LỜI MỞ ĐẦU Cùng với sự phát triển ngày càng tiến bộ của xã hội, đời sống của người dân ngày càng được nâng cao hơn, họ không còn phải lo lắng đến những nhu cầu như: ăn, ở, mặc,… như trước đây mà họ bắt đầu quan tâm hơn nhiều đến những nhu cầu ở mức độ cao hơn như đáp ứng những nhu cầu về thoả mãn giá trị tinh thần, văn hoá tinh thần, thông tin giải trí, tình hình thế giới hay xung quanh chúng ta. Đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, nhu cầu về thông tin đối với mọi người trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Phương tiện thông tin là bộ phận quan trọng trong đời sống sinh hoạt của các cá nhân, gia đình cũng như ngoài xã hội. Báo chí là phương tiện truyền tin đang ngày càng có vị trí quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho quần chúng nhân dân, các tổ chức xã hội cũng như là các doanh nghiệp trên thị trường. Báo chí ngoài chức năng là một phương tiện thông tin thoả mãn được nhu cầu được thông tin của quần chúng, nó còn là công cụ tuyên truyền của các tổ chức chính trị, xã hội. Ngoài ra, báo chí còn là công cụ truyền thông hiệu quả giúp cho các doanh nghiệp quảng bá về mình. Trong sự nghiệp đổi mới đất nước, báo chí đã làm tốt công tác thông tin, tuyên truyền đối ngoại, góp phần quan trọng vào việc nâng cao vị thế, hình ảnh của đất nước, con người Việt Nam trên trường quốc tế; củng cố và mở rộng quan hệ của Việt Nam với các nước và tổ chức quốc tế, thúc đẩy hội nhập quốc tế, củng cố mở rộng quan hệ Việt Nam với các nước và tổ chức quốc tế, thúc đẩy hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư và du khách nước ngoài Việt Nam, tăng cường gắn kết, vận động cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đóng góp vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Đặc biệt, báo chí đã tham gia làm tốt vai trò là Diễn đàn của nhân dân, đưa tiếng nói của nhân dân đến với Đảng và Nhà nước cũng như tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với đông đảo người dân, góp phần to lớn trong việc thực thi nghị quyết của Đảng.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Cùng với sự phát triển ngày càng tiến bộ của xã hội, đời sống của
người dân ngày càng được nâng cao hơn, họ không còn phải lo lắng đếnnhững nhu cầu như: ăn, ở, mặc,… như trước đây mà họ bắt đầu quan tâm
hơn nhiều đến những nhu cầu ở mức độ cao hơn như đáp ứng những nhucầu về thoả mãn giá trị tinh thần, văn hoá tinh thần, thông tin giải trí, tình
hình thế giới hay xung quanh chúng ta Đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay,nhu cầu về thông tin đối với mọi người trở nên quan trọng hơn bao giờ hết
Phương tiện thông tin là bộ phận quan trọng trong đời sống sinh hoạt của
các cá nhân, gia đình cũng như ngoài xã hội Báo chí là phương tiệntruyền tin đang ngày càng có vị trí quan trọng trong việc cung cấp thông tincho quần chúng nhân dân, các tổ chức xã hội cũng như là các doanhnghiệp trên thị trường Báo chí ngoài chức năng là một phương tiện thôngtin thoả mãn được nhu cầu được thông tin của quần chúng, nó còn là công
cụ tuyên truyền của các tổ chức chính trị, xã hội Ngoài ra, báo chí còn làcông cụ truyền thông hiệu quả giúp cho các doanh nghiệp quảng bá về
mình
Trong sự nghiệp đổi mới đất nước, báo chí đã làm tốt công tác
thông tin, tuyên truyền đối ngoại, góp phần quan trọng vào việc nâng cao vịthế, hình ảnh của đất nước, con người Việt Nam trên trường quốc tế; củng
cố và mở rộng quan hệ của Việt Nam với các nước và tổ chức quốc tế,
thúc đẩy hội nhập quốc tế, củng cố mở rộng quan hệ Việt Nam với các
nước và tổ chức quốc tế, thúc đẩy hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư và du
Trang 2khách nước ngoài Việt Nam, tăng cường gắn kết, vận động cộng đồngngười Việt Nam ở nước ngoài đóng góp vào công cuộc xây dựng và pháttriển đất nước.
Đặc biệt, báo chí đã tham gia làm tốt vai trò là Diễn đàn của nhân
dân, đưa tiếng nói của nhân dân đến với Đảng và Nhà nước cũng nhưtuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhànước đến với đông đảo người dân, góp phần to lớn trong việc thực thi nghịquyết của Đảng
• T ính cấp thiết của đề tài
Truyền thông đại chúng là một bộ phận quan trọng của đời sống văn
hoá xã hội nước ta Cùng với những thành tựu to lớn của đất nước trong
công cuộc đổi mới, hệ thống các phương tiện truyền thông đại chúng đã
có những chuyển biến tích cực và tiến bộ Sau hơn 10 năm “đổi mới báo
chí vì sự nghiệp đổi mới đất nước” nền báo chí nước nhà đã phát triểnnhanh cả về số lượng và chất lượng, cả về công nghệ làm báo, trình độ
chính trị, trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ người làm báo.Truyền thông đại chúng phát triển nhanh về số lượng và quy mô, về nộidung và hình thức, về in ấn, phát hành và truyền dẫn đã ngày càng pháthuy vai trò quan trọng trong đời sống văn hoá tinh thần của xã hội Trong
hệ thống các phương tiện truyền thông đại chúng này, truyền hình đangngày càng chiếm vị trí to lớn Truyền hình tuy ra đời muộn hơn các loạihình khác như báo in, phát thanh nhưng nó đã và đang từng bước khẳngđịnh vai trò của mình và có những bước tiến vượt bậc trong những năm
Trang 3qua Truyền hình là một loại phương tiện truyền thông đại chúng chuyển
tải thông tin bằng hình ảnh động và âm thanh Hình ảnh chủ yếu và đặc
trưng trong truyền hình là hình ảnh động về hiện thực trực tiếp, ngoài ratruyền hình còn sử dụng các loại hình ảnh tĩnh như ảnh tư liệu, mô hình, sơ
đồ, biểu đồ, chữ viết… Âm thanh trong truyền hình bao gồm lời bình của
phát thanh viên, lời nói của con người, âm nhạc, tiếng động và các âmthanh của hiện trường ghi hình Truyền hình đang sử dụng tổng hợp tất cảcác loại phương tiện chuyển tải thông tin có trong báo in, phát thanh vàđiện ảnh Truyền hình có sức hấp dẫn đặc biệt nhờ việc giao tiếp với conngười bằng cả thị giác và thính giác “Sức mạnh của truyền hình tăng lên
nhờ phạm vi ảnh hưởng rộng rãi của nó Những thành tựu khoa học kỹthuật hiện đại đã tạo ra khả năng cho truyền hình xâm nhập tới bất kỳ nơi
nào trên trái đất” Với hình ảnh động và âm thanh, truyền hình gần như đạt
tới mức tuyệt đối về phạm vi công chúng xã hội Bất cứ ai, dù là ngôn ngữ
nào cũng có thể xem và hiểu được những gì được thể hiện trên truyền
hình, ngoại trừ những người bị hạn chế về thị giác và thính giác Do tính
tổng hợp và chức năng đa dạng của mình mà truyền hình được gọi là “rạp
hát tại nhà, quảng trường công cộng, trường học nhân dân, người hướngdẫn văn hoá đại chúng…” ở nước ta, sau hơn 30 năm ra đời, truyền hìnhđược coi là một ngành công nghiệp đã có những bước phát triển vượt bậc.Mặc dù là một ngành công nghiệp non trẻ, gặp những trở ngại về kinh tế,
kỹ thuật, về không gian địa lý trong sự phân bố dân cư nhưng đến năm
2005, trên 90% số hộ đã được xem truyền hình hàng ngày với 4 chương
Trang 4trình chính và các chương trình cáp, “Đài truyền hình Việt Nam được coi là
tờ báo hình lớn nhất đất nước” Chương trình truyền hình là sản phẩm laođộng của một tập thể các nhà báo, các cán bộ và nhân viên kỹ thuật, dịch
vụ, là quá trình giao tiếp truyền thông giữa những người làm truyền hình
với công chúng xã hội rộng rãi Chương trình truyền hình là sự gặp nhau
giữa nhu cầu, thị hiếu của công chúng với mục đích và ý tưởng sáng tạocủa những nhà truyền thông bằng phương tiện truyền hình Mỗi chươngtrình truyền hình đều nhằm tác động đến một đối tượng phục vụ nhất định.Bởi vậy, người làm báo nói chung và người làm truyền hình nói riêng cầnnắm vững và hiểu rõ nhu cầu của đối tượng mình phục vụ để có thể đápứng tối đa nhu cầu ấy
• Ph ạm vi
Trên lãnh thổ Việt Nam
• Đối tượng nghiên cứu
Công chúng báo chí truyền hình Việt Nam từ 14-75 tuổi ở thời điểm
khảo sát
Trang 5I Nội dung
1 Khái niệm
- Sản phẩm báo chí là là sản phẩm hoàn chỉnh về nội dung cũng
như hình thức chuyển tải như tờ báo in, tờ báo mạng chương trình phátthanh, truyền hình, báo chí đến điện thoại thông minh
- C ông chúng báo chí là quần thể dân cư hay nhóm đối tượng mà
báo chí hướng tác động của mình vào để cung cấp, trao đổi và chia sẻthông tin, thuyết phục gây ảnh hưởng để có thể làm thay đổi nhận thức,thái độ, hành vi của họ theo mục đích thông tin nhất định Về khía cạnhkinh tế, công chúng báo chí là khách hàng của cơ quan báo chí; trên khía
cạnh xã hội, là lực lượng quan trọng, quyết định vai trò, vị thế xã hội của
cơ quan báo chí
- Tiếp nhận là đón nhận cái từ người khác, nơi khác chuyển đến.
- Cơ chế tiếp sản phẩm báo chí là cách thức tổ chức, khả năng
đón nhận cái mới từ các sản phẩm báo chí của độc giả
- Xu h ướng tiếp nhận sản phẩm báo chí là xu thế thiên về một
chiều hướng nào đó của báo chí, của công chúng, có mục tiêu, ý nghĩa vàảnh hưởng trong thời gian dài, tác động đến hệ thống báo chí của một quốcgia, một khu vực, hay trên toàn thế giới Sự tiếp nhận này có thể là bị độnghay chủ động Nó mang tính tương tác rất cao giữa sản phẩm báo chí - cơquan báo chí - công chúng trong nền báo chí hiện đại
2 Đặc điểm tiếp nhận sản phẩm báo chí của công chúng.
Trang 62.1: Đặc điểm tiếp nhận sản phẩm báo chí của công chúng nói chung
Đặc điểm thứ nhất: Tâm lý tiếp nhận sản phẩm báo chí là tích
h ợp tâm lý cá nhân và tâm lý các nhóm công chúng báo chí cụ thể
Sự tích hợp này bao gồm thành phần cá nhân, nhóm nhỏ, các nhómlớn và sự tương tác giữa chúng Từng cá nhân tiếp cận và tiếp nhận vớisản phẩm báo chí, nhưng qua giai đoạn 2 - giai đoạn lan toả và tương tácmang tính xã hội, thì phạm vi tiếp nhận sản phẩm báo chí đã lớn hơn, đa
dạng hơn và khó kiểm soát hơn nhiều Do đó muốn phân tích một bài báo
tiếp cận công chúng như thế nào người ta không chỉ nghiên cứu việc cá
nhân tiếp thu bài báo ấy như thế nào, người ta không chỉ nghiên cứu việc
cá nhân tiếp thu bài báo ấy và phản ứng ra với nó ra sao, mà phải nghiên
cứu các nhóm công chúng cụ thể trong việc tiếp cận và tiếp nhận các sản
phẩm báo chí ấy, bao gồm cả những người chỉ biết lắng nghe kể lại bài
báo ấy, hoặc một bài báo tương tự nhưng không ai biết chính xác tác giảbài báo học đọc, nghe xem là ai Các nhóm công chúng có đặc điểm tâm lýkhác nhau thì tâm lý tiếp nhận sản phẩm báo chí của họ cũng khác nhau
Ví dụ: tiếp nhận báo chí của người già khác với thanh niên, khác với trẻ
em và càng khác với người trưởng thành; tâm lý tiếp nhận báo chí của phụ
nữ khác với nam giới, giữa người thành thị, nông thôn, miền núi… cũngkhác nhau
Đặc điểm này có một hệ quả là xu thế công chúng vừa không muốn
bị áp đặt trong tiếp nhận thông tin, vừa muốn thăm dò xem những nhận
Trang 7định của mình có phù hợp với dư luận chung hay không Đây chính là cơ sở
tâm lý học cho yêu cầu phối hợp tính khách quan và chủ quan trong tác
phẩm và sản phẩm báo chí về một sự kiện, vấn để mà báo chí đề cập tới
Đặc điểm thứ hai: Tâm lý tiếp nhận của công chúng báo chí gắn
b ó chặt chẽ với các kênh thông tin và các hình thức trao đổi thông tin trong nh óm, cộng đồng xã hội
Để trao đổi thông tin trong xã hội, con người sử dụng kết hợp cảgiao tiếp cá nhân và giao tiếp đại chúng, Vì vậy, quá trình tiếp nhận sảnphẩm báo chí của công chúng diễn ra như thế nào, tốc dộ và mức độ ảnhhưởng ra sao, phụ thuộc vào mối quan hệ giữa sản phẩm báo chí đó với
các sản phẩm báo chí khác, loại hình khác, cũng như các hoạt động giao
tiếp cá nhân mà họ tham gia Đây là cơ sở lý thuyết cá nhân quan trọngcho lý thuyết hội tụ truyền thông được ứng dụng nhiều trong báo chí hiệnđại, cũng là cơ sở cho hoạt động quảng cáo, tiếp thị sản phẩm báo chí trên
những loại hình sản phẩm truyền thông khác (bao gồm cả truyền thông cá
nhân, truyền thông nhóm và các loại hình truyền thông đại chúng khác)
Trước đây, khi Internet bắt đầu phát triển, nhiều cơ quan báo chí in phân
vân rằng liệu đưa hết thông tin trên báo giấy mực trực tuyến thì có làmmất hoặc giảm đi số lượng lớn người đọc báo giấy hay Internet không Chotới nay, chúng ta đều thấy rõ rằng: nếu một tỷ lệ đáng kể truyền thốngcông chúng của báo in đã thích thú tiếp cận báo chí thông qua các trìnhduyệt Internet thì chắc chắn các cơ quan báo chí bên cạnh việc giữ châncông chúng truyền thống của mình, phải song song phát triển báo mạng
Trang 8điện tử hoặc báo giấy điện tử Một số tờ báo giỏi phân tích tâm lý công
chúng chẳng hạn như tờ Wiener Zeitung (Áo), đã phát triển sản phẩm paper, một hình thức báo giấy dưới dạng file ảnh đuôi pdf, phát hành trên
e-mạng Internet, để bán cho người lớn tuổi - những người thích đọc kiểu báo
giấy nhưng có thể đọc nó trong môi trường Internet Quá trình tiếp nhận
sản phẩm báo chí của các nhóm công chúng có thể bắt nguồn từ tính tựgiác hoặc tính tự phát cá nhân Điều này tuỳ thuộc vào đặc điểm của bầukhông khí tâm lý nhóm/ cộng đồng và đặc biệt là việc hệ thống nhu cầuthông tin của họ được đáp ứng như thế nào, và cơ quan báo chí tổ chức hệthống quảng cáo, quảng bá phát hành, tiếp cận nhu cầu thông tin qua hệ
thống dịch vụ sản phẩm báo chí ra sao Bầu không khí tâm lý (nhu cầu,động cơ, tâm trang xã hội) và kĩ thuật làm sản phẩm đáp ứng nhu cầu vàthi hiếu công chúng, kĩ thuật và dịch vụ truyền thông tiếp thị của cơ quan
báo chí là yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất đến sự lây lan và hành vi bắt
chước xã hội của công chúng khi tiếp cận và tiếp nhận sản phẩm báo chí
Đặc điểm thứ ba: Tính thống nhất trong tiếp cận các sản phẩm báo chí và tác phẩm báo chí
Công chúng thường tiếp cận với sản phẩm báo chí như một khốithống nhất Họ không phân biệt rạch ròi đâu là thông tin báo chí, đâu làthông tin quảng cáo, chương trình nào thuần thuý là chương trình mang tínhgiải trí, hay nghệ thuật… trong một tờ báo một chương trình phát thanh,truyền hình…
Trang 9Đặc điểm thứ tư: Tâm lý tiếp nhận có tính đặc thù với các loại
h ình báo chí khác nhau: Do bản thân sự khác biệt về nội dung, hình thức
phương thức tác động của các loại hình báo chí, nên công chúng có chịu sự
tác động của các quy luật tâm lý khác nhau khi tiếp cận và tiếp nhận và
sản phẩm báo chí thuộc các loại hình báo chí khác nhau Cùng một cá
nhân, nhưng quá trình tiếp cận và tiếp nhận với một tờ báo khác với việcnghe đài, xem truyền hình hay đọc các trang báo, trang tin điện tử Thậmchí, cùng loại hình là báo in, nhưng nhu cầu, cách thức tiếp nhận của một
cá nhân với tạp chi so với tờ báo in hằng ngày
2.2: Đặc điểm chung về công chúng truyền hình Việt Nam
Các khái niệm về công chúng, công chúng báo chí, công chúngtruyền hình; các mối quan hệ giữa truyền hình với các yếu tố có tínhnguyên tắc tác động đến công chúng và các yếu tố trực tiếp qui định đặcđiểm của công chúng truyền hình Công chúng báo chí là đối tượng đôngđảo công chúng trong xã hội tiếp nhận thông tin báo chí, chịu ảnh hưởng từ
những thông tin ấy và tác động trở lại với báo chí; công chúng truyền hình
là những người đọc xem truyền hình, tiếp nhận thông tin và chịu ảnh
hưởng từ những thông tin ấy và tác động trở lại với báo chí; công chúngtruyền hình là những người được xem truyền hình, tiếp nhận thông tin và
chịu ảnh hưởng từ các thông tin mà truyền hình mang lại Công chúngtruyền hình ở mỗi giai đoạn đều có sự khác nhau về thu nhập, địa vị xãhội, phong cách tiếp nhận và sử dụng thông tin truyền hình, nhưng nóichung họ đều là những người chịu ảnh hưởng từ thông tin mà truyền hình
Trang 10mang lại Những ảnh hưởng này cùng với các yếu tố về kinh tế xã hội làmthay đổi chất lượng dân cư ở qui mô lớn Các đặc điểm tìm hiểu là khía
cạnh: Nhận thức, xúc cảm, động cơ, đạo đức, hành vi xã hội, thể chất đây
là cấu trúc cơ bản của con người xã hội Công chúng truyền hinh, nghĩa là
tìm hiểu những nét riêng biệt sau khi tiếp nhận các thông tin truyền hình,chuyển biến của họ sau khi chịu tác động của những thông tin này Đây lànhững nét cơ bản được xem xét từ một số khía cạnh của xã hội học và tâm
lý học Để phân tích các khía cạnh này, chúng tôi cũng đã xem xét thái độcủa công chúng truyền hình với nội dung chương trình, cách phân bổ thờigian rảnh rỗi của họ với ảnh hưởng của truyền hình
Có vấn đề đặt ra hiện nay là con người của xã hội hiện đại đã vàđang chịu ảnh hưởng của rất nhiều loại thông tin từ các phương tiện khácnhau, sự rành mạch của từng loại công chúng là không thể có Một người,
nhất là người có trình độ văn hoá cao, sẽ không nhất thiết là công chúng
riêng của một loại hình báo chí nào ( tuy có thể anh ta sẽ thường xuyênxem loại nào hơn ) nhưng khi xem xét yếu tố này, thì đây là một trong
những thành tố có tác động đến công chúng truyền hình và nghiên cứu con
người khi họ đang xem truyền hình - là lúc mà họ đang chịu tác động củathông tin mà truyền hình mang lại
Đối với các yếu tố tác động dến công chúng truyền hình, luận ántạm phân biệt thành hai loại là: các yếu tố có tính nguyên tắc và các yếu
tố trực tiếp tác động đến công chúng truyền hình Các yếu tố có tính
Trang 11nguyên tắc tác động đến truyền hình là: Kinh tế, chính trị, văn hoá và khoa
học kĩ thuật
Bên cạnh đó các yếu tố khác như: Kinh tế phát triển, xu hướng hội
nhập, quá trình đô thị hoá và phân tầng xã hội tác động trực tiếp đến công
chúng truyền hình làm thay đổi quan niệm, cách nhìn nhận, những thóiquen xem truyền hình vốn đã tồn tại từ trước làm thay đổi các đặc điểmcủa họ Những thay đổi này không phải diễn ra cùng một lúc với mức độ
có thể dễ dàng quan sát mà thường diễn ra sau khi đã có các biến đổikhác, đặc biệt là có những biến đổi về kinh tế dẫn đến thay dổi về mứcsống, thu nhập, chi tiêu, tài sản là những yếu tố gắn liền một cách chặt chẽ
với mỗi nhóm công chúng truyền hình Sự giàu nghèo, thu nhập cao thấp
thường ảnh hưởng trực tiếp tới họ trong thói quen xem truyền hình, hànhđộng mà họ thực hiện sau khi chịu ảnh hưởng của thông tin truyền hình
cũng khác nhau
Thông thường mỗi nhóm xã hội có sự khác nhau về tính năng động,
sự sẵn sàng của mỗi cá nhân, tạo thành những cá tính khác nhau, nhữngđòi hỏi khác nhau trong hưởng thụ Vì vậy, khi là công chúng truyền hình,
họ cũng trở thành những nhóm công chúng có nhu cầu khác nhau
2.3: Đặc điểm tiếp nhận sản phẩm báo chí của công chúng truyền
h ình Việt Nam
Đề cập đến những vấn đề: Những nét tâm lý tiếp nhận cơ bản; biếnđổi trong quá trình tiếp nhận thông tin truyền hình; Biến đổi nhu cầu vềthông tin truyền hình; xu hướng mới trong tiếp nhận thông tin truyền hình;
Trang 12Biến dổi về cách thức tiếp nhận thông tin truyền hình Trong đó nổi lên
một số những vấn đề cơ bản sau:
- Tâm lý tiếp nhận thông tin truyền hình: Trạng thái tâm lý thoải
mái trong tiếp nhận thông tin dẫn đến biểu hiện mất tập trung khi xemtruyền hình; muốn trao đổi về những thông tin nhận được trước, trong vàsau khi xem truyền hình Việc trao đổi này bao gồm thông tin mới nhận, cácbình luận trao đổi làm cho thông tin truyền hình đọc nhớ lâu hơn
Căn bệnh Zapping: Đây là hiện tượng xuất hiện khi truyền hình có
bộ điều khiển từ xa và có nhiều kênh truyền hình khác nhau, nảy sinh mộtkiểu xem một mình, không xem ở một kênh nào trọn vẹn
- Biến đổi nhu cầu về thông tin truyền hình: Trong kết quả điều tra
thực hiện vào năm 2005, 74% gia đình có một chiếc máy tính thu hình;23.9% gia đình có 2 - 3 chiế, số này hầu hết rơi vào các thành phố lớn như
Hà Nội, Hồ Chí Minh và Đà Nẵng: 54,3% gia đình có một máy tính thu
hình sẵn sàng mua thêm nếu có điều kiện Điều này có thể giải thích là khitruyền hình trở thành phương tiện truyền thông quan trọng thì ngoài việccung cấp thông tin nó còn là phương tiện giải trí quan trọng đối với công
Trang 13hình, một số mối quan hệ truyền thống trong xã hội và trong gia đình bị phá
vỡ
- Xu hướng mới trong tiếp nhận thông tin truyền hình Cá nhân chủđộng lựa chọn thông tin trong môi trường gia đình; Xu hướng giải trí trong
tiếp nhận thông tin truyền hình
- Biến đổi về cách thức tiếp nhận thông tin truyền hình: Thời giantiếp nhận, thời điểm tiếp nhận thông tin, nhu cầu tiếp nhận thông tin truyềnhình, những vấn đề này có liên quan đến các đặc điểm tâm sinh lý củangười xem
- Xu hướng độc lập trong tiếp nhận thông tin truyền hình: Công
chúng truyền hình trong thời điểm hiện nay đã biết cách lựa chọn thông tin
có ích hơn cho bản thân mình trước sự phong phú của các kênh truyền
hình Cá nhân công chúng ngày càng mong muốn độc lập hơn trong tiếp
nhận các thông tin truyền hình, xu hướng này chắc chắn sẽ được đáp ứngkhi đời sống người dân được nâng lên rõ rệt
- Tiếp nhận theo thuyết nhu cầu của maslow
- Tiếp nhận theo quay luật gần xa
+ Về mặt tình cảm
+ Về mặt không gian
+ Về mặt xã hội
- Tiếp nhận cùng sự liên tưởng
- Tiếp nhận và lựa chon thông tin theo các bước, các cấp độ:
+ Nghe, xem lướt, dò tìm
Trang 14+ Nghe xem loáng thoáng, rơi vãi
+ Nghe xem chi tiết
+ Nghe xem định kì, sâu
- Tâm lý tiếp nhận của công chúng cũng phụ thuộc vào đặc điểmcủa các loại hình báo chí
==> Tâm lý tiếp nhận cần được phân biệt rõ với nhu cầu giải trí củacông chúng vì đây là 2 vấn đề khác nhau Tâm lý tiếp nhận của côngchúng là yếu tố có ảnh hưởng đến quá trình sáng tạo của nhà báo Dựatrên những đặc điểm tâm lý ấy, nhà báo sáng tạo ra những tác phẩm phù
hợp, hấp dẫn đối với công chúng chứ không phải chạy theo thị yếu tầm
thường của một nhóm công chúng nào đó mà quên đi chức năng định
hướng thông tin của mình
3 Cơ chế tiếp nhận sản phẩm báo chí của công chúng truyền hình
Tác động của lời nói (đọc, nói) trong phát thanh có ý nghĩa tác động
vào quá tạo liên tưởng, từ đó gợi sự nhớ lại của công chúng với câuchuyện, tình huống thuộc trí nhớ dài hạn của họ, đôi khi lâu ngày bỏ quên.Nói cách khác, cơ chế liên tưởng làm cho công chúng được hâm nóng vớinhững sự kiện, vấn đề báo chí đang đề cập tới
Tác động đến cảm xúc của âm thanh trong phát thanh đặc biệt có ýnghĩa trong kĩ năng sáng tạo tác phẩm báo chí Những âm thanh nào (từ
ngữ, âm nhạc, cách phát âm, một bài thơ, lời hát, nhạc nền, tiếng động
hiện trường, nhân vật, tiếng cười,…) “gọi” được các dữ liệu là các biểu
Trang 15tượng, các câu chuyện thuộc bộ nhớ của công chúng, nó sẽ có cơ hội tiếp
tục tạo sự liên tưởng, kết nối công chúng, để công chúng nhớ lại và duy
tưởng, trải nghiệm và tạo cảm xúc mới với sự kiện, con người, vấn đề …
đề cập trong tác phẩm báo chí phát thanh Vì vậy, kết cấu dạng câuchuyện - kịch bản truyền thanh, sử dụng triệt để yếu tố âm nhạc, tiếngđộng, phát huy năng lực truyền cảm có thể tạo tâm trạng, trạng thái cảmxúc mnahj cho thính giả phát thanh Thông qua phát thanh, thính giả đồngthời phát triển quá trình xúc cảm, tình cảm và trí tưởng tượng của mình
• V ới các sản phẩm báo in
Báo in tác động chủ yếu vào nhận thức lý tính, tác động mạnh vào
việc hình thành quan điểm, thái độ một cách rõ ràng, có tính tập trung
Hiệu quả tác động của báo in gắn bó chặt chẽ với khả năng tạo sự hấp
dẫn cảm tính của công chúng, từ đó tạo sự liên quan chặt chẽ với trình độ
nhận thức trong quá trình tiếp nhận
Công chúng dễ bị thu hút bởi các bức ảnh đẹp trên báo chí, nhất lànhững vùng thường nhìn thấy đầu tiên Những hình ảnh này có thể tạo ấn
tượng hoặc lập tức gây nhàm chán cho công chúng để họ có thể có quyếtđịnh đọc hay không đọc một tờ báo hay một tờ tạp chí Tuy nhiên, khôngphải cứ có nhiều ảnh đặt ở các trang đầu và cuối là có thể gây hấp dẫn
với công chúng Người đọc không có khả năng lựa chọn một trong nhiềuhình ảnh trong khoảnh khắc, để từ đó chỉ có tạo ấn tượng tốt với một tờ
báo, tạp chí nào đó Thậm chí, nếu các hình ảnh đó thiếu thông tin, tínhthẩm mỹ và tính giáo dục, người đọc sẽ không tin tưởng, thậm chí coi
Trang 16thường, không muốn đọc hoặc ghét bỏ nó, tẩy chay nó Do đó, hình ảnhtĩnh trên báo phải được lựa chọn, đặt đúng vị trí để hấp dẫn người xem vàđặc biệt là dẫn công chúng đến việc đọc trong những khoảnh khắc tiếpcận ban đầu bằng ấn tượng vừa có Kỹ thuật này gọi là tạo đường dẫn cho
quá tiếp nhận của công chúng với sản phẩm báo in Nó là cơ sở chonguyên tắc đường tiếp nhận của công chúng - con đường đích thức côngchúng đi trên đó để tiếp nhận thông tin trên các sản phẩm báo in (cũng
như các loại hình báo chí khác)
Điểm khác biệt của việc xem ảnh trên báo chí là nó kết thíc rấtnhanh, sau đó là quyết định đọc hay không đọc, đọc những gì trong tờ báohay các trang tạp trí đó Do đó, lập tức bằng cách trình bày hợp lý với các
nội dung nổi bật thể hiện ở các tít báo trong khoảng gần nhất về khônggian mặt báo, phải giúp công chúng chuyển từ dạng tiếp nhận cảm tính cáchình ảnh hấp dẫn trến báo sang kiểu tiếp nhận mang tính hình thức lý tính
với các sự kiện, các vấn đề chính tri - kinh tế - xã hội được trình bày dướidạng ngôn ngữ viết
Nếu công chúng đã tiếp cận được tương đối đầy đủ các nội dung
thông tin trình bày dưới dạng ngôn ngữ viết thì sự tác động của các thôngtin báo chí đến hoạt động tiếp nhận của công chúng là đáng kể Bởi lẽ,
tính tích cực trong tiếp nhận của công chúng là đáng kể Bởi lẽ, tính tíchcực trong tiếp nhận thông tin báo in chỉ có thể thể hiện ra ngoài bằng hành
vi đọc chứ không phải hành vi xem Khi đọc báo, người đọc buộc phải liêntưởng, tư duy lô - gic chính ngôn ngữ viết mang cấu trúc của tư duy lô gic,
Trang 17với các khái niệm các phán đoán được sắp xếp theo quy luật của tư duy lôgic Do đặc điểm này mà báo in có khả năng cạnh tranh cao với các loại
hình báo chí khác trong xu thế phát triển mạnh của báo chí điên tử ngàynay Thế mạnh của thông tin phân tích và thông tin thẩm định mang khả
năng dự báo cao sẽ tạo ra sự cuốn hút đặc biệt của các sản phẩm báo in
Như vậy cảm giác ngại và chán của người dọc khi tiếp cận với cácbáo, tạp chí thường xuất hiện trong hai trường hợp: hoặc là lập tức phảiđối diện với hành vi đọc mà không có hành vi xem làm điểm khởi đầu làmtrung gian: hoặc là bội thực hành vi xem, không tạo ra sự cuốn hút và tích
cực trong tư duy của người đọc Và xét cho cùng, muốn tạo ra hiệu quả
tiếp nhận cho công chúng với các sản phẩm báo in, loại hình báo chí có
khả năng đem đến cho công chúng khả năng tiếp nhận các thông tin báo
chí theo kiểu thị giác có sự tham gia của các yếu tố lý tính, cần phải có sựkết hợp chặt chẽ giữa hình ảnh tĩnh, các phần dẫn chuyển (các tít báo nổi
bật, các lời dẫn…) với phần nội dung được trình bày dưới dạng các cộtchữ có nền hoặc không nền, nhằm khắc phục tính tức thời của hành vi xem
và sự căng thẳng, gây cảm giác ngại trước khi tiếp nhận bằng thị giác cảm
tính, và chuyển một cách nhanh chóng trừ thị giác mang màu sắc cảm tínhsang tiếp nhận bằng thị giác lý tính, tạo ra bằng khả năng tiếp nhận thôngtin một cách sâu sắc, khái quát và mang tính hệ thống cho công chúng
Loic Hervouet, trong cuốn “Viết cho độc giả”, cho rằng tác độngđược vào sự lựa chon của đôc giả không phải là dễ Khi độc giả cầm một
tờ báo, quá trình dẫn đến đọc trọn vẹn một bài báo thường diễ ra theo ba
Trang 18giai đoạn gồm xem lướt, quyết định và lựa chon và đọc( có thể trọn vẹn
hoặc không trọn vẹn bài báo đó) Tính tự do trong lựa chọn của công chúng
là điểm người làm báo phải thừa nhận và tôn trọng với những độc giả cóđộng cơ và mục đích rõ ràng trong việc tiếp nhận các dạng thông tin khácnhau: Mỗi độc giả có những tiêu chí riêng của mình trong việc chọn lựađọc cái gì… Có những nguyên tắc và kĩ thuật để lôi cuốn người đọc,nhưng không có cách gì để buộc họ phải đọc báo Độc giả đọc hay khôngđọc bài báo nào - đó là quyền của họ Đây là cơ sở để xác định ba mức độđọc của công chúng báo in:
- Mức độ 1:đọc lướt, lựa chọn - trong đó công chúng xem lướt, có
thể chấm dứt việc xem nếu không thích hoặc không kết nối được với nhu
cầu của họ, có thể tiếp tục lựa chọn tác phẩm, sản phẩm báo chí
- M ức độ 2: đọc chi tiết: công chúng có thể tìm một điểm vào tiếp
theo để tiếp nhận thông tin chi tiết về một vấn đề mà họ quan tâm
- M ức độ 3: đọc sâu: công chúng muốn tiếp cận sâu sắc, có hệ
thống với những thông tin, vấn đề, chủ đề, con người trong tác phẩm báochí Đây là mức độ cao, thể hiện ưu thế của báo in so với một số loại hìnhcông chúng khác Chính mức độ đọc này làm cho khả năg tác động đếncông chúng báo in sâu sắc, chính xác, nhiều góc độ và có hệ thống, từ đótác động đến quan điểm, thế giới quan, nhân sinh quan, định hướng giá trị,
lý tưởng, niềm tin công chúng
• V ới các sản phẩm báo truyền hình