Tiểu luận quản lý nhà nước về tài nguyên môi trường

- Hoạt động tuyên truyền, giáo dục bảo vệ tài nguyên môi trường là tráchnhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân, đặc biệt nó là trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước.. Cụ thể: UBN

MỞ ĐẦU

Ngày nay, bảo vệ tài nguyên và môi trường đã trở thành vấn đề trọng yếu,mang tính toàn cầu Ở nước ta, vấn đề này đã trở thành sự nghiệp không chỉ của toànĐảng, toàn dân mà còn là nội dung cơ bản không thể tách rời trong đường lối chủtrương, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của đất nước

Tài nguyên cung cấp những yếu tố cơ bản thiết yếu để tiến hành quá trình xâydựng, phát triển sản xuất, bên cạnh môi trường là điều kiện đảm bảo quá trình pháttriển, tăng trưởng bền vững

Thực tế cho thấy, quá trình khai thác, sử dụng tài nguyên đòi hỏi phải tiếnhành nghiêm túc, cần có sự nghiên cứu kĩ lưỡng để đảm bảo yếu tố môi trường Tàinguyên môi trường luôn có mối quan hệ gắn bó thiết yếu, quan hệ mật thiết trongtiến trình phát triển Trong thời gian qua, vấn đề khai thác tài nguyên, đảm bảo giữugìn môi trường đang đặt ra nhiều yêu cầu bức thiết Tài nguyên bị khai thác cạn kiệt,không tính đến yếu tố bảo tồn và mở rộng Song song đó là vấn đề ô nhiễm môitrường, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống người dân, gây nhiều khó khăncho quá trình phát triển bền vững của đất nước

Thời gian gần đây, vấn đề ô nhiễm môi trường đã và đang diễn biến phức tạp.Đặc biệt, tại khu vực Bắc Trung Bộ nói chung và Hà Tĩnh nói riêng đang nổi lên vấn

đề được quan tâm – ôi nhiễm môi trường Những vấn đề này đã đặt ra những yêucầu trong công tác quản lý tài nguyên trên địa bàn tỉnh Việc khai thác tài nguyênnày đòi hỏi phải được quản lý chặt chẽ

Trước các vấn đề nêu trên, nâng cao hoạt động QLNN về Tài nguyên và Môitrường là cần thiết trước yêu cầu của tình hình thực tế

NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Một số vấn đề chung về Tài nguyên – Môi trường

- Khái niệm về Tài nguyên (Resource):

Hiện nay, còn nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm tài nguyên Theo nghĩahẹp, “tài nguyên là các nguồn vật chất tự nhiên mà con người dùng nó làm nguyên,nhiên liệu cho các hoạt động chế tác của mình để có được vật dụng” Theo nghĩarộng, “tài nguyên là toàn bộ các yếu tố tự nhiên có giá trị, là nguồn vật chất để conngười có thể sử dụng phục vụ cuộc sống và phát triển của mình”

Ngoài cách hiểu trên, tài nguyên còn có thể được hiểu là tất cả các dạng vậtchất, văn hoá và tri thức được sử dụng để tạo ra của cải vật chất, hoặc tạo ra giá trị

sử dụng mới cho con người Tài nguyên bao gồm các nguồn vật liệu (đất, nước,rừng, khoáng sản), năng lượng (năng lượng dầu mỏ, gió, mặt trời ), thông tin cótrên Trái đất và trong vũ trụ mà con người có thể sử dụng phục vụ sự sống và pháttriển của mình

- Khái niệm về Môi trường (Environment): “Môi trường bao gồm các yếu

tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống,sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật” (Mục 1, điều 3 Luật Bảo vệmôi trường năm 2005 được Quốc hội nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Namkhoá XI kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2005)

Khái niệm môi trường chung này tùy theo mục tiêu nghiên cứu mà được phânchia một cách chi tiết hơn Theo cách phân chia tương đối theo nguồn gốc thì môitrường được quan niệm thành 3 dạng là môi trường tự nhiên, xã hội và nhân tạo:

II VAI TRÒ, TÁC ĐỘNG CỦA HOẠT ĐỘNG TUYÊN TRUYỀN TRONG QLNN VỀ TN-MT:

1 Định nghĩa

- Hoạt động tuyên truyền là quá trình đưa ra những chủ trương, chính sách,biện pháp của chủ thể quản lý đến với đối tượng quản lý nhằm hướng đối tượng theo

ý chí của chủ thể, đạt mục tiêu đề ra

- Hiện nay hoạt động tuyên truyền cần hiểu đúng hơn là “hoạt động truyềnthông” Đây là quá trình trao đổi thông tin, ý tưởng, tình cảm, suy nghĩ, thái độ giữacác cá thể, các nhóm người

“Truyền thông môi trường” là quá trình tương tác xã hội hai chiều nhằm giúpcho người có liên quan hiểu được các yếu tố môi trường then chốt, mối quan hệ phụthuộc lẫn nhau giữa chúng và tác động thích hợp để giải quyết vấn đề về môi trường

Theo khoản 2, Điều 5, luật Bảo vệ môi trường :“ đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền,

giáo dục, vận động, kết hợp các biện pháp tài chính, kinh tế và các biện pháp khác

để xây dưng ý thức tự giác, kỷ cương trong bảo vệ môi trường”

- Hoạt động tuyên truyền, giáo dục bảo vệ tài nguyên môi trường là tráchnhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân, đặc biệt nó là trách nhiệm của các cơ quan

quản lý nhà nước Cụ thể: UBND các cấp ( điểm d, khoản 2, Điều 122, Luật Bảo vệ

môi trường), của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ( Khoản 1, Điều 124, Luật Bảo vệ môi trường)

- Các cơ quan nhà nước có nhiệm vụ chỉ đạo thực hiện hoạt động tuyên truyền

về giữ gìn tái tạo nguồn tài nguyên và bảo vệ môi trường Cụ thể:

+ Tuyên truyền giáo dục môi trường là hoạt động chủ yếu trong công việc tổchức và quản lý của các cơ quan nhà nước (Đây chính là công cụ quản lý của nhànước về tài nguyên và môi trường)

+ Bảo vệ môi trường là sự nghiệp của quần chúng, huy động toàn dân thamgia thì công tác bảo vệ mới thành công Công tác này có vai trò to lớn trong sựnghiệp bảo vệ môi trường.

+ Thực hiện tuyên truyền giáo dục nhằm nâng cao nhận thức về môi trường đểvấn đề này trở thành trách nhiệm của toàn xã hội, “ sự nghiệp của toàn dân”

2 Vai trò của hoạt động tuyên truyền trong QLNN về TN-MT

Thứ nhất: Giúp các đối tượng liên quan nhận thức và có sự quan tâm đến vấn

đề môi trường, tìm kiếm các giải pháp khắc phục, giúp các đối tượng bị ảnh hưởng

có giải pháp tự vệ trước sự ô nhiễm môi trường

Thứ hai: Huy động các biện pháp,kinh nghiệm, kỷ năng, bí quyết tham gia

vào chương trình bảo vệ môi trường

Thứ ba: Thương lượng, hòa giải các xung đột, khiếu nại, tranh chấp về

môi trường giữa các cơ quan và trong nhân dân

Thứ tư : tạo cơ hội cho mọi thành phần trong xã hội tham gia vào bảo vệ môi

trường, xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường

Thứ năm: Tác động đến ý thức người dân làm cho họ thay đổi hành vi của

mình tác động tiêu cực đến môi trường

3 Tác động của hoạt động tuyên truyền trong QLNN về TN-MT

a Phương thức tác động:

Để vấn đề bảo vệ tài nguyên môi trường là trách nhiệm của toàn xã hội, củatoàn dân thì hoạt động tuyên truyền cần thực hiện thông qua một vài phương thứcsau:

Một là: phổ biến kiến thức pháp luật, tuyên truyền, phổ cập hóa nhận thức môi

trường theo các chương trình và các thông tin môi trường trên các phương tiện thôngtin đại chúng ( báo chí, ti vi, radio, pa nô, áp phích, tờ rơi, phim ảnh )

Hai là: mở các lớp tập huấn nhằm chuyển thông tin tới các nhóm thông qua

hội thảo tập huấn, huấn luyện, họp nhóm, tham quan, khảo sát

Ba là: đưa nội dung này vào trong giáo dục, đào tạo ở tất cả các cấp học, trong

đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp

Bốn là: đào tạo chuyên gia về môi trường.

Năm là: có biện pháp khuyến khích những tập thể, cá nhân, doanh nghiệp có

những việc làm tốt, có những sáng kiến trong giữ gìn, bảo vệ môi trường

b Tác động của hoạt động tuyên truyền:

Thông qua các biện pháp, phương thức tuyên truyền phong phú, đa đạng mà

có sự tác động chuyển biến mạnh mẽ trong ý thức, hành vi của đối với người dân,các tổ chức, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh… Cũng như làm thay đổinhận thức của nhân dân về vai trò của TN-MT đối với cuộc sống, đối với sự pháttriển trên toàn xã hội, giúp họ hiểu được thực trạng của TN- MT hiện nay của đấtnước ta như thế nào

Thứ nhất: Tác động đến hành vi, ý thức đến người dân, các tổ chức, các doanh

nghiệp, các công ty, các cơ sở sản xuất kinh doanh…

Một là, tác động đến ý thức:

- Người dân:

Người dân đã có ý thức giữ gìn vệ sinh chung Ở thành thị hầu hết người dânđều tham gia đóng đầy đủ phí và lệ phí nhằm bảo vệ môi trường, đó là các phí đánhvào người sử dụng các dịch vụ công cộng về xử lý và cải thiện chất lượng môi

trường như hệ thống thoát nước, hệ thống thu gom, xử lý chất thải, phí sử dụng nước

sạch, phí sử dụng đường và bãi đỗ xe Cụ thể như: “phí vệ sinh” Phí này dung để

trả cho việc chất lượng môi thu gom rác thải của từng hộ gia đình, (mức phí là15000đ/ tháng/ gia đình) Ở nông thôn, nhiều phong trào “xanh, sạch, đẹp từ trongnhà ra đến ngõ”, “ nhà nhà sạch, làng làng sạch” Hệ thống kênh mương được xử lýtheo định kỳ hàng tháng

- Tổ chức, doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất:

Khai thác và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên, thuế ý thức bảo vệ môi trường.chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật thong qua việc đóng đầy đủ cácloại thuế, phí và lệ phí nhằm bảo vệ môi trường Cụ thể: thuế Tài nguyên, thuếTNDN, thuế TTĐB, lệ phí cấp giấy phép hành nghề chế biến gỗ vá các lâm sảnkhác, lệ phí cấp giấy phép khảo sát, thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản, lệ phícấp giấy phép sử dụng nguồn nước, phí bảo vệ môi trường, phí kiểm tra vệ sinh thúy…

Khái niệm “sản xuất sạch hơn” đã được hình thành Sản xuất sạch hơn thựchiện các biện pháp đổi mới hoặc cải tiến dây chuyền công nghệ, cải tiến quá trìnhquản lý trong quá trình tổ chức sản xuất sao cho nguyên, nhiên vật liệu được sử dụngmột cách có hiệu quả cao hơn, chi phí cho nguyên nhiên vật liệu ngày càng thấphơn, các chất phế thải ngày càng ích hơn và sạch hơn

“Sản xuất sạch hơn” có các nội dung cơ bản :

- Đối với quá trình sản xuất : đó là việc bảo toàn nguyên liệu, năng lượng, loại

bỏ các chất liệu độc hại, giảm chất thải, giảm độc tính của các dòng thải, giảm chấtthải trước khi chúng ra khỏi quá trình sản xuất

- Đối với sản phẩm: sản xuất sạch hơn tập trung giảm thiểu tác động môi trườngđối với các sản phẩm từ khâu khai thác cho đến khâu thải bỏ cuối cùng

- Đối với dịch vụ: sản xuất sạch hơn đòi hỏi việc sử dụng các cách phòng ngừaliên quan đến vấn đề thiết kế, lựa chọn tốt hơn cho phát triển dịch vụ.

“Nghị định 99/2010/NĐ-CP ngày 24/9/2010 của Chính phủ thì các bên sử dụng dịch

vụ môi trường rừng phải chi trả tiền cho bên cung ứng dịch vụ.”

Theo Nghị định, các tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ du lịch có hưởng lợi

từ dịch vụ môi trường rừng sẽ phải trả tiền dịch vụ môi trường rừng tính bằng 1-2%trên doanh thu thực hiện trong kỳ Dịch vụ hấp thụ và lưu giữ các bon của rừng,cung ứng bãi đẻ, nguồn thức ăn và con giống tự nhiên, sử dụng nguồn nước từ rừngcho nuôi trồng thủy sản cũng phải trả tiền dịch vụ môi trường”

Như vậy hầu hết các doanh nghiệp, tổ chức, cơ sở sản xuất đều ý thức đượctrách nhiệm, nghĩa vụ của mình trong việc tham gia bảo vệ môi trường

Hai là, tác động đến hành vi của người dân, tổ chức:

Mọi người dân từ thành thị cho đến nông thôn đều có ý thức giữ gìn vệ sinhchung, không xả rác bừa bãi, tố giác các hành vi xâm hại đến môi trường, phá hoạiđến tài nguyên, đồng thời khai thác hợp lý nguồn tài nguyên

Ví dụ điển hình cho hành vi tố giác của người dân đối với hành vi xâm hại tớimôi trường: sáng 18/8/2013 hơn 250 hộ dân thôn Phú Sơn, xã Hòa Khương, HòaVang, Đà Nẵng đồng loạt kéo đến nhà máy xi măng Cosevco 19 yêu cầu đơn vị nàytạm đóng cửa vì gây ô nhiễm môi trường (Báo Lao động ngày 19/8/2013)

Hay mới đây là vụ công ty Vedan làm ô nhiễm sông Thị Vải làm thiệt hại chohơn 5000 hộ dân sống quanh khu vực sông Người dân đã lên án, tố cáo buộc công

ty phải bồi thường thiệt hại cho họ và phải ngừng mọi hoạt động khi chưa có hệthống xử lý nước nước thải đạt tiêu chuẩn

Thứ hai: làm thay đổi nhận thức của nhân dân về vai trò của TN-MT đối với cuộc

sống, đối với sự phát triển trên toàn xã hội, giúp họ hiểu được thực trạng của

TN-MT hiện nay:

Người dân nhận thức rõ vai trò, tầm quan trọng của nguồn tài nguyên, ý nghĩacủa hoạt động bảo vệ môi trường không chỉ trong hiện tại mà cho cả tương lai, làyếu tố quan trọng chi sự phát triển bền vững- định hướng mà bất kỳ quốc gia nàocũng đặt lên hàng đầu “Phát triển kinh tế nhanh và bền vững” là mục tiêu mà Đảng

và Nhà nước ta đã đề ra trong vòng 5 năm tới ( 2010- 2015, trong định hướng chínhtrị của Đảng)

Phát triển bền vững = công bằng xã hội + tăng trưởng kinh tế + bảo vệ môi trường

◄Như vậy bảo vệ môi trường là một thành tố quan trọng, là cơ sở cho pháttriển bền vững

c Thực tiễn sự tác động của công tác truyền thông:

Giáo dục, truyền thông môi trường: Phổ cập kiến thức nâng cao dân trí qua các

hệ thống thông tin đại chúng có vai trò to lớn trong việc huy động thu phương Sửdụng phương tiện thông tin và sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản lýmôi trường

Hệ thống tổ chức quản lý môi trường: Xây dựng và phát triển hệ thống tổ chứcquản lý môi trường từ thành phố đến phường xã Phân công, phân nhiệm rạch ròi, cụthể và thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả Đầu tư tăng cường cơ sở vật chất, tàichính, tập huấn đội ngũ cán bộ bảo vệ môi trường của thành phố bảo đảm đủ mạnh.Huy động cộng đồng tham gia quản lý về bảo vệ môi trường: Xây dựng cơ chế

để huy động, tập hợp được trí tuệ liên ngành, đoàn kết thu hút sự tham gia tự nguyệncủa đông đảo cộng đồng, các tư nhân, hình thành một mặt trận mạnh mẽ, giải quyết

có kết quả, ngăn chặn ô nhiễm suy thoái môi trường tài nguyên, phục hồi các hệ sinh

thái bị xuống cấp Bên cạnh các tổ chức Nhà nước theo hệ thống chính quyền cầnkhuyến khích các tổ chức tư nhân, các cộng đồng phường, làng xã hoạt động theophương thức tự nguyện, có sự hỗ trợ của chính quyền Mạng lưới cộng tác viên có tổchức, có trang bị kiến thức, công nghệ chắc chắn sẽ hoạt động tốt, vươn tới nhữngnơi mà tổ chức chính quyền không với tới được.

“Nghị quyết số 01/2005/NQLT-HPN-BTNMT về việc phối hợp hành động bảo vệmôi trường phục vụ phát triển bền vững do Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam - Bộ Tàinguyên và Môi trường ban hành”:

Đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, giáo dục, vận động phụ nữ tham gia bảo

vệ môi trường gắn các nội dung bảo vệ môi trường với các Chương trình công táctrọng tâm do Đại hội phụ nữ toàn quốc lần thứ IX đề ra

Đẩy mạnh công tác xây dựng và nhân rộng mô hình phụ nữ tham gia bảo vệmôi trường ở các cấp Hội, đặc biệt chú trọng ở những nơi có các vấn đề môi trườngbức xúc, đòi hỏi sớm được giải quyết, góp phần phòng, chống ô nhiễm, suy thoáimôi trường, cải thiện môi trường sống và làm việc của cộng đồng

Đẩy mạnh các hoạt động thông tin, giáo dục, truyền thông để trang bị các kiếnthức, kỹ thuật, công nghệ về bảo vệ môi trường, quản lý và sử dụng hợp lý cácnguồn tài nguyên thiên nhiên cho cán bộ Hội các cấp Tổ chức biên soạn và cungcấp các tài liệu giáo dục về môi trường phù hợp với đối tượng phụ nữ Lồng ghépnội dung giáo dục về môi trường với nội dung giáo dục về giới, sức khoẻ, xoá đóigiảm nghèo và các nội dung công tác của Hội nhằm tăng cường hiệu quả công tácgiáo dục về môi trường

Xây dựng đội ngũ cộng tác viên, tuyên truyền viên là cán bộ Hội phụ nữ và cácngành Liên quan có đủ kiến thức và kỹ năng vận động, huy động phụ nữ, cộng đồngtham gia bảo vệ môi trường

Tổ chức các hoạt động truyền thông giáo dục bảo vệ môi trường bằng nhiềuhình thức đa dạng, phong phú, thông qua hệ thống thông tin đại chúng của Hội, củatrung ương, địa phương, ngành; tập huấn nâng cao kiến thức, kỹ năng, kỹ thuật vàcông nghệ bảo vệ môi trường cho cán bộ Hội phụ nữ các cấp, tuyên truyền viên,cộng tác viên; chiến dịch truyền thông nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường;hoạt động hưởng ứng Tuần lễ quốc gia Nước sạch - vệ sinh môi trường (29/ 4 - 06/5) và ngày Môi trường thế giới (05/6) hàng năm; sinh hoạt Câu lạc bộ phụ nữ bảo vệmôi trường và các hoạt động truyền thông giáo dục khác nhằm nâng cao ý thức,trách nhiệm của phụ nữ tham gia bảo vệ môi trường.

Tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện phong trào " Xanh - Sạch - Đẹp " và các hoạtđộng khác phù hợp với tình hình, điều kiện từng địa phương, gắn với việc thực hiện

các phong trào " Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sốn văn hoá khu dân cư " do Mặt trận Tổ quốc Việt nam phát động và phong trào " Phụ nữ tích cực học tập, lao động

sáng tạo, xây dựng gia đình hạnh phúc ", cùng 6 chương trình công tác trọng tâm do

Đại hội phụ nữ toàn quốc lần thứ IX đề ra

Về tuyên truyền, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường: Công tác tuyêntruyền, nâng cao nhận thức và ý thức về bảo vệ môi trường đã được đặc biệt coitrọng Các lớp đào tạo, tập huấn ngắn hạn trong nước và nước ngoài về môi trường

đã nâng cao rõ rệt kiến thức và pháp luật về môi trường cũng như kỹ năng quản lýcho các cấp lãnh đạo, cán bộ quản lý các cấp, các doanh nghiệp và các tổ chức xãhội

Các tổ chức với rất nhiều chương trình, hoạt động tuyên truyền, vận độngcộng đồng tham gia Các hoạt động thường thấy là tổ chức ra quân tổng vệ sinhđường làng, ngõ xóm, khu vực công cộng định kỳ hằng tháng hoặc hằng quý; kýcam kết, phát tờ rơi, tổ chức các lớp tập huấn…Ngoài ra, vào các dịp Tết trồng cây,ngày Môi trường thế giới 5-6 hay Tuần lễ vệ sinh môi trường nước sạch Từ 29-4