Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự ở việt nam tt

Cụ thể như: một số quy định về trình tự, thủ tục cưỡng chế thi hành án dân sự còn chồng chéo, kéo dài; trong nhiều việc thi hành án, các chủ thể chưa thực hiện đúng quy định pháp luật về

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

BÙI ĐỨC TIẾN

THùC HIÖN PH¸P LUËT

VÒ C¦ìNG CHÕ THI HµNH ¸N D¢N Sù ë VIÖT NAM

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật

HÀ NỘI - 2018

Công trình được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: GS TS Hoàng Thế Liên

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Vào hồi giờ ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thi hành án là hoạt động đưa các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền ra thi hành; đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà nước, tổ chức, cá nhân và xã hội; góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước

Đối với công tác thi hành án nói chung, công tác thi hành án dân sự nói riêng, từ khi thực hiện đường lối đổi mới đến nay, Đảng ta đã đưa ra nhiều chủ trương, định hướng quan trọng tạo cơ sở cho việc hoàn thiện pháp luật; đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan Thi hành án dân sự; tăng cường pháp chế trong hoạt động thi hành án dân sự, trong đó dấu mốc lập pháp quan trọng là Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2009) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi hành án dân sự năm 2014 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2015)

Trên cơ sở Luật Thi hành án dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành, hệ thống thi hành án dân sự đã không ngừng được hoàn thiện, góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự Tuy nhiên, thực tiễn công tác thi hành án dân sự thời gian qua cho thấy rằng bên cạnh những kết quả đạt được thì công tác thi hành án dân sự cũng còn những tồn tại, hạn chế nhất định, trong đó vấn đề bức xúc hiện nay là tình trạng án tồn đọng, chưa tổ chức thi hành được và nhiều vụ việc phải tổ chức cưỡng chế thi hành án dân sự Tính đến ngày 30/9/2017, tổng số việc các cơ quan thi hành án dân

sự trong toàn quốc phải thi hành là 869.430 việc, đã thi hành xong là

549.415 việc, còn 320.015 việc (chiếm 20,75% tổng số việc phải thi hành)

chưa thi hành được do người phải thi hành án chưa có điều kiện thi hành

án, không tự nguyện thi hành án dẫn đến cơ quan thi hành án dân sự phải

áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự (trong năm 2017, các cơ quan thi hành án dân sự đã ra quyết định cưỡng chế có huy động lực lượng là 5.549 trường hợp) Thực tiễn cũng cho thấy rằng cưỡng chế thi hành án dân sự có vai trò rất quan trọng đối với hiệu quả thi hành án dân sự nhưng công tác này cũng còn những tồn tại, khó khăn, vướng mắc cả về thể chế và thực tiễn Cụ thể như: một số quy định về trình tự, thủ tục cưỡng chế thi hành án dân sự còn chồng chéo, kéo dài; trong nhiều việc thi hành án, các chủ thể chưa thực hiện đúng quy định pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự (người phải thi hành án cản trở, chống đối việc cưỡng chế thi hành án; Chấp hành viên chưa tuân thủ đúng các trình tự, thủ tục cưỡng chế; cá nhân, tổ chức liên quan can thiệp trái pháp luật vào quá trình cưỡng chế…); các điều kiện đảm bảo (kinh phí, phương tiện làm việc, công cụ hỗ trợ…) chưa phù hợp với đặc thù của hoạt động thi hành án dân sự và đảm bảo hiệu quả cưỡng chế thi hành án dân sự

Thực trạng nêu trên đòi hỏi phải có phương hướng và giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hiệu quả cưỡng chế thi hành án dân sự để góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự, đảm bảo thi hành nghiêm chỉnh các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật Từ đó, tác giả chọn đề tài:

"Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam"

có ý nghĩa cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn nhằm đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật thi hành án dân sự nói chung

và hiệu quả thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự nói riêng ở nước ta hiện nay

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự; thực trạng thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự, (trong đó tập trung là đánh giá những ưu điểm, hạn chế, bất cập và nguyên nhân), Luận án đề xuất các quan điểm và giải pháp đảm bảo hiệu quả đảm bảo thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam trước những yêu cầu mới của công tác thi hành án dân

sự ở Việt Nam

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu, đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến

thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự

- Phân tích khái niệm, bản chất, đặc điểm của cưỡng chế thi hành án

dân sự và thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự; nội dung, vai trò của thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự và những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động này

- Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về

cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam từ khi Luật Thi hành án dân sự năm 2008 có hiệu lực đến nay

- Đề xuất các giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam trước những yêu cầu mới của công tác thi hành

án dân sự

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự và pháp luật liên quan đến thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự dưới góc độ lý luận chung về nhà nước và pháp luật; nghiên cứu hoạt động thi hành án dân sự, cưỡng chế thi hành án dân sự thuộc thẩm quyền của cơ quan thi hành án dân sự, chấp hành viên và mối

quan hệ với cơ quan, tổ chức có liên quan trên phạm vi toàn quốc (không

bao gồm thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự của Thừa phát lại) Thời gian nghiên cứu được giới hạn từ năm 2008 đến nay (thời

điểm Quốc hội ban hành Luật Thi hành án dân sự năm 2008)

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Để đạt được các mục đích nghiên cứu ở trên, luận án dựa trên cơ sở

lý luận và cơ sở thực tiễn sau đây:

Trước hết, về phương pháp luận, luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật; xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; về đổi mới tổ chức

và hoạt động của bộ máy nhà nước, nhất là nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật; các quan điểm, đường lối của Đảng thể hiện trong các Nghị quyết, đặc biệt là các Nghị quyết Đại hội VII, VIII, IX, X, XI, XII và Nghị quyết có đề cập đến vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền của các Hội nghị Ban chấp hành Trung ương các khóa và các nghị quyết của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp

Về cơ sở thực tiễn: Luận án bám sát thực tiễn cải cách bộ máy nhà nước và cải cách tư pháp, nhất là qua hơn ba mươi năm thực hiện công cuộc đổi mới ở nước ta thời gian qua

Trên cơ sở phương pháp luận nói trên, luận án sẽ sử dụng các phương pháp cụ thể tại các chương như sau:

- Phương pháp lịch sử, phân tích, quy nạp được sử dụng chủ yếu tại chương 2, nêu lên các cơ sở lý thuyết của vấn đề đặt ra, từ đó khái quát hóa thành những luận điểm, quan điểm làm nền tảng lý thuyết xuyên suốt nội dung của luận án (ví dụ như: để nghiên cứu, làm rõ những đặc trưng của thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự so với thực hiện pháp luật nói chung cũng như thực hiện pháp luật về cưỡng chế hình sự, cưỡng chế hành chính; nghiên cứu quá trình hoàn thiện pháp luật là cơ sở cho thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự )

- Phương pháp lịch sử, phân tích, tổng hợp, thống kê được áp dụng nhằm làm rõ những nội dung của chương 3 Đây là chương đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự với những ví dụ,

số liệu cụ thể qua đó rút ra những ưu điểm, tồn tại, hạn chế tạo cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp ở chương 4 Ngoài ra, phương pháp phân tích cũng được áp dụng nhằm làm sáng tỏ những nhận định, quan điểm đã được đưa ra về những vấn đề liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài luận án

- Phương pháp phân tích, chứng minh được sử dụng chủ yếu tại chương 4 để làm rõ những quan điểm, giải pháp nhằm đảm bảo hiệu quả thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

5 Dự kiến những điểm mới về mặt khoa học của luận án

- Luận án phân tích, làm sáng tỏ khái niệm, đặc điểm, vai trò của

cưỡng chế thi hành án dân sự và thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành

án dân sự

- Bằng việc phân tích, đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự, đặc biệt là áp dụng pháp luật về cưỡng chế thi hành

án dân sự từ khi có Luật Thi hành án dân sự năm 2008, Luận án làm sáng

tỏ tính quyết định của áp dụng pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự đối với các yêu cầu thi hành nghiêm chỉnh các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật

- Luận án kiến nghị, đề xuất hoàn thiện các quy định của pháp luật thi hành án dân sự nói chung, pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự nói riêng và luận giải các giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Kết quả của luận án góp phần vào hoàn thiện lý luận về thực hiện pháp luật nói chung, thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự nói riêng; chỉ rõ thực trạng và đề xuất giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

- Kết quả nghiên cứu của luận án là làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy, học tập trong các cơ sở đào tạo luật và các cơ sở đào tạo chức danh tư pháp

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án gồm 4 chương, 10 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Nghiên cứu hực hiện pháp luật pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự cần đặt trong tổng thể ở cả bình diện quốc tế và trong nước, trong

đó tập trung vào việc những vấn đề gì cần tiếp tục đặt ra giải quyết trong điều kiện thực tế của Việt Nam, vì vậy, việc đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài tập trung vào những nội dung sau:

1.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Từ việc nghiên cứu một số công trình đã được công bố liên quan đến thi hành án dân sự và cưỡng chế thi hành án dân sự của một số nước trên thế giới, có thể thấy rằng mặc dù có sự khác biệt nhất định nhưng pháp luật các nước đều quy định những vấn đề cơ bản về cưỡng chế thi hành án dân sự là việc áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự được nhân danh quyền lực nhà nước khi người phải thi hành án không tự nguyện thi hành; biện pháp cưỡng chế thường áp dụng là cưỡng chế trả tiền, cưỡng chế giao tài sản, cưỡng chế trục xuất ra khỏi nhà, cưỡng chế bán đấu giá tài sản, cưỡng chế quản lý, khai thác tài sản…nhằm bảo đảm thực thi các bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án có thẩm quyền, trong đó cơ sở quan trọng là đảm bảo quyền và lợi ích của các bên trong quá trình thi hành án

1.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Các công trình công bố liên quan đến pháp luật và thực hiện pháp luật

về cưỡng chế thi hành án dân sự đã làm rõ một số vấn đề cơ bản về bản chất, đặc điểm, vai trò của cưỡng chế thi hành án dân sự trong việc đảm

bảo thi hành nghiêm chỉnh các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật và bảo vệ các quyền cơ bản của con người, quyền công dân; các biện pháp cưỡng chế trong thi hành án dân sự; những vướng mắc, bất cập của pháp luật cũng như thực tiễn cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam; những định hướng hoàn thiện pháp luật và một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp

dụng các biện pháp cưỡng chế trong thi hành án dân sự

án dân sự như:

- Nghiên cứu, làm sâu sắc hơn khái niệm, bản chất, đặc điểm, vai trò của cưỡng chế thi hành án dân sự; thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự và các hình thức thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành

Trên cơ sở những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu nêu trên, luận

án là công trình nghiên cứu tương đối có hệ thống và toàn diện về những vấn đề đó Tuy vậy, các công trình khoa học đã được công bố ở mục 1.1 và mục 1.2 là những tài liệu có giá trị tham khảo quan trọng cho việc nghiên cứu đề tài luận án

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

2.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự

2.1.1 Khái niệm thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự

Trong đời sống xã hội, việc thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án và cơ quan, tổ chức có thẩm quyền có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân và góp phần đảm bảo trật tự, an toàn xã hội Chính vì vậy, cần có những thiết chế để đảm bảo thi hành đầy đủ các bản án, quyết định có hiệu lực thi hành, thậm chí phải tổ chức cưỡng chế thi hành án khi đương sự có điều kiện thi hành án nhưng cố tình trì hoãn, cản trở, chống đối việc thi hành án Từ việc nghiên cứu, phân tích những vấn đề cơ bản

về thi hành án dân sự, cưỡng chế thi hành án dân sự và pháp luật về

cưỡng chế thi hành án dân sự có thể khái niệm: Thực hiện pháp luật về

cưỡng chế thi hành án dân sự là quá trình hoạt động có mục đích làm cho các quy định pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự đi vào cuộc sống và trở thành những hành vi thực tế của đương sự, cơ quan, tổ chức,

cá nhân liên quan trong thi hành án dân sự nhằm đảm bảo thi hành nghiêm chỉnh bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật

2.1.2 Đặc điểm thực hiện pháp luật cưỡng chế thi hành án dân sự

Từ thực tiễn công tác thi hành án dân sự, có thể nhận diện một số đặc điểm cơ bản của thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự là:

- Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự đảm bảo tính độc lập và chủ động của Chấp hành viên

- Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự đảm bảo tôn trọng quyền tự định đoạt của các đương sự, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và

và trở thành những hành vi thực tế của đương sự, các cá nhân, cơ quan và

tổ chức liên quan trong thi hành án dân sự, vì vậy, có thể khái quát một số vai trò quan trọng của thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự như sau:

- Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự nhằm bảo đảm thi hành nghiêm chỉnh các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật

- Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, đương sự và tổ chức, cá nhân liên quan

- Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự góp phần nâng cao ý thức pháp luật về thi hành án dân sự của đương sự và cá nhân, tổ chức và tăng cường pháp chế

- Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự góp phần nâng cao hiệu quả của công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án dân sự

2.2 Nội dung điều chỉnh của pháp luật và hình thức thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự

2.2.1 Nội dung điều chỉnh pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự

Thực hiện pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự là hoạt động có mục đích nhằm đảm bảo thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật khi đương sự, cá nhân, tổ chức không tự nguyện thi hành án Thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự dựa trên các nội dung điều chỉnh pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự, gồm có những nội dung cơ bản sau đây:

- Pháp luật điều chỉnh về tổ chức thi hành án dân sự: Pháp luật điều

chỉnh về tổ chức thi hành án dân sự có vai trò quan trong trong việc xác định rõ chủ thể có thẩm quyền trong cưỡng chế thi hành án dân sự; trách nhiệm của các chủ thể trong chỉ đạo, kiểm tra, phối hợp trong cưỡng chế