KN hướng dẫn giải bài tập xác định CTHH 8

Kinh nghiệm hớng dẫn học sinh giảI bài tập xác định công thức hóa học môn hóa 8 Trong môn hóa học 8 bài tập xác định CTHH có vai trò đặc biệt quan trọng.. Giải quyết vấn đề: Trớc hết c

Kinh nghiệm hớng dẫn học sinh giảI bài tập xác định

công thức hóa học

môn hóa 8

Trong môn hóa học 8 bài tập xác định CTHH có vai trò đặc biệt quan trọng Thông qua đó HS hiểu sâu về ý nghĩa của CTHH, ý nghĩa của PTHH.hình thành

đợc nhiều kỹ năng nh : kỹ năng tính theo CTHH, tính theo PTHH Qua đó phát triển đợc t duy hóa học, hiểu đợc đặc thù của bộ môn Từ đó giúp HS hiểu và yêu

bộ môn hơn Để hớng dẫn HS giải loại bài tập này tôi tiến hành nh sau

II Giải quyết vấn đề:

Trớc hết có 2 loại cơ bản

Loại 1: Xác định công thức dựa vào ý nghĩa của CTHH

Trớc hết cần cho HS nắm chắc ý nghĩa của CTHH sau đó vận dụng vào làm 1 số bài tập sau

1 Xác định CT dựa vào tỷ lệ phần trăm khối l ợng các nguyên tố và biết khối l - ợng mol của hợp chất

Ví dụ: Chất X có 40% Cu; 20% S; 40% O về khối lợng Tìm CTPT của X Biết khối lợng mol của X là 160 g

2 b iết khối l ợng mol của hợp chất Xác định CT dựa vào tỷ lệ phần trăm khối l - ợng các nguyên tố không biết M

Ví dụ: Chất A có 60% Mg ; 40% O về khối lợng Tìm CTPT của A

3 Xác định tên 1 nguyên tố trong hợp chất khi biết tỷ lệ phần trăm khối l ợng của nguyên tố đó trong hợp chất và M

Ví dụ 1: Chất A có công thức dạng X2O3 trong đó nguyên tố oxi chiếm 30% về khối lợng Tìm công thức của A biết khối lợng mol của A là 160g

Ví dụ 2: Một oxit của kim loại B có 30% khối lợng là Oxi Tìm CT oxit Biết KL mol của Oxit là 160g

Ta tiến hành nh sau

Gọi CT oxit là BxOy ta có

16y = 0,3  y = 3  xMB + 16.3 = 160  xMB = 112

160 Vì x là chỉ số trong công thức nên ta có bảng giá trị sau

MB 112 56 37,33

Căn cứ vào bảng ta thấy với x = 2, MB = 56 có nguyên tố Fe là phù hợp

Vậy CT oxit là Fe2O3

4 Xác định tên 1 nguyên tố trong hợp chất khi biết tỷ lệ phần trăm khối l ợng của nguyên tố đó trong hợp chất và không biết M

Chú ý: Nếu là Oxit thì đặt công thức là AxOy

Ví dụ: Một Oxit của kim loại A có 60% khối lợng là A Tìm A

Ta tiến hành nh sau

Gọi CT Oxit là AxOy

Ta có x.MA = 0,6

x.MA + 16y

 x.MA =0,6 x.MA + 9,6y  0,4 x.MA = 9,6y

 MA = 24y/x  MA = 12 2y/x

Vì 2y/x là hóa trị của A nên ta có bảng cặp giá trị tơng ứng sau

2y/x 1 2 3

MA 12 24 36

Suy ra A là nguyên tố Mg

Chú ý: Nếu bài toán cho đáp án là Fe3O4 thì phải thêm dữ kiện thích hợp

5 Xác định công thức hóa học của oxit sắt

Loại này cần chú ý nếu đặt công thức thì phải đặt là FexOy

Ví dụ: Phân tích 1 hợp chất thấy có 70% Fe, 30%O về khối lợng Tìm CTPT của oxit sắt

Ta tiến hành hớng dẫn nh sau

Đặt CT là FexOy Ta có: 56x : 16y = 7 : 3  3.56x = 7.16y

 3x = 2y  x : y = 2 :3  CT là Fe2O3

Từ các loại bài tập trên HS sẽ hiểu sâu về ý nghĩa của CTHH và có thể vận dụng linh hoạt giải nhiều bài tập liên quan đến ý nghĩa của CTHH

Loại 2: Xác định CTHH dựa vào phản ứng hóa học.

Để giải bài toán loại này cần nắm vững ý nghĩa của PTHH kể cả tỷ lệ về số mol cũng nh tỷ lệ khối lợng và tỷ lệ về thể tích của các chất trong phản ứng

Loại này gồm 1 số dạng cơ bản sau

1 Tìm CTHH khi biết hóa trị

Ví dụ 1: Cho 5,6 g kim loại X(II) tác dụng với dd HCl d Sau phản ứng thu đợc 2,24 lít khí Hyđro(đktc) Tìm tên kim loại X

Ví dụ 2: Hòa tan hoàn toàn 6,2 g một oxit của kim loại A(I) vào dd H2SO4

loãng,d Cô cạn dd sau phản ứng thu đợc 14,2 g muối khan Tìm A

Ví dụ 3: Oxi hóa hoàn toàn 4,8 g kim loại X (II) sau phản ứng thu đợc 8 g một oxit Tìm X

Ví dụ 4: Hòa tan 20,6 g hỗn hợp X2CO3 – YCO3 vào dd HCl d Sau phản ứng thu

đợc 4,48 lít CO2 (đktc) Tìm X và Y biết trong hỗn hợp ban đầu 2 chất có số mol bằng nhau và X,Y thuộc trong số các kim loại sau: Fe, Cu, Ca, Mg, K, Na, Ag

2 Tìm CTHH khi ch a biết hóa trị của nguyên tố cần tìm

Chú ý: Nếu là công thức Oxit thì đặt là MxOy

Ví dụ 1: Cho 1,2 g kim loại M tác dụng với dd HCl d, sau phản ứng thu đợc 1,12 lít Hiđrô(đktc) Xác định tên kim loại M

Ví dụ 2: Oxi hóa hoàn toàn 3,2 g một kim loại A thu đợc 4 g một oxit Tìm A

Ta tiến hành nh sau:

Viết PTHH: 2x A + y O2  2 AxOy

Theo PT: 2x.MA (g)  2x.MA + 2.16y (g)

Bài ra: 3,2(g)  4(g)

Vậy: 8x.MA = 6,4x.MA + 102,4y

 1,6xMA = 102,4y

MA = 64y/x = 32 2y/x Vì 2y/x là hóa trị của A nên ta có bảng cặp giá trị tơng ứng sau

2y/x 1 2 3

MA 32 64 96

Suy ra A là nguyên tố Cu

Ví dụ 3: Dùng 6,72 lít Hiđro (đktc) khử hoàn toàn đợc 16 g một oxit của kim loại M (cha rõ hóa trị) Tìm CTHH của oxit

3 Xác định CTHH của Oxit sắt

Chú ý: Đặt công thức FexOy

Ví dụ 1: Oxi hóa hoàn toàn 5,6 g Fe , sau phản ứng thu đợc 8 g một oxit Xác

định CT oxit sắt vừa thu đợc

Ví dụ 2: Dùng 3,36 lít Hiđro (Đktc) khử hoàn toàn đợc 8 g một oxit sắt Xác định

CT oxit sắt

4 Xác định CT dựa vào khoảng xác định giá trị của M

Ví dụ 1: Để xác định tên nguyên tố hóa học X(II) ngời ta tiến hành 2 thí nghiệm sau

- TN1: Lấy 2,4 g X hòa tan vào 1 dd có chứa 7,5 g HCl Sau phản ứng thấy còn d axit

- TN 2: Cũng lấy 2,4 g X hòa tan vào 1 dd có chứa 7 g HCl Sau phản ứng thấy còn d kim loại X

Hãy xác định CTHH của X

Ta tiến hành nh sau

Viết PTPƯ: X + 2HCl  XCl2 + H2

Theo TN1 thì nX < 8 : 36,5 : 2 = 0,11  MX > 2,4 : 0,11 = 22 (1)

Theo TN2 thì nX > 7 : 36,5 : 2 = 0,09  Mx < 2,4 : 0,09 = 26 (2)

Từ (1) và (2) suy ra X là nguyên tố Mg

Ví dụ 2: Hòa tan 3,5 g kim loại Y(I) vào nớc Sau 1 thời gian thấy lợng khí thu

đ-ợc vợt quá 5 lít(đktc) Hỏi Y có thể là kim loại nào?

Ví dụ 3: Hòa tan 8 g oxit (X2O3) vào 1 dd có chứa 14 g H2SO4 Sau phản ứng thấy còn 1 phần oxit không tan

Cũng lấy 8 g oxit (X2O3) hòa vào 1 dd có chứa 16 g H2SO4 Sau phản ứng thấy còn d axit

Xác định công thức của oxit

5 Xác định công thức của muối dựa vào phản ứng phân hủy

Ví dụ 1: Phân hủy hoàn toàn 12.25 g một muối vô cơ A ở nhiệt độ cao, ngời ta thu đợc 3.36 lít Oxi(Đktc) và một muối B có 52,35%K; 47,65% Cl Xác định CTHH của B và A

Ví dụ 2: Phân hủy hoàn toàn 10g muối vô cơ X thu đợc 2,24 lít CO2 và một chất

B có 71,43% Ca ; 28,57% O về khối lợng Tìm CTHH của B và A

Hớng dẫn HS giải nh sau:

Chất B có: nCa : nO = 71,43 / 40 : 28,57 : 16 = 1 : 1 B có CT là CaO

n CO2 = 0,1  n C = 0,1; n O = 0,2

m CaO = 10 – 4,4 = 5,6g  n CaO = 0,1  n Ca = 0,1 ; n O = 0,1

Vì TS mol các nguyên tố trong X = TS mol các nguyên tố trong SP suy ra trong X

Có n Ca = 0,1; n C = 0,1; n O = 0,3

Gọi CT của X là CaxCyOz thì x : y : z = 0,1 : 0,1 : 0,3 = 1 :1 : 3

Vậy CT của X là CaCO3

6 Xác định công thức của hợp chất hữu cơ dựa vào phản ứng đốt cháy

Ví dụ 1: Đốt cháy 4 g một chất hữu cơ A thu đợc 11g khí Cacbonic và 9 g n-ớc.Tìm CTHH của A biết A có tỷ khối so với Hiđro là 8

Ví dụ 2: Đốt cháy hoàn toàn 4,6 g một hợp chất hữu cơ X thu đợc 4,48 lít CO2

(đktc) và 5,4 g H2O Tìm CTHH của X biết X có tỷ khối hơi so với Hiđro là 23 Hớng dẫn HS làm nh sau:

Viết phản ứng: X + O2  CO2 + H2O

Ta có: n CO2 = 0,2  nC = 0,2  m C = 2,4g

nH2O = 0,3  nH = 0,6  mH = 0,6g

vậy mC + mH = 3g < mX  ngoài C và H thì X còn có nguyên tố O

mO = mX - mC – mH = 1,6g  nO = 0,1

Vậy công thức của X có dạng: (C0,2 H0,6 O0,1)n

Mà MX = 46  M (C0,2 H0,6 O0,1)n = 46 Giải ra ta đợc CT là: C2H6O

III Kết thúc vấn đề

khi áp dụng một số loại bài tập trên trong quá trình bồi dỡng HSG tôi nhận thấy các em đều nắm và hiểu bài Từ đó mà các em vận dụng linh hoạt để giải các bài tập khác rất nhanh

Trên đây là một kinh nghiệm nhỏ của tôi trong công tác bồi dỡng HSG hóa 8 Có

lẽ cũng không tránh khỏi thiếu sót Rất mong các đồng chí, đồng nghiệp góp ý để chuyên môn của tôi ngày càng hoàn thiện hơn góp phần nhỏ vào sự nghiệp đổi mới của nghành,của đất nớc Xin chân thành cảm ơn

An Đồng: Ngày 10 tháng 4 năm 2009

Ngời viết:

Nguyễn Việt Dũng