóa xác định khá rõ nhu cầu thay thế quá trìnhtoàn cầu hóa của thiểu số và cho thiểu số hiện nay bằng một quá trình toàn cầuhóa mới của tất cả mọi người Nội dung bao trùm này được cụ thể hóa thànhnhiều mũi nhọn đấu tranh chống đói nghèo, chống bất công xã hội, chống chủnghĩa tự do mới, chống nền chính trị cường quyền so vanh… Hoặc thành nhữngyêu sách về xóa nợ nước ngoài cho các nước chậm phát triển, bảo vệ môi trườngsống, bảo vệ nhân phẩm, dân chủ hóa cơ cấu và cơ chế của các tổ chức thươngmại thế giới - WTO, Quỹ tiền tệ quốc tế - IMF, Ngân hàng thế giới - WB… làmột lực lượng mới trong nền chính trị thế giới ngày nay, phong trào chống toàncầu hóa đang hướng cuộc đấu tranh của mình vào những mục tiêu tích cực vàtiến bộ, góp phần lên án và ngăn chặn sự bành trướng nanh vuốt của CNTB độcquyền lũng đoạn xuyên quốc gia cũng với những hình thức bóc lột tinh vi của nótrên phạm vi toàn cầu Xét dưới góc độ này, mục tiêu thực chất cùa phong tràochống toàn cầu hóa là chống áp đặt, áp bức và bất công, chống CNĐQ bá quyền,chống hệ quả phản phát triển của quá trình toàn cầu hóa do các thế lực tư bảnđộc quyền xuyên quốc gia chi phối
2.3.2 Tính chất và đặc điểm của phong trào
2.3.2.1 Về tính chất
Thứ nhất, Tính phi tập trung: Phong trào đấu tranh chống mặt trái của
toàn cầu hóa là một phong trào chính trị có quy mô toàn cầu, nhưng lại được tậphợp và tổ chức theo chiều ngang, không thong qua hệ thống cấu trúc từ trênxuốn như các đảng phái chính trị, đoàn thể xã hội theo kiểu truyền thống Nhữngngười tham gia biểu tình thống nhất với nhau về quan điểm và đi tới nhữngquyết định tại các hội nghị mà ở đó không có ai đứng ra lãnh đạo hoặc đại diệncho những người khác Thậm chí một số nhà nghiên cứu còn gọi phong trào này
là phong trào không có gương mặt Vì vậy, trong các chiến dịch trấn áp biểutình, lực lượng cảnh sát của các chính quyền tư bản không biết bắt giam đốitượng đầu não nào Đó chính là tính chất phi tập trungg của phong trào
Thứ hai, Tính quần chúng rộng rãi: Những người tham gia vào phong trào
đến từ nhiều nơi, thuộc nhiều tổ chức và phong trào khác nhau Khởi xướng và tổchức các cuộc biểu tình chống mặt trái của toàn cầu hóa chủ yếu là các tổ chứcphi chính phủ và các nhóm xã hội, đa số thuộc các lực lượng cánh tả, trong đó có
cả những tổ chức mang tính quốc tế và nhiều tổ chức ở cấp quốc gia Họ đại diệncho những nhóm lợi ích và mối quan tâm khác nhau, hoạt động trong nhiều lĩnhvực: nghiệp đoàn, giáo dục, y tế, văn hóa, quyền phụ nữ, bảo vệ động vật…
Trang 14Trong nhiều trường hợp có sự có mặt của các phong trào, đảng phái chínhtrị đứng đằng sau như: các ĐCS ở Italia, Pháp, Séc, Nauy… tổ chức và tham giabiểu tình với khẩu hiệu chống CNTB quốc tế Các tổ chức này huy động được
sự tham gia của các thành viên bao gồm từ công nhân, nông dân, trí thức, sinhviên, những người hoạt động xã hội, tôn giáo, môi trường… cho đến các cá nhântheo chủ nghĩa cực đoan
Thứ ba, Tính đa dạng: tính đa dạng của phong trào thể hiện ở sự đa dạng
về chính trị, tư tưởng và tổ chức của các lực lượng tham gia phong trào chốngtoàn cầu hóa Không hề là gót chân “Achilles” của người khổng lồ như một sốnhà tư tưởng của CNTB nhìn nhận Nó phản ánh một cách chân thực và chínhxác tính đa dạng và phức tạp của những vấn đề nóng hổi trên thế giới hiện nay,đồng thời một lần nữa chứng minh rằng chế độ TBCN đang bị phê phán ở mọi
cơ tầng kinh tế xã hội nội tại của chính nó
Thứ tư, Tính hòa bình, không bạo lực: phong trào đấu tranh chống mặt
trái của toàn cầu hóa chủ yếu sử dụng phương thức đấu tranh không bạo lực,dùng hình thức xuống đường biểu tình, tận dung cơ chế dân chủ để tiến hành đốithoại, phê phán quá trình toàn cầu hóa Ngoài những cuộc biểu tình, tuần hànhquy mô lớn trên đường phố, các cuộc đấu tranh còn diễn ra ngày càng nhiều trênInternet…
2.3.2.2 Về đặc điểm chủ yếu của phong trào
Thứ nhất, Ở phía Nam, ngoài phạm vi và trong thế giới thứ ba, tình hình
chống toàn cầu hóa rất phức tạp Trên truyền thống và lý luận, chủ nghĩa Mác và
lý luận phụ thuộc đều phê phán toàn cầu hóa Tiếng nói chống toàn cầu hóa ởmột số nước thế giới thứ ba tương đối lớn, như Malaixia, Cuba
Thứ hai, phong trào chống toàn cầu hóa ở các khu vực diễn ra không
giống nhau Đông Á không như Âu Mỹ, Đông Âu không như Tây Âu Nguyênnhân là Đông Á và Đông Âu vẫn còn ở giai đoạn “Tây hóa”, đặc biệt thế hệ trẻcho rằng toàn cầu hóa là việc tốt Nước Mỹ và châu Âu là trung tâm của toàncầu hóa, đồng thời cũng là trung tâm của chống toàn cầu hóa
Thứ ba, Về ngành sản xuất thì có nhiều lực lượng chống toàn cầu hóa bắt
nguồn từ các ngành “kinh tế cũ” chứ không phải “ngành kinh tế mới” Do phânphối lợi ích không đều, nên nhân dân bản địa mà lợi ích bị tổn hại nghiêm trọng
và là những người trực tiếp bị hại vì môi trường tàn phá, các nhà máy hóa chất,các nhà máy điện hạt nhân mà các công ty xuyên quốc gia xây dựng ở các nước
đã làm cho nhân dân bản địa trực tiếp phản đối toàn cầu hóa
Thứ tư, lực lượng và làn sóng chống toàn cầu hóa, chủ nghĩa dân tộc, chủ
nghĩa bài ngoại tăng lên trong phạm vi toàn cầu sau chiến tranh lạnh thường liên
hệ với nhau
Thứ năm, một số nước đang phát triển được lợi tương đối nhiều trong toàn
cầu hóa như Ấn Độ, Trung Quốc…thì lực lượng chống toàn cầu hóa tương đối
ít Còn ở những nước đã từng chịu ảnh hưởng nặng nề của khủng hoảng tàichính thời kỳ 1997 – 1998 (Thái Lan, Hàn Quốc, Indonexia, Philippin…) thìphong trào và ngôn luận chống toàn cầu hóa mạnh hơn
Trang 15Thứ sáu, chống toàn cầu hóa được coi là chính trị và hình thái ý thức mới,
đối lập gay gắt với toàn cầu hóa và được coi là chính trị và hình thái ý thức củathời đại sau chiến tranh lạnh
Thứ bảy, mặt trái của toàn cầu hóa đã trực tiếp làm nảy sinh them nhiều tổ
chức phi chính phủ, tôn chỉ và mục đích của các tổ chức đó là chống toàn cầu hóa
2.3.3 Nội dung đấu tranh của phong trào
Xuất phát từ mục tiêu đấu tranh của phong trào mà tương ứng với nó lànhững nội dung đấu tranh được xác định khá rõ:
Trước hết, đó là nhu cầu thay thế quá trình toàn cầu hóa của thiểu số vàcho thiểu số hiện nay bằng một quá trình toàn cầu hóa mới của tất cả mọi người
và cho tất cả mọi người Nội dung bao trùm này được cụ thể hóa thành nhiềumũi nhọn đấu tranh: chống đói nghèo trong quá trình thực hiện tăng trưởng kinh
tế, chống bất công xã hội trong lộ trình phát triển, chống hiện tượng loại trừ xãhội khá phổ biến hiện nay ở các nước tư bản, chống chủ nghĩa tự do mới, chốngnền chính trị cường quyền so vanh nước lớn… Hoặc thành những yêu sách vềxóa nợ nước ngoài cho các nước chậm phát triển, bảo vệ môi trường sống, bảo
vệ nhân phẩm, dân chủ hóa cơ cấu và cơ chế của các tổ chức thương mại thếgiới - WTO, Quỹ tiền tệ quốc tế - IMF, Ngân hàng thế giới - WB…
Là một lực lượng mới trong nền chính trị thế giới ngày nay, phong tràochống toàn cầu hóa đang hướng cuộc đấu tranh của mình vào những mục tiêutích cực và tiến bộ, góp phần lên án và ngăn chặn sự bành trướng nanh vuốt củaCNTB độc quyền lũng đoạn xuyên quốc gia cũng với những hình thức bóc lộttinh vi của nó trên phạm vi toàn cầu Xét dưới góc độ này, mục tiêu thực chấtcùa phong trào chống toàn cầu hóa là chống áp đặt, áp bức và bất công, chốngCNĐQ bá quyền, chống hệ quả phản phát triển của quá trình toàn cầu hóa docác thế lực tư bản độc quyền xuyên quốc gia chi phối
Trong những năm gần đây, nội dung đấu tranh của phong trào chống mặttrái của toàn cầu hóa thường được biểu hiện qua các lần họp của các diễn đàn xãhội thế giới và khu vực
2.4 Hình thức và phương pháp đấu tranh của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
2.4.1 Hình thức đấu tranh của phong trào
Thứ nhất, Các đảng phái, lực lượng chính trị bày tỏ quan điểm, phương
pháp đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
Thứ hai, Hình thức đấu tranh biểu tình, tuần hành, diễu hành nhân các hội
nghị quốc tế của các tổ chức, thiết chế về thương mại, tài chính, quân sự và cáchình thức khác
Thứ ba, Đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa trên các phương tiện
thong tin đại chúng
2.4.2 Phương pháp đấu tranh của phong trào
Phong trào chống toàn cầu hóa xác định đấu tranh bằng phương pháp hòabình, con đường không bạo lực, dùng hình thức xuống đường biểu tình, tận dụng
cơ chế dân chủ của chế độ tư sản để tiến hành đối thoại, phê phán quá trình toàncầu hóa của CNTB Ngoài những cuộc biểu tình, tuần hành quy mô lớn, phong